phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục thì luận văn đƣợc kết cấu gồm 5 chƣơng nhƣ sau: Chƣơng 1: Tổng quan nghiên cứu Chƣơng 2: Cơ sở lý thuyết Chƣơng 3: Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 4: Kết quả nghiên cứu và bàn luận Chƣơng 5: Kết luận và giải pháp kiến nghị 4 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU Nội dung chính của Chƣơng này là tác giả tổng quan các công trình nghiên cứu ngoài nƣớc và trong nƣớc về các nhân tố tác động đến chất lƣợng kiểm toán, trên cơ sở đó tìm ra khe hổng nghiên cứu để đề xuất hƣớng nghiên cứu cho luận văn. Tổng quan các nghiên cứu trƣớc 1.1 Các nghiên cứu ngoài nƣớc Tính đến nay, các nghiên cứu về các nhân tố ảnh hƣởng tới chất lƣợng kiểm toán là không nhiều, chủ yếu là các nhà nghiên cứu nƣớc ngoài thực hiện. Theo tìm hiểu của tác giả, trong nƣớc có một số ít nghiên cứu chính thức về chủ đề này, mà chỉ đƣợc đề cập trong các nghiên cứu về kiểm toán Báo cáo tài chính và các vấn đề có liên quan. Trong các nghiên cứu từ nƣớc ngoài, với quan điểm chất lƣợng kiểm toán đƣợc hiểu là khả năng KTV phát hiện và báo cáo về những sai phạm trọng yếu trong việc trình bày và công bố các BCTC của các khách hàng đƣợc kiểm toán theo quan điểm DeAgelo (1981).
Theo đó, khi đánh giá về các nhân tố ảnh hƣởng đến chất lƣợng kiểm toán, kết quả chỉ ra r ng, khả năng các KTV phát hiện đƣợc các sai phạm trọng yếu phụ thuộc vào nhiều nhân tố, đặc biệt là năng lực nghề nghiệp của KTV; còn khả năng báo cáo sai phạm phụ thuộc vào tính độc lập của KTV (trong đó có sức ép từ phía khách hàng đƣợc kiểm toán…) (Lam and Chang, 1994). Nhiều nghiên cứu điển hình khác ở nƣớc ngoài về các nhân tố ảnh hƣởng tới chất lƣợng kiểm toán đƣợc thực hiện bởi Mock & Samet (1982); Schroeder và cộng sự (1986); Carcello và cộng sự (1992), Beattie và Fearnley (1995); Behn và cộng sự (1997; Wooten (2003); Augus Duff (2004); Kym Boon (2007), Kym Boon và cộng sự (2008); Defond và Zhang (2014)…cũng đƣa ra các kết luận về các nhân tố riêng rẽ hoặc từng nhóm nhân tố ảnh hƣởng đến chất lƣợng kiểm toán. Trong các kết quả nghiên cứu, các nhân tố đƣợc xác định có thể mang tính kế thừa và phát triển mới, với mức độ quan trọng của các nhân tố tới chất lƣợng kiểm toán có thể khác nhau, tùy thuộc vào nhận thức của đối tƣợng mà nhà 5 nghiên cứu thực hiện điều tra, khảo sát, cũng nhƣ địa điểm và bối cảnh thời gian của nghiên cứu. Trong kết quả nghiên cứu “Dimentions of audit quality” của Angus Duff, (2004), các nhân tố quyết định tới chất lƣợng kiểm toán BCTC của các doanh nghiệp niêm yết trên TTCK đƣợc xem xét theo khía cạnh chuyên môn (technical) và dịch vụ (service).
Kết quả chỉ ra r ng, các nhân tố thuộc các KTV/nhóm kiểm toán (nhƣ tính độc lập, năng lực, kinh nghiệm) và các nhân tố thuộc về công ty kiểm toán (nhƣ danh tiếng, quy mô, khả năng đáp ứng, dịch vụ phi kiểm toán) đều có ảnh hƣởng quan trọng tới chất lƣợng kiểm toán. Mục đích của nghiên cứu này là nh m xác định sự khác biệt trong nhận thức về các yếu tố quyết định CLKT giữa các KTV, Ban giám đốc công ty kiểm toán và nhóm đối tƣợng sử dụng bên ngoài để xác định có hay không sự tồn tại khoảng cách kỳ vọng trong chất lƣợng kiểm toán. Nghiên cứu của Kym Boon (2007) cùng nghiên cứu mở rộng của Kym Boon và cộng sự Jill McKinnon và Philip Ross (2008), đã xác định 14 nhân tố thuộc về KTV và công ty kiểm toán nhƣ kinh nghiệm, khả năng chuyên sâu, ý thức, cam kết chất lƣợng của công ty, quy mô công ty…, đồng thời đánh giá mức độ ảnh hƣởng của các nhân tố này tới chất lƣợng kiểm toán. Nghiên cứu này đã đƣa đến kết luận quan trọng là nếu các nhân tố ảnh hƣởng đến chất lƣợng kiểm toán đƣợc đảm bảo thì cũng đảm bảo sự hài lòng của ngƣời sử dụng đối với chất lƣợng kiểm toán.
