Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ BỒI DƯỠNG CÔNG CHỨC CẤP XÃ 1. Khái quát về công chức cấp xã 1. Khái niệm công chức, công chức cấp xã 1. Công chức Hiện nay, trên thế giới có nhiều cách tiếp cận khác nhau về khái niệm công chức như: Công chức là người làm việc thường xuyên trong bộ máy hành chính nhà nước; Công chức là người làm việc trong bộ máy nhà nước; Công chức là người đại diện cho Nhà nước để thực thi quyền hành pháp; Công chức là những người làm việc trong bộ máy hành chính nhà nước được tuyển dụng thông qua hình thức thi tuyển và được phân vào một ngành, ngạch, bậc trong cơ cấu thứ bậc của nền công vụ và được Nhà nước trả công… Tuy có nhiều cách tiếp cận khác nhau, nhưng các cách tiếp cận nói trên đều có những điểm chung của công chức, cụ thể: (1) Là công dân của nước đó; (2) Được tuyển dụng qua thi tuyển; (3) Được bổ nhiệm vào một ngạch hoặc một vị trí công việc; (4) Được hưởng lương từ ngân sách nhà nước.
[28] Do đặc điểm cấu trúc của hệ thống chính trị Việt Nam nên quan niệm về công chức có những đặc thù riêng. Năm 2008, Luật Cán bộ, công chức ra đời, đã đưa ra khái niệm công chức tại điểm 2, Điều 4. Đến năm 2019, tại khoản 1, Điều 1 Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cán bộ, công chức số 22/2008/QH12 và Luật Viên chức số 58/2010/QH12, khái niệm công chức được nêu cụ thể: “Công chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh tương ứng với vị trí việc làm trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan phục vụ theo chế độ chuyên nghiệp, công nhân công an, trong biên chế và hưởng lương từ ngân 7 sách nhà nước” [31]. Công chức cấp xã Về cơ bản, công chức cấp xã thường được hiểu là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm và ngạch, chức vụ, chức danh trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức CT-XH ở cấp xã, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách Nhà nước và những khoản phụ cấp khác từ quỹ lương của cơ quan hành chính.
Luật Cán bộ, công chức năm 2008 quy định rõ tại khoản 3, Điều 4: “Công chức cấp xã là công dân Việt Nam được tuyển dụng giữ một chức danh chuyên môn, nghiệp vụ thuộc UBND cấp xã, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước” [30]. Nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền cấp xã, CCCX không những phải có nhiệt tình cách mạng, có phẩm chất đạo đức tốt mà còn phải có trình độ chuyên môn nghiệp vụ, năng lực công tác để hoàn thành tốt các nhiệm vụ được giao. Để phân biệt rõ các chức danh của CCCX, tại Điều 3 Nghị định số 92/2009/NĐ-CP ngày 22/10/2009 của Chính phủ quy định CCCX gồm 7 chức danh sau: 1. Trưởng Công an; 2.
Chỉ huy trưởng Quân sự; 3. Văn phòng - thống kê; 4. Địa chính - xây dựng - đô thị và môi trường (đối với phường, thị trấn) hoặc địa chính - nông nghiệp - xây dựng và môi trường (đối với xã); 5. Tài chính - kế toán; 6.
Tư pháp - hộ tịch; 7. Đặc điểm, tiêu chuẩn của công chức cấp xã 1. Đặc điểm của công chức cấp xã Đối với các chính quyền cấp cơ sở, đặc biệt là chính quyền cấp xã, CCCX có vị trí và vai trò rất quan trọng. Đây là các thành viên cấu thành tổ chức bộ máy quản lý ở cấp xã, có quan hệ mật thiết với tổ chức và góp phần thực hiện tốt 8 mọi hoạt động của tổ chức.
CCCX tốt sẽ giúp cho bộ máy hoạt động nhịp nhàng, hiệu quả và ngược lại. Trong công cuộc đổi mới đất nước, CBCC nói chung và CCCX nói riêng có thể thúc đẩy hoặc kìm hãm tiến trình đổi mới. Bởi vì, cấp cơ sở là cấp trực tiếp tổ chức thực hiện mọi chủ trương đường lối của Đảng và quy định pháp luật, chính sách của Nhà nước. Chất lượng và hiệu quả thực thi pháp luật và chính sách một phần được quyết định bởi phương thức triển khai ở cơ sở.
Hiện nay, theo Khoản 1, Điều 2 Nghị định 34/2019/NĐ-CP của Chính phủ sửa đổi, bổ sung Điều 4 Nghị định 92/2009/NĐ-CP, CBCC cấp xã được bố trí theo Quyết định phân loại đơn vị hành chính xã, phường, thị trấn. Cụ thể: - Với xã loại 1: Tối đa 23 người; - Với xã loại 2: Tối đa 21 người; - Với xã loại 3: Tối đa 19 người. Trong đó, số lượng cán bộ, CCCX sẽ do UBND cấp tỉnh quyết định bằng hoặc thấp hơn số lượng nêu trên, bảo đảm phù hợp với tình hình thực tế của địa phương. Đặc biệt, nếu xã nào có công an chính quy là Trưởng Công an xã thì số lượng cán bộ, công chức nêu trên sẽ giảm 01 người.
