phần mở đầu và kết luận, nội dung luận văn bao gồm 3 phần chính: - Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về tổ chức bồi dưỡng nghiệp vụ công tác Đội cho GV-TPT Đội TNTP Hồ Chí Minh ở trường tiểu học. - Chƣơng 2: Thực trạng công tác bồi dưỡng nghiệp vụ công tác Đội cho GV- TPT Đội TNTP Hồ Chí Minh trong các trường tiểu học trên địa bàn thành phố Thái Nguyên hiện nay. - Chƣơng 3: Biện pháp tổ chức bồi dưỡng nghiệp vụ công tác Đội cho GV-TPT Đội TNTP Hồ Chí Minh trong các trường tiểu học trên địa bàn thành phố Thái Nguyên. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 7 http://www.vn Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC BỒI DƢỠNG NGHIỆP VỤ CÔNG TÁC ĐỘI CHO GIÁO VIÊN-TỔNG PHỤ TRÁCH ĐỘI Ở TRƢỜNG TIỂU HỌC 1.
Lịch sử nghiên cứu vấn đề Tình hình nghiên cứu về tổ chức bồi dưỡng nghiệp vụ công tác Đội cho GV-TPT Đội ở trường tiểu học hiện vẫn còn là khoảng trống. Song có thể thấy những kết quả nghiên cứu dưới dạng các bài viết lý luận cũng như qua công tác bồi dưỡng cán bộ phụ trách Đội.Macarencô là người đã đề cập đến sự hình thành và phát triển năng lực tổ chức hoạt động thông qua tập thể và bằng tập thể [10]. Đội TNTP ra đời và phát triển mạnh ở một số nước xã hội chủ nghĩa trước đây như Liên Xô, Đức, Hungari, Bungari… Tuy nhiên, tiếp theo việc nghiên cứu năng lực tổ chức hoạt động Đội và phương pháp bồi dưỡng năng lực đó không có tài liệu nào cụ thể ngoài cuốn “Sổ tay cho người tổng phụ trách”. Công trình này có đề cập đến năng lực tổ chức hoạt động Đội, song còn rất sơ sài và chưa có phương pháp cụ thể [31].
Ở Việt Nam, bồi dưỡng nghiệp vụ công tác đội cũng là vấn đề chưa được nghiên cứu thỏa đáng. Một số giáo trình còn nặng về trình bày các quan điểm lý thuyết, chưa hướng dẫn tổ chức bồi dưỡng nghiệp vụ tổ chức hoạt động Đội cho cán bộ phụ trách Đội như: “Giáo trình công tác Đội TNTP Hồ Chí Minh” do Trịnh Hữu Lộc chủ biên. Một số cuốn sách có đi vào hướng dẫn cụ thể công việc cần làm đối với một cán bộ Đội như: “Cẩm nang cho người phụ trách Đội TNTP Hồ Chí Minh” của tác giả Bùi Sỹ Tụng chủ biên năm 2006; cuốn “Kỹ năng tổ chức các hoạt động công tác thanh thiếu niên” của Phạm Đình Nghiệp; và cuốn “Để làm tốt giáo viên tổng phụ trách” của tác giả Lục Thị Nga chủ biên. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 8 http://www.vn Hà Nhật Thăng với tài liệu “Tổ chức hoạt động Đội thông qua trong tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường phổ thông”.
Tác giả Nguyễn Thị Quỳnh Anh với đề tài “Quản lý công tác giáo dục Kỹ năng sống thông qua hoạt động Đội Thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh tại trường tiểu học Lý Thường Kiệt - Hà Nội” đã đề xuất các nội dung, biện pháp để tăng cường giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua hoạt động Đội, trong đó có biện pháp bồi dưỡng năng lực cho tổng phụ trách Đội [1]. Bộ Giáo dục và Đào tạo, Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh phối hợp tổ chức nhiều đợt tập huấn nhằm nâng cao năng lực cho cán bộ Đoàn, cán bộ phụ trách Đội và GV-TPT Đội. Tuy nhiên, chưa có công trình nào nghiên cứu về vấn đề bồi dưỡng nâng cao năng lực cho GV-TPT Đội ở các trường tiểu học. Một số khái niệm cơ bản của đề tài 1.