Defond & Zhang (2014) đã tổng kết, đánh giá các nghiên cứu đƣợc thực hiện từ năm 1996 – 2013 về các nhân tố tác động đến CLKT và các phƣơng pháp đo lƣờng. Từ đó hệ thống hóa và phân loại các khuynh hƣớng nghiên cứu, các quan điểm về CLKT, nhu cầu CLKT của khách hàng, khả năng cung cấp CLKT của KTV và mối quan tâm của cơ quan quản lý về CLKT. Đặc biệt là xem xét sự can thiệp của Cơ quan quản lý Nhà nƣớc vào hoạt động KTĐL tại một số nƣớc trong thời gian gần đây. Theo nghiên cứu này thì CLKT là một cấu trúc liên tục, đảm bảo chất lƣợng BCTC, CLKT cao sẽ cung cấp nhiều sự đảm bảo hơn cho một BCTC chất lƣợng cao.
Hầu hết biện pháp đo lƣờng CLKT trong các 6 nghiên cứu trƣớc thiếu khả năng để phát hiện những thay đổi tinh tế về CLKT, ít có phƣơng pháp đo lƣờng trực tiếp nào thuận lợi trong việc nắm bắt tính liên tục của CLKT. Do đó không có sự đồng thuận về phƣơng pháp đo lƣờng nào là tốt nhất trong số các nhân tố đƣợc dùng để đo lƣờng CLKT đã đƣợc các nhà nghiên cứu trƣớc sử dụng theo các nhân tố riêng lẻ, không vẽ ra một bức tranh đầy đủ về CLKT. Các nhà nghiên cứu cần sử dụng nhiều phƣơng pháp khác nhau để tận dụng lợi thế những điểm mạnh và hạn chế những điểm yếu của chúng. Tóm lại, trên thế giới đã có khá nhiều công trình nghiên cứu về các nhân tố tác động đến chất lƣợng kiểm toán, các nhân tố đƣợc bàn luận và đánh giá từ nhiều đối tƣợng khác nhau nhƣ KTV, công ty đƣợc kiểm toán hoặc ngƣời sử dụng báo cáo tài chính.
Hầu hết các nghiên cứu sử dụng kết hợp giữa nghiên cứu định tính và định lƣợng, phƣơng pháp thống kê mô tả, dữ liệu thu thập dựa vào bảng khảo sát, hình thức khảo sát b ng trực tiếp hoặc gửi qua mail, thƣ từ.2 Các nghiên cứu trong nƣớc Trên thế giới thì có nhiều công trình nghiên cứu, thế nhƣng tại Việt Nam thì rất ít nghiên cứu về các nhân tố tác động đến chất lƣợng kiểm toán BCTC của DNNY, tính đến nay thì có nghiên cứu của Bùi Thị Thủy (2014) – đề tài này thực hiện trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam và thế giới đang trong giai đoạn khủng hoảng, các DNNY có xu hƣớng lập BCTC thiếu trung thực, gây mất niềm tin của NĐT và thị trƣờng. Dựa trên mô hình CLKT của Angus Duff (2004), tác giả đã thực hiện phân tích và xử lý kết quả khảo sát nghiên cứu định lƣợng từ các KTV thuộc các CTKT đủ điều kiện kiểm toán BCTC Doanh nghiệp niêm yết. Qua kết quả nghiên cứu, tác giả đã xác định 14 nhân tố tác động đến BCTC của DNNY và đƣợc chia thành 3 nhóm nhân tố nhƣ: nhóm KTV gồm: Kinh nghiệm chuyên sâu, Ý thức, Chuyên nghiệp, Áp lực, Độc lập, Trình độ b ng cấp; nhóm DNKT gồm: Hệ thống KSCL, Phƣơng pháp và quy trình kiểm toán, Phí kiểm toán, Danh tiếng, Quy mô CTKT và nhóm bên ngoài gồm: DNNY, Môi trƣờng pháp lý, Kiểm soát bên ngoài. Có thể liệt kê thêm một số nghiên cứu có liên quan đến đề tài nghiên cứu, cụ thể nhƣ nghiên cứu của Ngô Đức Long (2002) “Những