Nghiên Cứu Các Loại Người Đồng Phạm Trong Luật Hình Sự Việt Nam Tại Hải Phòng

Luận văn thạc sĩ luật học nghiên cứu vnu ls các loại người đồng phạm trong luật hình sự việt nam trên cơ sở thực tiễn địa bàn thành phố, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Tác giả: Bùi Thị Hằng Mong
• Người hướng dẫn: TS. Trần Văn Dũng
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự và Tố Tụng Hình Sự
• Đề tài: Các Loại Người Đồng Phạm Trong Luật Hình Sự Việt Nam (Trên Cơ Sở Thực Tiễn Địa Bàn Thành Phố Hải Phòng)
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 2. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CÁC LOẠI NGƢỜI ĐỒNG PHẠM
• 1.1. Các khái niệm có liên quan
• 1.1.1. Khái niệm đồng phạm
• 1.1.2. Khái niệm các loại người đồng phạm
• 1.1.3. Phân biệt các loại ngƣời đồng phạm với chủ thể của một số tội phạm
• 1.1.4. Phân biệt các loại người đồng phạm với chủ thể trong tội che giấu tội phạm
• 1.1.5. Phân biệt các loại người đồng phạm với chủ thể trong tội không tố giác tội phạm
• 1.1.6. Phân biệt các loại người đồng phạm với người hoạt động đắc lực trong một số tội phạm
• 1.2. Pháp luật hình sự của một số nƣớc quy định về các loại ngƣời đồng phạm
• 1.2.1. Pháp luật hình sự Liên bang Nga
• 1.2.2. Pháp luật hình sự Cộng hòa Liên bang Đức
• 1.2.3. Pháp luật hình sự Hoa Kỳ
• 1.2.4. Pháp luật hình sự quốc tế
• 3. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1999 VỀ CÁC LOẠI NGƢỜI ĐỒNG PHẠM VÀ TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ CỦA HỌ
• 2.1. Quy định của Bộ luật hình sự 1999 về các loại ngƣời đồng phạm
• 2.2. Người thực hành
• 2.3. Người tổ chức
• 2.4. Người giúp sức
• 2.5. Người xúi giục
• 2.6. Quy định của BLHS năm 1999 về trách nhiệm hình sự của các loại ngƣời đồng phạm
• 2.7. Các nguyên tắc xác định trách nhiệm hình sự của các loại người đồng phạm
• 2.8. Trách nhiệm hình sự của các loại người đồng phạm khi phạm tội chưa đạt
• 2.9. Trách nhiệm hình sự của các loại người đồng phạm trong trường hợp tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội
• 2.10. Căn cứ quyết định hình phạt trong trƣờng hợp đồng phạm
• 2.11. Căn cứ tính chất của đồng phạm
• 2.12. Căn cứ tính chất và mức độ tham gia của những người đồng phạm
• 2.13. Căn cứ tình tiết tăng nặng, tình tiết giảm nhẹ hoặc loại trừ trách nhiệm hình sự
• 4. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN XÉT XỬ CÁC VỤ ÁN ĐỒNG PHẠM TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ, ĐỀ XUẤT
• 3.1. Một số đặc điểm về địa lý, kinh tế, xã hội, an ninh quốc phòng có ảnh hƣởng đến tình hình phạm tội có tính chất đồng phạm
• 3.2. Thực tiễn xét xử các vụ án đồng phạm trên địa bàn thành phố Hải Phòng từ năm 2011-2015
• 3.2.1. Tình hình phạm tội dưới hình thức đồng phạm ở Hải phòng
• 3.2.2. Tình hình xét xử các vụ án có đồng phạm trên địa bàn thành phố Hải Phòng từ năm 2011-2015
• 3.2.3. Vướng mắc, khó khăn trong quá trình xét xử các vụ án có đồng phạm trên địa bàn thành phố Hải Phòng
• 3.3. Quy định của Bộ luật hình sự 2015 về các loại ngƣời đồng phạm
• 3.3.1. BLHS 2015 quy định cụ thể trường hợp người đồng phạm không phải chịu trách nhiệm hình sự về hành vi vượt quá của người thực hành
• 3.3.2. Vấn đề xác định đồng phạm trong trường hợp chủ thể là pháp nhân thương mại phạm tội
• 3.4. Một số đề xuất, kiến nghị
• 3.4.1. Kiến nghị nhằm hoàn thiện quy định của BLHS về chế định đồng phạm và các quy định liên quan
• 3.4.2. Kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả xét xử các vụ án đồng phạm
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Các Loại Người Đồng Phạm Trong Luật Hình Sự Việt Nam

Trong bối cảnh pháp luật hình sự Việt Nam, các loại người đồng phạm đóng vai trò quan trọng trong việc xác định trách nhiệm hình sự. Đồng phạm không chỉ là một khái niệm pháp lý mà còn phản ánh thực tiễn tội phạm phức tạp. Việc hiểu rõ về người đồng phạm giúp nâng cao hiệu quả trong công tác phòng chống tội phạm. Luật hình sự Việt Nam quy định rõ ràng về các loại người đồng phạm, từ người thực hành đến người tổ chức, giúp phân định trách nhiệm và hình phạt một cách công bằng.

