Luận văn các nhân tố ảnh hưởng đến cấu trúc vốn của các công ty ngành điện niêm yết trên thị trường chứng khoán việt nam

Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến cấu trúc vốn của công ty điện niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc.

• Tác giả: Lê Thị Hoài Thu
• Người hướng dẫn: PGS. TS Nguyễn Thị Ngọc Trang
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Cấu Trúc Vốn Của Công Ty Cổ Phần Ngành Điện Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Cấu Trúc Vốn Của Công Ty Cổ Phần

Trong bối cảnh kinh tế thị trường cạnh tranh khốc liệt, việc tối ưu hóa cấu trúc vốn là một nhiệm vụ quan trọng của nhà quản trị tài chính. Cấu trúc vốn ảnh hưởng đến khả năng thực thi chiến lược kinh doanh, hiệu quả kinh tế và sự phát triển bền vững. Việc lựa chọn cơ cấu vốn hợp lý giữa vốn chủ sở hữu và vốn vay là rất quan trọng. Doanh nghiệp cần chủ động lựa chọn cơ cấu vốn hợp lý để tối đa hóa giá trị doanh nghiệp. Một cấu trúc vốn hợp lý sẽ giúp tăng giá trị doanh nghiệp và giảm rủi ro tài chính.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Quyết Định Cấu Trúc Vốn

Quyết định về cấu trúc vốn là một trong những quyết định quan trọng nhất đối với một công ty cổ phần. Nó ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí sử dụng vốn, khả năng sinh lời và giá trị doanh nghiệp. Việc sử dụng đòn bẩy tài chính (nợ) có thể làm tăng lợi nhuận cho cổ đông, nhưng cũng làm tăng rủi ro tài chính. Các nhà quản trị cần cân nhắc kỹ lưỡng giữa lợi ích và rủi ro khi đưa ra quyết định cấu trúc vốn.

1.2. Cấu Trúc Vốn Tối Ưu Cho Công Ty Cổ Phần Ngành Điện

Không có một cấu trúc vốn nào là tối ưu cho tất cả các công ty cổ phần ngành điện. Cấu trúc vốn tối ưu phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm quy mô doanh nghiệp, khả năng sinh lời, mức độ rủi ro, môi trường kinh tế và quy định pháp luật. Các công ty ngành điện cần phân tích kỹ lưỡng các yếu tố này để đưa ra quyết định cấu trúc vốn phù hợp nhất.

II. Thách Thức Về Cấu Trúc Vốn Cho Ngành Điện Việt Nam Hiện Nay

Việc xác định cấu trúc vốn là một trong các nhiệm vụ tài chính quan trọng của các nhà quản trị tài chính doanh nghiệp. Cấu trúc vốn của doanh nghiệp quyết định chi phí sử dụng vốn bình quân của doanh nghiệp đó. Cấu trúc vốn đòi hỏi doanh nghiệp phải đối mặt với việc sử dụng nợ như thế nào để đem đến hiệu quả, giảm thiểu rủi ro cho doanh nghiệp.Việc sử dụng nợ như việc sử dụng con dao hai lưỡi . Nếu không xây dựng được cấu trúc tài chính phù hợp, có thể làm giảm năng lực cạnh tranh doanh nghiệp , không thực hiện được mục tiêu nâng cao giá trị mà còn dẫn đến chi phí khánh kiệt tài chính càng cao nếu sử dụng nợ quá nhiều.

2.1. Khó Khăn Trong Tiếp Cận Nguồn Vốn Cho Ngành Điện

Ngành điện cần huy động nguồn vốn lớn để đầu tư vào cơ sở hạ tầng, đặc biệt là các dự án năng lượng tái tạo. Tuy nhiên, việc tiếp cận nguồn vốn gặp nhiều khó khăn do các yêu cầu khắt khe của các tổ chức tài chính. Các doanh nghiệp ngành điện cũng phải đối mặt với rủi ro tỷ giá hối đoái khi vay vốn từ nước ngoài.

