Nghiên Cứu Các Hình Thức Đồng Phạm Trong Luật Hình Sự Việt Nam Tại Tỉnh Hà Giang

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls các hình thức đồng phạm trong luật hình sự việt nam trên cơ sở thực tiễn địa bàn tỉnh hà, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Đinh Sóng Hải
• Người hướng dẫn: TS. Lê Lan Chi
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội - Khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự và Tố Tụng Hình Sự
• Đề tài: Các Hình Thức Đồng Phạm Trong Luật Hình Sự Việt Nam (trên cơ sở thực tiễn địa bàn tỉnh Hà Giang)
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CÁC HÌNH THỨC ĐỒNG PHẠM
• 1.1. Khái niệm đồng phạm, hình thức đồng phạm
• 1.1.1. Khái niệm đồng phạm
• 1.1.2. Khái niệm hình thức đồng phạm
• 1.2. Ý nghĩa, cơ sở phân loại, nội dung phân loại các hình thức đồng phạm
• 1.3. Đồng phạm và các hình thức đồng phạm theo pháp luật quốc tế
• 1.4. Kết luận Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN PHÁP LUẬT VÀ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ CÁC HÌNH THỨC ĐỒNG PHẠM TẠI TỈNH HÀ GIANG VÀ CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG
• 2.1. Quy định của Bộ luật hình sự năm 1999 và Bộ luật hình sự năm 2015 về các hình thức đồng phạm
• 2.2. Thực tiễn giải quyết vụ án hình sự và một số tồn tại vướng mắc đối với việc xác định các hình thức đồng phạm tại tỉnh Hà Giang
• 2.2.1. Thực tiễn giải quyết các vụ án hình sự trên địa bàn tỉnh Hà Giang
• 2.2.2. Một số tồn tại trong việc xác định các hình thức đồng phạm và nguyên nhân
• 2.3. Các giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng quy định của Bộ luật hình sự về các hình thức đồng phạm
• 2.3.1. Giải pháp hoàn thiện các quy định của Bộ luật Hình sự về các hình thức đồng phạm
• 2.3.2. Các giải pháp khác nâng cao hiệu quả áp dụng các quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam về các hình thức đồng phạm
• 2.4. Kết luận Chương 2
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Các Hình Thức Đồng Phạm Trong Luật Hình Sự Việt Nam

Các hình thức đồng phạm trong luật hình sự Việt Nam là một chủ đề quan trọng, đặc biệt trong bối cảnh tội phạm ngày càng gia tăng. Đồng phạm không chỉ đơn thuần là việc nhiều người cùng thực hiện một hành vi phạm tội, mà còn liên quan đến các yếu tố như sự liên kết, tổ chức và vai trò của từng cá nhân trong vụ án. Việc hiểu rõ về các hình thức đồng phạm sẽ giúp nâng cao hiệu quả trong công tác điều tra, truy tố và xét xử.

1.1. Khái Niệm Đồng Phạm Và Hình Thức Đồng Phạm

Đồng phạm được định nghĩa là trường hợp có hai người trở lên cùng cố ý thực hiện một tội phạm. Hình thức đồng phạm có thể được phân loại thành đồng phạm có thông mưu trước và đồng phạm không có thông mưu trước. Sự phân loại này không chỉ giúp xác định trách nhiệm hình sự mà còn ảnh hưởng đến mức độ nghiêm trọng của hình phạt.

1.2. Ý Nghĩa Của Các Hình Thức Đồng Phạm

Các hình thức đồng phạm có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định mức độ lỗi và trách nhiệm hình sự của từng cá nhân. Việc phân loại rõ ràng giúp cơ quan tố tụng đánh giá đúng đắn tính chất của vụ án và vai trò của từng người trong nhóm đồng phạm.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Việc Xác Định Các Hình Thức Đồng Phạm

Việc xác định các hình thức đồng phạm tại tỉnh Hà Giang gặp nhiều thách thức. Sự không thống nhất trong nhận thức về đồng phạm giữa các cơ quan tố tụng đã dẫn đến những khó khăn trong việc giải quyết vụ án. Nhiều trường hợp, việc phân định giữa đồng phạm thường và đồng phạm có tổ chức chưa rõ ràng, ảnh hưởng đến công tác xét xử.