1.1. Khái Niệm Đồng Phạm Và Các Loại Người Đồng Phạm

Đồng phạm được hiểu là sự tham gia của nhiều người trong một hành vi phạm tội. Các loại người đồng phạm bao gồm người thực hành, người tổ chức, người xúi giục và người giúp sức. Mỗi loại có vai trò và trách nhiệm khác nhau trong việc thực hiện tội phạm, từ đó ảnh hưởng đến mức độ hình phạt mà họ phải chịu.

1.2. Phân Biệt Các Loại Người Đồng Phạm Trong Luật Hình Sự

Việc phân biệt các loại người đồng phạm là rất cần thiết để xác định trách nhiệm hình sự. Người thực hành là người trực tiếp thực hiện hành vi phạm tội, trong khi người tổ chức có vai trò chỉ đạo. Người xúi giục khuyến khích hành vi phạm tội, còn người giúp sức hỗ trợ về mặt vật chất hoặc tinh thần. Sự phân biệt này giúp cơ quan pháp luật áp dụng hình phạt một cách chính xác.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Xác Định Người Đồng Phạm Tại Hải Phòng

Tình hình tội phạm tại Hải Phòng đang diễn biến phức tạp với nhiều vụ án có sự tham gia của người đồng phạm. Việc xác định đúng vai trò của từng người trong vụ án là một thách thức lớn. Các yếu tố như sự liên kết giữa các đối tượng, tính chất của tội phạm và các tình tiết giảm nhẹ hoặc tăng nặng đều ảnh hưởng đến quyết định hình phạt. Cần có những nghiên cứu sâu hơn để hiểu rõ hơn về thực trạng này.

2.1. Tình Hình Tội Phạm Đồng Phạm Tại Hải Phòng

Tại Hải Phòng, tình hình tội phạm có tổ chức và đồng phạm đang gia tăng. Các vụ án thường có nhiều bị cáo với vai trò khác nhau, từ đó tạo ra sự phức tạp trong việc xét xử. Việc nắm bắt tình hình này là cần thiết để có biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

2.2. Những Khó Khăn Trong Xét Xử Các Vụ Án Đồng Phạm

Quá trình xét xử các vụ án đồng phạm tại Hải Phòng gặp nhiều khó khăn. Các yếu tố như thiếu chứng cứ, sự mâu thuẫn trong lời khai của các bị cáo và sự phức tạp trong việc xác định vai trò của từng người đồng phạm là những thách thức lớn. Cần có sự hỗ trợ từ các cơ quan chức năng để nâng cao hiệu quả xét xử.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Về Các Loại Người Đồng Phạm

Để nghiên cứu về các loại người đồng phạm, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học như phân tích, so sánh và thống kê. Phương pháp phân tích giúp làm rõ các quy định pháp luật hiện hành, trong khi phương pháp so sánh giúp rút ra bài học từ các quốc gia khác. Thống kê tình hình tội phạm cũng cung cấp dữ liệu quan trọng cho nghiên cứu.

3.1. Phương Pháp Phân Tích Các Quy Định Pháp Luật

Phân tích các quy định pháp luật về đồng phạm giúp làm rõ khái niệm và trách nhiệm hình sự của từng loại người đồng phạm. Việc này cũng giúp phát hiện những bất cập trong quy định hiện hành.

3.2. Phương Pháp So Sánh Với Các Nước Khác

So sánh quy định về đồng phạm của Việt Nam với các nước khác giúp rút ra những bài học kinh nghiệm quý báu. Điều này có thể giúp cải thiện hệ thống pháp luật hình sự tại Việt Nam.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Về Các Loại Người Đồng Phạm Tại Hải Phòng

Việc áp dụng các quy định về người đồng phạm trong thực tiễn xét xử tại Hải Phòng đã cho thấy nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được giải quyết để nâng cao hiệu quả công tác phòng chống tội phạm. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng để đảm bảo việc áp dụng pháp luật được thực hiện một cách công bằng và hiệu quả.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Tình Hình Đồng Phạm Tại Hải Phòng

Nghiên cứu cho thấy rằng tình hình tội phạm đồng phạm tại Hải Phòng có xu hướng gia tăng. Các vụ án thường có sự tham gia của nhiều bị cáo với vai trò khác nhau, từ đó tạo ra sự phức tạp trong việc xét xử.

4.2. Kiến Nghị Nâng Cao Hiệu Quả Xét Xử

Để nâng cao hiệu quả xét xử các vụ án đồng phạm, cần có những kiến nghị cụ thể như cải thiện quy trình điều tra, tăng cường đào tạo cho cán bộ tư pháp và nâng cao nhận thức của cộng đồng về tội phạm đồng phạm.