2.2. Rủi Ro Tài Chính Khi Sử Dụng Đòn Bẩy Tài Chính Quá Mức

Việc sử dụng đòn bẩy tài chính quá mức có thể làm tăng rủi ro tài chính cho các công ty ngành điện. Nếu doanh nghiệp không có khả năng trả nợ, có thể dẫn đến phá sản. Do đó, các nhà quản trị cần cân nhắc kỹ lưỡng khi quyết định sử dụng đòn bẩy tài chính.

2.3. Ảnh Hưởng Của Chính Sách Tài Chính Đến Cấu Trúc Vốn

Các chính sách tài chính của nhà nước, chẳng hạn như chính sách lãi suất, chính sách thuế và chính sách tín dụng, có thể ảnh hưởng đến cấu trúc vốn của các công ty ngành điện. Các doanh nghiệp cần theo dõi chặt chẽ các thay đổi trong chính sách tài chính để có thể điều chỉnh cấu trúc vốn một cách phù hợp. Đặc biệt trong điều kiện tiếp cận nguồn vốn rất khó khăn trong giai đoạn hiện nay và việc xây dựng cấu trúc vốn của các doanh nghiệp ngành điện còn nhiều bất cập như chưa đa dạng hóa nguồn tài trợ và chịu rủi ro tỷ giá đối với các khoản nợ vay từ nước ngoài .

III. Lợi Nhuận Ảnh Hưởng Đến Cấu Trúc Vốn Ngành Điện Như Thế Nào

Theo lý thuyết đánh đổi, cấu trúc vốn và quy mô doanh nghiệp có mối quan hệ với nhau và đó là mối quan hệ cùng chiều. Quy mô doanh nghiệp thể hiện mặt lợi thế về nhiều mặt, thứ nhất là sự tín nhiệm đối với các tổ chức tín dụng, các nhà cung cấp đầu vào, có thể đàm phán và thương thảo để giảm chi phí vay nợ cũng như khoản thanh toán cho nhà cung cấp được ưu tiên kéo dài thời gian hơn so với các doanh nghiệp có quy mô nhỏ hơn.

3.1. Lợi Nhuận Giữ Lại Và Quyết Định Cấu Trúc Vốn

Các doanh nghiệp có lợi nhuận cao thường có xu hướng sử dụng ít nợ hơn. Lợi nhuận giữ lại có thể được sử dụng để tài trợ cho các dự án đầu tư, giảm sự phụ thuộc vào vốn vay. Điều này phù hợp với lý thuyết trật tự phân hạng.

3.2. Mối Quan Hệ Giữa Khả Năng Sinh Lời Và Tỷ Lệ Nợ

Một số nghiên cứu cho thấy rằng có mối quan hệ ngược chiều giữa khả năng sinh lời và tỷ lệ nợ. Các doanh nghiệp có khả năng sinh lời cao có thể dễ dàng tiếp cận vốn chủ sở hữu, giảm nhu cầu vay nợ. Tuy nhiên, các doanh nghiệp có khả năng sinh lời thấp có thể phải vay nợ nhiều hơn để tài trợ cho hoạt động kinh doanh.

IV. Quy Mô Doanh Nghiệp Ảnh Hưởng Đến Cấu Trúc Vốn Ngành Điện

Theo lý thuyết đánh đổi, cấu trúc vốn và quy mô doanh nghiệp có mối quan hệ với nhau và đó là mối quan hệ cùng chiều. Quy mô doanh nghiệp thể hiện mặt lợi thế về nhiều mặt, thứ nhất là sự tín nhiệm đối với các tổ chức tín dụng, các nhà cung cấp đầu vào, có thể đàm phán và thương thảo để giảm chi phí vay nợ cũng như khoản thanh toán cho nhà cung cấp được ưu tiên kéo dài thời gian hơn so với các doanh nghiệp có quy mô nhỏ hơn. Thứ hai, quy mô của doanh nghiệp càng lớn sẽ giúp cho doanh nghiệp tăng cường được khả năng phản ứng hoặc thích nghi với các biến động của nền kinh tế và giảm rủi ro phá sản.

