Các nhân tố ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của hệ thống kiểm soát nội bộ tại công ty cổ phần sản xuất kinh doanh vật tư và thuốc thú y

Khám phá các nhân tố ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của hệ thống kiểm soát nội bộ tại công ty cổ phần sản xuất kinh doanh vật tư và thuốc thú y.

• Tác giả: Nguyễn Quốc Hùng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thiện Phong
• Trường học: Trường Đại Học Tây Đô
• Chuyên ngành: Kế Toán
• Đề tài: Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Tính Hữu Hiệu Của Hệ Thống Kiểm Soát Nội Bộ Tại Công Ty Cổ Phần Sản Xuất Kinh Doanh Vật Tư Và Thuốc Thú Y
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN ĐỀ TÀI
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.3.1. Nguồn dữ liệu
• 1.3.2. Nghiên cứu định tính
• 1.3.3. Nghiên cứu định lượng
• 1.4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.5. Kết cấu luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 2.1. Tổng quan về hệ thống kiểm soát nội bộ
• 2.1.1. Khái niệm về kiểm soát nội bộ
• 2.1.2. Khái niệm hệ thống KSNB
• 2.1.3. Lịch sử hình thành và phát triển của hệ thống KSNB
• 2.2. Những lợi ích và hạn chế tiềm tàng của hệ thống KSNB
• 2.2.1. Những lợi ích của hệ thống KSNB
• 2.2.2. Những hạn chế của hệ thống KSNB
• 2.3. Tính hữu hiệu của hệ thống KSNB
• 2.3.1. Tính hữu hiệu
• 2.3.2. Tính hữu hiệu của hệ thống KSNB
• 2.3.3. Các tiêu chí đánh giá tính hữu hiệu của hệ thống KSNB
• 2.4. Lược khảo tài liệu
• 2.4.1. Lược khảo tài liệu trong nước
• 2.4.2. Lược khảo tài liệu nước ngoài
• 2.4.3. Nhận xét nghiên cứu trước
• 2.4.4. Xác định khe hổng nghiên cứu
• 2.5. Đề xuất mô hình nghiên cứu và giả thuyết
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Nghiên cứu định tính
• 3.3. Nghiên cứu định lượng
• 3.3.1. Xây dựng thang đo
• 3.3.2. Xác định kích thước mẫu
• 3.3.3. Cách lấy mẫu
• 3.3.4. Phân tích dữ liệu
• 3.3.4.1. Phân tích thống kê mô tả
• 3.3.4.2. Đánh giá độ tin cậy thang đo (Cronbach’s Alpha)
• 3.3.4.3. Phân tích nhân tố khám phá (EFA)
• 3.3.4.4. Phân tích tương quan
• 3.3.4.5. Phân tích hồi quy đa biến
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Giới thiệu tổng quan Công ty Cổ phần Sản xuất Kinh doanh Vật tư và Thuốc Thú y
• 4.1.1. Sự hình thành Công ty
• 4.1.2. Cơ cấu tổ chức
• 4.1.3. Cơ cấu nguồn nhân lực
• 4.1.4. Lĩnh vực kinh doanh và mạng lưới phân phối
• 4.2. Thực trạng hệ thống KSNB tại Công ty CP SXKD Vật tư và Thuốc Thú y
• 4.2.1. Thực trạng các thành phần của hệ thống KSNB tại Công ty CP SXKD Vật tư và Thuốc Thú y
• 4.2.2. Thực trạng mục tiêu của hệ thống KSNB tại Công ty CP SXKD Vật tư và Thuốc Thú y
• 4.2.3. Kết quả nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến hệ thống KSNB tại Công ty CP SXKD Vật tư và Thuốc Thú y
• 4.2.3.1. Mô tả mẫu nghiên cứu
• 4.2.3.2. Đánh giá độ tin cậy của thang đo bằng hệ số Cronbach’s Alpha
• 4.2.3.3. Phân tích nhân tố khám phá (EFA)
• 4.2.3.4. Phân tích tương quan
• 4.2.3.5. Phân tích hồi quy
• 4.2.4. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 4.2.4.1. Thảo luận so sánh với các kết quả nghiên cứu trước
• 4.2.4.2. Thảo luận từ kết quả nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của hệ thống KSNB
• 4.2.4.3. Thảo luận về tính hữu hiệu của hệ thống KSNB tại Công ty CP SXKD Vật tư và Thuốc Thú y
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý QUẢN TRỊ
• 5.1. Kết luận
• 5.2. Hàm ý quản trị
• 5.2.1. Tăng cường hiệu quả của hoạt động kiểm soát
• 5.2.2. Tăng cường Giám sát
• 5.2.3. Thông tin và truyền thông phải thông suốt
• 5.2.4. Xây dựng môi trường kiểm soát mang đậm đạo đức và văn hóa của công ty
• 5.2.5. Xây dựng quy trình đánh giá và ứng phó rủi ro một cách kịp thời
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Hệ Thống Kiểm Soát Nội Bộ Khái Niệm và Vai Trò

Hệ thống kiểm soát nội bộ (KSNB) đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo hoạt động hiệu quả và minh bạch của mọi tổ chức. Đây không chỉ là một công cụ quản lý mà còn là nền tảng để xây dựng lòng tin với các nhà đầu tư và các bên liên quan. KSNB giúp các nhà lãnh đạo nhận diện điểm yếu, xác định trách nhiệm và đưa ra các biện pháp khắc phục kịp thời. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, một hệ thống KSNB mạnh mẽ là yếu tố then chốt để doanh nghiệp tồn tại và phát triển bền vững. KSNB bao gồm các quy định, quy trình, chính sách, thủ tục kiểm soát được thiết lập để bảo vệ tài sản, đảm bảo độ tin cậy của thông tin, tuân thủ pháp luật và nâng cao hiệu quả hoạt động. Việc xây dựng và duy trì một KSNB chặt chẽ giúp doanh nghiệp ngăn ngừa sai phạm, giảm thiểu tổn thất và tối ưu hóa các quy trình quản lý rủi ro.

