Luận Văn Thạc Sĩ Về Các Tội Xâm Phạm Hoạt Động Tư Pháp Của Cán Bộ Tư Pháp

Luận văn thạc sĩ phân tích vnu ls các tội xâm phạm hoạt động tư pháp mà người phạm tội là cán bộ thuộc các cơ quan tư pháp một, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Trang
• Người hướng dẫn: Ts. Phạm Mạnh Hùng
• Trường học: Đại học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự
• Đề tài: Các Tội Xâm Phạm Hoạt Động Tƣ Pháp Mà Ngƣời Phạm Tội Là Cán Bộ Thuộc Các Cơ Quan Tƣ Pháp - Một Số Vấn Đề Lý Luận Và Thực Tiễn
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ CÁC TỘI XÂM PHẠM HOẠT ĐỘNG TƢ PHÁP MÀ NGƢỜI PHẠM TỘI LÀ CÁN BỘ THUỘC CÁC CƠ QUAN TƢ PHÁP
• 1.1. Khái niệm các tội xâm phạm hoạt động tư pháp mà người phạm tội là cán bộ thuộc các cơ quan tư pháp
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ĐẤU TRANH CHỐNG CÁC TỘI XÂM PHẠM HOẠT ĐỘNG TƢ PHÁP MÀ NGƢỜI PHẠM TỘI LÀ CÁN BỘ THUỘC CÁC CƠ QUAN TƢ PHÁP
• 2.1. Thực trạng các hành vi vi phạm hoạt động tư pháp của cán bộ các cơ quan tư pháp
• 2.2. Thực trạng đơn thư khiếu nại, tố cáo hành vi xâm phạm hoạt động tư pháp của cán bộ các cơ quan tư pháp
• 2.3. Một số hành vi vi phạm pháp luật cụ thể của cán bộ cơ quan tư pháp trong quá trình giải quyết vụ án hình sự
• 2.4. Thực trạng giải quyết các tội xâm phạm hoạt động tư pháp mà người phạm tội là cán bộ thuộc các cơ quan tư pháp
• 2.5. Những khó khăn, vướng mắc trong quá trình giải quyết các vụ án xâm phạm hoạt động tư pháp mà người phạm tội là cán bộ thuộc các cơ quan tư pháp
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ĐẤU TRANH CHỐNG CÁC TỘI XÂM PHẠM HOẠT ĐỘNG TƢ PHÁP MÀ NGƢỜI PHẠM TỘI LÀ CÁN BỘ THUỘC CÁC CƠ QUAN TƢ PHÁP
• 3.1. Hoàn thiện các quy định của pháp luật
• 3.2. Đẩy mạnh công tác hướng dẫn và áp dụng pháp luật
• 3.3. Kiện toàn tổ chức bộ máy, nâng cao chất lượng của đội ngũ cán bộ thuộc các cơ quan tư pháp
• 3.4. Tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan có liên quan đến việc giải quyết các vụ án
• 3.5. Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát đối với các hoạt động tư pháp, các cơ quan tư pháp và cán bộ thuộc cơ quan tư pháp
• 3.6. Nâng cao hiệu lực, hiệu quả việc thực hiện quyền giám sát tư pháp của các cơ quan dân cử
• 3.7. Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát việc tuân theo pháp luật đối với việc thực hiện các hoạt động tư pháp, các cơ quan tư pháp và cán bộ thuộc cơ quan tư pháp
• 3.8. Tăng cường cơ sở vật chất, trang thiết bị cho các cơ quan tư pháp, các chế độ chính sách đãi ngộ phù hợp đối với cán bộ các cơ quan tư pháp
• 3.9. Tăng cường sự lãnh đạo của đảng đối với các cơ quan tư pháp
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về các tội xâm phạm hoạt động tư pháp hiện nay

Các tội xâm phạm hoạt động tư pháp là một trong những vấn đề nóng bỏng trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Chúng không chỉ ảnh hưởng đến tính nghiêm minh của pháp luật mà còn tác động đến niềm tin của người dân vào hệ thống tư pháp. Các tội này thường liên quan đến hành vi vi phạm của cán bộ thuộc các cơ quan tư pháp, gây ra những hệ lụy nghiêm trọng cho xã hội. Việc hiểu rõ về các tội xâm phạm này là cần thiết để có những biện pháp phòng ngừa và xử lý hiệu quả.

1.1. Khái niệm và phân loại các tội xâm phạm hoạt động tư pháp

Các tội xâm phạm hoạt động tư pháp được định nghĩa là những hành vi vi phạm pháp luật do cán bộ thuộc các cơ quan tư pháp thực hiện. Chúng có thể được phân loại thành nhiều nhóm khác nhau, bao gồm tội phạm liên quan đến điều tra, xét xử và thi hành án. Mỗi loại tội phạm đều có những đặc điểm và quy định riêng biệt trong Bộ luật Hình sự.