4.1. Doanh Nghiệp Lớn Và Khả Năng Tiếp Cận Vốn Vay

Các doanh nghiệp có quy mô lớn thường có uy tín cao hơn và dễ dàng tiếp cận vốn vay với lãi suất ưu đãi hơn. Các tổ chức tài chính thường đánh giá các doanh nghiệp lớn là ít rủi ro hơn.

4.2. Quy Mô Doanh Nghiệp Và Sự Đa Dạng Hóa Nguồn Vốn

Các doanh nghiệp lớn có thể đa dạng hóa nguồn vốn bằng cách phát hành trái phiếu, cổ phiếu, hoặc vay vốn từ nhiều ngân hàng. Điều này giúp giảm sự phụ thuộc vào một nguồn vốn duy nhất và giảm rủi ro tài chính.

V. Nghiên Cứu Thực Tiễn Về Cấu Trúc Vốn Ngành Điện Việt Nam

Nghiên cứu của Lê Thị Hoài Thu (2019) về "Các nhân tố tác động đến cấu trúc vốn của các công ty cổ phần ngành điện niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam" cho thấy rằng quy mô công ty, lợi nhuận, tỷ lệ tài sản cố định hữu hình, tính thanh khoản và đặc điểm riêng của sản phẩm có ảnh hưởng đến cấu trúc vốn của các công ty này. Nghiên cứu sử dụng dữ liệu từ báo cáo tài chính của 27 công ty ngành điện trong giai đoạn 2012-2018.

5.1. Ảnh Hưởng Của Tài Sản Cố Định Hữu Hình Đến Cấu Trúc Vốn

Nghiên cứu của Lê Thị Hoài Thu (2019) chỉ ra rằng tỷ lệ tài sản cố định hữu hình có mối quan hệ thuận chiều với cấu trúc vốn chung và tỷ lệ nợ dài hạn, nhưng lại có mối quan hệ nghịch chiều với tỷ lệ nợ ngắn hạn. Điều này có thể được giải thích là do các doanh nghiệp có nhiều tài sản cố định hữu hình thường dễ dàng vay vốn dài hạn hơn.

5.2. Kết Luận Từ Các Nghiên Cứu Về Cấu Trúc Vốn Ngành Điện

Các nghiên cứu về cấu trúc vốn ngành điện cho thấy rằng việc lựa chọn cấu trúc vốn phù hợp là rất quan trọng để nâng cao giá trị doanh nghiệp và đảm bảo sự phát triển bền vững. Các nhà quản trị cần cân nhắc kỹ lưỡng các yếu tố ảnh hưởng đến cấu trúc vốn để đưa ra quyết định tối ưu nhất.

VI. Giải Pháp Tối Ưu Cấu Trúc Vốn Cho Công Ty Điện Lực Việt Nam

Từ những phân tích trên, có thể thấy việc tối ưu cấu trúc vốn là một bài toán phức tạp đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng nhiều yếu tố. Các doanh nghiệp điện lực cần chủ động tìm kiếm và khai thác các nguồn vốn khác nhau, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng vốn để đảm bảo sự phát triển bền vững.

6.1. Đa Dạng Hóa Nguồn Vốn Cho Công Ty Điện Lực

Để giảm sự phụ thuộc vào vốn vay, các công ty điện lực cần đa dạng hóa nguồn vốn bằng cách phát hành trái phiếu xanh, huy động vốn từ các nhà đầu tư tư nhân, hoặc hợp tác với các tổ chức quốc tế.