Đồng thời, tại Điều 9 Thông tư 13/2019/TT-BNV, mỗi chức danh CCCX được bố trí từ 01 người trở lên. Với yêu cầu, nhiệm vụ của từng xã, UBND tỉnh có thể bố trí tăng thêm người ở một số chức danh công chức trừ Trưởng Công an xã và Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy quân sự cấp xã. Như vậy, có 05 chức danh CCCX có thể được bố trí 02 người là Văn phòng - thống kê, Tài chính - kế toán, Tư pháp - hộ tịch, Văn hóa - xã hội, Địa chính - xây dựng - đô thị (hoặc Địa chính - nông nghiệp - xây dựng) và môi trường. Trong điều kiện hiện nay, làm việc ở cấp cơ sở còn có một lực lượng lao động đặc biệt, đó là những “cán bộ, công chức” của cấp trên được phân công, luân chuyển, điều động về làm việc tại cơ sở.
Ngoài ra còn có một lực lượng CBCC về tăng cường cho cơ sở theo các đề án, chương trình của cấp có thẩm quyền. Ngoài các đặc điểm được quy định theo các văn bản quy phạm pháp luật, CCCX còn có những đặc điểm cụ thể như sau: 9 - CCCX là những người trực tiếp giải quyết các yêu cầu, quyền lợi chính đáng của tổ chức và công dân trên địa bàn xã – phường – thị trấn. CCCX cần có những kiến thức, kỹ năng và thái độ công tác cũng như cách thức tiến hành công việc phù hợp để làm tốt nhiệm vụ được giao khá đa dạng ở địa phương. - Đại đa số CCCX là những người người địa phương, một bộ phận có các mối quan hệ họ tộc đan xen vào các mối quan hệ công việc, lại thêm phải kiêm nhiệm các công việc khác nhau.
Mặt khác, họ vừa trực tiếp tham gia lao động sản xuất, kinh doanh vừa là người thực hiện chức năng QLNN, giải quyết các công việc của Nhà nước tại cơ sở. - CCCX là người thường xuyên công tác ở cơ sở. Họ vừa là người trực tiếp nắm bắt tâm tư, nguyện vọng tình cảm của dân, của các thôn, bản, khu dân cư để phản ánh lên các cấp chính quyền cao hơn, vừa là người am hiểu phong tục tập quán, truyền thống văn hóa của địa phương. Họ là người tập hợp được khối đại đoàn kết toàn dân ở cơ sở, phát huy tính tự quản của cộng đồng dân cư.
Cho nên, yếu tố gần dân, hiểu dân, thân dân và luôn lắng nghe ý kiến, tâm tư và nguyện vọng của nhân dân là một trong những đặc điểm nổi bật của CCCX. Như vậy, CCCX nắm giữ một vị trí quan trọng, là người đại diện cho Nhà nước thực hiện chức năng QLNN theo đúng chính sách và thẩm quyền được giao, là nhân tốt quyết định đến hiệu quả QLNN cấp xã. Thực tế cho thấy, CCCX hàng ngày cọ xát với thực tiễn rất đa dạng, phức tạp nên cần phải có bản lĩnh, kinh nghiệm và hiểu biết nhiều lĩnh vực công tác. Chất lượng CCCX tùy thuộc vào quá trình tổ chức đào tạo, bồi dưỡng, sử dụng của các cấp có thẩm quyền và việc tự rèn luyện một cách chủ động, sáng tạo của từng cá nhân.
Tiêu chuẩn của công chức cấp xã Theo Điều 3, Nghị định số 112/2011/NĐ-CP ngày 05 tháng 12 năm 2011 của Chính phủ về công chức xã, phường, thị trấn, CCCX phải có đủ các tiêu chuẩn chung sau: 1. Đối với các công chức Văn phòng - thống kê, Địa chính - xây dựng - đô thị và môi trường (đối với phường, thị trấn) hoặc Địa chính - nông nghiệp - xây 1 0 dựng và môi trường (đối với xã), Tài chính - kế toán, Tư pháp - hộ tịch, Văn hóa - xã hội: - Hiểu biết về lý luận chính trị, nắm vững và có năng lực tổ chức vận động nhân dân ở địa phương thực hiện có hiệu quả quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước; - Có trình độ văn hóa và trình độ chuyên môn, nghiệp vụ phù hợp yêu cầu nhiệm vụ, vị trí việc làm; có đủ năng lực và sức khỏe để hoàn thành nhiệm vụ được giao; - Am hiểu và tôn trọng phong tục, tập quán của cộng đồng dân cư trên địa bàn công tác. Đối với công chức Chỉ huy trưởng Quân sự cấp xã và Trưởng Công an xã: ngoài những tiêu chuẩn quy định trên đây, công chức Chỉ huy trưởng Quân sự cấp xã và Trưởng Công an xã còn phải có khả năng phối hợp với các đơn vị Quân đội nhân dân, Công an nhân dân và lực lượng khác trên địa bàn tham gia xây dựng nền quốc phòng toàn dân và thực hiện một số nhiệm vụ phòng thủ dân sự; giữ gìn an ninh, chính trị, trật tự an toàn xã hội; bảo vệ Đảng, chính quyền, bảo vệ tính mạng, tài sản của nhân dân, tài sản của Nhà nước [14]. Tiêu chuẩn cụ thể đối với CCCX theo từng chức danh do Bộ trưởng Bộ Nội vụ chủ trì, phối hợp với Bộ trưởng các bộ quản lý ngành, lĩnh vực quy định.
Đối với công chức tại các xã miền núi, biên giới, hải đảo, vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn thì tiêu chuẩn về trình độ văn hóa và trình độ chuyên môn, nghiệp vụ có thể thấp hơn một cấp trình độ. Ngày 06 tháng 11 năm 2019, Bộ trưởng Bộ Nội vụ đã ban hành Thông tư số 13/2019/TT-BNV hướng dẫn một số quy định về cán bộ, CCCX và người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, ở thôn, tổ dân phố.