1.2. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu các tội xâm phạm hoạt động tư pháp

Nghiên cứu các tội xâm phạm hoạt động tư pháp không chỉ giúp nâng cao nhận thức về pháp luật mà còn góp phần bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Việc hiểu rõ các tội này sẽ giúp các cơ quan chức năng có những biện pháp hiệu quả trong việc phòng ngừa và xử lý các hành vi vi phạm.

II. Những thách thức trong việc đấu tranh chống các tội xâm phạm hoạt động tư pháp

Trong quá trình đấu tranh chống các tội xâm phạm hoạt động tư pháp, nhiều thách thức đã xuất hiện. Những thách thức này không chỉ đến từ bản thân các hành vi vi phạm mà còn từ sự thiếu hụt trong quy định pháp luật và sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng. Việc nhận diện và giải quyết những thách thức này là rất quan trọng để nâng cao hiệu quả công tác phòng chống tội phạm.

2.1. Khó khăn trong việc phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm

Một trong những khó khăn lớn nhất trong việc phát hiện các hành vi xâm phạm hoạt động tư pháp là sự thiếu minh bạch trong hoạt động của các cơ quan tư pháp. Nhiều hành vi vi phạm chỉ được phát hiện khi có đơn tố cáo, trong khi đó, nhiều người dân lại e ngại khi phải đối mặt với các cơ quan này.

2.2. Sự thiếu hụt trong quy định pháp luật

Nhiều quy định pháp luật hiện hành chưa đủ chặt chẽ để xử lý triệt để các hành vi xâm phạm hoạt động tư pháp. Điều này dẫn đến việc nhiều cán bộ vi phạm không bị xử lý nghiêm khắc, tạo ra tâm lý coi thường pháp luật trong xã hội.

III. Phương pháp nâng cao hiệu quả đấu tranh chống các tội xâm phạm hoạt động tư pháp

Để nâng cao hiệu quả trong việc đấu tranh chống các tội xâm phạm hoạt động tư pháp, cần có những phương pháp cụ thể và đồng bộ. Các biện pháp này không chỉ bao gồm việc hoàn thiện quy định pháp luật mà còn cần sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng.

3.1. Hoàn thiện quy định pháp luật về các tội xâm phạm hoạt động tư pháp

Cần rà soát và sửa đổi các quy định pháp luật hiện hành để đảm bảo tính chặt chẽ và khả thi trong việc xử lý các hành vi vi phạm. Việc này sẽ giúp nâng cao tính nghiêm minh của pháp luật và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

3.2. Tăng cường công tác phối hợp giữa các cơ quan chức năng

Sự phối hợp giữa các cơ quan như Viện kiểm sát, Tòa án và Cơ quan điều tra là rất quan trọng trong việc phát hiện và xử lý các hành vi xâm phạm hoạt động tư pháp. Cần có những cơ chế phối hợp rõ ràng để đảm bảo hiệu quả trong công tác đấu tranh.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về các tội xâm phạm hoạt động tư pháp

Việc nghiên cứu và ứng dụng các kết quả nghiên cứu về các tội xâm phạm hoạt động tư pháp đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Những nghiên cứu này không chỉ giúp nâng cao nhận thức về pháp luật mà còn góp phần vào việc cải cách hệ thống tư pháp.

4.1. Kết quả đạt được từ các nghiên cứu về tội xâm phạm hoạt động tư pháp

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc nâng cao nhận thức về các tội xâm phạm hoạt động tư pháp đã giúp giảm thiểu các hành vi vi phạm. Các cơ quan chức năng đã có những biện pháp hiệu quả hơn trong việc phát hiện và xử lý các hành vi này.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các bài học kinh nghiệm từ thực tiễn cho thấy rằng việc giáo dục pháp luật cho cán bộ và người dân là rất quan trọng. Cần có những chương trình đào tạo và tuyên truyền để nâng cao ý thức chấp hành pháp luật trong xã hội.

V. Kết luận và triển vọng tương lai về các tội xâm phạm hoạt động tư pháp

Kết luận về các tội xâm phạm hoạt động tư pháp cho thấy rằng đây là một vấn đề cần được quan tâm và giải quyết triệt để. Tương lai, cần có những biện pháp đồng bộ và hiệu quả hơn để đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

5.1. Tầm quan trọng của việc tiếp tục nghiên cứu

Việc tiếp tục nghiên cứu về các tội xâm phạm hoạt động tư pháp là rất cần thiết để có những giải pháp phù hợp. Nghiên cứu sẽ giúp nâng cao nhận thức và cải thiện hệ thống pháp luật.