6.2. Quản Lý Rủi Ro Tài Chính Hiệu Quả

Các công ty điện lực cần quản lý rủi ro tài chính một cách hiệu quả bằng cách sử dụng các công cụ phòng ngừa rủi ro, chẳng hạn như hợp đồng hoán đổi lãi suất, hoặc hợp đồng mua bán ngoại tệ kỳ hạn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu Chương 2: Tổng quan các kết quả nghiên cứu có liên quan Chương 3: Phương pháp nghiên cứu Chương 4: Kết quả nghiên cứu Chương 5: Thảo luận ` 5 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN 2.1 Tổng quan về các nghiên cứu có liên quan Ngoài các lý thuyết cơ bản về cấu trúc vốn đã được phát hiện, nghiên cứu và phát triển như lý thuyết đầu tiên về cấu trúc vốn hiện đại của Modiglani & Miller (M&M) vào năm 1958, tiếp theo là lý thuyết đánh đổi (Trade off Theory), lý thuyết trật tự phân hạng (Pecking Oder Theory)…Các nghiên cứu đều có tính kế thừa và phát huy trên nền tảng trước đó. Trên thế giới cũng như tại Việt Nam đã có nhiều kết quả nghiên cứu về các nhân tố tác động đến cấu trúc vốn tại nhiều vùng, lãnh thổ, nhiều quốc gia, ngành và doanh nghiệp khác nhau. Để có cơ sở lý thuyết vững chắc cũng như kế thừa các kết quả từ những nghiên cứu trước, tác giả đã tóm lược và trình bày một cách tổng quan về các nghiên cứu thực nghiệm có giá trị cao, nhận diện các nhân tố có thể có mối tương quan kỳ vọng với cấu trúc tài chính của các doanh nghiệp ngành điện trong phạm vi nghiên cứu của đề tài như sau: 2.1 Sự tác động của nhân tố quy mô doanh nghiệp đối với cấu trúc vốn Theo lý thuyết đánh đổi, cấu trúc vốn và quy mô doanh nghiệp có mối quan hệ với nhau và đó là mối quan hệ cùng chiều. Quy mô doanh nghiệp thể hiện mặt lợi thế về nhiều mặt, thứ nhất là sự tín nhiệm đối với các tổ chức tín dụng, các nhà cung cấp đầu vào, có thể đàm phán và thương thảo để giảm chi phí vay nợ cũng như khoản thanh toán cho nhà cung cấp được ưu tiên kéo dài thời gian hơn so với các doanh nghiệp có quy mô nhỏ hơn.

Thứ hai, quy mô của doanh nghiệp càng lớn sẽ giúp cho doanh nghiệp tăng cường được khả năng phản ứng hoặc thích nghi với các biến động của nền kinh tế và giảm rủi ro phá sản. Tuy nhiên, điều này hoàn toàn trái ngược với lý thuyết đánh đổi, quan điểm của lý thuyết trật tự phân hạng cho rằng quy mô doanh nghiệp và cấu trúc vốn có mối quan hệ ngược chiều, điều này có thể giải thích như sau. Các doanh nghiệp có quy ` 6 mô càng lớn sẽ có dòng tiền dư thừa, nhàn rỗi dồi dào, cùng với tỷ suất sinh lợi vượt trội so với các doanh nghiệp nhỏ. Chính vì vậy, họ sẽ tận dụng nguồn vốn nội bộ vượt trội đó để tự tài trợ cho hoạt động sản xuất kinh doanh của mình thay vì hướng đến việc tiếp cận với các khoản vay bên ngoài.

Điều này tương thích với nhiều nghiên cứu thực nghiệm trên thế giới cho rằng quy mô doanh nghiệp có sự tương quan mạnh mẽ với cấu trúc vốn. Các nghiên cứu cố kết quả quy mô doanh nghiệp tương quan thuận chiều với cấu trúc vốn, chẳng hạn:  Nghiên cứu của Deesomsak, R. and Paudyal, K and Pescetto, G (2004): Tác giả thực hiện trên dữ liệu mẫu bao gồm các công ty hoạt động ở khu vực Châu Á Thái Bình Dương, bốn quốc gia gồm có Thái Lan (294 công ty), Malaysia (669 công ty), Singapore (345 công ty) và Úc (219 công ty). Các công ty trong mẫu là các công ty phi tài chính đang giao dịch trên sàn chứng khoán trong giai đoạn từ năm 1993 – 2001.