Bồi dưỡng, tổ chức bồi dưỡng Theo quan niệm của UNESCO, bồi dưỡng với ý nghĩa nâng cao nghề nghiệp. Quá trình này chỉ diễn ra khi cá nhân và tổ chức có nhu cầu nâng cao kiến thức hoặc kỹ năng chuyên môn nghiệp vụ cho bản thân, nhằm đáp ứng nhu cầu lao động nghề nghiệp [22]. Tác giả Nguyễn Minh Đường quan niệm bồi dưỡng có thể coi là quá trình cập nhật kiến thức và kỹ năng còn thiếu đã lạc hậu trong cấp học, bậc học và thường được xác nhận bằng chứng chỉ. [13] Từ những khái niệm trên có thể nói: Chủ thể hoạt động tự bồi dưỡng (khách thể hoạt động bồi dưỡng) là một người lao động đã được đào tạo và có một trình độ chuyên môn nghề nghiệp nhất định.
“Bồi dưỡng thực chất là quá trình cập nhật bổ sung tri thức, kỹ năng để nâng cao trình độ trong lĩnh vực hoạt động chuyên môn nào đó qua hình thức đào tạo nào đó” [5]. Mục đích bồi dưỡng nhằm nâng cao phẩm chất và trình độ chuyên môn nghiệp vụ để người lao động có cơ hội củng cố mở mang hoặc nâng cao hệ thống tri thức kỹ năng kỹ xảo chuyên môn nghiệp vụ có sẵn nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả công việc đang làm (không nhằm mục đích đổi nghề). Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 9 http://www.vn Trong giáo dục và đào tạo theo nghĩa rộng: Bồi dưỡng được hiểu là một dạng đào tạo phi chính quy. Về bản chất thì bồi dưỡng là một con đường của đào tạo và người được bồi dưỡng của chương trình bồi dưỡng được hiểu là những người đang đương nhiệm trong các cơ quan giáo dục hay trong các nhà trường [14].
Về quá trình bồi dưỡng Michael Amstrong khi nghiên cứu về quá trình đào tạo đã nêu: Nghiên cứu quá trình đào tạo bồi dưỡng như là quá trình đào tạo có kế hoạch xác định, nó là những tác động có xem xét, cất nhắc nhằm đảm bảo có được sự học tập để nâng cao khả năng làm việc thực tế [13]. Quá trình đào tạo, bồi dưỡng có kế hoạch là quá trình bao gồm các công đoạn sau: - Xây dựng kế hoạch chương trình bồi dưỡng: + Xác định chủ thể bồi dưỡng chuyên môn và đối tượng được bồi dưỡng chuyên môn. + Xác định nội dung cụ thể bồi dưỡng chuyên môn. + Xác định phương pháp, phương tiện thực hiện bồi dưỡng chuyên môn.
- Xây dựng địa điểm và phân công người đảm nhiệm việc bồi dưỡng. - Triển khai thực hiện kế hoạch bồi dưỡng. - Đánh giá và hiệu chỉnh kết quả thực hiện kế hoạch bồi dưỡng. Như vậy, quá trình bồi dưỡng chính là quá trình tổ chức và thực hiện những tương tác qua lại giữa các thành tố cấu trúc trong đó chủ thể bồi dưỡng chuyên môn đóng vai trò chủ đạo, nhằm làm cho đối tượng bồi dưỡng chuyên môn hoạt động tích cực, qua đó nâng cao năng lực và phẩm chất, đáp ứng yêu cầu của xã hội.
Quá trình bồi dưỡng thể hiện quan điểm giáo dục hiện đại “Đào tạo liên tục và học tập suốt đời”. “Tổ chức bồi dưỡng là quá trình nhà quản lý huy động các nguồn lực nhằm thiết kế, thực hiện nội dung, chương trình bồi dưỡng một cách hiệu quả, thiết thực, đáp ứng yêu cầu về nâng cao trình độ cho đối tượng được bồi dưỡng”[5]. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 10 http://www. Nghiệp vụ công tác Đội Nghiệp vụ theo từ điển tiếng Việt thông dụng của Nguyễn Như Ý đã cho rằng: “Nghiệp vụ là công việc chuyên môn của một nghề” [34].