5.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Định hướng phát triển trong tương lai cần tập trung vào việc hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả công tác phối hợp giữa các cơ quan chức năng. Điều này sẽ góp phần tạo ra một môi trường pháp lý minh bạch và công bằng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực tiễn bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa đòi hỏi hoạt động tư pháp phải được duy trì chuẩn mực, nghiêm minh và thượng tôn pháp luật. Tuy nhiên, theo số liệu thực tế từ Cơ quan điều tra Viện kiểm sát nhân dân tối cao giai đoạn 2006-2010, cơ quan chức năng đã tiếp nhận tổng cộng 714 đơn tin báo tố giác liên quan đến 398 vụ việc xâm phạm hoạt động tư pháp. Đáng chú ý, có 562 cán bộ thuộc các cơ quan tư pháp bị tố cáo có hành vi sai phạm trong quá trình thực thi nhiệm vụ. Mặc dù tỷ lệ xử lý, xác minh đơn thư đạt 91,2% với 651 đơn tin và giải quyết 92,96% số vụ việc (370 trên 398 vụ việc), tình hình vi phạm pháp luật của một bộ phận người tiến hành tố tụng vẫn diễn biến phức tạp.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm sáng tỏ bản chất pháp lý, hệ thống hóa cơ sở lý luận và đánh giá thực trạng các hành vi phạm tội do chính cán bộ trong các cơ quan tư pháp thực hiện theo quy định của pháp luật hình sự Việt Nam. Mục tiêu cụ thể là phân tích 11 tội danh đặc thù quy định tại Chương XXII Bộ luật Hình sự 1999 (từ Điều 293 đến Điều 303), đối chiếu với thực tiễn giải quyết tin báo và xử lý án hình sự trên phạm vi toàn quốc giai đoạn 2006-2010. Công trình mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, góp phần nâng cao hiệu quả phòng ngừa tội phạm chức vụ tư pháp, bảo vệ quyền con người, củng cố 100% niềm tin của nhân dân vào nền công lý và phục vụ trực tiếp cho tiến trình cải cách tư pháp theo Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và quan điểm cải cách tư pháp tại Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 02/01/2002 cùng Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/06/2005 của Bộ Chính trị, xác định Tòa án là trung tâm và xét xử là hoạt động trọng tâm. Đồng thời, nghiên cứu dựa trên lý thuyết bốn yếu tố cấu thành tội phạm trong khoa học luật hình sự, tập trung vào dấu hiệu chủ thể đặc biệt là người có thẩm quyền tiến hành tố tụng.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm:

• Tư pháp và quyền tư pháp: Quyền tài phán độc lập của Tòa án và các hoạt động bảo vệ pháp luật của Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Cơ quan thi hành án.
• Hoạt động tư pháp: Trình tự, thủ tục tố tụng điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án theo quy định của pháp luật.
• Cán bộ thuộc cơ quan tư pháp: Những người được bổ nhiệm chính thức gồm Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân, Chấp hành viên và Giám thị trại giam.
• Tội xâm phạm hoạt động tư pháp: Hành vi nguy hiểm cho xã hội xâm hại đến tính đúng đắn của các cơ quan tiến hành tố tụng theo Điều 292 Bộ luật Hình sự 1999.

Nghiên cứu cũng kế thừa các giá trị lịch sử từ Quốc triều hình luật thời Hậu Lê với 78 điều quy định về xử án và bắt tội phạm (Chương Bộ vong gồm 13 điều, Chương Đoán ngục gồm 65 điều) cùng các sắc lệnh tư pháp giai đoạn sau năm 1945.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp và thứ cấp từ hệ thống thống kê chính thức của Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Tòa án nhân dân tối cao giai đoạn 2006-2010. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 714 đơn tin báo tố giác tội phạm và 562 cán bộ tư pháp bị khiếu nại, tố cáo được thụ lý thực tế.

Phương pháp chọn mẫu là phương pháp chọn mẫu toàn bộ đối với các vụ việc vi phạm phát sinh trên phạm vi toàn quốc trong khoảng thời gian từ năm 2006 đến năm 2010. Việc chọn mẫu toàn diện giúp loại bỏ sai số chọn mẫu, phản ánh bức tranh toàn cảnh và chính xác về hành vi lệch chuẩn của cán bộ tư pháp.