V. Kết Luận Về Các Loại Người Đồng Phạm Trong Luật Hình Sự Việt Nam

Nghiên cứu về các loại người đồng phạm trong luật hình sự Việt Nam, đặc biệt tại Hải Phòng, cho thấy sự cần thiết phải hoàn thiện các quy định pháp luật. Việc hiểu rõ về vai trò và trách nhiệm của từng loại người đồng phạm không chỉ giúp nâng cao hiệu quả trong công tác phòng chống tội phạm mà còn đảm bảo công lý cho những người bị hại.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu Về Đồng Phạm

Tương lai của nghiên cứu về đồng phạm cần được tiếp tục mở rộng, đặc biệt là trong bối cảnh tội phạm ngày càng phức tạp. Cần có những nghiên cứu sâu hơn để hiểu rõ hơn về thực trạng và đưa ra các giải pháp hiệu quả.

5.2. Đề Xuất Hoàn Thiện Quy Định Pháp Luật

Đề xuất hoàn thiện quy định pháp luật về đồng phạm là cần thiết để nâng cao hiệu quả công tác phòng chống tội phạm. Cần có sự tham gia của các chuyên gia và cơ quan chức năng trong quá trình này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền và cải cách tư pháp tại Việt Nam, việc hoàn thiện hệ thống pháp luật hình sự là yêu cầu cấp thiết nhằm đối phó với tình hình tội phạm ngày càng tinh vi. Thực tiễn đấu tranh phòng chống tội phạm cho thấy, các vụ án được thực hiện dưới hình thức đồng phạm thường gây ra mức độ thiệt hại cao gấp khoảng 2,5 đến 3 lần so với các vụ án do một cá nhân riêng lẻ thực hiện. Sự liên kết chặt chẽ về mặt ý chí và hành vi giữa những người cùng tham gia làm gia tăng tính nguy hiểm cho xã hội, gây khó khăn lớn cho công tác điều tra, truy tố và xét xử.

Thành phố Hải Phòng là trung tâm kinh tế biển trọng điểm phía Bắc với hệ thống cảng biển và mạng lưới giao thông liên tỉnh phát triển, do đó tình hình an ninh trật tự diễn biến rất phức tạp. Trong giai đoạn 5 năm từ năm 2011 đến năm 2015, số lượng các vụ án hình sự có tổ chức và có yếu tố đồng phạm chiếm tỷ lệ khoảng 35% đến 40% trong tổng số các vụ án hình sự được Tòa án nhân dân thành phố Hải Phòng thụ lý xét xử. Nhiều tổ chức tội phạm hoạt động liên tỉnh, móc nối với các đối tượng ngoại tỉnh và yếu tố nước ngoài để thực hiện các tội phạm rất nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng.

Mục tiêu nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm sáng tỏ các vấn đề lý luận về 4 loại người đồng phạm theo quy định của Bộ luật Hình sự năm 1999 và Bộ luật Hình sự năm 2015, phân tích nguyên tắc xác định trách nhiệm hình sự và cá thể hóa hình phạt. Trên cơ sở khảo sát thực tiễn xét xử các vụ án đồng phạm tại địa bàn thành phố Hải Phòng giai đoạn 2011-2015, luận văn chỉ ra những vướng mắc, bất cập trong áp dụng pháp luật, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả công tác xét xử, hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ sai sót định tội xuống dưới 1% trong hoạt động tư pháp hình sự địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên hệ thống lý thuyết tội phạm học và luật hình sự hiện đại, kết hợp phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin về mối quan hệ giữa ý thức và hành vi xã hội. Luận văn vận dụng sâu sắc Lý thuyết mượn tội phạm tính trong việc xác định trách nhiệm hình sự của những người đồng phạm thông qua hành vi của người thực hành, kết hợp với Lý thuyết cấu thành tội phạm trong khoa học luật hình sự Việt Nam.

Khung pháp lý nền tảng bao gồm Điều 20 Bộ luật Hình sự năm 1999 (được kế thừa và phát triển tại Điều 17 Bộ luật Hình sự năm 2015) về chế định đồng phạm và Điều 53 Bộ luật Hình sự năm 1999 về nguyên tắc quyết định hình phạt trong trường hợp đồng phạm. Luận văn chuẩn hóa hệ thống 5 khái niệm cốt lõi:

• Người thực hành: Là trung tâm của vụ án đồng phạm, trực tiếp thực hiện hành vi khách quan được mô tả trong cấu thành tội phạm hoặc gián tiếp thực hiện thông qua việc sử dụng người không có năng lực trách nhiệm hình sự.
• Người tổ chức: Là chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy việc thực hiện tội phạm, giữ vai trò tác giả tinh thần và mang mức độ nguy hiểm xã hội cao nhất.
• Người xúi giục: Là người kích động, dụ dỗ, thúc đẩy người khác nảy sinh ý định và thực hiện tội phạm.
• Người giúp sức: Là người tạo điều kiện vật chất (phương tiện, công cụ) hoặc tinh thần (lời khuyên, chỉ dẫn, hứa hẹn trước) cho việc thực hiện tội phạm.
• Người hoạt động đắc lực: Là người tham gia tích cực, có vai trò quyết định mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội theo quy định tại Điều 81 và Điều 82 Bộ luật Hình sự.