Hay đó cũng chính là kỹ năng, biện pháp thực hiện công việc chuyên môn của nghề đó. Như vậy, nghiệp vụ công tác Đội là những kỹ năng, biện pháp trong thực hiện công việc chuyên môn là các hoạt động trong công tác của Đội TNTP Hồ Chí Minh. Nghiệp vụ công tác Đội là một trong những kỹ năng, yêu cầu đầu tiên và quan trọng nhất của người cán bộ phụ trách công tác Đội. Chuyên môn nghiệp vụ về công tác Đội bao gồm các hoạt động mang tính nghiệp vụ của Đội: Hiểu biết về Đội TNTP Hồ Chí Minh, các quan điểm chỉ đạo của Đảng, của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh đối với công tác Đội và phong trào thiếu nhi; các kỹ năng cơ bản như: xây dựng kế hoạch, thiết kế và tổ chức hoạt động Đội, Sao nhi đồng, phương pháp hướng dẫn và thực hành Nghi thức Đội, hát, múa, trò chơi, kỹ năng và phương pháp tổ chức hoạt động cho thiếu nhi… Cụ thể, người cán bộ phụ trách Đội cần có những năng lực chuyên môn và nghiệp vụ công tác Đội như sau: + Hiểu biết sâu sắc về tổ chức Đội TNTP Hồ Chí Minh và lý luận phương pháp công tác Đội.
+ Có năng lực chuyên môn ở các lĩnh vực khoa học tự nhiên, xã hội và nhân văn, tin học, môi trường… + Biết sử dụng nhiều trang thiết bị trong học tập và hoạt động Đội, các phương tiện nghe, nhìn, biết khai thác thông tin trên mạng internet phục vụ cho công tác giáo dục thiếu nhi. Giáo viên - Tổng phụ trách Đội Cán bộ phụ trách công tác thiếu nhi là những người được Đảng, Nhà nước và Đoàn TNCS Hồ Chí Minh cử ra thay mặt Đảng, Nhà nước và Đoàn làm nòng cốt trong việc tổ chức và hoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minh; các phong trào của thiếu nhi Việt Nam, nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục của Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 11 http://www.vn Đảng Cộng sản Việt Nam, trực tiếp là mục tiêu giáo dục của Đội TNTP Hồ Chí Minh [26]. Cán bộ phụ trách Đội trong nhà trường bao gồm: GV-TPT Đội, phụ trách chi đội. Cán bộ phụ trách Đội trong trường phổ thông có đặc trưng vừa là đại diện của Đoàn phụ trách công tác thiếu nhi vừa là một giáo viên của nhà trường.
Họ cũng là người đại diện của Đoàn phụ trách công tác thiếu nhi, người phụ trách phải có năng lực tổ chức và quản lý công tác Đội; biết vận dụng đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước và chủ trương của Đoàn vào công tác Đội; Biết tổ chức chỉ đạo, phối hợp các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường tham gia công tác giáo dục thiếu nhi; có phẩm chất của một nhà giáo dục; nắm vững kỹ năng nghiệp vụ công tác Đội, các nguyên tắc hoạt động Đội; có lòng yêu trẻ, thích công việc và hoạt động với trẻ, say mê công tác phụ trách Đội [26]. Nhưng đồng thời là giáo viên, người phụ trách Đội cũng cần có trình độ chuyên môn nghiệp vụ giảng dạy vững vàng, có hiểu biết sâu sắc khoa học tâm lý, giáo dục, có phương pháp sư phạm; không ngừng tự học, tự bồi dưỡng thông qua thực tiễn để hoàn thành nhiệm vụ [26]. Tổ chức bồi dưỡng nghiệp vụ công tác Đội cho GV-TPT Đội TNTP Hồ Chí Minh Trong sự nghiệp giáo dục và đào tạo, với phương châm “Học tập suốt đời” thì việc đào tạo, bồi dưỡng, đào tạo lại là quá trình thống nhất. Bồi dưỡng trong giáo dục được hiểu là một dạng đào tạo không chính quy.