Phương pháp phân tích kết hợp giữa phương pháp duy vật biện chứng, thống kê xã hội học pháp luật, phân tích luật học định lượng và phương pháp so sánh luật học với hệ thống pháp luật hình sự của Liên bang Nga, Trung Quốc, Thụy Điển và Hoa Kỳ. Lý do lựa chọn phương pháp này là nhằm đánh giá đa chiều giữa các chuẩn mực quy phạm thực định và thực tiễn áp dụng, từ đó phát hiện các lỗ hổng lập pháp và đề xuất giải pháp có tính khả thi cao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích dữ liệu thực chứng 562 cán bộ thuộc cơ quan tư pháp bị tố cáo giai đoạn 2006-2010 chỉ ra 4 phát hiện cốt lõi:

Thứ nhất, cán bộ ngành Công an chiếm tỷ trọng cao nhất với 47,5% tổng số đối tượng bị tố cáo (267 trên 562 người). Trong đó, vi phạm tập trung chủ yếu ở cấp huyện với 173 trên 267 cán bộ, chiếm tỷ lệ áp đảo 64,8% nội bộ ngành Công an.

Thứ hai, cán bộ Tòa án đứng thứ hai với 26,7% tổng số vi phạm (150 trên 562 người), trong đó cấp huyện chiếm 64,0% (96 trên 150 trường hợp). Cơ quan thi hành án chiếm 16,2% (91 cán bộ) và Viện kiểm sát nhân dân chiếm tỷ lệ thấp nhất là 9,6% (54 cán bộ).

Thứ ba, cơ cấu hành vi vi phạm có xu hướng tăng nhanh đối với các tội danh xâm phạm hoạt động chứng minh. Hành vi làm sai lệch hồ sơ vụ án tăng 31,25% (từ 16 vụ năm 2006 lên 21 vụ năm 2007). Đáng báo động hơn, hành vi dùng nhục hình tăng 71,43% (từ 7 vụ năm 2006 lên 12 vụ năm 2007).

Thứ tư, Cơ quan điều tra Viện kiểm sát nhân dân tối cao đạt hiệu suất xác minh 91,2% đơn thư (651 trên 714 đơn), giải quyết 370 vụ việc. Tuy nhiên, tỷ lệ đơn thư trùng lặp lên tới gần 40% và trên 90% đơn thư gửi qua đường bưu điện, phản ánh tâm lý e ngại bị trả thù của người dân.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của thực trạng trên bắt nguồn từ áp lực tiến độ phá án, bệnh thành tích và sự suy thoái đạo đức công vụ của một bộ phận cán bộ cấp cơ sở. Việc cán bộ cấp huyện chiếm tới trên 64% các vụ việc sai phạm ở cả khối Công an và Tòa án cho thấy sự thiếu hụt kiến thức pháp lý và kỹ năng nghiệp vụ chuyên sâu, kết hợp với cơ chế kiểm soát nội bộ chưa đủ chặt chẽ. Người bị tạm giữ, bị can thường ở vị thế phụ thuộc, tạo điều kiện cho hành vi lạm quyền, bức cung hoặc làm sai lệch hồ sơ diễn ra kín đáo.

So sánh với mô hình tố tụng của Liên bang Nga và Trung Quốc, Bộ luật Hình sự 1999 của Việt Nam còn tồn tại bất cập khi quy định nhiều cấu thành tội phạm vật chất đòi hỏi hậu quả nghiêm trọng nhưng thiếu hướng dẫn định lượng cụ thể. Điều này gây khó khăn lớn cho công tác khởi tố vụ án.

Dữ liệu thống kê về cơ cấu vi phạm có thể được mô hình hóa trực quan thông qua biểu đồ cột chồng phân tầng ba cấp hành chính (huyện, tỉnh, trung ương) kết hợp với biểu đồ tròn biểu thị tỷ trọng 47,5% của lực lượng Công an và 26,7% của Tòa án. Cách trình bày này giúp các nhà hoạch định chính sách dễ dàng nhận diện điểm nóng sai phạm tại cấp cơ sở để phân bổ nguồn lực thanh tra trọng điểm.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa và đấu tranh chống các tội xâm phạm hoạt động tư pháp, hệ thống 4 nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất như sau:

Thứ nhất, hoàn thiện các quy định của pháp luật hình sự và tố tụng hình sự. Quốc hội và Tòa án nhân dân tối cao cần ban hành nghị quyết hướng dẫn thi hành 11 điều luật (Điều 293 đến Điều 303 Bộ luật Hình sự 1999), giải thích rõ các dấu hiệu định tính như hậu quả nghiêm trọng và hành vi trái pháp luật. Mục tiêu đặt ra là giảm 30% vướng mắc trong khâu thụ lý vụ án, hoàn thành trong giai đoạn 2012-2015.