1.1. Định Nghĩa Kiểm Soát Nội Bộ Bản Chất và Phạm Vi

Kiểm soát nội bộ là một quá trình, được thực hiện bởi hội đồng quản trị, ban điều hành và các nhân viên khác của một tổ chức, được thiết kế để cung cấp sự đảm bảo hợp lý về việc đạt được các mục tiêu liên quan đến hoạt động, báo cáo và tuân thủ. Theo COSO, kiểm soát nội bộ không phải là một sự kiện đơn lẻ, mà là một chuỗi hành động xuyên suốt các hoạt động của tổ chức. Nó bao gồm môi trường kiểm soát, đánh giá rủi ro, hoạt động kiểm soát, thông tin và truyền thông, và hoạt động giám sát. Hiệu quả của kiểm soát nội bộ phụ thuộc vào việc các thành phần này được thiết lập và vận hành một cách hiệu quả.

1.2. Mục Tiêu Kiểm Soát Nội Bộ Hoạt Động Báo Cáo và Tuân Thủ

Các mục tiêu chính của kiểm soát nội bộ bao gồm: (1) Hiệu quả và hiệu suất của các hoạt động, (2) Độ tin cậy của báo cáo tài chính, và (3) Tuân thủ các luật lệ và quy định hiện hành. Mục tiêu kiểm soát nội bộ giúp đảm bảo rằng các nguồn lực của tổ chức được sử dụng một cách hiệu quả, thông tin được báo cáo một cách chính xác và kịp thời, và tổ chức hoạt động tuân thủ theo các quy định pháp luật. Việc đạt được các mục tiêu này giúp tổ chức giảm thiểu rủi ro, nâng cao hiệu quả hoạt động và xây dựng lòng tin với các bên liên quan.

II. Thách Thức Về Tính Hữu Hiệu KSNB Tại Công Ty Cổ Phần

Mặc dù có vai trò quan trọng, việc xây dựng và duy trì một hệ thống kiểm soát nội bộ hữu hiệu tại các công ty cổ phần vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Sự phức tạp trong cơ cấu tổ chức, sự đa dạng trong hoạt động sản xuất kinh doanh và sự thay đổi nhanh chóng của môi trường kinh doanh đòi hỏi các công ty phải liên tục đánh giá và điều chỉnh hệ thống KSNB của mình. Đặc biệt, các công ty hoạt động trong lĩnh vực vật tư và thuốc thú y thường phải đối mặt với các quy định pháp luật nghiêm ngặt về chất lượng sản phẩm và an toàn sinh học. Bất kỳ sai sót nào trong quá trình kiểm soát có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng về tài chính và uy tín. Do đó, việc xác định và giải quyết các nhân tố ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của KSNB là vô cùng quan trọng.

2.1. Rủi Ro Trong Quy Trình Kiểm Soát Nội Bộ Nhận Diện và Ứng Phó

Rủi ro trong quy trình kiểm soát nội bộ có thể phát sinh từ nhiều nguồn khác nhau, bao gồm: sai sót do con người, gian lận, sự thay đổi trong môi trường kinh doanh, và sự phát triển của công nghệ. Để đối phó với các rủi ro này, các công ty cần thiết lập một quy trình đánh giá rủi ro toàn diện, bao gồm việc xác định, đánh giá và ứng phó với các rủi ro tiềm ẩn. Quá trình này cần được thực hiện định kỳ và được cập nhật khi có sự thay đổi trong môi trường kinh doanh.

2.2. Yếu Tố Con Người và Hiệu Quả Kiểm Soát Nội Bộ Năng Lực và Đạo Đức

Năng lực nhân viên và đạo đức nghề nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo hiệu quả kiểm soát nội bộ. Nhân viên cần có đủ kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm để thực hiện các hoạt động kiểm soát một cách hiệu quả. Đồng thời, họ cần có ý thức tuân thủ các quy định và quy trình của công ty, và có trách nhiệm báo cáo các sai phạm mà họ phát hiện. Việc xây dựng một văn hóa doanh nghiệp đề cao tính trung thực và trách nhiệm là yếu tố then chốt để đảm bảo tính liêm chính của hệ thống KSNB.

III. Nhân Tố Ảnh Hưởng Tính Hữu Hiệu KSNB Nghiên Cứu Tại Vemedim

Nghiên cứu tập trung vào việc phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của hệ thống kiểm soát nội bộ tại Công ty Cổ phần Sản xuất Kinh doanh Vật tư và Thuốc Thú y (Vemedim). Dựa trên khuôn khổ COSO 2013, nghiên cứu xem xét các yếu tố như môi trường kiểm soát, đánh giá rủi ro, hoạt động kiểm soát, thông tin và truyền thông, và giám sát. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cái nhìn sâu sắc về mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố đến hiệu quả kiểm soát nội bộ tại Vemedim, từ đó đưa ra các giải pháp cải thiện hệ thống KSNB.

