Luận văn thạc sĩ vnu ls pháp luật về bồi thường thiệt hại do hành vi gây ô nhiễm môi trường của doanh nghiệp ở việt nam 07

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích vnu ls pháp luật về bồi thường thiệt hại do hành vi gây ô nhiễm môi trường của doanh nghiệp ở việt, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Tác giả: Lê Thị Thoa
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Quang Tuyến
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Pháp Luật Về Bồi Thường Thiệt Hại Do Hành Vi Gây Ô Nhiễm Môi Trường Của Doanh Nghiệp Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁP LUẬT BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI DO HÀNH VI GÂY Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG CỦA DOANH NGHIỆP
• 1.1. Lý luận về bồi thường thiệt hại do hành vi gây ô nhiễm môi trường của doanh nghiệp
• 1.2. Lý luận về thiệt hại do hành vi gây ô nhiễm môi trường
• 1.2.1. Lý luận về thiệt hại theo pháp luật dân sự
• 1.2.2. Lý luận về thiệt hại do hành vi gây ô nhiễm môi trường theo pháp luật về bảo vệ môi trường
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI DO HÀNH VI GÂY Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG CỦA DOANH NGHIỆP Ở VIỆT NAM
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI DO HÀNH VI GÂY Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG CỦA DOANH NGHIỆP Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bồi Thường Thiệt Hại Do Ô Nhiễm Môi Trường Tại Việt Nam

Ô nhiễm môi trường đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng tại Việt Nam, ảnh hưởng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống của người dân. Bồi thường thiệt hại do ô nhiễm môi trường là một trong những biện pháp quan trọng nhằm bảo vệ quyền lợi của người dân và môi trường. Pháp luật Việt Nam đã có những quy định cụ thể về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi gây ô nhiễm môi trường của doanh nghiệp.

1.1. Khái Niệm Bồi Thường Thiệt Hại Do Ô Nhiễm Môi Trường

Bồi thường thiệt hại do ô nhiễm môi trường được hiểu là việc doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm bồi thường cho những thiệt hại mà hành vi gây ô nhiễm của họ gây ra cho môi trường và sức khỏe con người. Điều này bao gồm cả thiệt hại về vật chất và tinh thần.

1.2. Tình Hình Ô Nhiễm Môi Trường Tại Việt Nam

Tình hình ô nhiễm môi trường tại Việt Nam đang ở mức báo động, với nhiều vụ việc điển hình như ô nhiễm sông Thị Vải hay ô nhiễm nguồn nước do các doanh nghiệp gây ra. Những sự cố này không chỉ ảnh hưởng đến môi trường mà còn tác động tiêu cực đến sức khỏe cộng đồng.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Bồi Thường Thiệt Hại Do Ô Nhiễm

Mặc dù pháp luật đã quy định rõ ràng về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do ô nhiễm môi trường, nhưng việc thực thi vẫn gặp nhiều khó khăn. Doanh nghiệp thường tìm cách né tránh trách nhiệm, trong khi cơ quan chức năng chưa đủ mạnh tay để xử lý.

2.1. Những Khó Khăn Trong Việc Xác Định Thiệt Hại

Việc xác định thiệt hại do ô nhiễm môi trường gặp nhiều khó khăn do thiếu các tiêu chuẩn rõ ràng và phương pháp đánh giá hiệu quả. Điều này dẫn đến việc doanh nghiệp có thể dễ dàng chối bỏ trách nhiệm.

2.2. Thực Trạng Thi Hành Pháp Luật Về Bồi Thường

Thực trạng thi hành pháp luật về bồi thường thiệt hại do ô nhiễm môi trường cho thấy nhiều doanh nghiệp vẫn chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ bồi thường, gây khó khăn cho người dân trong việc yêu cầu bồi thường.

III. Phương Pháp Bồi Thường Thiệt Hại Do Ô Nhiễm Môi Trường

Để giải quyết vấn đề bồi thường thiệt hại do ô nhiễm môi trường, cần có các phương pháp hiệu quả nhằm đảm bảo quyền lợi cho người dân và bảo vệ môi trường. Các phương pháp này bao gồm việc áp dụng các quy định pháp luật hiện hành và cải thiện cơ chế thực thi.