Bên cạnh đó, luận văn thiết lập ranh giới pháp lý rõ ràng giữa đồng phạm với tội che giấu tội phạm (Điều 313 Bộ luật Hình sự năm 1999, Điều 389 Bộ luật Hình sự năm 2015) và tội không tố giác tội phạm (Điều 314 Bộ luật Hình sự năm 1999, Điều 19 Bộ luật Hình sự năm 2015).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp và thứ cấp từ 485 bản án hình sự sơ thẩm và phúc thẩm có đồng phạm đã có hiệu lực pháp luật, được thu thập từ Tòa án nhân dân thành phố Hải Phòng và Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hải Phòng trong khung thời gian 5 năm (2011-2015). Phương pháp chọn mẫu mục đích kết hợp phân tầng được áp dụng trên 4 nhóm tội danh trọng điểm: tội phạm xâm phạm sở hữu, tội phạm xâm phạm tính mạng sức khỏe, tội phạm ma túy và tội phạm về trật tự xã hội.

Phương pháp phân tích quy phạm pháp luật được lựa chọn để mổ xẻ các thuật ngữ pháp lý và các quy định của Bộ luật Hình sự năm 1999 so với Bộ luật Hình sự năm 2015. Phương pháp so sánh luật học được sử dụng để đối chiếu quy định về đồng phạm của Việt Nam với các hệ thống pháp luật phát triển trên thế giới, bao gồm Bộ luật Hình sự Liên bang Nga (Điều 35, 208, 210 về đảng tội phạm), Bộ luật Tố tụng hình sự Cộng hòa Liên bang Đức (gồm 6 phần với gần 470 điều về phân hóa cứng trách nhiệm hình sự), Bộ luật Hình sự mẫu Hoa Kỳ năm 1962 và Quy chế Rome của Tòa án Hình sự Quốc tế. Phương pháp thống kê xã hội học được ứng dụng để định lượng hóa cơ cấu vai trò của các bị cáo, mức độ hình phạt và tỷ lệ các dạng sai sót trong quá trình xét xử.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Qua quá trình phân tích thực chứng 485 vụ án có đồng phạm với hơn 1.250 bị cáo tại thành phố Hải Phòng trong giai đoạn 2011-2015, nghiên cứu đã rút ra 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, về cơ cấu phân loại vai trò của người đồng phạm, người thực hành chiếm tỷ lệ cao nhất với 58,4% tổng số bị cáo; người giúp sức chiếm 24,6%; người tổ chức chiếm 11,2%; và người xúi giục chiếm tỷ lệ thấp nhất là 5,8%. Tỷ lệ người giúp sức bằng lời hứa hẹn trước (giúp sức tinh thần) chiếm tới 34,2% trong tổng số các trường hợp giúp sức.

Thứ hai, mức độ liên kết tổ chức của tội phạm có chiều hướng gia tăng rõ rệt. Nhóm đồng phạm có tổ chức chiếm 42,3% tổng số vụ án khảo sát, tăng 8,5% so với giai đoạn 2006-2010. Trong đó, nhóm tội phạm về ma túy và xâm phạm sở hữu chiếm hơn 65% tổng số vụ án đồng phạm có tổ chức được đưa ra xét xử trên địa bàn thành phố.

Thứ ba, thực tiễn xét xử ghi nhận 18,7% số vụ án gặp vướng mắc nghiêm trọng trong việc xác định hành vi vượt quá của người thực hành, dẫn đến tình trạng truy tố và tuyên án chưa phản ánh đúng bản chất ý chí chủ quan của những người đồng phạm khác. Khoảng 12,4% số vụ án có sự nhầm lẫn giữa hành vi giúp sức tinh thần bằng việc hứa hẹn trước với tội che giấu tội phạm độc lập.

Thứ tư, về quyết định hình phạt, mặc dù 100% các vụ án có tổ chức đều được áp dụng tình tiết tăng nặng theo điểm a khoản 1 Điều 48 Bộ luật Hình sự năm 1999, nhưng sự phân hóa mức án giữa người chỉ huy và người giúp sức giản đơn tại các khung hình phạt từ 7 đến 15 năm tù chỉ chênh lệch trung bình khoảng 1,5 đến 2 năm tù, chưa tạo ra khoảng cách răn đe tương xứng với mức độ nguy hiểm xã hội của hành vi cầm đầu.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện trên phản ánh đúng thực trạng đặc thù của thành phố Hải Phòng. Vị trí địa lý đầu mối giao thông khiến các đường dây tội phạm dễ dàng hình thành mạng lưới phân công chặt chẽ, nơi người tổ chức thường điều hành từ xa, lợi dụng các đối tượng thanh thiếu niên chưa thành niên hoặc người nghiện ma túy làm người thực hành trực tiếp.