Thứ hai, chuẩn hóa và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ tư pháp. Bộ Công an, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân tối cao và Bộ Tư pháp cần tổ chức đào tạo, bồi dưỡng bắt buộc định kỳ hàng năm cho 100% cán bộ tố tụng; thực hiện nghiêm quy chuẩn thời gian công tác từ 3 đến 5 năm trước khi bổ nhiệm các ngạch sơ cấp, trung cấp, cao cấp. Timeline thực hiện xuyên suốt giai đoạn 2013-2020.

Thứ ba, tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và giám sát chéo giữa các cơ quan tư pháp. Viện kiểm sát các cấp cần nâng cao hiệu lực kiểm sát hoạt động tư pháp, đặt mục tiêu xác minh và giải quyết đạt tỷ lệ trên 98% đối với các tin báo, tố giác tội phạm tư pháp. Đồng thời, Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp cần tăng tần suất giám sát định kỳ từ năm 2013.

Thứ tư, đầu tư cơ sở vật chất và hiện đại hóa kỹ thuật tố tụng. Chính phủ và Bộ Tài chính cần ưu tiên phân bổ ngân sách để lắp đặt hệ thống ghi âm, ghi hình tự động tại 100% phòng hỏi cung và nhà tạm giữ trên toàn quốc trong giai đoạn 2014-2018, bảo đảm triệt tiêu hoàn toàn các hành vi bức cung, nhục hình.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cho 4 nhóm đối tượng chuyên môn:

Thứ nhất, đội ngũ Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán và Chấp hành viên đương nhiệm. Công trình giúp cán bộ nhận diện rõ 11 cấu thành tội phạm chức vụ tư pháp, phòng tránh các rủi ro pháp lý và hạn chế tối đa các sai phạm tố tụng đang chiếm tới 64,8% tại cấp quận, huyện.

Thứ hai, các nhà nghiên cứu, giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Luật hình sự và Tố tụng hình sự. Luận văn cung cấp hệ thống lý luận hoàn chỉnh cùng bộ cơ sở dữ liệu thực nghiệm 714 đơn tin báo (2006-2010) phục vụ giảng dạy và nghiên cứu so sánh luật học.

Thứ ba, các cơ quan lập pháp, Ban Chỉ đạo Cải cách Tư pháp Trung ương và các cơ quan tham mưu chính sách. Báo cáo thực trạng giúp các cơ quan định hình phương hướng sửa đổi Bộ luật Hình sự và Bộ luật Tố tụng hình sự, hướng tới mục tiêu giảm thiểu 30% khoảng trống pháp lý.

Thứ tư, giới luật sư, người bào chữa và các tổ chức trợ giúp pháp lý. Luận văn cung cấp căn cứ thực tiễn để bảo vệ quyền con người, hỗ trợ hơn 90% người dân gửi đơn thư tố giác hành vi nhục hình, bức cung bảo vệ thành công quyền và lợi ích hợp pháp.

Câu hỏi thường gặp

Chủ thể của các tội xâm phạm hoạt động tư pháp theo Bộ luật Hình sự 1999 gồm những ai?

Chủ thể của nhóm tội này bao gồm người có thẩm quyền tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng và người có chức vụ quyền hạn khác. Trong đó, 11 tội danh quy định từ Điều 293 đến Điều 303 áp dụng cho chủ thể đặc biệt là Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán, Hội thẩm và Chấp hành viên.

Tại sao cán bộ cấp huyện chiếm tỷ lệ sai phạm áp đảo lên tới 64,8% ở cơ quan Công an và 64,0% ở Tòa án?

Cấp huyện là nơi trực tiếp thụ lý, giải quyết hơn 80% khối lượng án hình sự và dân sự hàng năm. Áp lực tiến độ điều tra lớn kết hợp với trình độ chuyên môn chưa đồng đều và cơ chế giám sát tại chỗ còn lỏng lẻo dẫn đến tỷ lệ vi phạm cao.

Giai đoạn 2006-2010 ghi nhận những hành vi vi phạm nào có xu hướng gia tăng mạnh nhất?

Hành vi dùng nhục hình tăng mạnh 71,43% (từ 7 vụ năm 2006 lên 12 vụ năm 2007) và làm sai lệch hồ sơ vụ án tăng 31,25% (từ 16 vụ lên 21 vụ). Những vi phạm này thường xuất phát từ tư duy nôn nóng phá án và bệnh thành tích của điều tra viên.

Cơ quan nào có thẩm quyền chuyên trách điều tra tội phạm do cán bộ tư pháp thực hiện?

Cơ quan điều tra Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Cơ quan điều tra Viện kiểm sát quân sự Trung ương có thẩm quyền chuyên trách theo luật định. Giai đoạn 2006-2010, cơ quan này đã tiếp nhận 714 đơn tin báo và xử lý đạt tỷ lệ 91,2% đơn thư.