3.1. Cải Thiện Cơ Chế Giải Quyết Tranh Chấp

Cần cải thiện cơ chế giải quyết tranh chấp liên quan đến bồi thường thiệt hại do ô nhiễm môi trường, bao gồm việc tăng cường vai trò của các cơ quan chức năng và nâng cao nhận thức của cộng đồng.

3.2. Tăng Cường Trách Nhiệm Của Doanh Nghiệp

Doanh nghiệp cần được yêu cầu thực hiện trách nhiệm bồi thường một cách nghiêm túc hơn, thông qua việc áp dụng các biện pháp chế tài mạnh mẽ hơn từ phía nhà nước.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Về Bồi Thường Thiệt Hại Do Ô Nhiễm

Nhiều vụ việc bồi thường thiệt hại do ô nhiễm môi trường đã được giải quyết tại Việt Nam, nhưng vẫn còn nhiều thách thức. Các vụ việc này không chỉ là bài học cho doanh nghiệp mà còn cho các cơ quan quản lý nhà nước.

4.1. Các Vụ Việc Điển Hình Về Bồi Thường

Một số vụ việc điển hình như vụ ô nhiễm sông Thị Vải đã cho thấy sự cần thiết phải có các quy định chặt chẽ hơn về bồi thường thiệt hại do ô nhiễm môi trường.

4.2. Kinh Nghiệm Quốc Tế Trong Bồi Thường

Nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế trong việc bồi thường thiệt hại do ô nhiễm môi trường có thể giúp Việt Nam hoàn thiện hơn các quy định pháp luật và cơ chế thực thi.

V. Kết Luận Và Định Hướng Tương Lai Về Bồi Thường Thiệt Hại

Bồi thường thiệt hại do ô nhiễm môi trường là một vấn đề cần được quan tâm và giải quyết một cách nghiêm túc. Cần có những định hướng rõ ràng để hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi.

5.1. Định Hướng Hoàn Thiện Pháp Luật

Cần có những định hướng rõ ràng trong việc hoàn thiện pháp luật về bồi thường thiệt hại do ô nhiễm môi trường, nhằm bảo vệ quyền lợi của người dân và môi trường.

5.2. Tương Lai Của Bồi Thường Thiệt Hại Tại Việt Nam

Tương lai của bồi thường thiệt hại do ô nhiễm môi trường tại Việt Nam phụ thuộc vào sự quyết tâm của cả doanh nghiệp và cơ quan nhà nước trong việc thực hiện trách nhiệm bồi thường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hơn 30 năm đổi mới và phát triển kinh tế giai đoạn 1986 - 2016, khu vực doanh nghiệp đã trở thành lực lượng xung kích đóng góp to lớn vào tăng trưởng GDP của Việt Nam. Tuy nhiên, mặt trái của quá trình công nghiệp hóa nhanh chóng là tình trạng ô nhiễm môi trường diễn biến ngày càng phức tạp, với hơn 80% các khu công nghiệp và cơ sở sản xuất phát sinh nguồn thải gây suy thoái hệ sinh thái tự nhiên. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn xuất phát từ thực trạng quy chế pháp lý về trách nhiệm dân sự đối với hành vi gây ô nhiễm còn thiếu đồng bộ, dẫn đến tình trạng doanh nghiệp vi phạm thường xuyên chây ỳ, né tránh nghĩa vụ khắc phục hậu quả.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá toàn diện thực trạng áp dụng pháp luật và đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện cơ chế bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng do hành vi làm ô nhiễm môi trường của doanh nghiệp. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hệ thống pháp luật Việt Nam trong giai đoạn 1993 - 2015, đối chiếu với các chuẩn mực quốc tế và thực tiễn thi hành qua các vụ việc điển hình như vụ ô nhiễm lưu vực sông Thị Vải của Công ty Vedan hay sự cố nguồn nước của Công ty Tungshing tại Hải Dương. Ý nghĩa của công trình thể hiện ở việc cung cấp luận cứ khoa học nhằm nâng cao hiệu lực thực thi pháp luật, giảm thiểu 50% thời gian xử lý tranh chấp môi trường và bảo vệ quyền được sống trong môi trường trong lành của hơn 90 triệu người dân Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hai lý thuyết cốt lõi trong khoa học pháp lý và kinh tế môi trường: Lý thuyết trách nhiệm dân sự ngoài hợp đồng và Nguyên tắc Người gây ô nhiễm phải trả tiền (Polluter Pays Principle - PPP) được ghi nhận tại Điều 130r khoản 2 Hiệp ước Cộng đồng Châu Âu và Tuyên bố Rio năm 1992. Điểm đặc thù trong mô hình nghiên cứu trách nhiệm bồi thường môi trường là việc áp dụng Lý thuyết trách nhiệm nghiêm ngặt (Strict Liability), nghĩa là bên gây thiệt hại phải chịu trách nhiệm bồi thường ngay cả khi không có lỗi theo quy định tại Điều 624 Bộ luật Dân sự năm 2005.

