Chương 1. Những vấn đề lý luận và pháp luật về tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi. Thực tiễn xét xử tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh. Chương 3: Yêu cầu và giải pháp bảo đảm áp dụng đúng quy định pháp luật hình sự về tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh.
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ TỘI DÂM Ô ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 16 TUỔI 1. Khái niệm và lịch sử lập pháp hình sự Việt Nam về tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi 1. Khái niệm Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi là tội phạm được pháp điển hóa lần đầu tiên trong BLHS năm 1985 (sửa đổi, bổ sung năm 1997) cho đến nay. Tội này được quy định tại Chương các tội phạm xâm phạm nhân phẩm, danh dự của con người, đó là “những hành vi cố ý xâm phạm đến quyền được tôn trọng về nhân phẩm, danh dự của con người” [22, tr.38], quy định trên nhằm bảo vệ sự phát triển bình thường về tâm sinh lý cho trẻ em, ngăn chặn những hành vi lợi dụng sự non nớt, nhẹ dạ của trẻ em để đẩy họ vào những quan hệ tình dục quá sớm, gây ảnh hưởng xấu về mọi mặt cho họ.
Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi là tội phạm thuộc nhóm hành vi có bản chất là xâm hại tình dục trẻ em. Về khái niệm tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi cũng được nhiều tác giả đề cập trong các công trình khoa học khác nhau: Tác giả Đinh Văn Quế có quan điểm: Hành vi dâm ô là sờ mó, hôn hít bộ phận sinh dục của nạn nhân; dùng bộ phận sinh dục của mình chà xát với bộ phận sinh dục của nạn nhân hoặc bắt nạn nhân sờ mó, hôn hít bộ phận sinh dục của mình nhằm thỏa mãn dục vọng, nhưng không có ý định giao cấu hoặc có hành vi quan hệ tình dục khác với nạn nhân [12, tr. Theo Giáo trình Luật Hình sự Việt Nam của Trường Đại học Luật Hà Nội, có đưa ra quan điểm về tội dâm ô: Đó là hành vi tình dục nhưng không phải hành vi giao cấu. 8 Theo Từ điển Tiếng Việt “dâm ô” là dâm dục một cách xấu xa, nhơ nhuốc [42].
Từ điển này cũng giải nghĩa “dâm dục” là sự ham muốn thú nhục dục quá độ hoặc không chính đáng [42]. Từ điển Hán Việt giải nghĩa: “dâm ô” xuất phát từ “dâm” là dâm dục và “ô” với ý nghĩa là bẩn, bẩn thỉu. Như vậy, “dâm ô” là từ ghép mang tính chất khái quát với nghĩa là dâm dục bẩn thỉu [43]. Nhận xét: Các quan điểm trên đều thống nhất ở nội hàm khái niệm tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi đó là hành vi có tích chất dâm dục, nhằm thỏa mãn nhu cầu tình dục của người phạm tội, nhưng không nhằm mục đích giao cấu hoặc thực hiện các hành vi quan hệ tình dục khác với trẻ em (người dưới 16 tuổi).
Trong BLHS hiện hành nhà làm luật chưa đưa ra khái niệm pháp lý về tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi nhưng khái niệm tội phạm đã được ghi nhân tại Điều 8 BLHS. Đây là khái niệm pháp lý tương đối hoàn chỉnh về tội phạm, là cơ sở quan trọng để xây dựng khái niệm các tội phạm cụ thể, trong đó có tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi; đồng thời BLHS năm 2015 đã bổ sung hành vi “thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác”, đây là những hình thức quan hệ tình dục không bằng cách thông thường là sử dụng bộ phận sinh dục (giao cấu) mà được thực hiện bằng miệng hoặc hậu môn… Như vậy có thể hiểu một cách khái quát: Hành vi dâm ô là hành vi mang tính chất tình dục của người nào đó đối với người khác nhằm thỏa mãn nhu cầu tình dục của người phạm tội, nhưng không nhằm mục đích giao cấu hoặc thực hiện các hành vi quan hệ tình dục khác. Khoa học pháp luật hình sự và CTTP tội dâm ô (khoản 1, Điều 146 BLHS năm 2015) đã xác định chủ thể của tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi phải là những người đủ 18 tuổi trở lên, có năng lực TNHS, khi thực hiện hành vi dâm ô đối với người dưới 16 tuổi. 9 Theo Nghị quyết số 06/2019/NQ-HĐTP ngày 01/10/2020 của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã hướng dẫn: Dâm ô…là hành vi của những người cùng giới tính hoặc khác giới tính tiếp xúc về thể chất trực tiếp hoặc gián tiếp qua lớp quần áo vào bộ phận sinh dục, bộ phận nhạy cảm, bộ phận khác trên cơ thể của người dưới 16 tuổi có tính chất tình dục nhưng không nhằm quan hệ tình dục…[ 25, Điều 3].
