Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC CHO CÁN BỘ ĐOÀN TRƯỜNG ĐẠI HỌC 1. Tổng quan lịch sử nghiên cứu vấn đề ở Việt Nam Một trong những yếu tố quan trọng quyết định chất lượng và hiệu quả của hoạt động Đoàn và phong trào thanh niên chính là đội ngũ cán bộ đoàn. Cán bộ đoàn sẽ là người tập hợp, đoàn kết thanh niên, tham gia trực tiếp vào quá trình giáo dục, bồi dưỡng thanh niên, nhằm giúp thanh niên có khả năng thích ứng các yêu cầu của xã hội hiện đại (bên cạnh công tác chuyên môn do nhà trường đào tạo). Để có được đội ngũ cán bộ đoàn đủ mạnh, đáp ứng được yêu cầu hiện nay, công tác bồi dưỡng năng lực cho cán bộ đoàn là rất cần thiết.
Bồi dưỡng năng lực cho cán bộ đoàn nhằm góp phần đổi mới nội dung, hình thức tập hợp thanh niên, nâng cao hiệu quả các hoạt động của Đoàn nhằm góp phần thực hiện nhiệm vụ của tổ chức mình đồng thời mang lại lợi ích thiết thực cho đoàn viên, thanh niên. Trong thư gửi thanh niên (17/8/1947), Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: "Người ta thường nói: Thanh niên là người chủ tương lai của đất nước. Thật vậy, nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh một phần lớn là do các thanh niên" [10, tr. Người đã nêu một luận điểm nổi tiếng: "Muốn hồi sinh một dân tộc trước hết hãy hồi sinh thanh niên".
"Thanh niên là người xung phong trong công cuộc phát triển kinh tế, văn hoá" [10, tr. Chủ tịch Hồ Chí Minh thường nói: “Cán bộ là gốc của mọi công việc’’ “Muôn việc thành công hay thất bại đều do cán bộ tốt hay kém” [10]. Để thu hút, tập hợp thanh niên tham gia vào tổ chức Đoàn, cán bộ Đoàn - người đứng đầu tổ chức Đoàn phải là người vừa có tài, vừa có đức, phải được đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ và năng lực công tác Đoàn. Do đó, Người yêu cầu ''phải biết rõ cán bộ” để có kế hoạch bồi dưỡng, huấn luyện, sử dụng phù hợp, ''Huấn luyện cán bộ là công việc gốc của Đảng''.
Vì Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn vậy, phải biết cách lựa chọn, sử dụng và không ngừng bồi dưỡng năng lực cán bộ để cái vốn quý đó ngày càng to lớn lên theo yêu cầu, nhiệm vụ của cách mạng. Xác định được vai trò quan trọng về nâng cao năng lực cho cán bộ đoàn trước đòi hỏi của xã hội, Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 25/7/2008 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh niên thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đã chỉ rõ cần: “Đổi mới nội dung, phương thức hoạt động, xây dựng Đoàn thực sự vững mạnh về chính trị, tư tưởng và tổ chức, thu hẹp nhanh các cơ sở đoàn yếu kém. Nâng cao sức hấp dẫn các phong trào thanh niên do Đoàn tổ chức, qua đó tạo môi trường giáo dục, bồi dưỡng, rèn luyện, khơi dậy và phát huy tính xung kích của tuổi trẻ”. “Đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ đoàn các cấp thực sự có trình độ năng lực, nhiệt tình, có khả năng vận động quần chúng, độ tuổi sát với tuổi thanh niên, thực sự tiêu biểu trong thanh niên” [3].