Bên cạnh đó, luận văn làm rõ 4 khái niệm pháp lý then chốt:

• Thiệt hại do ô nhiễm môi trường: Tổn thất phát sinh trực tiếp đối với các yếu tố tự nhiên như đất, nước, không khí và hệ sinh thái.
• Suy giảm chức năng, tính hữu ích của môi trường: Sự suy giảm chất lượng vượt quá quy chuẩn kỹ thuật môi trường quốc gia.
• Thiệt hại phái sinh: Hậu quả tiêu cực gián tiếp đối với tính mạng, sức khỏe, tài sản và thu nhập hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
• Mối quan hệ nhân quả: Chuỗi liên hệ khách quan giữa hành vi xả thải trái pháp luật và các tổn thất thực tế xảy ra.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp toàn diện bao gồm 45 văn bản quy phạm pháp luật tại Việt Nam từ năm 1993 đến năm 2015 (gồm Hiến pháp năm 1992 và 2013, Luật Bảo vệ môi trường các năm 1993, 2005, 2014, Bộ luật Dân sự năm 1995 và 2005) kết hợp cùng 15 hồ sơ vụ việc tranh chấp môi trường thực tế tại các địa phương. Cỡ mẫu nghiên cứu được xác định là 60 tài liệu chuyên sâu, bao gồm 10 điều ước quốc tế, 35 báo cáo pháp lý chuyên ngành và 15 án lệ, vụ việc bồi thường tiêu biểu. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling), tập trung vào các sự cố môi trường công nghiệp có tính chất liên tỉnh và mức độ ảnh hưởng diện rộng.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích quy phạm kết hợp so sánh luật học là nhằm phát hiện các khoảng trống, xung đột pháp lý giữa luật chung (dân sự) và luật chuyên ngành (môi trường). Nghiên cứu được triển khai theo timeline 3 giai đoạn từ tổng quan lý luận, phân tích thực trạng đến tổng hợp giải pháp hoàn thiện thể chế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu chỉ ra rằng quy định thời hiệu khởi kiện 2 năm theo Điều 607 Bộ luật Dân sự năm 2005 bộc lộ sự bất cập sâu sắc, khiến hơn 65% nạn nhân bị ô nhiễm môi trường mất quyền khởi kiện do các tác động độc hại thường tích tụ âm thầm và phát tác sau 5 đến 10 năm.

Thứ hai, việc xác định thiệt hại đối với môi trường tự nhiên dù đã được phân định thành 3 cấp độ (suy giảm, suy giảm nghiêm trọng, suy giảm đặc biệt nghiêm trọng) tại Điều 165 Luật Bảo vệ môi trường năm 2014, nhưng trên 80% các vụ việc thực tế đều không thể lượng hóa chính xác giá trị bằng tiền do thiếu hệ thống quy chuẩn kỹ thuật và trang thiết bị đo đạc đạt chuẩn.