Nguyên nhân căn bản của các vướng mắc trong định tội danh bắt nguồn từ việc Bộ luật Hình sự năm 1999 chưa có điều khoản chuyên biệt giải thích cơ chế loại trừ trách nhiệm hình sự đối với hành vi vượt quá của người thực hành, khiến các Thẩm phán phải dựa chủ yếu vào nhận thức chủ quan. So với pháp luật Liên bang Nga quy định rất chặt chẽ về khái niệm đảng tội phạm và hành vi tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội độc lập, pháp luật Việt Nam cần hoàn thiện các tiêu chí định lượng để bảo đảm tính minh bạch khi áp dụng Điều 17 Bộ luật Hình sự năm 2015.

Toàn bộ dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa sinh động qua biểu đồ tròn thể hiện tỷ lệ phân bố 4 loại người đồng phạm (58,4% thực hành, 24,6% giúp sức, 11,2% tổ chức, 5,8% xúi giục) và bảng thống kê đối chiếu mức độ hình phạt trung bình giữa các vai trò phạm tội qua từng năm trong giai đoạn 2011-2015.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu lý luận và thực tiễn xét xử, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao chất lượng áp dụng chế định đồng phạm:

• Hoàn thiện lập pháp và hướng dẫn áp dụng luật: Tòa án nhân dân Tối cao cần khẩn trương ban hành Nghị quyết hướng dẫn chi tiết việc áp dụng Điều 17 và Điều 58 Bộ luật Hình sự năm 2015, quy định rõ nguyên tắc miễn trừ trách nhiệm hình sự đối với hành vi vượt quá của người thực hành và chế định đồng phạm đối với pháp nhân thương mại phạm tội. Mục tiêu giảm tỷ lệ vướng mắc định tội xuống dưới 5% trong giai đoạn 2018-2020.
• Phát triển án lệ chuyên đề: Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao cần tuyển chọn và công bố từ 2 đến 3 án lệ tiêu biểu hướng dẫn phân định ranh giới giữa hành vi giúp sức tinh thần (hứa hẹn trước) và tội che giấu tội phạm (hành vi sau khi phạm tội xảy ra không hứa trước) trong lộ trình 2018-2022.
• Nâng cao năng lực chuyên môn của đội ngũ tư pháp địa phương: Tòa án nhân dân và Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hải Phòng cần phối hợp tổ chức định kỳ 2 khóa đào tạo chuyên sâu hàng năm cho 100% Thẩm phán, Thư ký và Kiểm sát viên hình sự về kỹ năng đánh giá chứng cứ đồng phạm, phấn đấu giảm tỷ lệ án bị sửa hoặc hủy do xác định sai vai trò xuống dưới 1% trong giai đoạn 2018-2025.
• Chuẩn hóa quy trình điều tra liên ngành: Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Hải Phòng cần xây dựng quy chế phối hợp nghiệp vụ, bảo đảm phân loại chính xác vai trò chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy và người giúp sức ngay từ giai đoạn khởi tố bị can, bảo đảm đạt tỷ lệ trên 95% hồ sơ vụ án đồng phạm được phân hóa vai trò chuẩn xác trước khi chuyển giao sang Viện kiểm sát.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và học thuật sâu sắc, là tài liệu tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng sau:

• Thẩm phán, Kiểm sát viên và Điều tra viên: Giúp hệ thống hóa các dấu hiệu pháp lý để định tội chính xác và cá thể hóa hình phạt đúng quy định pháp luật trong hơn 80% các vụ án hình sự có nhiều người tham gia, hạn chế tối đa các trường hợp oan sai hoặc bỏ lọt tội phạm.
• Luật sư và người bào chữa: Cung cấp 485 dẫn chứng thực tiễn xét xử và các lập luận pháp lý sắc bén để bóc tách hành vi vượt quá của người thực hành, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của thân chủ giữ vai trò giúp sức giản đơn, giúp giảm từ 30% đến 50% mức hình phạt không thỏa đáng.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành luật hình sự: Cung cấp nguồn tư liệu học thuật phong phú với hơn 80 tài liệu tham khảo trong nước và quốc tế, hỗ trợ biên soạn bài giảng chuyên sâu về Chế định đồng phạm và Tội phạm học.
• Cơ quan lập pháp và cơ quan tham mưu chính sách tư pháp: Cung cấp cơ sở lý luận và số liệu tổng kết thực tiễn 5 năm (2011-2015) để phục vụ quá trình hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật và tổng kết việc thi hành Bộ luật Hình sự năm 2015.

Câu hỏi thường gặp

Phân biệt người giúp sức tinh thần với người phạm tội che giấu tội phạm như thế nào?

Người giúp sức tinh thần hứa hẹn trước về việc che giấu người, phương tiện hoặc tài sản phạm tội, từ đó củng cố ý chí phạm tội cho người thực hành trước hoặc trong khi hành vi phạm tội diễn ra (quy định tại Điều 20 Bộ luật Hình sự năm 1999). Ngược lại, người phạm tội che giấu tội phạm không có sự hứa hẹn trước mà chỉ thực hiện việc cất giấu sau khi tội phạm đã hoàn thành (quy định tại Điều 313 Bộ luật Hình sự năm 1999).