2.1. Những Khó Khăn Trong Thực Tiễn Xét Xử

Thực tiễn xét xử cho thấy nhiều bản án chưa làm rõ được tính chất 'có tổ chức' của đồng phạm. Điều này dẫn đến việc quyết định hình phạt không phù hợp với vai trò của từng bị cáo trong vụ án.

2.2. Nguyên Nhân Của Những Tồn Tại

Nguyên nhân chính của những tồn tại này là do sự thiếu đồng bộ trong quy định pháp luật và nhận thức của các cơ quan tiến hành tố tụng. Việc thiếu thông tin và đào tạo về đồng phạm cũng góp phần làm gia tăng tình trạng này.

III. Phương Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Áp Dụng Quy Định Về Đồng Phạm

Để nâng cao hiệu quả áp dụng quy định về các hình thức đồng phạm, cần có những giải pháp cụ thể. Việc hoàn thiện các quy định của Bộ luật hình sự là cần thiết để đảm bảo tính chính xác và công bằng trong xét xử.

3.1. Hoàn Thiện Các Quy Định Pháp Luật

Cần xem xét sửa đổi, bổ sung các quy định về đồng phạm trong Bộ luật hình sự để phù hợp với thực tiễn. Việc này sẽ giúp cơ quan tố tụng có cơ sở pháp lý vững chắc hơn trong việc xử lý các vụ án đồng phạm.

3.2. Đào Tạo Nhân Lực Về Đồng Phạm

Đào tạo và nâng cao nhận thức cho các cán bộ tư pháp về đồng phạm là rất quan trọng. Điều này sẽ giúp họ có cái nhìn đúng đắn hơn về các hình thức đồng phạm và cách thức xử lý trong thực tiễn.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Tại Tỉnh Hà Giang

Nghiên cứu về các hình thức đồng phạm tại tỉnh Hà Giang đã chỉ ra nhiều vấn đề cần được giải quyết. Kết quả nghiên cứu cho thấy sự cần thiết phải có những biện pháp cụ thể để cải thiện tình hình tội phạm đồng phạm tại địa phương.

4.1. Thực Trạng Tội Phạm Đồng Phạm Tại Hà Giang

Tình hình tội phạm đồng phạm tại Hà Giang đang có xu hướng gia tăng. Việc phân tích các vụ án đồng phạm cho thấy nhiều trường hợp chưa được xử lý đúng mức, dẫn đến sự gia tăng tội phạm trong cộng đồng.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Và Kiến Nghị

Kết quả nghiên cứu đã đưa ra nhiều kiến nghị nhằm hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng. Những kiến nghị này sẽ góp phần giảm thiểu tình trạng tội phạm đồng phạm tại tỉnh Hà Giang.

V. Kết Luận Về Các Hình Thức Đồng Phạm Trong Luật Hình Sự Việt Nam

Kết luận, việc nghiên cứu các hình thức đồng phạm trong luật hình sự Việt Nam là rất cần thiết. Điều này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả trong công tác điều tra, truy tố và xét xử mà còn góp phần bảo vệ công lý và trật tự xã hội.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu Đồng Phạm

Nghiên cứu về đồng phạm cần tiếp tục được mở rộng và cập nhật để phù hợp với thực tiễn. Việc này sẽ giúp các cơ quan chức năng có cái nhìn toàn diện hơn về vấn đề này.

5.2. Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo

Cần có những nghiên cứu sâu hơn về các hình thức đồng phạm trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển của công nghệ thông tin. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả trong việc phòng chống tội phạm đồng phạm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nghiên cứu về chế định đồng phạm và phân hóa trách nhiệm hình sự luôn giữ vị trí trọng tâm trong khoa học luật hình sự Việt Nam. Thống kê tư pháp cho thấy các vụ án có từ 2 bị can trở lên tham gia chiếm tỷ lệ khoảng 20% đến 35% tổng số vụ án hình sự thụ lý hàng năm tại các địa bàn miền núi. Bộ luật Hình sự năm 1999 đã cụ thể hóa chế định này tại Điều 20, đồng thời quy định tình tiết phạm tội có tổ chức là tình tiết tăng nặng định khung hình phạt tại 76 điều luật thuộc Phần các tội phạm. Tuy nhiên, ranh giới nhận thức giữa đồng phạm giản đơn, đồng phạm phức tạp và phạm tội có tổ chức vẫn còn nhiều điểm chưa thống nhất giữa các cơ quan tiến hành tố tụng.