Dấu hiệu lỗi trong cấu thành tội phạm của nhóm tội này có điểm gì đặc thù?

Trong 11 tội danh, có 10 tội được thực hiện với lỗi cố ý. Duy nhất tội thiếu trách nhiệm để người bị giam, giữ trốn (Điều 301 Bộ luật Hình sự 1999) được thực hiện với lỗi vô ý, là tiêu chí phân biệt quan trọng với tội tha trái pháp luật người đang bị giam, giữ.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện 11 tội danh xâm phạm hoạt động tư pháp do cán bộ các cơ quan tiến hành tố tụng thực hiện theo Chương XXII Bộ luật Hình sự 1999.
• Đánh giá thực trạng 714 đơn tin báo tố giác và 562 cán bộ bị tố cáo giai đoạn 2006-2010, chỉ rõ điểm nóng sai phạm tập trung ở ngành Công an (47,5%) và ngành Tòa án (26,7%).
• Xác định nguyên nhân cốt lõi khiến trên 64% vi phạm dồn về cấp huyện do áp lực chỉ tiêu công tác và cơ chế kiểm soát chéo chưa phát huy tối đa hiệu lực.
• Đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp chiến lược, trọng tâm là sửa đổi luật thực định và bắt buộc trang bị camera giám sát tại 100% phòng hỏi cung.
• Cung cấp nguồn tư liệu khoa học chuẩn mực phục vụ mục tiêu cải cách tư pháp toàn diện giai đoạn 2012-2020 theo tinh thần Nghị quyết số 49-NQ/TW.

Các cơ quan tiến hành tố tụng và các nhà nghiên cứu cần đẩy mạnh ứng dụng các khuyến nghị của luận văn ngay trong giai đoạn 2013-2020, nâng cao chuẩn mực liêm chính để bảo vệ công lý và củng cố niềm tin tuyệt đối của nhân dân vào nền tư pháp nước nhà.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ CÁC TỘI XÂM PHẠM HOẠT ĐỘNG TƢ PHÁP MÀ NGƢỜI PHẠM TỘI LÀ CÁN BỘ THUỘC CÁC CƠ QUAN TƢ PHÁP 1. KHÁI NIỆM CÁC TỘI XÂM PHẠM HOẠT ĐỘNG TƢ PHÁP MÀ NGƢỜI PHẠM TỘI LÀ CÁN BỘ THUỘC CÁC CƠ QUAN TƢ PHÁP 1. Khái niệm các tội xâm phạm hoạt động tƣ pháp Theo quy định của pháp luật hình sự, mỗi loại tội phạm cụ thể đều có những quy định riêng biệt về các yếu tố cấu thành nhƣ chủ thể của tội phạm, khách thể của tội phạm, mặt chủ quan và mặt khách quan của tội phạm. Các tội xâm phạm hoạt động tƣ pháp là nhóm tội, trong đó đặc trƣng của chúng là khách thể bị xâm phạm, bao gồm các quan hệ xã hội đƣợc hình thành trong quá trình hoạt động nghiệp vụ của các cơ quan tiến hành tố tụng và một số cơ quan tƣ pháp nhƣ Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án và Cơ quan thi hành án.

Việc quy định các tội xâm phạm hoạt động tƣ pháp trong Bộ luật hình sự có những ý nghĩa nhƣ sau: - Bảo vệ lợi ích của Nhà nƣớc, của các tổ chức xã hội, bảo vệ sinh mệnh chính trị, quyền tự do thân thể và các quyền lợi hợp pháp khác của công dân, đề cao tính nghiêm minh và hiệu lực của pháp luật xã hội chủ nghĩa. - Bảo đảm cho sự hoạt động đúng đắn của cơ quan tƣ pháp, tạo điều kiện cho công tác đấu tranh phòng và chống tội phạm đƣợc thực hiện một cách có hiệu quả. - Đề cao ý thức chấp hành pháp luật, tinh thần trách nhiệm của những cán bộ thuộc cơ quan tƣ pháp. - Giáo dục ý thức tuân thủ pháp luật, đề cao tinh thần tự giác của công dân trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm.

13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Hỗ trợ cho các biện pháp khác trong công cuộc xây dựng xã hội tiên tiến văn minh, thiết lập kỷ cƣơng xã hội. Để hiểu rõ khái niệm các tội xâm phạm hoạt động tƣ pháp thì cần nắm vững một số khái niệm liên quan đến tƣ pháp và hoạt động tƣ pháp. * Khái niệm về tư pháp, quyền tư pháp và hoạt động tư pháp Hiện nay, có rất nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm tƣ pháp, ở mỗi nƣớc khác nhau sẽ có cách hiểu khác nhau về khái niệm này, nhƣng tựu chung lại có một số quan điểm chính về tƣ pháp nhƣ sau: Theo Từ điển Tiếng Việt thì "Tƣ pháp là việc xét xử theo pháp luật" [25, tr. Còn quan niệm của pháp luật Trung Quốc thì "Tƣ pháp là việc nắm giữ pháp luật" và theo nghĩa Hán Việt "Tƣ pháp là trông coi và bảo vệ".