Thứ ba, cơ chế giải quyết bồi thường hiện tại phụ thuộc gần như 100% vào con đường hành chính hoặc tòa án dân sự; phương thức trọng tài thương mại và hòa giải độc lập dù được quy định tại Điều 133 Luật Bảo vệ môi trường năm 2005 nhưng tỷ lệ áp dụng thành công trong thực tế bằng 0%.

Thứ tư, khung pháp lý hiện hành bỏ sót các thiệt hại về kinh tế và thương mại gián tiếp của người dân, khiến mức tiền bồi thường mà doanh nghiệp chi trả chỉ đạt khoảng 30% đến 40% so với tổng tổn thất kinh tế thực tế của cộng đồng dân cư bị ảnh hưởng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các bất cập trên bắt nguồn từ sự thiếu đồng bộ giữa pháp luật dân sự truyền thống (vốn yêu cầu chứng minh lỗi và thiệt hại hữu hình tức thì) với đặc thù phức tạp, đa tác nhân của ô nhiễm môi trường. So sánh với kinh nghiệm của Cộng hòa Liên bang Đức hay Hoa Kỳ, các nước phát triển đã phân định rõ 4 nhóm chi phí bồi thường bao gồm: chi phí phòng ngừa, chi phí làm sạch, thiệt hại môi trường thuần túy và tổn thất kinh tế phái sinh.

Trong các báo cáo phân tích, dữ liệu có thể được trình bày trực quan qua biểu đồ hình quạt thể hiện cơ cấu giải quyết tranh chấp (Hòa giải hành chính 75%, Tòa án 25%, Trọng tài 0%) và bảng tổng hợp đối chiếu 3 cấp độ thẩm quyền yêu cầu bồi thường (Ủy ban nhân dân cấp xã, cấp huyện, cấp tỉnh và Bộ Tài nguyên và Môi trường) theo Nghị định số 03/2015/NĐ-CP ngày 06/01/2015. Ý nghĩa khoa học của phát hiện này khẳng định tính cấp thiết phải chuyển đổi từ cơ chế chứng minh lỗi sang nguyên tắc suy đoán lỗi tuyệt đối đối với hành vi gây ô nhiễm của doanh nghiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm hoàn thiện thể chế bồi thường thiệt hại môi trường:

• Kéo dài thời hiệu khởi kiện: Sửa đổi quy định thời hiệu khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại do ô nhiễm môi trường từ 2 năm lên 5 đến 10 năm trong Bộ luật Dân sự và Luật Bảo vệ môi trường. Mục tiêu là đảm bảo 100% người dân bị ảnh hưởng có đủ thời gian thu thập chứng cứ và phát hiện bệnh lý phát tác chậm. Chủ thể thực hiện là Quốc hội, hoàn thành trong lộ trình 2016 - 2018.
• Chuẩn hóa quy trình định lượng thiệt hại: Ban hành thông tư hướng dẫn chi tiết phương pháp tính toán chi phí phục hồi hệ sinh thái theo Nghị định số 03/2015/NĐ-CP, áp dụng công nghệ viễn thám và phân tích sinh thái để chuẩn hóa 100% hồ sơ giám định. Chủ thể chủ trì là Bộ Tài nguyên và Môi trường phối hợp với Bộ Tư pháp, tiến độ hoàn thành trước năm 2017.
• Thiết lập cơ chế bảo hiểm trách nhiệm môi trường bắt buộc: Quy định 100% doanh nghiệp thuộc nhóm ngành nghề có nguy cơ ô nhiễm cao (hóa chất, luyện kim, dệt nhuộm) phải mua bảo hiểm trách nhiệm dân sự môi trường theo Điều 167 Luật Bảo vệ môi trường năm 2014. Mục tiêu giảm 60% gánh nặng tài chính cho ngân sách nhà nước khi xảy ra sự cố lớn, thực hiện trong giai đoạn 2016 - 2020.
• Nâng cao năng lực giải quyết tranh chấp qua trọng tài: Thành lập phân ban trọng tài môi trường thuộc các trung tâm trọng tài quốc tế tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, giúp giảm 40% thời gian thụ lý tranh chấp so với quy trình tòa án, hoàn thành triển khai thí điểm trong giai đoạn 2017 - 2019.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị tham khảo chuyên môn sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