3.1. Tác Động của Môi Trường Kiểm Soát Đến Tính Hữu Hiệu KSNB

Môi trường kiểm soát bao gồm các giá trị đạo đức, sự cam kết của ban lãnh đạo, và cơ cấu tổ chức của công ty. Một môi trường kiểm soát mạnh mẽ tạo ra nền tảng vững chắc cho hệ thống KSNB hoạt động hiệu quả. Đạo đức nghề nghiệp của nhân viên và sự tuân thủ các quy định của công ty là những yếu tố quan trọng trong việc xây dựng một môi trường kiểm soát lành mạnh. Ban lãnh đạo cần thể hiện sự cam kết đối với việc xây dựng một hệ thống KSNB hiệu quả bằng cách cung cấp đủ nguồn lực và hỗ trợ cho các hoạt động kiểm soát.

3.2. Vai Trò của Đánh Giá Rủi Ro Trong Nâng Cao Hiệu Quả KSNB

Đánh giá rủi ro là quá trình xác định và đánh giá các rủi ro có thể ảnh hưởng đến việc đạt được các mục tiêu của công ty. Việc xác định các rủi ro tiềm ẩn giúp công ty có thể thiết lập các biện pháp kiểm soát phù hợp để giảm thiểu tác động của chúng. Quản trị rủi ro hiệu quả đòi hỏi sự tham gia của tất cả các bộ phận trong công ty, từ ban lãnh đạo đến nhân viên. Công ty cần xây dựng một quy trình đánh giá rủi ro định kỳ và cập nhật khi có sự thay đổi trong môi trường kinh doanh.

3.3. Ảnh Hưởng của Hoạt Động Kiểm Soát Đến Tính Hữu Hiệu Hệ Thống

Hoạt động kiểm soát bao gồm các chính sách, quy trình và thủ tục được thiết lập để đảm bảo rằng các rủi ro đã được xác định được kiểm soát một cách hiệu quả. Các hoạt động kiểm soát có thể bao gồm việc phê duyệt, ủy quyền, đối chiếu, kiểm tra và bảo vệ tài sản. Việc thiết kế và thực hiện các hoạt động kiểm soát hiệu quả là yếu tố then chốt để đảm bảo tính hữu hiệu của hệ thống KSNB.

IV. Ứng Dụng CNTT và Tự Động Hóa Quy Trình KSNB Tại Vemedim

Công nghệ thông tin (CNTT) đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả kiểm soát nội bộ. Việc ứng dụng CNTT và tự động hóa các quy trình KSNB giúp công ty giảm thiểu sai sót do con người, tăng cường tính minh bạch và cải thiện khả năng giám sát. Các công cụ phân tích dữ liệu cũng có thể được sử dụng để phát hiện các gian lận và sai sót một cách nhanh chóng và hiệu quả. Tuy nhiên, việc ứng dụng CNTT cũng đi kèm với những rủi ro mới, chẳng hạn như rủi ro về an ninh mạng và rủi ro về tính bảo mật của dữ liệu. Do đó, công ty cần thiết lập các biện pháp kiểm soát CNTT phù hợp để giảm thiểu các rủi ro này.

4.1. Sử Dụng Phần Mềm Quản Trị ERP Nâng Cao Hiệu Quả Kiểm Soát

Việc triển khai hệ thống phần mềm quản trị ERP (Enterprise Resource Planning) giúp tích hợp các quy trình kinh doanh khác nhau của công ty, từ sản xuất, bán hàng, kế toán đến quản lý nhân sự. Điều này giúp tăng cường tính minh bạch và khả năng kiểm soát của công ty. Hệ thống ERP cũng cung cấp các công cụ báo cáo mạnh mẽ, giúp ban lãnh đạo có thể theo dõi hiệu quả hoạt động của công ty một cách dễ dàng.

4.2. Phân Tích Dữ Liệu Lớn Công Cụ Phát Hiện Gian Lận và Sai Sót

Việc sử dụng các công cụ phân tích dữ liệu lớn (Big Data Analytics) giúp công ty phát hiện các gian lận và sai sót một cách nhanh chóng và hiệu quả. Các công cụ này có thể phân tích lượng lớn dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau để tìm ra các mẫu bất thường hoặc các giao dịch đáng ngờ. Ví dụ, công ty có thể sử dụng phân tích dữ liệu để phát hiện các giao dịch mua bán bất thường, các khoản chi phí không hợp lý hoặc các dấu hiệu của hành vi gian lận.

V. Hàm Ý Quản Trị Nâng Cao Tính Hữu Hiệu KSNB Tại Vemedim

Dựa trên kết quả nghiên cứu, một số hàm ý quản trị được đề xuất nhằm nâng cao tính hữu hiệu của hệ thống kiểm soát nội bộ tại Vemedim. Các hàm ý này tập trung vào việc cải thiện môi trường kiểm soát, tăng cường đánh giá rủi ro, nâng cao hiệu quả hoạt động kiểm soát, cải thiện thông tin và truyền thông, và tăng cường giám sát. Việc thực hiện các hàm ý này sẽ giúp Vemedim xây dựng một hệ thống KSNB mạnh mẽ, đáp ứng được các yêu cầu của môi trường kinh doanh hiện đại.

5.1. Xây Dựng Văn Hóa Tuân Thủ và Đạo Đức Nghề Nghiệp Mạnh Mẽ

Việc xây dựng một văn hóa tuân thủ và đạo đức nghề nghiệp mạnh mẽ là yếu tố then chốt để đảm bảo tính hữu hiệu của hệ thống KSNB. Ban lãnh đạo cần thể hiện sự cam kết đối với việc tuân thủ các quy định của pháp luật và các quy trình của công ty. Công ty cần thiết lập một quy tắc ứng xử rõ ràng và phổ biến rộng rãi cho tất cả các nhân viên. Đồng thời, công ty cần khuyến khích nhân viên báo cáo các sai phạm mà họ phát hiện và bảo vệ những người báo cáo sai phạm.