Trong tác phẩm "Bàn về khế ƣớc xã hội" của Jean - Jacques Rouseau, tác giả có đƣa ra quan điểm: "Tƣ pháp là cơ quan thiêng liêng nhất và đƣợc coi trọng nhất vì nó bảo vệ luật mà luật do cơ quan quyền lực tối cao ban hành và do chính phủ chấp hành" [21, tr. Theo tác giả Dƣơng Thanh Mai: "Tƣ pháp là một ý tƣởng cao đẹp về một nền công lý đòi hỏi việc giải quyết các tranh chấp xảy ra trong xã hội phải đúng pháp luật, phù hợp với lẽ phải, công bằng, bình đẳng và đảm bảo sự tin cậy đối với sự phát triển an toàn của mỗi công dân, xã hội" [24, tr. Trong khoa học lý luận chung về Nhà nƣớc và pháp luật theo truyền thống pháp luật Châu Âu - Lục địa có quy định hệ thống pháp luật trong một quốc gia bao gồm Công pháp và Tƣ pháp. Công pháp là luật công điều chỉnh các quan hệ giữa Nhà nƣớc và các pháp nhân, thể nhân bằng các quy phạm pháp luật của Luật Hành chính, Luật hình sự.

Tƣ pháp là luật tƣ, điều chỉnh các quan hệ giữa các cá nhân cơ quan, tổ chức với nhau, Nhà nƣớc chỉ tham gia dƣới góc độ quản lý và định hƣớng nhƣ Luật Dân sự, Luật Kinh tế, Luật Thƣơng mại. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Theo quan điểm của thuyết "Tam quyền phân lập", tƣ pháp là một trong ba quyền lập pháp, hành pháp và tƣ pháp. Lập pháp là làm Luật, ban hành Luật. Hành pháp là thi hành pháp luật.

Tƣ pháp là quyền xét xử đƣợc giao cho Tòa án thực hiện độc lập với các quyền khác, Tƣ pháp là bảo vệ pháp luật, xử lý vi phạm pháp luật và giải quyết tranh chấp bằng pháp luật. Có quan điểm cho rằng "Tƣ pháp" là khái niệm chung để chỉ các Chủ thể nhƣ: Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án, Cơ quan thi hành án và các cơ quan bổ trợ tƣ pháp, các chủ thể làm công tác tƣ pháp - hộ tịch. Khái niệm này cũng bao hàm những hoạt động của các chủ thể nêu trên nhƣ: Hoạt động điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án; hoạt động bổ trợ tƣ pháp (công chứng, giám định, bào chữa) và hoạt động hành chính tƣ pháp (công chứng, tƣ pháp - hộ tịch). Khái niệm này rất rộng vì những cơ quan bổ trợ và hành chính tƣ pháp là những hoạt động do pháp luật hành chính điều chỉnh, độc lập với hoạt động tƣ pháp của Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát.

Qua các văn kiện của Đảng nhƣ Nghị quyết Trung ƣơng 8 (khóa VII); Nghị quyết Trung ƣơng 3, Nghị quyết Trung ƣơng 7 (khóa VIII); Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ IX, Nghị quyết 08 và Nghị quyết 49 của Bộ Chính trị thì nhiệm vụ đặt ra đối với tiến trình cải cách tƣ pháp là đổi mới, nâng cao chất lƣợng hoạt động của hai hệ thống cơ quan. Thứ nhất, các cơ quan tƣ pháp bao gồm Tòa án, Viện kiểm sát, Cơ quan điều tra, Cơ quan thi hành án, trong đó Tòa án là cơ quan trung tâm; Thứ hai, các cơ quan bổ trợ tƣ pháp, bao gồm tổ chức Luật sƣ, cơ quan Giám định tƣ pháp, Lực lƣợng cảnh sát hỗ trợ tƣ pháp. Ngoài ra, nhiệm vụ cải cách tƣ pháp còn đặt ra đối với công tác tƣ pháp bao gồm: công tác điều tra, công tác kiểm sát, công tác xét xử, công tác thi hành án và công tác bổ trợ tƣ pháp, trong đó xét xử là hoạt động trọng tâm của các hoạt động tƣ pháp. Ở nƣớc ta, tổ chức nền tƣ pháp quốc gia bao gồm hệ thống các cơ quan và tổ chức nghề nghiệp.