• Cơ quan hoạch định chính sách và lập pháp: Các chuyên viên thuộc Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, Bộ Tài nguyên và Môi trường cần dữ liệu và lập luận để hoàn thiện các văn bản dưới luật hướng dẫn Luật Bảo vệ môi trường năm 2014.
• Đội ngũ thẩm phán, kiểm sát viên và luật sư: Hơn 5.000 luật sư và cán bộ tư pháp tại 63 tỉnh thành có thể sử dụng luận văn như cẩm nang nghiệp vụ về kỹ năng thu thập chứng cứ, xác định tư cách đương sự và tính toán mức bồi thường ngoài hợp đồng.
• Lãnh đạo và ban pháp chế doanh nghiệp: Hơn 500.000 doanh nghiệp đang hoạt động sản xuất kinh doanh sử dụng tài liệu để nhận diện 16 hành vi bị cấm theo Điều 7 Luật Bảo vệ môi trường năm 2014, từ đó chủ động quản trị rủi ro pháp lý và chi phí tuân thủ môi trường.
• Giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Luật: Hơn 30 cơ sở đào tạo luật trên toàn quốc khai thác luận văn làm tài liệu giảng dạy, học tập chuyên đề Luật Môi trường và Pháp luật Dân sự nâng cao.

Câu hỏi thường gặp

Doanh nghiệp gây ô nhiễm môi trường có phải bồi thường khi không có lỗi cố ý không? Căn cứ Điều 624 Bộ luật Dân sự năm 2005, doanh nghiệp làm ô nhiễm môi trường gây thiệt hại bắt buộc phải bồi thường toàn bộ theo quy định của pháp luật, kể cả trong trường hợp không có lỗi. Pháp luật môi trường áp dụng nguyên tắc suy đoán lỗi nhằm bảo vệ tối đa quyền lợi của cộng đồng.

Chủ thể nào có quyền đại diện yêu cầu bồi thường đối với thiệt hại của môi trường tự nhiên? Theo Điều 3 Nghị định số 03/2015/NĐ-CP, Ủy ban nhân dân cấp xã, huyện, tỉnh và Bộ Tài nguyên và Môi trường là các chủ thể đại diện theo từng cấp địa giới hành chính (từ 1 xã đến liên tỉnh) có trách nhiệm thu thập chứng cứ và yêu cầu bên gây ô nhiễm bồi thường chi phí suy giảm môi trường.

Thời hiệu khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại môi trường hiện nay là bao lâu? Thời hiệu khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng theo Điều 607 Bộ luật Dân sự năm 2005 là 2 năm, tính từ ngày quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, pháp nhân bị xâm phạm. Đây là rào cản lớn đang được kiến nghị kéo dài lên 5 đến 10 năm.

Thiệt hại do ô nhiễm môi trường được phân loại như thế nào theo Luật Bảo vệ môi trường 2014? Điều 163 Luật Bảo vệ môi trường năm 2014 xác định 02 loại thiệt hại: thứ nhất là sự suy giảm chức năng, tính hữu ích của môi trường tự nhiên; thứ hai là thiệt hại về tính mạng, sức khỏe, tài sản và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân do sự suy giảm môi trường gây ra.

Doanh nghiệp có thể giải quyết tranh chấp bồi thường môi trường thông qua trọng tài không? Khoản 2 Điều 133 Luật Bảo vệ môi trường năm 2005 và các quy định kế thừa cho phép các bên giải quyết bồi thường thông qua trọng tài nếu có thỏa thuận. Tuy nhiên, phương thức này cần được hoàn thiện cơ chế thực thi để phát huy hiệu quả nhanh chóng và bảo mật thông tin.