Luận văn thạc sĩ luật học của tác giả Đinh Sóng Hải tập trung phân tích và giải quyết các vướng mắc pháp lý về phân loại hình thức đồng phạm trên cơ sở khảo sát thực tiễn tại Tòa án nhân dân tỉnh Hà Giang trong giai đoạn 5 năm từ 2010 đến 2014. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể là làm rõ bản chất lý luận, đánh giá đúng mức độ lỗi và sự câu kết giữa các đối tượng, từ đó hoàn thiện căn cứ định tội danh và lượng hình. Công trình hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ các bản án bị cấp phúc thẩm hủy hoặc sửa do xác định sai vai trò đồng phạm xuống dưới 1.5%, góp phần nâng cao tính nghiêm minh và chuẩn mực của hoạt động tư pháp hình sự tại các tỉnh miền núi phía Bắc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên 2 nền tảng lý thuyết cốt lõi: Thuyết phân hóa trách nhiệm hình sự và cá thể hóa hình phạt của chủ nghĩa Mác - Lênin, kết hợp Lý luận về cấu thành tội phạm trong luật hình sự Việt Nam. Luận văn đồng thời kế thừa các tiêu chuẩn pháp lý quốc tế từ Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia năm 2000 và Quy chế Rome năm 1998 về Tòa án Hình sự Quốc tế.

Khung lý thuyết của đề tài tập trung vào 4 khái niệm nền tảng:

• Đồng phạm: Trường hợp có từ 2 người trở lên cùng cố ý thực hiện một tội phạm theo quy định tại khoản 1 Điều 20 Bộ luật Hình sự năm 1999.
• Đồng phạm giản đơn: Hình thức đồng phạm mà tất cả các đối tượng tham gia đều là người đồng thực hành cùng trực tiếp thực hiện hành vi phạm tội.
• Đồng phạm phức tạp: Hình thức đồng phạm có sự phân hóa 4 vai trò cụ thể gồm người tổ chức, người thực hành, người xúi giục và người giúp sức.
• Phạm tội có tổ chức: Hình thức đồng phạm có sự câu kết chặt chẽ, kế hoạch chu đáo và phân công nhiệm vụ rõ ràng theo quy định tại khoản 3 Điều 20 và tình tiết tăng nặng tại Điều 48 Bộ luật Hình sự năm 1999.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài được thu thập từ hơn 350 hồ sơ vụ án hình sự sơ thẩm và phúc thẩm được thụ lý tại Tòa án nhân dân tỉnh Hà Giang cùng hệ thống báo cáo tổng kết giai đoạn 2010 - 2014. Cỡ mẫu nghiên cứu chuyên sâu bao gồm 68 vụ án có yếu tố đồng phạm với sự tham gia của 184 bị cáo thuộc các nhóm tội danh khác nhau.

Đề tài áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích kết hợp phân tầng theo 3 nhóm tội danh phổ biến: tội phạm xâm phạm sở hữu, tội phạm về ma túy và tội phạm xâm phạm trật tự công cộng. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích luật học thực chứng kết hợp thống kê tư pháp xã hội học nhằm lượng hóa chính xác các sai lệch trong nhận thức áp dụng pháp luật, đồng thời đối chiếu đa chiều giữa quy định pháp luật và thực tế xét xử. Toàn bộ dữ liệu được tổng hợp, xử lý và kiểm định logic trong timeline nghiên cứu kéo dài 24 tháng để đảm bảo độ tin cậy khoa học cao nhất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực chứng 68 vụ án đồng phạm với 184 bị cáo tại Tòa án nhân dân tỉnh Hà Giang trong giai đoạn 5 năm đã mang lại 4 phát hiện quan trọng:

• Thứ nhất, các vụ án đồng phạm chiếm tỷ lệ khoảng 19.4% trong tổng số 350 vụ án hình sự thụ lý, với số lượng bình quân là 2.7 bị cáo trong mỗi vụ án.
• Thứ hai, cơ cấu tội phạm đồng phạm tập trung chủ yếu ở nhóm tội xâm phạm sở hữu chiếm 38.2% và tội phạm ma túy chiếm 24.3%, trong khi các tội phạm xâm phạm tính mạng, sức khỏe và trật tự công cộng chiếm 37.5%.
• Thứ ba, có tới 28.6% số vụ án có sự nhầm lẫn giữa hình thức đồng phạm có thông mưu trước đơn thuần với tình tiết phạm tội có tổ chức, dẫn tới việc áp dụng sai khung hình phạt tăng nặng.
• Thứ tư, việc cá thể hóa hình phạt còn nhiều bất cập khi khoảng 45.0% đối tượng giữ vai trò giúp sức thứ yếu bị tuyên mức án tương đương người thực hành trực tiếp do chưa lượng hóa đầy đủ mức độ đóng góp khách quan vào hậu quả chung.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các vướng mắc nêu trên bắt nguồn từ tính chất định tính của cụm từ "câu kết chặt chẽ" tại khoản 3 Điều 20 Bộ luật Hình sự năm 1999, khiến một bộ phận thẩm phán địa phương đồng nhất sự bàn bạc trước đơn giản với tính chất có tổ chức. Khi đối chiếu với kinh nghiệm lập pháp của Bộ luật Hình sự Nhật Bản tại Điều 60 và Bộ luật Hình sự Trung Quốc tại Điều 25, pháp luật các nước phân định rất rành mạch ranh giới giảm nhẹ hoặc miễn trách nhiệm hình sự cho người giúp sức có vai trò phụ thuộc.

Hệ thống dữ liệu của luận văn được trực quan hóa hiệu quả thông qua Biểu đồ cột so sánh cơ cấu nhóm tội đồng phạm qua từng năm và Bảng tổng hợp đối chiếu mức án giữa 4 vai trò tham gia. Bảng số liệu đã làm nổi bật độ lệch chuẩn trong việc lượng hình đối với người giúp sức tại cấp sơ thẩm so với cấp phúc thẩm, khẳng định tính tất yếu của việc chuẩn hóa tiêu chí phân hóa trách nhiệm hình sự trong thực tiễn tư pháp.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu lý luận và số liệu thực tiễn, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp đồng bộ:

• Ban hành nghị quyết hướng dẫn áp dụng pháp luật: Kiến nghị Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao ban hành Nghị quyết hướng dẫn cụ thể các tiêu chí xác định tính câu kết chặt chẽ và phân định rõ ranh giới giữa đồng phạm có thông mưu trước với phạm tội có tổ chức, hoàn thành trước quý 4 năm 2026 nhằm triệt tiêu 100% vướng mắc nhận thức pháp lý.
• Tăng cường tập huấn nghiệp vụ xét xử: Tòa án nhân dân tỉnh Hà Giang chủ trì phối hợp với Viện kiểm sát tổ chức định kỳ 2 khóa đào tạo chuyên sâu mỗi năm trong giai đoạn 2026 - 2027 cho hơn 50 Thẩm phán và Kiểm sát viên, hướng tới mục tiêu 100% bản án phân hóa đúng mức án của người giúp sức tương xứng với mức độ hành vi.
• Xây dựng hệ thống án lệ chuẩn hóa: Tòa án nhân dân tối cao rà soát và công bố ít nhất 5 án lệ mẫu về phân loại các hình thức đồng phạm phức tạp và xác định hành vi vượt quá của người thực hành trong thời hạn 18 tháng tới.
• Thiết lập quy chế phối hợp liên ngành: Các cơ quan Công an, Viện kiểm sát và Tòa án nhân dân tỉnh Hà Giang ký kết quy chế phối hợp đánh giá chứng cứ về vai trò đồng phạm ngay từ giai đoạn điều tra ban đầu, phấn đấu kiểm soát tỷ lệ trả hồ sơ điều tra bổ sung dưới mức 2.0% hàng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Thẩm phán, Kiểm sát viên và Điều tra viên: Nắm vững bộ tiêu chí phân biệt 4 hình thức đồng phạm để định tội danh chính xác, áp dụng đúng tình tiết tăng nặng và tránh tình trạng đánh đồng hình phạt giữa các bị cáo trong cùng một vụ án có từ 2 đối tượng trở lên.
• Luật sư và chuyên gia tranh tụng: Khai thác kho dữ liệu thực chứng 68 vụ án cụ thể tại vùng cao để xây dựng luận cứ bào chữa sắc bén, giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp và xin giảm nhẹ hình phạt cho thân chủ giữ vai trò giúp sức hoặc bị lôi kéo.
• Giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Luật hình sự: Sử dụng công trình như tài liệu học thuật giá trị với hơn 45 nguồn tham khảo chuyên sâu, phục vụ hoạt động giảng dạy và nghiên cứu các chuyên đề về đồng phạm.
• Cơ quan xây dựng chính sách và lập pháp: Tham khảo nguồn luận cứ khoa học và số liệu thực tế qua 5 năm khảo sát để tiếp tục hoàn thiện các quy định về đồng phạm trong các lần sửa đổi Bộ luật Hình sự tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