Tác giả đưa vào mô hình các biến giải thích trong đó có thểm ba biến giả quốc gia và sử dụng mô hình hồi quy OLS để tiến hành kiểm tra mối quan hệ giữa các nhân tố với cấu trúc vốn. Đặc biệt nghiên cứu này còn đề cập đến hai thời kỳ trước và sau cuộc khủng hoảng tài chính Châu Á năm 1997 và khẳng định rằng các nhân tố có sự ảnh hưởng khác nhau, hay nói cách khác là có sự thay đổi trước và sau cuộc khủng hoảng cụ thể là biến số quy mô doanh nghiệp, cơ hội tăng trưởng, tấm chắn thuế phi nợ và tính thanh khoản, tác động đến quyết định cấu trúc vốn của các công ty. Ngoài ra, tác giả còn cho rằng có sự khác biệt của các quyết định quản trị tuỳ thuộc vào mỗi quốc gia cụ thể. Kết quả này cho thấy việc đưa vào mô hình các biến giả quốc gia và các biến cụ thể theo quốc gia là phù hợp và hữu ích, chẳng hạn như mức độ hoạt động của thị trường chứng khoán, lãi suất, quyền chủ nợ và tập trung quyền sở hữu.

Cuối cùng, tác giả kết luận vấn đề quyết định cơ cấu vốn không chỉ là sản phẩm của đặc điểm riêng của công ty mà còn là kết quả của quản trị doanh nghiệp, khung pháp lý và môi trường thể chế của quốc gia mà các công ty đang hoạt động.  Nghiên cứu của Murray Z.Goyal (2009): Nghiên cứu này xem xét tầm quan trọng của nhiều nhân tố đối với các quyết định cấu trúc vốn của ` 7 các công ty đại chúng ở Mỹ trong giai đoạn từ năm 1950 đến 2003. Tuy nhiên có sự khác biệt so với nghiên cứu của Deesomsak, R. and Paudyal, K and Pescetto, G (2004) là bổ sung cách xác định cấu trúc vốn dựa theo giá trị thị trường của tài sản.

Tác giả đã xác định được sáu nhân tố có ảnh hưởng đến cấu trúc như sau: giá trị thị trường trên giá trị sổ sách, lợi nhuận, đòn bẩy trung bình ngành, Tỷ lệ tài sản cố định hữu hình, quy mô công ty và lạm phát kỳ vọng. Trong đó tác giả nhận định quy mô công ty có tác động cùng chiều với cấu trúc vốn. Ngoài sáu yếu tố này, tác giả cũng cho rằng việc công ty có trả cổ tức hay không trả cổ tức cũng liên quan đến việc sử dụng đòn bẩy. Các công ty trả cổ tức thường ít sử dụng đòn bẩy hơn.

Tuy nhiên các lý thuyết cấu trúc vốn cũng chưa đưa ra mối quan hệ giữa tình trạng trả cổ tức và đòn bẩy công ty và theo quan điểm của tác giả, và đề xuất cần có những nghiên cứu tiếp theo để giải thích rõ hơn điều này. Đồng thời, việc nghiên cứu đòn bẩy dựa theo giá trị sổ sách sẽ làm cho các nhân tố như tác động của thị trường, quy mô doanh nghiệp và yếu tố lạm phát kỳ vọng không phát huy tác dụng so với đòn bẩy dựa trên giá trị thị trường. Đòn bẩy trung bình của ngành, tính hữu hình của tài sản và lợi nhuận vẫn đáng tin cậy và có ý nghĩa thống kê với đòn bẩy dựa trên giá trị sổ sách. Vì vậy, đối với lý thuyết định thời điểm thị trường, tỷ lệ đòn bẩy tối ưu không thể xác định được và không đủ độ tin cậy trong bài nghiên cứu này.