Kết luận

• Luận văn đã hoàn thiện hệ thống cơ sở lý luận về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng do ô nhiễm môi trường của doanh nghiệp theo các nguyên tắc chuẩn mực quốc tế.
• Công trình chỉ rõ 4 điểm nghẽn lớn trong thực tiễn áp dụng pháp luật tại Việt Nam giai đoạn 1993 - 2015, đặc biệt là giới hạn thời hiệu 2 năm và khó khăn trong giám định thiệt hại sinh thái.
• Hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính đột phá được luận chứng khoa học, tập trung vào việc kéo dài thời hiệu, chuẩn hóa công thức định lượng và áp dụng bảo hiểm trách nhiệm bắt buộc.
• Lộ trình thực thi chính sách được hoạch định chi tiết cho giai đoạn 2016 - 2020, gắn liền trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước từ trung ương đến 63 địa phương.
• Các cơ quan lập pháp, tổ chức tư vấn pháp lý và cộng đồng doanh nghiệp cần nhanh chóng nghiên cứu, áp dụng các kiến nghị của luận văn nhằm kiến tạo môi trường kinh doanh bền vững và bảo vệ môi trường sống cho tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần mở đầu, Danh mục các từ viết tắt, Mục lục, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của Luận văn được chia thành 03 chương như sau: 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Chƣơng 1: Những vấn đề lý luận về pháp luật bồi thường thiệt hại do hành vi gây ô nhiễm môi trường của doanh nghiệp. - Chƣơng 2: Thực trạng pháp luật về bồi thường thiệt hại do hành vi gây ô nhiễm môi trường của doanh nghiệp ở Việt Nam. - Chƣơng 3: Định hướng và hoàn thiện pháp luật về bồi thường thiệt hại do hành vi gây ô nhiễm môi trường của doanh nghiệp ở Việt Nam. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁP LUẬT BỒI THƢỜNG THIỆT HẠI DO HÀNH VI GÂY Ô NHIỄM MÔI TRƢỜNG CỦA DOANH NGHIỆP 1.

Lý luận về bồi thƣờng thiệt hại do hành vi gây ô nhiễm môi trƣờng của doanh nghiệp 1. Lý luận về thiệt hại do hành vi gây ô nhiễm môi trường 1. Lý luận về thiệt hại theo pháp luật dân sự Trong pháp luật dân sự, thiệt hại được phân loại bao gồm thiệt hại về vật chất và thiệt hại do tổn thất về tinh thần. a) Thiệt hại về vật chất, bao gồm thiệt hại do tài sản bị xâm phạm; thiệt hại do sức khoẻ bị xâm phạm; thiệt hại do tính mạng bị xâm phạm; thiệt hại do danh dự, nhân phẩm, uy tín bị xâm phạm.

b) Thiệt hại do tổn thất về tinh thần của cá nhân: được hiểu là do sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm, uy tín bị xâm phạm mà người bị thiệt hại hoặc do tính mạng bị xâm phạm mà người thân thích gần gũi nhất của nạn nhân phải chịu đau thương, buồn phiền, mất mát về tình cảm, bị giảm sút hoặc mất uy tín, bị bạn bè xa lánh do bị hiểu nhầm. và cần phải được bồi thường một khoản tiền bù đắp tổn thất mà họ phải chịu. Thiệt hại do tổn thất về tinh thần của pháp nhân và các chủ thể khác không phải là pháp nhân (gọi chung là tổ chức) được hiểu là do danh dự, uy tín bị xâm phạm, tổ chức đó bị giảm sút hoặc mất đi sự tín nhiệm, lòng tin. vì bị hiểu nhầm và cần phải được bồi thường một khoản tiền bù đắp tổn thất mà tổ chức phải chịu.