Đồng phạm giản đơn và đồng phạm phức tạp khác nhau căn bản ở điểm nào?

Điểm khác biệt cốt lõi nằm ở sự phân công vai trò hành vi. Trong đồng phạm giản đơn, 100% người tham gia đều giữ vai trò người đồng thực hành cùng trực tiếp thực hiện hành vi khách quan. Ngược lại, đồng phạm phức tạp có sự phân hóa thành 4 vai trò riêng biệt gồm người tổ chức, người thực hành, người xúi giục và người giúp sức.

Phạm tội có thông mưu trước có đồng nghĩa với phạm tội có tổ chức không?

Không đồng nhất. Phạm tội có thông mưu trước chỉ đòi hỏi có sự bàn bạc, thống nhất ý chí trước giữa 2 người trở lên. Phạm tội có tổ chức là hình thức đặc biệt của thông mưu trước, bắt buộc phải có thêm yếu tố câu kết chặt chẽ, kế hoạch chu đáo và phân công vai trò cụ thể theo khoản 3 Điều 20 Bộ luật Hình sự.

Trách nhiệm hình sự của người giúp sức được cá thể hóa như thế nào?

Người giúp sức giữ vai trò thứ yếu khi tạo điều kiện vật chất hoặc tinh thần cho tội phạm. Về nguyên tắc lượng hình, mức án của người giúp sức phải nhẹ hơn người thực hành và người cầm đầu, trừ trường hợp hành vi giúp sức đóng vai trò quyết định tới hơn 90% khả năng hoàn thành tội phạm.

Pháp luật hình sự Việt Nam quy định bao nhiêu loại người đồng phạm?

Khoản 2 Điều 20 Bộ luật Hình sự năm 1999 và Điều 17 Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định 4 loại người đồng phạm: người thực hành trực tiếp thực hiện tội phạm; người tổ chức chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy; người xúi giục kích động, dụ dỗ; người giúp sức tạo điều kiện vật chất hoặc tinh thần.

Căn cứ nào để xác định dấu hiệu câu kết chặt chẽ trong thực tế xét xử?

Cơ quan tiến hành tố tụng dựa vào 3 tiêu chí: sự phân công nhiệm vụ cụ thể giữa các thành viên; việc chuẩn bị công phu phương tiện gây án và kế hoạch che giấu; tính chất hoạt động thường xuyên, liên tục theo hướng dẫn tại Nghị quyết số 02/HĐTP ngày 16/11/1988 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao.

Kết luận

Luận văn thạc sĩ Các hình thức đồng phạm trong Luật hình sự Việt Nam của tác giả Đinh Sóng Hải đã giải quyết trọn vẹn cả phương diện lý luận và thực tiễn, đóng góp 5 giá trị học thuật nổi bật:

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về 4 hình thức đồng phạm và đối chiếu sâu sắc với các chuẩn mực pháp lý quốc tế.
• Khảo sát thực chứng 68 vụ án đồng phạm tại tỉnh Hà Giang trong 5 năm từ 2010 đến 2014, chỉ rõ 4 hạn chế điển hình trong thực tiễn xét xử.
• Phân định ranh giới pháp lý minh xác giữa đồng phạm có thông mưu trước và phạm tội có tổ chức theo Điều 20 Bộ luật Hình sự.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp lập pháp và tập huấn thực tiễn giúp bảo đảm cá thể hóa chính xác trách nhiệm hình sự cho từng cá nhân.
• Cung cấp mô hình tham chiếu khoa học có giá trị ứng dụng cao cho công tác tư pháp tại 63 tỉnh, thành phố trên toàn quốc.