Từ những phân tích trên, có thể hiểu khái niệm tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi: Là hành vi của những người cùng giới tính hoặc khác giới tính tiếp xúc về thể chất trực tiếp hoặc gián tiếp qua lớp quần áo vào bộ phận sinh dục, bộ phận nhạy cảm, bộ phận khác trên cơ thể của người dưới 16 tuổi nhưng không nhằm mục đích giao cấu hoặc không nhằm thực hiện các hành vi quan hệ tình dục khác, do người từ đủ 18 tuổi trở lên, có năng lực TNHS thực hiện với lỗi cố ý trực tiếp, xâm phạm quyền bất khả xâm phạm về tình dục của người dưới 16 tuổi. Khái quát lịch sử lập pháp hình sự Việt Nam về tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi 1. Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi trong pháp luật hình sự Việt Nam từ năm 1945 đến trước khi ban hành Bộ luật Hình sự năm 1985 Đây là giai đoạn Nhà nước Việt Nam dân chủ mới được thành lập phải đối mặt với nhiều khó khăn, thử thách từ nhiều phía trong đó có công cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm, thời điểm này Nhà nước ta chưa có điều kiện xây dựng ngay một hệ thống pháp luật, cũng như hệ thống pháp luật hình sự để điều chỉnh các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội, trước tình hình này Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ban hành Sắc lệnh số 47 ngày 10/10/1945 cho tạm thời giữ các luật lệ cũ nhưng không trái với nguyên tắc độc lập của nước Việt Nam và chính thể dân chủ cộng hòa, để đấu tranh xử lý các hành vi vi phạm, tội phạm trong đó có hành vi dâm ô [5, Điều 21]. Tuy nhiên, quy định trực tiếp liên quan đến 10 hành vi xâm phạm tình dục trong đó có tội dâm ô thì phải đến ngày 15/6/1960, Tòa án nhân dân tối cao ra Chỉ thị số 1024 hướng dẫn việc xử lý tội hiếp dâm, đây được coi là nền móng cho việc hoàn thiện và xây dựng các tội phạm về tình dục nhưng nội dung hướng dẫn còn chưa đầy đủ về các hành vi xâm hại tình dục người dưới 16 tuổi khác như tội cưỡng dâm, tội giao cấu và tội dâm ô người dưới 16 tuổi.
Đến ngày 11/5/1967, TAND tối cao đã ban hành Bản tổng kết số 329- HS2 ngày 11/5/1967, hướng dẫn đường lối xét xử tội hiếp dâm và các tội phạm khác về mặt tình dục, trong số các tội phạm về tình dục có tội dâm ô, trong đó dâm ô đối với trẻ em bị xử nặng hơn dâm ô đối với người lớn. Theo bản tổng kết và hướng dẫn 329-HS2 ngày 01/02/1967 của Tòa án nhân dân tối cao có hướng dẫn: “Dâm ô tức là có hành vi bỉ ổi với người khác, tuy không phải là hành vi giao cấu nhưng cũng nhằm thỏa mãn tình dục của mình hoặc khêu gợi bản năng tình dục người đó…Có thể chi làm hai hình thức dâm ô: Dâm ô với người dưới 16 tuổi tròn và dâm ô với người lớn (từ 16 tuổi tròn trở lên). Trong hình thức dâm ô với người dưới 16 tuổi tròn, vì sự phát triển về cơ thể cũng như về trí óc của các em còn non nớt, các em cần được bảo vệ chống mọi hành vi khiêu dâm, cho nên không kể các em có đồng ý hay không đồng ý, hễ có hành vi dâm ô là có tội. Trong hình thức dâm ô với người lớn phải có sự trái ý muốn của người đó mới có tội, vì có như thế mới có thể nói hành vi dâm ô đã xúc phạm tới nhân phẩm, danh dự của họ về mặt tình dục…Đối với tội dâm ô với người dưới 16 tuổi tròn mức hình phạt từ 3 tháng đến 2 năm tù.
Đối với tội dâm ô người lớn, mức hình phạt từ cảnh cáo đến 1 năm tù. Khi tập trung nhiều tình tiết tăng nặng đối với hình thức trên (tội dâm ô với người dưới 16 tuổi) có thể xử phạt đến 4 năm tù. Đối với hình thức tội dâm ô người lớn có thể xử phạt đến 3 năm tù. Có thể nói đây là hướng dẫn quan trọng làm cơ sở để Tòa án các cấp xét xử các vụ án về xâm phạm tình dục trong đó có trẻ em trong thực tiễn.
11 Nhận xét: Giai đoạn này tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi chỉ được quy định trong một số văn bản pháp luật, các Tòa án xét xử tội phạm này chủ yếu theo đường lối, chính sách và các bản tổng kết xét xử. Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi trong Bộ luật Hình sự năm 1985 BLHS năm 1985 là BLHS đầu tiên của nước ta, với 04 lần sửa đổi, bổ sung năm 1989, 1991, 1992 và năm 1997. Trong lần sửa đổi, bổ sung lần thứ 4 vào năm 1997 thì hành vi dâm ô đối với người dưới 16 tuổi (trẻ em) được quy định tại Điều 202b. Tội dâm ô đối với trẻ em 1- Người nào có hành vi dâm ô đối với trẻ em, thì bị phạt tù từ sáu tháng đến ba năm…." Có thể nói đây là lần đầu tiên hành vi dâm ô đối với người dưới 16 tuổi được quy định thành một tội danh độc lập, do yêu cầu của việc đấu tranh với tệ xâm phạm tình dục của trẻ em ngày càng nghiêm trọng.
Để áp dụng thống nhất các quy định này, ngày 10/5/1997, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ Nội vụ ban hành Thông tư liên tịch số: 01/1998/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BNV hướng dẫn: “d. Hành vi dâm ô đối với trẻ em quy định tại Điều 202b là hành vi của người phạm tội, như sờ, bóp… vào những bộ phận kích thích tình dục của trẻ em hoặc buộc trẻ em phải có hành vi như sờ, bóp… vào những bộ phận kích thích tình dục của người đó hoặc của người khác nhưng không có việc giao cấu với trẻ em”.