Xử lý hành vi vượt quá của người thực hành trong vụ án đồng phạm ra sao?

Theo Điều 17 Bộ luật Hình sự năm 2015, người đồng phạm không phải chịu trách nhiệm hình sự đối với hành vi vượt quá của người thực hành. Ví dụ, trong một vụ cướp tài sản có 3 người tham gia, nếu một đối tượng tự ý thực hiện hành vi hiếp dâm nạn nhân mà 2 đối tượng còn lại không bàn bạc và không mong muốn, thì chỉ riêng đối tượng thực hiện hành vi mới bị truy cứu thêm tội hiếp dâm.

Xúi giục người dưới 14 tuổi thực hiện tội phạm bị xử lý với tư cách gì?

Trường hợp xúi giục người dưới 14 tuổi phạm tội, do đối tượng bị tác động không có năng lực trách nhiệm hình sự, người xúi giục sẽ bị coi là người thực hành gián tiếp thông qua việc sử dụng công cụ sống. Đồng thời, đối tượng này phải chịu tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự là xúi giục người chưa thành niên phạm tội theo điểm n khoản 1 Điều 48 Bộ luật Hình sự năm 1999.

Khái niệm người hoạt động đắc lực có phải là một loại người đồng phạm độc lập không?

Người hoạt động đắc lực không phải là một loại người đồng phạm độc lập thứ năm bên cạnh 4 loại người đã được luật định. Đây là khái niệm mô tả mức độ tham gia tích cực, có vai trò chủ chốt trong suốt quá trình phạm tội theo Điều 81 và 82 Bộ luật Hình sự. Bất kỳ người thực hành, tổ chức, xúi giục hay giúp sức nào tham gia với cường độ cao đều có thể là người hoạt động đắc lực.

Người giúp sức tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội cần đáp ứng điều kiện gì để được miễn trách nhiệm hình sự?

Người giúp sức phải thể hiện hành vi tích cực nhằm vô hiệu hóa hoặc ngăn chặn tác dụng của điều kiện vật chất hoặc tinh thần mà mình đã cung cấp trước khi người thực hành bắt đầu thực hiện tội phạm. Nếu điều kiện giúp sức vẫn được người thực hành sử dụng để gây án thì người giúp sức chỉ được xem xét áp dụng tình tiết giảm nhẹ hình phạt chứ không được miễn trách nhiệm hình sự.

Kết luận

• Luận văn đã chuẩn hóa toàn diện khung lý thuyết về 4 loại người đồng phạm theo quy định của pháp luật hình sự Việt Nam, gắn kết chặt chẽ với kinh nghiệm lập pháp quốc tế.
• Khảo sát thực chứng 485 bản án hình sự tại thành phố Hải Phòng trong 5 năm (2011-2015), làm rõ cơ cấu 58,4% người thực hành và 24,6% người giúp sức trong các vụ án có đồng phạm.
• Phân tích và làm sáng tỏ ranh giới pháp lý giữa các loại người đồng phạm với chủ thể của các tội che giấu tội phạm, tội không tố giác tội phạm và người hoạt động đắc lực.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp lập pháp và nâng cao năng lực xét xử tư pháp địa phương nhằm hạ tỷ lệ sai sót định tội xuống dưới 1% trong giai đoạn 2018-2025.
• Đóng góp luận cứ khoa học quan trọng cho công tác hoàn thiện thể chế tư pháp hình sự và triển khai thi hành hiệu quả Bộ luật Hình sự năm 2015.

Đề tài là công trình nghiên cứu công phu, có giá trị ứng dụng cao cho các nhà nghiên cứu, cán bộ tiến hành tố tụng và giới luật sư. Bạn đọc quan tâm có thể khai thác các luận cứ khoa học và số liệu thực chứng của luận văn để phục vụ công tác nghiên cứu học thuật cũng như hoạt động thực tiễn xét xử án hình sự có tổ chức.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về các loại người đồng phạm Chương 2: Quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam 1999 về các loại người đồng phạm và trách nhiệm hình sự của họ Chương 3: Thực tiễn xét xử các vụ án đồng phạm trên địa bàn thành phố Hải Phòng và một số kiến nghị, đề xuất 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CÁC LOẠI NGƢỜI ĐỒNG PHẠM 1. Các khái niệm có liên quan 1. Khái niệm đồng phạm Nghiên cứu lịch sử pháp luật hình sự của nước ta trong những năm đầu của chính quyền nhân dân, vấn đề đồng phạm chưa được quy định một cách đầy đủ, cụ thể, đồng phạm mới chỉ được phân biệt thành chính phạm và tòng phạm, đồng nhất TNHS của những người tham gia trong bất kỳ trường hợp nào.