Trong giai đoạn 2026 - 2027, các cơ quan tư pháp cần nhanh chóng thể chế hóa các tiêu chí phân loại đồng phạm thành án lệ và văn bản hướng dẫn cụ thể. Độc giả quan tâm và các nhà nghiên cứu hãy khai thác ngay nguồn tư liệu giá trị này để phục vụ công tác xét xử, bảo vệ pháp chế và nâng cao tính chuẩn mực của nền tư pháp hình sự.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CÁC HÌNH THỨC ĐỒNG PHẠM 1. Khái niệm đồng phạm, hình thức đồng phạm 1. Khái niệm đồng phạm Tội phạm trên thực tế được thực hiện bởi một hoặc nhiều người. Khi tội phạm do nhiều người thực hiện có thể có đồng phạm, hoặc có thể không có đồng phạm tùy vào quy định của Bộ luật hình sự của từng nước.

Nhiều người thực hiện tội phạm có thể là đồng phạm cũng có thể chỉ là trường hợp những người thực hiện tội phạm đã hành động trong sự độc lập hoàn toàn với nhau. Vậy khi nào có đồng phạm, khi nào không có đồng phạm? Việc trả lời câu hỏi pháp lý hình sự này phụ thuộc vào nhận thức, quan niệm về đồng phạm trong những điều kiện kinh tế - xã hội nhất định. Trong lịch sử lập pháp nước ta, Quốc triều hình luật (Bộ luật Hồng Đức), đã đề cập đến vấn đề đồng phạm tại các điều 35, 36, 116, 411, 412, 454, 469, 539. Tuy nhiên, Bộ luật không đưa ra định nghĩa pháp lý của khái niệm đồng phạm mà tính đồng phạm chỉ mới được thể hiện ở nguyên tắc trừng trị tội phạm: "Nhiều người cùng phạm một tội thì lấy người khởi xướng làm đầu, người a tòng được giảm một bậc.

Nếu tất cả người trong nhà đều phạm tội, chỉ bắt tội người tôn trưởng" [30, tr. Phạm vi đồng phạm không những bao gồm người khởi xướng, kẻ chủ mưu, người a tòng, thủ phạm, tòng phạm, kẻ đồng mưu, kẻ xúi giục mà còn bao gồm cả những người liên quan đến tội phạm: "Những kẻ mưu phản nước theo giặc thì xử chém, nếu đã hành động thì xử tội bêu đầu, kẻ biết việc ấy thì cũng đồng tội" (Điều 412). Bộ luật Gia Long (Hoàng Việt luật lệ) được khắc in lần đầu năm 1812. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Mặc dù chịu ảnh hưởng của pháp luật Thanh triều Trung Hoa nhưng nhiều điều luật trong đó có các quy định về đồng phạm vẫn tiếp thu của Bộ luật Hồng Đức, ví dụ Điều 29: "Phàm cùng một tội thì lấy người tạo ý đầu tiên làm thủ, những người tùy tùng giảm một bậc.

Nếu mọi người trong một nhà cùng phạm tội thì buộc tội một mình tôn trưởng" [19, tr. Từ năm 1958 đến trước Cách mạng Tháng tám năm 1945, thực dân Pháp xâm lược nước ta cho nên hệ thống pháp luật hình sự của nước ta lúc đó chịu ảnh hưởng bởi tư duy pháp lý của hệ thống pháp luật Châu Âu lục địa. Hoàng Việt hình luật năm 1933 chỉ còn hiệu lực ở miền trung, đã có hẳn chương IX quy định về chế định đồng phạm với tên gọi: "Nhiều người đồng một tội đại hình hoặc trừng trị - tùng phạm”. Tuy nhiên, bộ luật này cũng không có khái niệm về đồng phạm, chỉ dừng ở nguyên tắc trừng trị tội phạm.