5.2. Đầu Tư Vào Đào Tạo và Nâng Cao Năng Lực Nhân Viên Kiểm Soát

Việc đầu tư vào đào tạo và nâng cao năng lực nhân viên kiểm soát là rất quan trọng để đảm bảo rằng họ có đủ kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm để thực hiện các hoạt động kiểm soát một cách hiệu quả. Công ty cần cung cấp cho nhân viên kiểm soát các khóa đào tạo về các quy định của pháp luật, các quy trình của công ty và các kỹ năng phân tích dữ liệu. Đồng thời, công ty cần khuyến khích nhân viên kiểm soát tham gia các khóa đào tạo chuyên môn để nâng cao trình độ của mình.

VI. Kết Luận KSNB Vững Mạnh Nền Tảng Phát Triển Bền Vững

Hệ thống kiểm soát nội bộ đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững của Công ty Cổ phần Sản xuất Kinh doanh Vật tư và Thuốc Thú y. Việc liên tục đánh giá và cải thiện hệ thống KSNB là một quá trình không ngừng nghỉ. Bằng cách tập trung vào các nhân tố ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của KSNB và ứng dụng các giải pháp công nghệ phù hợp, Vemedim có thể xây dựng một nền tảng vững chắc cho sự phát triển trong tương lai.

6.1. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Tác Động của Quản Lý Tuân Thủ

Các nghiên cứu trong tương lai có thể tập trung vào việc đánh giá tác động của quản lý tuân thủ đến tính hữu hiệu của hệ thống kiểm soát nội bộ. Quản lý tuân thủ là quá trình đảm bảo rằng công ty tuân thủ tất cả các quy định của pháp luật và các quy trình của công ty. Việc quản lý tuân thủ hiệu quả có thể giúp công ty giảm thiểu rủi ro pháp lý và nâng cao uy tín của mình.

6.2. Tổng Kết và Khuyến Nghị Cải Tiến Liên Tục Hệ Thống KSNB

Việc cải tiến liên tục hệ thống kiểm soát nội bộ là rất quan trọng để đảm bảo rằng hệ thống này luôn đáp ứng được các yêu cầu của môi trường kinh doanh thay đổi. Công ty cần thiết lập một quy trình đánh giá định kỳ hiệu quả của hệ thống KSNB và thực hiện các điều chỉnh khi cần thiết. Đồng thời, công ty cần khuyến khích nhân viên đưa ra các đề xuất cải tiến hệ thống KSNB.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hệ thống kiểm soát nội bộ (KSNB) đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo hoạt động hiệu quả và bền vững của doanh nghiệp. Tại Việt Nam, nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc duy trì tính hữu hiệu của hệ thống KSNB, dẫn đến rủi ro về tài chính và quản trị. Nghiên cứu này tập trung phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến tính hữu hiệu của hệ thống KSNB tại Công ty Cổ phần Sản xuất Kinh doanh Vật tư và Thuốc Thú y, một doanh nghiệp có quy mô lớn với mạng lưới phân phối rộng khắp và đã áp dụng phần mềm quản trị nguồn lực ERP của SAP từ năm 2016. Mục tiêu chính của nghiên cứu là xác định và đo lường mức độ tác động của năm nhân tố: môi trường kiểm soát, đánh giá rủi ro, hoạt động kiểm soát, thông tin truyền thông và giám sát đến tính hữu hiệu của hệ thống KSNB trong giai đoạn từ 2017 đến 2019.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học để cải thiện hệ thống KSNB, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động, bảo vệ tài sản và đảm bảo tuân thủ pháp luật. Kết quả nghiên cứu cũng góp phần hỗ trợ nhà quản lý trong việc ra quyết định điều chỉnh kịp thời nhằm duy trì sự phát triển bền vững của công ty trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt và yêu cầu minh bạch thông tin ngày càng cao.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên khuôn mẫu COSO 2013, một trong những mô hình tiêu chuẩn quốc tế về hệ thống KSNB, bao gồm năm thành phần cơ bản: (1) Môi trường kiểm soát, (2) Đánh giá rủi ro, (3) Hoạt động kiểm soát, (4) Thông tin và truyền thông, (5) Giám sát. Mỗi thành phần được xây dựng dựa trên các nguyên tắc cụ thể nhằm đảm bảo hệ thống KSNB hoạt động hiệu quả và toàn diện.

• Môi trường kiểm soát: Nền tảng văn hóa và đạo đức của tổ chức, ảnh hưởng đến ý thức kiểm soát của nhân viên.
• Đánh giá rủi ro: Quá trình nhận diện và phân tích các rủi ro có thể ảnh hưởng đến mục tiêu doanh nghiệp.
• Hoạt động kiểm soát: Các chính sách và thủ tục nhằm giảm thiểu rủi ro và đảm bảo thực hiện mục tiêu.
• Thông tin và truyền thông: Hệ thống thu thập, xử lý và truyền đạt thông tin kịp thời, chính xác.
• Giám sát: Quá trình đánh giá liên tục và định kỳ để đảm bảo hệ thống KSNB vận hành đúng.