Từ những năm 60 đến trước năm 1985, cùng với sự phát triển của khoa học luật Hình sự, vấn đề đồng phạm đã được quan tâm, đề cập nhiều hơn trong các sách báo pháp lý, các công trình nghiên cứu. Tại Hội nghị tổng kết xét xử năm 1963, Tòa án nhân dân tối cao có định nghĩa về đồng phạm (cộng phạm) như sau: “Coi là cộng phạm nếu hai hoặc nhiều người cùng chung ý chí, cùng chung hành động, nghĩa là hoặc tổ chức, hoặc xúi giục, hoặc giúp sức hoặc trực tiếp cùng tham gia thực hiện hành vi phạm tội để cùng đạt tới kết quả phạm tội”. Định nghĩa này về cơ bản đã xây dựng được khái niệm đồng phạm, trong đó xác định được những dấu hiệu điển hình của đồng phạm. Tuy nhiên, nó chưa mang tính khái quát và chưa phản ánh được những dấu hiệu đặc trưng của đồng phạm.

Mặc dù thực tiễn xét xử từ những năm 1946 đã đề cập đến vấn đề đồng phạm trong các văn bản pháp luật hình sự nhưng vấn đề đồng phạm vẫn chưa được quy định thành một chế định cụ thể. Đồng phạm là một khái niệm cơ bản trong khoa học luật hình sự, Bộ luật Hình sự đầu tiên của nước ta năm 1985, được Quốc hội thông qua vào ngày 27/6/1985 lần đầu tiên ghi nhận khái niệm đồng phạm, tại Điều 17:“Hai hoặc nhiều người cố ý cùng thực hiện một tội phạm là đồng phạm”. Quy định này đã đánh dấu một bước phát triển tích cực trong hoạt động lập pháp hình sự ở nước ta. Thuật ngữ đồng phạm thay thế cho thuật ngữ cộng phạm được sử dụng trong 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] các văn bản pháp luật hình sự trước đây, mặc dù bản chất pháp lý không thay đổi, nhưng chính xác hơn.

Tuy nhiên, khái niệm đồng phạm được quy định trong Bộ luật hình sự 1985 vẫn tồn tại nhược điểm về mặt kỹ thuật lập pháp hình sự, đó là thuật ngữ “hai người” được hiểu thuộc phạm trù “nhiều người”, nói cách khác có sự lặp lại không cần thiết. Do đó, Bộ luật Hình sự 1999, được Quốc hội thông qua vào ngày 21/12/1999 đã đưa ra định nghĩa pháp lý về khái niệm đồng phạm tại Khoản 1 Điều 20 như sau: “Đồng phạm là trường hợp có hai người trở lên cố ý cùng thực hiện một tội phạm”. Trong luật hình sự Việt Nam, khái niệm đồng phạm là khái niệm cơ bản để từ đó xác định các quy phạm khác của chế định đồng phạm về các loại người đồng phạm, các giai đoạn thực hiện tội phạm, tự ý nửa chừng chấm dứt việc thực hiện tội phạm trong đồng phạm, các hình thức đồng phạm và trách nhiệm hình sự trong đồng phạm. Việc nhận thức đúng đắn khái niệm đồng phạm và xác định chính xác đồng phạm trong thực tiễn xét xử là bảo đảm quan trọng cho việc thực hiện nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa trong lĩnh vực hình sự.

Nguyên tắc này nhằm mục đích xử lý đúng người, đúng tội, không kết tội oan và không để lọt tội phạm. Từ khái niệm đồng phạm nêu trên, ta có thể đưa ra những căn cứ để xác định một vụ đồng phạm bao gồm: Thứ nhất, về mặt khách quan: số lượng người tham gia trong vụ án phải có từ hai người trở lên, những người này đều phải có đủ năng lực trách nhiệm hình sự, đủ độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự theo quy định của BLHS và họ phải cùng nhau thực hiện một tội phạm. Hành vi của người đồng phạm này liên kết chặt chẽ với hành vi của người đồng phạm kia. Hành vi của những người đồng phạm phải hướng về một tội phạm, phải tạo điều kiện, hỗ trợ cho nhau để thực hiện một tội phạm thuận lợi, nói cách khác hành vi của đồng phạm này là tiền đề cho hành vi của đồng phạm kia.

Hành vi của tất cả những người trong vụ án đồng phạm đều là nguyên nhân dẫn đến hậu quả tác hại chung của tội phạm, mặc dù có người trực 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tiếp, người gián tiếp gây ra hậu quả tác hại. Đây là đặc điểm về quan hệ nhân quả trong vụ án đồng phạm. Thứ hai, về mặt chủ quan: tất cả những người trong vụ án đồng phạm phải có hình thức lỗi cố ý cùng thực hiện một tội phạm. Họ đều thấy rõ hành vi của toàn bộ những người trong vụ án là nguy hiểm cho xã hội , mong muốn thực hiện tội phạm hoặc có ý thức để mặc cho hậu quả xảy ra.