Đây là hướng đi đúng đắn sát thực với nhu cầu của thanh niên và của xã hội và sẽ đem lại hiệu quả cao trong giáo dục thanh niên và uy tín của Đoàn. Để nâng cao năng lực cho cán bộ Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án đào tạo, bồi dưỡng cán bộ Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh giai đoạn 2015 - 2020, với mục tiêu “nhằm nâng cao năng lực tham mưu, tổ chức thực hiện nhiệm vụ của cán bộ Đoàn; xây dựng đội ngũ cán bộ Đoàn các cấp có phẩm chất chính trị, đạo đức tốt, năng lực chuyên môn, nghiệp vụ vững vàng, có năng lực lãnh đạo, quản lý đáp ứng vị trí, nhiệm vụ công tác, đạt tiêu chuẩn chức danh ở các cấp, góp phần chuẩn bị tốt nguồn cán bộ kế cận cho nhiệm kỳ Đại hội Đoàn 2017 - 2022, bổ sung nguồn cán bộ cho Đảng và hệ thống chính trị” [13]. Trong những năm qua, Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam thường xuyên tổ chức các lớp bồi dưỡng, tập huấn năng lực, kỹ năng, nghiệp vụ công tác Đoàn, Hội cho đội ngũ cán bộ Đoàn, Hội, Đội chuyên trách cấp tỉnh, cấp huyện và cấp cơ sở. Nhà xuất bản Thanh Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn niên, nhà xuất bản Tuổi trẻ đã biên soạn các cuốn tài liệu về bồi dưỡng nghiệp vụ công tác Đoàn, Hội, Đội như: Tài liệu Bồi dưỡng Bí thư Tỉnh, thành Đoàn (năm 2013); Tài liệu bồi dưỡng cán bộ Đoàn cấp cơ sở, cán bộ Đoàn trường đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp (năm 2013); Sổ tay cán bộ Đoàn trường học (năm 2012, năm 2014).
Ngoài ra, Ban Trường học Trung ương Đoàn cũng ban hành một số hướng dẫn về nghiệp vụ công tác Đoàn trường học năm 2013. Bên cạnh các tài liệu bồi dưỡng nghiệp vụ công tác Đoàn cho cán bộ Đoàn, trong thực tiễn đã có một số công trình nghiên cứu đề cập đến vấn đề bồi dưỡng năng lực cho cán bộ Đoàn, một số hình thức bồi dưỡng, kỹ năng cần thiết cho cán bộ Đoàn cơ sở hay cán bộ Đoàn trường học. Điển hình là công trình “Biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng đội ngũ cán bộ Đoàn chuyên trách tỉnh nam Định” của tác giả Dương Thị Thanh Huệ; đề tài “Thực trạng quản lý hoạt động đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ Đoàn tại Trường Đoàn Lý Tự Trọng - Thành phố Hồ Chí Minh”. Tuy nhiên, chưa có tài liệu hay đề tài nào nghiên cứu về “Tổ chức bồi dưỡng năng lực cho cán bộ đoàn cấp cơ sở ở Đại học Thái Nguyên”.
Do vậy, tôi chọn nội dung này làm đề tài nghiên cứu với mong muốn sẽ góp phần tham mưu, đề xuất những biện pháp thiết thực nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động tổ chức bồi dưỡng năng lực cho cán bộ Đoàn ở Đại học Thái Nguyên, góp phần nâng cao chất lượng cán bộ Đoàn cấp cơ sở, xây dựng tổ chức Đoàn vững mạnh. Khái niệm công cụ 1. Bồi dưỡng Theo từ điển Tiếng Việt: "Bồi dưỡng là làm cho tăng thêm năng lực hoặc phẩm chất" [17, tr. Tác giả Nguyễn Lộc cho rằng: "Bồi dưỡng là quá trình liên tục bổ sung, nâng cao trình độ chuyên môn, kiến thức, kỹ năng nghiệp vụ, nâng cao năng lực hoặc phẩm chất nói chung trên cơ sở của những kiến thức, kỹ năng đã được đào tạo trước đó" [dẫn theo 1, tr.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn - Theo quan niệm của Tổ chức UNESCO: “Bồi dưỡng với ý nghĩa nâng cao nghề nghiệp. Quá trình này chỉ diễn ra khi cá nhân và tổ chức có nhu cầu nâng cao kiến thức hoặc kỹ năng chuyên môn nghiệp vụ nhằm đáp ứng nhu cầu lao động nghề nghiệp” [7, tr. - Theo tác giả Nguyễn Minh Đường: “Bồi dưỡng là một quá trình cập nhật kiến thức và kỹ năng còn thiếu hoặc đã lạc hậu trong một cấp học, bậc học và thường xuyên được xác định bằng một chứng chỉ” [6, tr. Từ những khái niệm trên có thể nói: chủ thể hoạt động tự bồi dưỡng (khách thể hoạt động bồi dưỡng) là người lao động đã được đào tạo và có trình độ chuyên môn nghề nghiệp nhất định.
Trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo, theo nghĩa rộng: Bồi dưỡng được hiểu là một dạng đào tạo không chính quy. Về bản chất thì bồi dưỡng là một con đường của đào tạo và người được bồi dưỡng của chương trình bồi dưỡng được hiểu là người đang đương nhiệm trong các cơ quan giáo dục hay trong nhà trường. Về quá trình bồi dưỡng, Michael Amstrong [18] khi nghiên cứu về quá trình đào tạo đã nêu: Nghiên cứu quá trình đào tạo bồi dưỡng như là quá trình đào tạo có kế hoạch xác định, nó là những tác động có xem xét cất nhắc nhằm đảm bảo có được sự học tập để nâng cao khả năng làm việc thực tế. Quá trình đào tạo, bồi dưỡng có kế hoạch là quá trình bao gồm các công đoạn sau: - Xây dựng kế hoạch, chương trình bồi dưỡng bao gồm: xác định chủ đề bồi dưỡng chuyên môn và đối tượng được bồi dưỡng chuyên môn; xác định nội dung cụ thể bồi dưỡng chuyên môn; xác định phương pháp, phương tiện bồi dưỡng chuyên môn.
- Tổ chức, chỉ đạo triển khai thực hiện kế hoạch bồi dưỡng. - Đánh giá và hiệu chỉnh kế hoạch bồi dưỡng chuyên môn. Qua các quan điểm trên có thể rút ra khái niệm bồi dưỡng như sau: Bồi dưỡng là bổ sung kiến thức, kỹ năng để nâng cao trình độ trong lĩnh vực chuyên môn nào đó, giúp con người mở mang hoặc nâng cấp hệ thống tri thức, Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn kỹ năng, kỹ xảo chuyên môn nghiệp vụ có sẵn nhằm nâng cao chất lượng hiệu quả của công việc đang làm. Mục đích của bồi dưỡng là nhằm nâng cao phẩm chất và trình độ chuyên môn nghiệp vụ để người lao động có cơ hội củng cố và mở mang hoặc nâng cao trình độ tri thức, kỹ năng kỹ xảo, chuyên môn nghiệp vụ có sẵn nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả công việc đang làm (không nhằm mục đích đổi nghề).
Như vậy, quá trình bồi dưỡng chính là quá trình đào tạo nối tiếp, đào tạo liên tục trong quá trình làm việc. Trong đó chủ thể bồi dưỡng chuyên môn đóng vai trò chủ đạo, nhằm làm cho đối tượng bồi dưỡng chuyên môn hoạt động tích cực. Qua đó nâng cao năng lực và phẩm chất, đáp ứng yêu cầu của xã hội. Quá trình bồi dưỡng thể hiện quan điểm giáo dục hiện đại đó là “Đào tạo liên tục và học tập suốt đời”.
Tuy nhiên, khác với “đào tạo”, “bồi dưỡng” là công việc thường được tiến hành sau đào tạo nhằm bổ sung thêm kiến thức, chuyên môn, nghiệp vụ trong quá trình làm việc trên nền tảng của tri thức đã được đào tạo. Có nơi, có lúc người ta còn dùng thuật ngữ bồi dưỡng dưới cái tên “tái đào tạo” hoặc “đào tạo lại”. Do đó, thời gian thường ngắn, thường từ một tuần đến ba tháng. Kết thúc “bồi dưỡng”, người học đủ điều kiện để được nhận chứng chỉ công nhận kết quả đã cập nhật kiến thức mới.