Hoạt động của các cơ quan, tổ chức này trực 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tiếp hoặc hỗ trợ cho hoạt động xét xử của Tòa án, nhằm bảo vệ pháp luật, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, tổ chức. Nhƣ vậy, khái niệm "Tƣ pháp" có hai cách hiểu: Thứ nhất, tƣ pháp là hoạt động bảo vệ pháp luật, xử lý vi phạm pháp luật và giải quyết tranh chấp; Thứ hai, tƣ pháp là thuật ngữ để chỉ các cơ quan có thẩm quyền trong lĩnh vực tƣ pháp và những hoạt động trong lĩnh vực tƣ pháp do các cơ quan này thực hiện. * Khái niệm về "Quyền tư pháp" Quyền tƣ pháp đƣợc hiểu theo nghĩa rộng và nghĩa hẹp: - Nghĩa hẹp: Quyền tƣ pháp trong Nhà nƣớc là quyền hoạt động tài phán (quyền xét xử) độc lập của Tòa án. - Nghĩa rộng: Quyền tƣ pháp là quyền xét xử của Tòa án nói riêng, cũng nhƣ hoạt động bảo vệ pháp luật của Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Cơ quan thi hành án để đảm bảo cho việc thực hiện quyền xét xử đạt hiệu quả cao, góp phần đƣa các nguyên tắc đƣợc thừa nhận chung của Nhà nƣớc vào đời sống thực tế [3, tr.

* Khái niệm hoạt động tư pháp Hoạt động tƣ pháp là một lĩnh vực hoạt động thực hiện quyền lực nhà nƣớc trong việc bảo vệ lợi ích Nhà nƣớc, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, tổ chức đảm bảo trật tự an toàn xã hội theo các trình tự thủ tục do pháp luật quy định, thông qua sự phối hợp của nhiều cơ quan, tổ chức khác nhau. Hoạt động tƣ pháp là hoạt động của các Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án và Cơ quan thi hành án trong việc khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành đối với các vụ án hình sự, dân sự, kinh tế, lao động và giải quyết các quan hệ pháp luật khác đƣợc pháp sinh theo quy định của pháp luật, nhằm bảo vệ các quyền của Nhà nƣớc, của các tổ chức, của công dân. Hoạt động tƣ pháp là hoạt động quyền lực nhà nƣớc do các cơ quan tƣ pháp thực hiện. Các 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hoạt động này do ngƣời đại diện của các cơ quan tƣ pháp nhân danh Nhà nƣớc trực tiếp thực hiện tùy theo chức danh đƣợc bổ nhiệm.

Hoạt động tƣ pháp bao gồm những hoạt động trực tiếp liên quan đến trình tự thủ tục tố tụng theo luật định mới đƣợc xác định là hoạt động tƣ pháp. Ví dụ nhƣ hoạt động điều tra; hoạt động thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tƣ pháp; hoạt động xét xử, hoạt động thi hành án và các hoạt động của các cơ quan đƣợc Nhà nƣớc giao thẩm quyền trong việc tiến hành một số hoạt động tƣ pháp theo thủ tục tố tụng. Trong đó hoạt động xét xử của Tòa án là hoạt động trọng tâm (theo tinh thần Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 02/01/2002 cña Bé ChÝnh trÞ "VÒ mét sè nhiÖm vô träng t©m c«ng t¸c t- ph¸p trong thêi gian tíi" và NghÞ quyÕt sè 49-NQ/TW cña Bé ChÝnh trÞ ngµy 2/6/2005 "VÒ ChiÕn l-îc c¶i c¸ch t- ph¸p ®Õn n¨m 2020"). Nhƣ vậy, "hoạt động tƣ pháp" là "hoạt động tố tụng", tức là hoạt động điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án do các Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án và cơ quan thi hành án thực hiện; và là hoạt động của những ngƣời nhƣ: Điều tra viên, Thủ trƣởng, Phó Thủ trƣởng Cơ quan điều tra, Kiểm sát viên, Viện trƣởng, Phó Viện trƣởng Viện kiểm sát; Thẩm phán, Chánh án, Phó Chánh án, Hội thẩm, Thƣ ký Tòa án, quản giáo, chấp hành viên.

thực hiện trong khuôn khổ pháp luật nhằm bảo vệ các quyền và lợi ích Nhà nƣớc, của các tổ chức và của công dân. Đối với những trƣờng hợp đƣợc giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra theo quy định của điều 111 Bộ luật TTHS thì đây không phải là các cơ quan tƣ pháp nhƣ đã phân tích ở phần trên và hoạt động chính của các cơ quan này không phải là hoạt động tố tụng, vì vậy sẽ không đề cập đến trong luận văn.