Ngoài ra, nghiên cứu sử dụng các khái niệm chuyên ngành như thang đo Likert 5 mức độ, phân tích Cronbach’s Alpha để đánh giá độ tin cậy thang đo, phân tích nhân tố khám phá (EFA) và hồi quy đa biến để xác định mức độ ảnh hưởng của các nhân tố.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng phương pháp hỗn hợp gồm nghiên cứu định tính và định lượng. Giai đoạn định tính được thực hiện thông qua thảo luận nhóm và phỏng vấn 9 chuyên gia trong công ty nhằm xác nhận và hiệu chỉnh các biến quan sát phù hợp với đặc thù doanh nghiệp. Giai đoạn định lượng tiến hành khảo sát 160 nhân viên đang làm việc tại công ty mẹ và bốn công ty con 100% vốn, thu thập dữ liệu từ tháng 01/2020 đến tháng 03/2020.

Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm SPSS 26.0 với các bước phân tích: thống kê mô tả, kiểm định độ tin cậy thang đo bằng Cronbach’s Alpha (hệ số đạt trên 0.7 được chấp nhận), phân tích nhân tố khám phá (EFA) để loại bỏ biến không phù hợp, phân tích tương quan và hồi quy đa biến để xác định mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố đến tính hữu hiệu của hệ thống KSNB. Cỡ mẫu 160 được chọn dựa trên tiêu chuẩn tối thiểu 5-10 lần số biến quan sát, đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy của kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hoạt động kiểm soát (β=0.351) là nhân tố có tác động mạnh nhất đến tính hữu hiệu của hệ thống KSNB, cho thấy các chính sách và thủ tục kiểm soát được thiết lập và thực hiện hiệu quả góp phần quan trọng trong việc đạt được mục tiêu doanh nghiệp.

2. Giám sát (β=0.243) đứng thứ hai về mức độ ảnh hưởng, phản ánh vai trò của việc đánh giá liên tục và định kỳ trong việc phát hiện và khắc phục kịp thời các sai sót, khiếm khuyết trong hệ thống.

3. Thông tin và truyền thông (β=0.193) có tác động tích cực, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thu thập, xử lý và truyền đạt thông tin chính xác, kịp thời đến các bộ phận liên quan.

4. Môi trường kiểm soát (β=0.176) cũng đóng vai trò quan trọng, thể hiện sự ảnh hưởng của văn hóa tổ chức, đạo đức và ý thức kiểm soát của nhân viên đến hiệu quả hệ thống.

5. Đánh giá rủi ro (β=0.137) có tác động thấp nhất nhưng vẫn có ý nghĩa thống kê, cho thấy việc nhận diện và phân tích rủi ro cần được cải thiện để nâng cao tính hữu hiệu.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các nghiên cứu trong và ngoài nước, khẳng định mô hình COSO 2013 là cơ sở lý thuyết vững chắc để đánh giá hệ thống KSNB. Hoạt động kiểm soát được xem là trung tâm của hệ thống, khi các thủ tục kiểm soát được thực hiện nghiêm túc sẽ giảm thiểu rủi ro và sai phạm. Giám sát hiệu quả giúp phát hiện sớm các vấn đề, từ đó cải tiến liên tục hệ thống.

Thông tin và truyền thông đóng vai trò cầu nối giữa các bộ phận, đảm bảo mọi người có đầy đủ dữ liệu để thực hiện nhiệm vụ. Môi trường kiểm soát tạo nền tảng văn hóa và đạo đức, ảnh hưởng đến thái độ và hành vi của nhân viên trong việc tuân thủ các quy định. Đánh giá rủi ro tuy có tác động thấp hơn nhưng không thể xem nhẹ, đặc biệt trong bối cảnh doanh nghiệp đang áp dụng công nghệ ERP, đòi hỏi sự nhạy bén trong nhận diện rủi ro mới.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện hệ số β của từng nhân tố, giúp trực quan hóa mức độ ảnh hưởng. Bảng phân tích hồi quy đa biến cũng minh họa rõ ràng các chỉ số thống kê quan trọng như hệ số t, mức ý nghĩa Sig., và hệ số điều chỉnh R², cho thấy mô hình giải thích khoảng 65% biến thiên của tính hữu hiệu hệ thống KSNB.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường hiệu quả hoạt động kiểm soát: Thiết kế và cập nhật các chính sách, thủ tục kiểm soát phù hợp với đặc thù ngành và quy mô công ty; đào tạo nhân viên thực hiện nghiêm túc. Mục tiêu nâng cao hệ số β của hoạt động kiểm soát lên ít nhất 0.4 trong vòng 12 tháng. Chủ thể thực hiện: Ban quản lý và phòng Kiểm soát nội bộ.

2. Nâng cao chất lượng giám sát: Xây dựng quy trình giám sát thường xuyên và định kỳ rõ ràng, sử dụng công nghệ để theo dõi và báo cáo kịp thời các khiếm khuyết. Mục tiêu giảm thiểu sai sót phát hiện muộn xuống dưới 5% trong năm tiếp theo. Chủ thể thực hiện: Ban giám đốc và phòng Kiểm toán nội bộ.

3. Cải thiện hệ thống thông tin và truyền thông: Đảm bảo thông tin được thu thập đầy đủ, chính xác và truyền đạt kịp thời đến các bộ phận liên quan; áp dụng các công cụ quản lý thông tin hiện đại. Mục tiêu tăng tỷ lệ phản hồi thông tin nội bộ lên trên 90% trong 6 tháng. Chủ thể thực hiện: Phòng Công nghệ thông tin và phòng Quản lý chất lượng.

4. Xây dựng môi trường kiểm soát mang đậm đạo đức và văn hóa công ty: Tổ chức các chương trình đào tạo về đạo đức nghề nghiệp, xây dựng văn hóa tuân thủ và trách nhiệm giải trình. Mục tiêu nâng cao chỉ số hài lòng về môi trường kiểm soát lên trên 80% trong khảo sát nhân viên hàng năm. Chủ thể thực hiện: Phòng Nhân sự và Ban lãnh đạo.