giải pháp nâng cao 7 chất lƣợng kiểm toán độc lập ở Việt Nam”; Đề tài nghiên cứu cấp ngành của Hà Thị Ngọc Hà (2011) “Các giải pháp hoàn thiện, tăng cƣờng kiểm soát chất lƣợng công tác kiểm toán BCTC các đơn vị có lợi ích công chúng”; Luận văn tiến sĩ của Nguyễn Thị Mỹ (2013) “Hoàn thiện kiểm toán BCTC của các CTKT trên thị trƣờng chứng khoán Việt Nam”; Nghiên cứu Nguyễn Anh Tuấn (2014) “Kiểm soát CLKT của kiểm toán độc lập – thực trạng và giải pháp hoàn thiện”; Luận văn tiến sĩ của Trần Khánh Lâm (2011) “Xây dựng cơ chế kiểm soát chất lƣợng cho hoạt động kiểm toán độc lập tại Việt Nam”; Luận văn tiến sĩ của Phan Văn Dũng (2015) “Các nhân tố tác động đến chất lƣợng kiểm toán của các doanh nghiệp kiểm toán Việt Nam theo định hƣớng tăng cƣờng năng lực cạnh tranh trong điều hiện hội nhập quốc tế”.
Các đề tài nghiên cứu trên đều dựa vào khảo sát thực tế để tổng hợp các quan điểm về chất lƣợng kiểm toán làm cơ sở cho nghiên cứu của mình, từ đó đề xuất giải pháp để nâng cao chất lƣợng kiểm toán Báo cáo tài chính. Nhìn chung, các công trình nghiên cứu mà tác giả liệt kê, tham khảo ở trên đều thiết thực và hữu ích cho công việc và nghề nghiệp, nhƣng hầu hết mang tính định hƣớng chung ở tầm vĩ mô, khó áp dụng cho từng địa phƣơng cụ thể, đặc biệt với nền kinh tế, chính sách xã hội đặc trƣng tại thành phố Hồ Chí Minh, khi ứng dụng vào thực tế sẽ gặp rất nhiều khó khăn vƣớng mắc. Để tạo sự thuận lợi cho việc áp dụng những kiến thức quý báu kế thừa từ những công trình nghiên cứu trên, nh m đƣa lý thuyết đến gần hơn với thực tế, tác giả đã chọn nghiên cứu tại thành phố Hồ Chí Minh – nơi tập trung nhiều công ty kiểm toán. Từ đó đề xuất các giải pháp nh m nâng cao chất lƣợng kiểm toán BCTC, giúp thông tin BCTC đƣợc minh bạch, trung thực và đáng tin cậy hơn.2 Khe hổng và định hƣớng trong nghiên cứu Thông qua việc tổng quan các công trình nghiên cứu đã thực hiện trên thế giới có liên quan đến đề tài luận văn, đã cho thấy r ng các nhân tố ảnh hƣởng đến CLKT BCTC là một trong những chủ đề đƣợc rất nhiều nhà nghiên cứu quan tâm.
Phƣơng pháp nghiên cứu định lƣợng đƣợc các nhà nghiên cứu sử dụng nhiều nhất theo quy trình từ các công trình nghiên cứu trƣớc, lý thuyết nền tảng 8 và xem xét phù hợp với tình hình nền kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia, để từ đó xác định các nhân tố và đánh giá mức độ tác động của các nhân tố đến chất lƣợng kiểm toán BCTC. So với các quốc gia trên thế giới thì các nghiên cứu tại Viêt Nam đƣợc thực hiện tƣơng đối muộn hơn, tuy nhiên trong thời gian gần đây cũng đã có nhiều nhà nghiên cứu quan tâm đến đề tài này. Mặc dù đã có các nghiên cứu liên quan nhƣng do khái niệm chất lƣợng kiểm toán phải đƣợc hiểu trong bối cảnh lịch sử và phù hợp với yêu cầu cũng nhƣ mong đợi của ngƣời sử dụng. Do đó, việc nghiên cứu về chủ đề này rất cần thiết.