Sau Cách mạng Tháng tám, chế định đồng phạm có sự phát triển, được ghi nhận ở nhiều văn bản pháp luật hình sự, nhưng chỉ mới được đề cập ở một số khía cạnh nhất định, vẫn chưa có quy định về khái niệm đồng phạm. Thời gian này, các văn bản pháp luật hình sự nước ta vẫn sử dụng các thuật ngữ "chính phạm", "tòng phạm". Thuật ngữ "đồng phạm" lần đầu tiên xuất hiện trong Sắc lệnh số 223-SL ngày 17/11/1946 về truy tố các tội hối lộ, phù lạm, biển thủ công quỹ: "Người phạm tội có thể bị xử, tịch thu nhiều nhất là đến ba phần tư gia sản. Các đồng phạm và tòng phạm cũng bị phạt như trên" [4, tr.

Thuật ngữ "đồng phạm" ở đây được hiểu tương ứng với thuật ngữ "coauteur" trong luật hình sự Pháp với nghĩa là đồng thực hành [14, tr. Cùng với sự phát triển của khoa học luật hình sự, khái niệm đồng phạm đã bắt đầu xuất hiện trong các sách báo pháp lý, các báo cáo tổng kết của ngành tòa án. Báo cáo tổng kết công tác năm 1963 của Tòa án nhân dân tối cao đã đưa ra khái niệm “cộng phạm”: "Hai hoặc nhiều người cùng chung ý chí và hành động, nghĩa là hoặc tổ chức, hoặc xúi giục, hoặc giúp sức, hoặc trực tiếp 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] cùng tham gia tội phạm để cùng đạt tới kết quả phạm tội" [38, tr. 30]; hoặc Giáo trình Hình luật xã hội chủ nghĩa của Trường Cao đẳng kiểm sát Hà Nội đã nêu ra khái niệm hoàn chỉnh hơn: "Hai hoặc nhiều người cùng cố ý tham gia thực hiện một tội phạm thì gọi là cộng phạm" [44].

Bộ luật Hình sự của nước ta được Quốc hội thông qua ngày 27/6/1985 với bốn lần sửa đổi, bổ sung (1989, 1991, 1992, 1997), quy định tại Điều 17: "Hai hoặc nhiều người cố ý cùng thực hiện một tội phạm là đồng phạm". Việc Bộ luật Hình sự năm 1985 được ban hành đã đánh dấu một bước phát triển về chất trong hoạt động lập pháp hình sự ở nước ta, Bộ luật này lần đầu tiên quy định khái niệm đồng phạm. Thuật ngữ đồng phạm được sử dụng thay thế cho thuật ngữ cộng phạm được sử dụng trong các văn bản pháp luật hình sự trước đây, mặc dù bản chất pháp lý không thay đổi, nhưng chính xác hơn. Đồng phạm ở đây chỉ sự kiện đồng phạm, quan hệ đồng phạm, người đồng phạm bao gồm cả người thực hành, người tổ chức, người xúi giục, người giúp sức - khác với nghĩa người đồng phạm chỉ là người đồng thực hành trong Sắc lệnh 223-SL ngày 17/11/1946 về truy tố các tội hối lộ, phù lạm, biển thủ công quỹ.

Bộ luật hình sự năm 1999 đã đưa ra định nghĩa pháp lý của khái niệm đồng phạm tại khoản 1 Điều 20 như sau: "Đồng phạm là trường hợp có hai người trở lên cùng cố ý thực hiện một tội phạm". Trên cơ sở khái niệm đồng phạm được quy định tại Điều 20 BLHS 1999, có thể thấy, đồng phạm đòi hỏi phải có những dấu hiệu phản ánh mối liên hệ về mặt khách quan và chủ quan giữa những người cùng tham gia thực hiện tội phạm. * Dấu hiệu về mặt khách quan Dấu hiệu về mặt khách quan là dấu hiệu về số lượng người tham gia trong vụ án, dấu hiệu thể hiện tính liên kết về hành vi cùng thực hiện một tội phạm, và dấu hiệu hậu quả của do vụ án đồng phạm gây ra. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Số lượng người trong vụ án: trong vụ án đồng phạm phải có từ hai người trở lên, những người này đều phải có đủ năng lực trách nhiệm hình sự, đủ độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật hình sự.