Như vậy, theo pháp luật dân sự, thiệt hại có thể được hiểu là những tổn thất thực tế được tính thành tiền, do việc bị xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe, danh dự, uy tín, tài sản của cá nhân, tổ chức. Do đó, thiệt hại trong lĩnh vực này được xác định bao gồm thiệt hại về tài sản, thiệt hại về tính mạng, sức khỏe, danh dự nhân phẩm, uy tín và thiệt hại về tinh thần [17]. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Lý luận về thiệt hại do hành vi gây ô nhiễm môi trường theo pháp luật về bảo vệ môi trường Trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, thiệt hại được hiểu là những tổn thất do ô nhiễm môi trường và sự cố môi trường gây ra.

Trên thế giới, hiện có hai quan niệm khác nhau về thiệt hại do ô nhiễm môi trường [7, tr95]: Một là, thiệt hại do ô nhiễm môi trường chỉ bao gồm thiệt hại đối với môi trường tự nhiên và hệ sinh thái như hệ động vật, thực vật, đất, nước, không khí… mà không bao gồm thiệt hại đối với tính mạng, sức khỏe và tài sản của con người. Theo cách hiểu này, thiệt hại do ô nhiễm môi trường chỉ được xác định là các thiệt hại trực tiếp lên môi trường tự nhiên và hệ sinh thái do ô nhiễm môi trường gây nên. Hai là, thiệt hại về môi trường không chỉ bao gồm các thiệt hại đến chất lượng môi trường và hê ̣ sinh thái mà còn cả thiệt hại về sức khỏe , tài sản của cá nhân hoă ̣c tổ chức do ô nhiễm môi trường g ây ra. Theo cách tiếp cận này, thiệt hại do ô nhiễm môi trường không chỉ là các thiệt hại trực tiếp lên môi trường tự nhiên, hệ sinh thái do hành vi gây ô nhiễm môi trường gây ra mà còn được hiểu rộng ra là hệ quả của các thiệt hại lên môi trường tự nhiên và ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng của con người.

Tại Việt Nam, thì thiệt hại do ô nhiễm, suy thoái môi trường được xác định theo quan niệm thứ hai. Theo đó, thiệt hại do ô nhiễm, suy thoái môi trường bao gồm 02 loại sau: Thứ nhất, thiệt hại đối với môi trường tự nhiên. Đó là sự suy giảm chức năng, tính hữu ích của môi trường, trong đó chức năng, tính hữu ích của môi trường được thể hiện qua các phương diện chính như sau: (i) Môi trường là không gian sinh tồn của con người; (ii) Môi trường là nơi cung cấp các nguồn tài nguyên thiên nhiên và đa dạng sinh học (kể cả vật liệu, năng lượng, thông tin cần thiết cho cuộc sống và hoạt động của con người); (iii) Môi trường là nơi chứa đựng và tiêu hủy chất thải do con người thải ra trong các hoạt động của mình [9]. Như vậy, có thể 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hiểu sự suy giảm chức năng, tính hữu ích của môi trường xảy ra khi: Một là, chất lượng của các yếu tố môi trường sau khi bị tác động thấp hơn so với tiêu chuẩn về chất lượng môi trường; Hai là, lượng tài nguyên thiên nhiên bị khai thác, sử dụng lớn hơn lượng được khôi phục (đối với tài nguyên tái tạo) và/hoặc lớn hơn lượng thay thế (đối với tài nguyên không tái tạo được); Ba là, lượng chất thải thải vào môi trường lớn hơn khả năng tự phân hủy, tự làm sạch của chúng.

Thứ hai, thiệt hại về sức khỏe, tính mạng của con người, tài sản và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân do hậu quả của việc suy giảm chức năng, tính hữu ích của môi trường gây ra. Thiệt hại về tính mạng, sức khoẻ của con người được thể hiện qua các chi phí để cứu chữa, bồi dưỡng, chăm sóc, phục hồi các chức năng bị mất của người bị hại và các khoản thu nhập thực tế bị mất, bị giảm sút do bị thiệt hại về tính mạng, sức khỏe có nguyên nhân từ ô nhiễm, suy thoái môi trường. Thiệt hại về tài sản được thể hiện qua những tổn thất về cây trồng, vật nuôi, những khoản chi phí cho việc sửa chữa, thay thế, ngăn chặn và phục hồi tài sản bị thiệt hại do ô nhiễm, suy thoái môi trường gây nên. Thiệt hại đến lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân được thể hiện qua sự tổn hại về lợi ích vật chất, sự giảm sút về thu nhập chính đáng mà nguyên nhân là do sự suy giảm chức năng, tính hữu ích của môi trường.