5. Thiết lập quy trình đánh giá và ứng phó rủi ro kịp thời: Phát triển hệ thống nhận diện, đánh giá và quản lý rủi ro linh hoạt, phù hợp với sự thay đổi môi trường kinh doanh. Mục tiêu giảm thiểu rủi ro không được kiểm soát xuống dưới 10% trong năm tới. Chủ thể thực hiện: Phòng Quản lý rủi ro và Ban điều hành.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban lãnh đạo doanh nghiệp: Nhận diện các yếu tố ảnh hưởng đến hệ thống KSNB để đưa ra quyết định chiến lược nâng cao hiệu quả quản trị và kiểm soát nội bộ.

2. Phòng Kiểm soát nội bộ và Kiểm toán nội bộ: Áp dụng các kết quả nghiên cứu để thiết kế, triển khai và giám sát các hoạt động kiểm soát phù hợp với đặc thù doanh nghiệp.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành Kế toán, Quản trị kinh doanh: Tham khảo mô hình nghiên cứu và phương pháp phân tích để phát triển các đề tài liên quan về kiểm soát nội bộ và quản trị rủi ro.

4. Các công ty trong ngành sản xuất và kinh doanh vật tư, thuốc thú y: Học hỏi kinh nghiệm và áp dụng các giải pháp nâng cao tính hữu hiệu của hệ thống KSNB nhằm tăng cường năng lực cạnh tranh và tuân thủ pháp luật.

Câu hỏi thường gặp

1. Tính hữu hiệu của hệ thống kiểm soát nội bộ là gì?
   Tính hữu hiệu thể hiện mức độ hệ thống KSNB đạt được các mục tiêu về hoạt động, báo cáo tài chính và tuân thủ pháp luật. Ví dụ, một hệ thống hữu hiệu giúp giảm thiểu sai sót và gian lận trong doanh nghiệp.

2. Tại sao hoạt động kiểm soát lại có tác động mạnh nhất đến tính hữu hiệu?
   Hoạt động kiểm soát bao gồm các chính sách và thủ tục cụ thể giúp ngăn ngừa rủi ro và đảm bảo thực hiện mục tiêu. Khi các hoạt động này được thực hiện nghiêm túc, hệ thống KSNB sẽ vận hành hiệu quả hơn.

3. Làm thế nào để cải thiện giám sát trong hệ thống KSNB?
   Cần xây dựng quy trình giám sát rõ ràng, kết hợp giám sát thường xuyên và định kỳ, sử dụng công nghệ để phát hiện sớm sai phạm và báo cáo kịp thời cho ban lãnh đạo.

4. Vai trò của thông tin và truyền thông trong KSNB là gì?
   Thông tin và truyền thông đảm bảo dữ liệu được thu thập, xử lý và truyền đạt chính xác, kịp thời đến các bộ phận liên quan, giúp nhân viên thực hiện nhiệm vụ hiệu quả và phối hợp tốt hơn.

5. Môi trường kiểm soát ảnh hưởng như thế nào đến hệ thống KSNB?
   Môi trường kiểm soát tạo nền tảng văn hóa, đạo đức và ý thức tuân thủ trong tổ chức, ảnh hưởng đến thái độ và hành vi của nhân viên, từ đó tác động đến hiệu quả vận hành hệ thống KSNB.

Kết luận

• Nghiên cứu xác định năm nhân tố chính ảnh hưởng tích cực đến tính hữu hiệu của hệ thống KSNB tại Công ty CP SXKD Vật tư và Thuốc Thú y, trong đó hoạt động kiểm soát có tác động mạnh nhất.
• Kết quả phân tích cho thấy mô hình COSO 2013 phù hợp và có thể áp dụng hiệu quả trong doanh nghiệp sản xuất kinh doanh vật tư và thuốc thú y.
• Các hàm ý quản trị được đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động kiểm soát, giám sát, thông tin truyền thông, môi trường kiểm soát và đánh giá rủi ro.
• Nghiên cứu góp phần bổ sung kiến thức về quản trị rủi ro và kiểm soát nội bộ trong bối cảnh doanh nghiệp áp dụng công nghệ ERP và chuyển đổi từ doanh nghiệp nhà nước sang cổ phần hóa.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, đánh giá hiệu quả thực hiện và mở rộng nghiên cứu sang các doanh nghiệp cùng ngành để so sánh và hoàn thiện mô hình.

Hành động ngay hôm nay: Các nhà quản lý và chuyên gia kiểm soát nội bộ nên áp dụng kết quả nghiên cứu để cải tiến hệ thống KSNB, đảm bảo doanh nghiệp phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Tổng quan về đề tài nghiên cứu. Cơ sở lý lý luận và mô hình nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận. Kết luận và hàm ý quản trị. 5 CHƯ NG 2 C Ở LÝ LUẬN VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 2.1 Tổ q a về ệ t ố k ểm soát ộ bộ 2.1 Khái niệm về kiểm soát Kiểm soát là một trong năm chức năng của quản trị: hoạch định, tổ chức, chỉ huy, phối hợp và kiểm soát. Kiểm soát từ lâu đã trở thành công cụ được các nhà quản trị sử dụng để giám sát nhân viên và kiểm soát hoạt động của chính họ.