Mỗi người đồng phạm đều thấy trước hành vi của mình, thấy trước hành vi của tất cả những người đồng phạm là nguyên nhân dẫn đến hậu quả tác hại. Đối với những tội phạm mà động cơ và mục đích nêu trong điều luật là dấu hiệu bắt buộc của cấu thành tội phạm thì chỉ những người phạm tội có động cơ và mục đích giống nhau thì mới có thể là đồng phạm của nhau. Trên thực tế, trường hợp đồng phạm thường gây ra hoặc đe doạ gây ra thiệt hại nghiêm trọng hơn trường hợp chỉ có một người phạm tội. Do số người, thời gian thực hiện tội phạm nhiều hơn và giữa họ có điều kiện giúp đỡ nhau về tinh thần và vật chất, dẫn đến hoạt động phạm tội kiên quyết và táo bạo hơn.

Trong vụ đồng phạm, các đối tượng phạm tội dễ che giấu vết tích của tội phạm, trốn tránh sự truy tìm của các cơ quan điều tra. Những tội phạm nguy hiểm nhất thường được thực hiện dưới hình thức đồng phạm như: các tội xâm phạm an ninh quốc gia, các tội xâm phạm sở hữu…Đồng phạm có tính nguy hiểm cao hơn cho xã hội nên được quy định rất kỹ trong phần chung BLHS 1999 (Điều 20, Điều 48 khoản 1 điểm a) và trong phần các tội phạm, ví dụ: Điều 79 tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân, Điều 82 tội bạo loạn… 1. Khái niệm các loại người đồng phạm Nghiên cứu lịch sử khoa học luật hình sự nước ta, có thể thấy khái niệm người đồng phạm chưa được các nhà làm luật quan tâm, ghi nhận về mặt pháp lý, mà chỉ đề cập đến từng loại người đồng phạm cụ thể. Như vậy, để có một 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] khái niệm chính xác về người đồng phạm chúng ta phải đi từ khái niệm đồng phạm là khái niệm cơ bản, từ khái niệm đó, có thể hiểu người đồng phạm là người cố ý tham gia vào việc thực hiện tội phạm cùng với người khác, người đồng phạm phải là người thỏa mãn các điều kiện cơ bản của tội phạm, đồng thời phải cùng tham gia thực hiện hành vi phạm tội với người khác.

Theo quy định pháp luật hình sự và các văn bản pháp luật chính thống hiện nay, các loại người đồng phạm được phân biệt thành bốn loại người, bao gồm: người thực hành, người tổ chức, người xúi giục và người giúp sức. Cơ sở để phân biệt các loại người đồng phạm là dựa trên vai trò, tính chất, sự tham gia của họ vào việc thực hiện tội phạm. Trong một vụ đồng phạm, mỗi loại người đồng phạm khác nhau sẽ tham gia với một vai trò khác nhau, hành vi, tính chất phạm tội cũng khác nhau, nhưng động cơ, mục đích phạm tội là giống nhau. Việc phân biệt các loại người đồng phạm có một ý nghĩa rất quan trọng cả về mặt lý luận và thực tiễn.

Phân biệt các loại người đồng phạm giúp các cơ quan áp dụng pháp luật có được cái nhìn tổng quan, đúng đắn xuyên suốt quá trình xét xử vụ án có đồng phạm. Theo khoa học Luật hình sự, người thực hành là người có vai trò quan trọng nhất, vì họ là người thực hiện hành vi nguy hiểm được mô tả trong cấu thành tội phạm. Người thực hành chính là người hiện thực hóa ý định phạm tội của cả nhóm đồng phạm. Mức độ thiệt hại của tội phạm do họ quyết định.

Do đó, nhiều quy định xác định TNHS của vụ đồng phạm phụ thuộc vào hành vi của người thực hành. Tuy nhiên, người thực hành không phải là người nguy hiểm nhất. Theo quan điểm hiện nay, người tổ chức, người xúi giục được coi là người nguy hiểm nhất, vì họ là tác giả tinh thần của tội phạm. Người giúp sức cũng có đóng góp vai trò trong vụ đồng phạm, nhưng mức độ nguy hiểm không như hành vi của người tổ chức, người xúi giục.

15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phân biệt các loại ngƣời đồng phạm với chủ thể của một số tội phạm Trong Bộ luật hình sự, có những hành vi bị coi là tội phạm, có tính chất tương đối giống với hành vi của một trong những người đồng phạm như: người che dấu tội phạm, người không tố giác tội phạm, người hoạt động đắc lực… Do đó, trên thực tế và lý luận cần phân biệt để đảm bảo sự nhận thức thống nhất. Phân biệt các loại người đồng phạm với chủ thể trong tội che giấu tội phạm Che giấu tội phạm là hành vi của người tuy không hứa hẹn trước, nhưng sau khi biết tội phạm được thực hiện đã che giấu người phạm tội, dấu vết, tang vật của vụ án hoặc có hành vi khác cản trở việc phát hiện, điều tra, xử lý người phạm tội. Người thực hiện hành vi che giấu tội phạm phải chịu TNHS về tội che giấu tội phạm trong các trường hợp được quy định tại Điều 313 BLHS 1999.

Tuy nhiên, đến BLHS 2015, vấn đề TNHS của người che giấu tội phạm đã có sự thay đổi.