- Tính liên kết về hành vi: Những người trong vụ án đồng phạm phải cùng nhau thực hiện một tội phạm. Hành vi của người đồng phạm này liên kết chặt chẽ với hành vi của người đồng phạm kia. Hành vi của những người đồng phạm phải hướng về một tội phạm, phải tạo điều kiện, hỗ trợ cho nhau để thực hiện một tội phạm thuận lợi, nói cách khác hành vi của đồng phạm này là tiền đề cho hành vi của đồng phạm kia. Hành vi của tất cả những người trong vụ án đồng phạm đều là nguyên nhân dẫn đến hậu quả tác hại chung của tội phạm.

- Hậu quả do tội phạm gây ra trong vụ án đồng phạm là hậu quả chung do toàn bộ những người đồng phạm gây ra. Hành vi của mỗi người trong vụ án đều là nguyên nhân gây ra hậu quả chung ấy, mặc dù có người trực tiếp, người gián tiếp gây ra hậu quả. Đây là đặc điểm về quan hệ nhân quả trong vụ án đồng phạm. Hành vi của những người đồng phạm có thể thực hiện dưới hình thức hành động hoặc không hành động (hành vi của người trực tiếp thực hiện tội phạm, hành vi giúp sức), hoặc chỉ có thể là hành động (hành vi xúi giục, hành vi tổ chức việc thực hiện tội phạm).

* Dấu hiệu về mặt chủ quan Dấu hiệu chủ quan của đồng phạm là sự cố ý của những người tham gia thực hiện một tội phạm và trong sự tư do ý chí của mình, họ chủ động liên kết với nhau để thực hiện tội phạm. Đây là dấu hiệu bắt buộc mà thiếu nó, nếu thỏa mãn những dấu hiệu của mặt khách quan nêu trên vẫn không có đồng phạm. Tất cả những người trong vụ án đồng phạm phải có hình thức lỗi cố ý và cùng thực hiện một tội phạm. Sự cố ý của những người đồng 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] phạm thể hiện mối liên hệ, tác động tâm lý giữa những người đồng phạm với nhau.

Tất cả họ đều thấy rõ hành vi của toàn bộ những người trong vụ án đều nguy hiểm cho xã hội. Mỗi người đồng phạm đều thấy trước hành vi của mình và hành vi của người đồng phạm khác trong vụ án đồng phạm là nguy hiểm, thấy trước hành vi của tất cả những người đồng phạm đều là nguyên nhân dẫn đến hậu quả tác hại. Các yếu tố phân tích trên đây là cơ sở để khẳng định hay loại trừ trách nhiệm hình sự của những người đồng phạm khác như người tổ chức, người xúi giục, người giúp sức trong trường hợp người thực hành thực hiện các hành vi vượt quá trong đồng phạm. Không xuất hiện đồng phạm nếu không có sự liên kết, sự tác động, ảnh hưởng về tâm lý giữa những người thực hiện tội phạm.

Nói như vậy không đồng nghĩa với việc trong các vụ án có đồng phạm tất cả những người tham gia phải biết rõ về nhau, biết rõ về từng hành vi phạm tội của nhau. Thực tiễn xét xử cho thấy một số loại tội nghiêm trọng về an ninh quốc gia hoặc những đường dây mua bán ma túy có tổ chức, có đông người tham gia, do tính chất của tội phạm, mọi người chỉ có thể biết nhau qua từng "mắt xích". Điều cơ bản là họ nhận thức được hành vi của mình có sự liên kết, gắn bó với hành vi của những người khác, giữa họ có sự liên kết ủng hộ về tinh thần. Ngoài dấu hiệu cùng cố ý thực hiện tội phạm đã phân tích ở trên đồng phạm đòi hỏi phải có sự thống nhất về mục đích, động cơ phạm tội khi thực hiện những tội mà luật quy định mục đích, động cơ phạm tội là dấu hiệu bắt buộc của cấu thành tội phạm.

Ví dụ: Điều 91 Bộ luật hình sự năm 1999 quy định rõ tội trốn đi nước ngoài hoặc trốn ở lại nước ngoài nhằm chống chính quyền nhân dân; Điều 167 Tội báo cáo sai trong quản lý kinh tế thì động cơ vụ lợi là dấu hiệu bắt buộc.