 Nghiên cứu của B.Prahalathan (2010) cũng đồng thuận với quan điểm quy mô công ty có tác động cùng chiều với cấu trúc vốn chung, tỷ lệ nợ dài hạn và tỷ lệ nợ ngắn hạn, đồng thời biến quy mô công ty cũng có ý nghĩa thống kê.  Nghiên cứu của tác giả Trần Đình Khôi Nguyên (2006): với mục tiêu nghiên cứu “Cấu trúc vốn tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam trong giai đoạn 1998- 2001” là đề tài mà tác giả Trần Đình Khôi Nguyên thực hiện nghiên cứu vào năm 2006 với mẫu gồm có 558 doanh nghiệp vừa và nhỏ (SEMs), có nợ ngắn hạn không vượt quá 41,98 lần và nợ dài hạn là 1,93 lần, với mục tiêu kiểm định các nhân tố chính giữ vai trò quan trọng trong việc quyết định cấu trúc vốn cho các SEMs tại Việt ` 8 Nam. Tác giả sử dụng các biến phụ thuộc bao gồm: Tổng nợ (TEV), Nợ ngắn hạn (STEV) và Nợ ngắn hạn khác (OSTEV), đặc điểm riêng của nghiên cứu này là tập trung vào nợ ngắn hạn vì tác giả cho rằng các công ty SEMs ở Việt Nam sử dụng chủ yếu là nợ ngắn hạn nên không đưa nợ dài hạn vào mô hình. Ngoài ra, tác giả còn sử dụng 8 biến độc lập: tăng trưởng (Grow), rủi ro công ty (Risk), quy mô công ty (Size), quan hệ ngân hàng (Business relation bank: Brb), tài sản hữu hình (Tang), lợi nhuận (Prof), vốn chủ sở hữu (Owner Ship: OS), mạng lưới truyền thanh (Network: NW) Kết quả nghiên cứu cho thấy các SEMs đa phần sử dụng nợ phải trả ngắn hạn.

Tuy nhiên nợ ngắn hạn phải trả khác cũng được cho là có ảnh hưởng đến cấu trúc vốn của SEMs. Hoạt động tài chính cũng bị chi phối bởi nguồn vốn chủ sở hữu của các SEMs. Cấu trúc nợ ngắn hạn trung bình chiếm phần lớn trong cấu trúc vốn của họ. Tiếp theo, tác giả cũng đã tìm ra được biến độc lập là quy mô công ty có tương quan cùng chiều với tỷ lệ nợ trên tổng tài sản.

Đồng thời nghiên cứu cũng chỉ ra được vai trò của các ngân hàng cũng có ảnh hưởng đến các SEMs.  Nghiên cứu của Lê Thị Kim Thư (2012) với mục tiêu xác định các nhân tố tác động đến cấu trúc vốn của các công ty cổ phần ngành bất động sản niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán TPHCM từ năm 2007-2011, tác giả thu thập báo cáo tài chính của 13 công ty, sử dụng kết hợp cả hai phương pháp định tính và định lượng, lựa chọn mô hình hồi quy bội dựa trên nguyên tắc bình phương nhỏ nhất và sử dụng phần mềm SPSS 16.0, kết quả nghiên cứu đồng thuận với nhận định quy mô doanh nghiệp có mối quan hệ ngược chiều với cấu trúc vốn.2 Sự tác động của tốc độ tăng trưởng của doanh nghiệp đối với cấu trúc vốn. Quan điểm của lý thuyết chi phí đại diện cho rằng: các doanh nghiệp có tiềm năng tăng trưởng trong tương lai, sẽ phát sinh mâu thuẫn giữa cổ đông và trái chủ, cổ đông cho rằng nếu đầu tư vào các dự án có hiệu quả cao, lợi ích sẽ thuộc về trái chủ nếu sử dụng đòn bẩy, mặt khác khi sử dụng nợ doanh nghiệp sẽ phải tiêu tốn thêm một phần chi phí đáng kể. Điều này giải thích cho mối quan hệ ngược chiều giữa tốc ` 9 độ tăng trưởng và cấu trúc vốn của doanh nghiệp và có các nghiên cứu sau đồng thuận với ý kiến trên:  Nghiên cứu của Deesomsak, R.

and Paudyal, K and Pescetto, G (2004): kết quả nghiên cứu phát hiện nhân tố tốc độ tăng trưởng có sự tương quan tỷ lệ nghịch với cấu trúc vốn.