Ngày nay, kiểm soát càng trở nên cần thiết và có tính tất yếu đối với một tổ chức, doanh nghiệp. Goctr cho rằng “Sự kiểm soát là tìm cách bắt buộc các công việc phải theo đúng kế hoạch”. Theo Henri Fayol: “Kiểm soát là việc kiểm tra để khẳng định mọi việc có thực hiện theo đúng kế hoạch hoặc các chỉ dẫn và các nguyên tắc đã được thiết lập hay không, từ đó nhằm chỉ ra các yếu kém và sai phạm cần điều chỉnh, tìm ra các nguyên nhân để ngăn ngừa chúng không được phép tái diễn” HenriFayol, 1949, tr 49. Anthony và các cộng sự cho rằng “Kiểm soát là một quá trình thực hiện một tập hợp các thay đổi nhằm đạt được các mục tiêu đã định” (Anthony, 1949, trang 20).

Theo Nguyễn Quang Quynh: “Kiểm soát không phải là một pha hay một giai đoạn của quá trình quản lý mà là một chức năng không thể tách rời của quản lý, trong suốt quá trình quản lý, kiểm soát luôn luôn tồn tại trước, trong và sau mỗi hoạt động, định hướng hoặc tổ chức để thực hiện hoặc điều chỉnh mỗi hoạt động đó. Một cách tổng hợp nhất, kiểm soát được hiểu là tổng hợp các phương sách để nắm lấy và điều hành đối tượng hoặc khách thể quản lý” Nguyễn Quang Quynh, 2014, tr 9. Từ những quan điểm trên, ta có thể rút ra khái niệm về kiểm soát như sau: Kiểm soát là quá trình áp dụng những cơ chế và phương pháp nhằm đảm bảo rằng các hoạt động và kết quả đạt được phù hợp với mục tiêu, kế hoạch đã định và các chuẩn mực đặt ra của tổ chức.2 Vai trò của kiểm soát Kiểm soát không chỉ là những biện pháp được sử dụng để giám sát nhân viên dưới quyền mà còn được dùng để giám sát các hoạt động của chính các nhà quản trị. Kiểm soát hữu hiệu sẽ giúp các nhà quản trị đạt được mục tiêu, tiêu chuẩn đề ra.

Kiểm 6 soát có vai trò: - Bảo đảm các nguồn lực của tổ chức được sử dụng một cách hữu hiệu. - Phát hiện kịp thời những vấn đề sai lệch, những khó khăn trong quá trình thực hiện mục tiêu. - Kịp thời đưa ra những biện pháp giải quyết để đạt được mục tiêu.3 Các loại kiểm soát Có 2 loại kiểm soát là kiểm soát phòng ngừa và kiểm soát hiệu chỉnh. Kiểm soát phòng ngừa: Kiểm soát phòng ngừa được thực hiện nhằm làm giảm các sai lầm, các rủi ro có thể xảy ra.

Các hoạt động của kiểm soát phòng ngừa có tác dụng định hướng, giới hạn hành vi của nhân viên và các nhà quản trị. Các hoạt động của kiểm soát phòng ngừa bao gồm việc ban hành các quy định và nguyên tắc, các tiêu chuẩn, các thủ tục tuyển chọn nhân sự, các chương trình huấn luyện và phát triển nguồn lực. Nếu nhân viên nghiêm chỉnh tuân theo các quy định này thì tổ chức có thể đạt được các mục tiêu đã đề ra, Quy trình kiểm soát được thiết lập để đảm bảo các quy định, nguyên tắc của tổ chức được thực hiện đầy đủ. Kiểm soát hiệu chỉnh Kiểm soát hiệu chỉnh nhằm làm thay đổi những hành vi không mong muốn và đem lại hiệu quả phù hợp với những tiêu chuẩn hay nguyên tắc đã được vạch ra.

Các hoạt động kiểm soát hiệu chỉnh bao gồm việc thay đổi chính sách nhân sự, kỷ luật nhân viên vi phạm, … 2.4 Quy trình kiểm soát Quy trình kiểm soát gồm 3 bước: thiết lập tiêu chuẩn kiểm soát, đo lường, điều chỉnh các sai lệch. Thiết lập tiêu chuẩn kiểm soát: Thiết lập tiêu chuẩn là thiết lập quy định về đặc tính kỹ thuật và yêu cầu quản lý dùng làm chuẩn để phân loại, đánh giá sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ, quá trình, môi trường và các đối tượng khác trong hoạt động kinh tế - xã hội nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả của các đối tượng này. Đo lường: Việc đo lường là việc tiến hành kiểm soát và so sánh kết quả đã đạt được với những tiêu chuẩn đã định. Điều chỉnh các sai lệch: từ kết quả thực tế, so sánh với tiêu chuẩn, tìm ra các sai lệch và đưa ra chương trình điều chỉnh các sai lệch đó.2 á ệm về k ểm soát ộ bộ Điều 39, Luật Kế toán Việt Nam năm 2015 đã nêu: “KSNB là việc thiết lập và tổ chức thực hiện trong nội bộ đơn vị kế toán các cơ chế, chính sách, quy trình, quy định nội bộ phù hợp với quy định của pháp luật nhằm bảo đảm phòng ngừa, phát hiện, xử lý kịp thời rủi ro và đạt được yêu cầu đề ra” Theo quan điểm của tổ chức COSO (1992, trang 186): “KSNB là quá trình do người quản lý, HĐQT và các nhân viên của đơn vị chi phối, nó được thiết lập để cung cấp một sự đảm bảo hợp lý nhằm thực hiện các mục tiêu: đảm bảo sự tin cậy của báo cáo tài chính; đảm bảo sự tuân thủ các quy định và luật lệ; đảm bảo các hoạt động được thực hiện hiệu quả”.