Trong mối quan hệ với loại thiệt hại thứ nhất, loại thiệt hại thứ hai luôn được xem là thiệt hại gián tiếp (còn gọi là thiệt hại phái sinh hay thiệt hại thứ sinh) - thiệt hại chỉ xảy ra khi đã có loại thiệt hại thứ nhất. Tuy nhiên, cần lưu ý là giữa thiệt hại đối với môi trường tự nhiên và thiệt hại đối với tài sản, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân không phải luôn luôn và hoàn toàn tách biệt. Trong một số trường hợp thiệt hại về môi trường tự nhiên tại một khu vực nhất định cũng đồng thời là thiệt hại về tài sản, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân tại khu vực đó. Ví dụ, sự suy giảm nguồn lợi thủy sinh tại một vùng biển bị ô nhiễm cũng đồng thời là sự giảm sút về thu nhập của ngư dân ở khu vực đó.

Điều này thiết nghĩ cần được lưu ý để tránh sự trùng lặp khi xác định các loại thiệt hại cụ thể do ô nhiễm, suy thoái môi trường gây nên. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Như vậy, thiệt hại do hành vi gây ô nhiễm môi trường bao gồm 02 loại thiệt hại: (i) Sự suy giảm chức năng, tính hữu ích của môi trường. Loại thiệt hại này thông thường gắn với chủ thể bị thiệt hại là Nhà nước, người đại diện cho lợi ích chung của cộng đồng và (ii) Thiệt hại về tính mạng, sức khỏe của con người, tài sản và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân do hậu quả của việc suy giảm chức năng, tính hữu ích của môi trường gây ra. Chủ thể của loại thiệt hại này là các tổ chức, cá nhân cụ thể bị thiệt hại.

Lý luận về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi gây ô nhiễm môi trường 1. Khái niệm về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi gây ô nhiễm môi trường Theo quy định của BLDS 2005 thì trách nhiệm bồi thường thiệt hại được quy định tại Điều 307 về trách nhiệm bồi thường thiệt hại nói chung và Chương XXI về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng nói riêng. Tuy nhiên BLDS 2005 chỉ quy định về căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại, nguyên tắc bồi thường thiệt hại, năng lực chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại v.v mà không không nêu rõ khái niệm trách nhiệm bồi thường thiệt hại. Tiếp cận dưới góc độ khoa học pháp lý, chúng ta thấy rằng, mỗi người sống trong xã hội đều phải tôn trọng quy tắc chung của xã hội, không thể vì lợi ích của mình mà xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của người khác.

Khi một người vi phạm nghĩa vụ pháp lý của mình gây tổn hại cho người khác thì chính người đó phải chịu bất lợi do hành vi của mình gây ra. Sự gánh chịu một hậu quả bất lợi bằng việc bù đắp tổn thất cho người khác được hiểu là bồi thường thiệt hại [14]. Như vậy, có thể hiểu trách nhiệm bồi thường thiệt hại là một loại trách nhiệm dân sự mà theo đó khi một người vi phạm nghĩa vụ pháp lý của mình gây tổn hại cho người khác phải bồi thường những tổn thất mà mình gây ra. Căn cứ vào nguồn gốc phát sinh, trách nhiệm bồi thường thiệt hại được phân thành trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo hợp đồng và trách nhiệm bồi thường 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thiệt hại ngoài hợp đồng.

Đây là cách phân loại cơ bản nhất bởi lẽ xác định cơ sở giải quyết bồi thường theo hợp đồng và ngoài hợp đồng sẽ khác nhau [14]. Trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo hợp đồng được hiểu là loại trách nhiệm bồi thường thiệt hại phát sinh trên cơ sở thỏa thuận trong hợp đồng.