Định nghĩa này được chấp nhận khá rộng rãi và được liên đoàn kế toán quốc tế thừa nhận vì nó đã đáp ứng được yêu cầu về minh bạch thông tin của các công ty đặc biệt là các công ty niêm yết trên sàn chứng khoán, tổ chức COSO đã tập trung vào 4 nội dung cụ thể: - KSNB là một quá trình: mỗi một hoạt động của đơn vị đều phải tuân thủ theo quy trình từ khâu lập kế hoạch, thực hiện hoạt động và giám sát các hoạt động đó. Muốn đạt được các mục tiêu đã đề ra, mọi đơn vị phải kiểm soát được các hoạt động của mình trong tất cả các khâu, đồng thời các hoạt động này phải được liên tục diễn ra và có mặt trong mọi bộ phận. - KSNB được thiết kế và vận hành bởi con người: Các chủ thể trong tổ chức như HĐQT, BGĐ, nhà quản lý và các nhân viên trong đơn vị đều tham gia vào công tác KSNB. Các chủ thể trong tổ chức sẽ xây dựng các mục tiêu, đưa ra các biện pháp kiểm soát và là người vận hành các biện pháp kiểm soát đó.

Do khả năng, kinh nghiệm, kiến thức của mỗi chủ thể là khác nhau nên việc hiểu rõ, trao đổi, hành động đôi khi không nhất quán với nhau. Vì thế, các thành viên trong một tổ chức phải am hiểu về trách nhiệm và quyền hạn của mình, xác định được các mục tiêu, nhiệm vụ, cách thức thực hiện để đạt được mục tiêu của tổ chức. - KSNB đảm bảo tính hợp lý cho nhà quản lý. Điều này khẳng định KSNB không đảm bảo tuyệt đối việc thực hiện các mục tiêu của nhà quản lý.

Bởi KSNB luôn luôn có những hạn chế vốn có như: sai lầm của con người khi quyết định; các cá nhân thông đồng với nhau; nhà quản lý lạm quyền.Mặt khác, một nhà quản lý luôn cân nhắc giữa chi phí bỏ ra để thực hiện kiểm soát với lợi ích được mong đợi từ quá trình kiểm soát đó. 8 - KSNB đảm bảo các mục tiêu, có 3 mục tiêu KSNB cần hướng tới đó là: Mục tiêu về hoạt động, mục tiêu về báo cáo tài chính, mục tiêu về sự tuân thủ. Moeller (2009, trang 24) khi nghiên cứu KSNB ứng dụng cho mục đích kiểm toán nội bộ đã phát triển thêm lý luận của tổ chức COSO và bổ sung thêm một số mục tiêu của KSNB cần đạt được, cụ thể “KSNB là một quá trình được thiết kế bởi nhà quản lý và áp dụng trong đơn vị nhằm cung cấp sự đảm bảo hợp lý về: độ tin cậy của thông tin tài chính và thông tin hoạt động; tuân thủ các chính sách, thủ tục, nội quy, quy chế và luật pháp; bảo vệ tài sản; thực hiện được sứ mệnh, mục tiêu và kết quả của các hoạt động hoặc chương trình của đơn vị; đảm bảo tính chính trực và giá trị đạo đức”. Điểm phát triển mới trong khái niệm này là mục tiêu “Đảm bảo tính chính trực và giá trị đạo đức”.

Đây là mục tiêu về giá trị đạo đức mà KSNB cần đạt tới trong sự phát triển chung của toàn bộ nền kinh tế để có thể phát triển bền vững. Theo Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam (VSA 315 ban hành kèm theo Thông tư số 214/2012/TT-BTC ngày 06 tháng 12 năm 2012 của Bộ Tài chính): “Kiểm soát nội bộ là quy trình do Ban quản trị, Ban Giám đốc và các cá nhân khác trong đơn vị thiết kế, thực hiện và duy trì để tạo ra sự đảm bảo hợp lý về khả năng đạt được mục tiêu của đơn vị trong việc đảm bảo độ tin cậy của báo cáo tài chính, đảm bảo hiệu quả, hiệu suất hoạt động, tuân thủ pháp luật và các quy định có liên quan”. Theo quan điểm của Liên đoàn Kế toán quốc tế (IFAC): “Kiểm soát nội bộ là một hệ thống gồm các chính sách, các thủ tục được thiết lập tại đơn vị, đảm bảo độ tin cậy của các thông tin, đảm bảo việc thực hiện các chế độ pháp lý và đảm bảo hiệu quả của hoạt động”. Lý luận về KSNB trong ngân hàng theo báo cáo của ủy ban Basel như sau: “KSNB là quá trình được thực hiện bởi HĐQT, ban điều hành và toàn thể nhân viên, đó không chỉ là một thủ tục hoặc một chính sách được thực hiện tại một thời điểm nào đó, mà còn tiếp diễn ở tất cả các cấp trong ngân hàng.

HĐQT và Ban điều hành thiết lập môi trường văn hóa tạo thuận lợi cho quá trình KSNB được hiệu quả và việc theo dõi sự hiệu quả đó được diễn ra liên tục, mỗi cá nhân trong một tổ chức phải tham gia vào quá trình đó”. Theo báo cáo COSO 2013: “Kiểm soát nội bộ là một quá trình, chịu ảnh hưởng bởi Hội đồng quản trị, người quản lý và các nhân viên của đơn vị, được thiết kế để cung cấp một sự đảm bảo hợp lý nhằm đạt được các mục tiêu: 9 1. Sự hữu hiệu và hiệu quả của hoạt động 2. Sự tin cậy của BCTC 3.