CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐỒ CHƠI TRONG GIÁO DỤC MẦM NON 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Sơ lược tình hình nghiên cứu ở trong nước Trong những đề tài nghiên cứu của các nhà giáo dục, có không ít đề tài khai thác về lĩnh vực đồ dùng - đồ chơi và những vấn đề liên quan đến việc sử dụng đồ dùng - đồ chơi trong sinh hoạt và học tập của trẻ mầm non. Trong nước, một số đề tài khai thác về lĩnh vực đồ chơi và những vấn đề liên quan đến việc sử dụng đồ chơi trong sinh hoạt và học tập của trẻ mầm non cụ thể như sau: Nghiên cứu các cơ sở lý thuyết về đồ chơi như: - Tác giả Phan Đông Phương đã đề xuất cụ thể những danh mục thiết bị lớp mẫu giáo 3-4 tuổi đáp ứng với yêu cầu của Chương trình GDMN mới[25].
- Nhóm tác giả Phan Đông Phương, Trần Yến Mai, Nguyễn Thị Sáu đã xây dựng được tiêu chí đánh giá thực trạng trang bị, sử dụng đồ dùng đồ chơi thiết bị tối thiểu dành cho giáo dục mầm non [26]. - Tác giả Đàm Thị Xuyến đã trình bày khá đầy đủ về những vấn đề chung về đồ chơi dành cho trẻ mầm non, đồng thời có các bước hướng dẫn thực hành làm một số nhóm đồ chơi từ vật liệu đơn giản[34]. Nghiên cứu về sự phát triển trí tuệ của trẻ em thông qua việc sử dụng các đồ chơi như: - Tác giả Nguyễn mạnh Tuấn đã đề xuất các biện pháp phát triển tư duy hình học cho trẻ mẫu giáo lớn và học sinh tiểu học thông qua đồ chơi [29]. - Tác giả Trần Minh Thành đã đề xuất thành công các biện pháp phát triển tính sáng tạo cho trẻ khuyết tật trí tuệ nhẹ 5-6 tuổi.
Theo tác giả, sử dụng các đồ chơi búp bê, phương tiện giao thông, hộp, hạt, các con thú… làm phương tiện giáo dục, qua đó tác giả cho thấy vai trò của đồ chơi trong việc phát triển trí tuệ đối với trẻ nhỏ [28]. 12 Nghiên cứu các giải pháp nâng cao hiệu quả làm và sử dụng đồ chơi cho trẻ mầm non như: - Tác giả Lê Thị Ánh Tuyết, đã đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đồ chơi tự tạo của giáo viên trong tổ chức hoạt động giáo dục trẻ mầm non. Tác giả cho rằng cần nâng cao nghiệp vụ tự tạo và sử dụng đồ chơi có hiệu quả của giáo viên mầm non nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy trong giáo dục mầm non [32]. - Tác giả Võ Thị Vinh đã đưa ra một số biện pháp hữu ích làm đồ chơi nhằm khắc phục điều kiện khó khăn của địa phương như: + Phối kết hợp phụ huynh và học sinh tham gia thu gom phế liệu để làm ĐC + Vận động hội phụ huynh tham gia làm ĐC cùng cô.
+ Làm đồ chơi theo từng chủ điểm. + Khuyến khích trẻ làm đồ chơi cùng cô [33]. - Tác giả Nguyễn Thị Hồng đã đề xuất một số biện pháp sử dụng đồ dùng, đồ chơi hấp dẫn cho trẻ làm quen với toán trẻ 5 – 6 tuổi [39]. Nghiên cứu và trình bày các thiết kế các mẫu đồ chơi thuộc các nhóm đồ chơi khác nhau như: - Tác giả Huỳnh Thị Ánh Loan đã thiết kế và chế tạo được một số nhóm đồ chơi: thẻ hình ghép bóng, rối que ghép bóng, thú nhồi bông, đồ chơi phân loại thực vật, lo tô tập đếm thực vật, sách tranh nghề nghiệp,vườn hoa của em.
Đây là những đồ chơi phù hợp với nội dung và mục tiêu giáo dục mầm non [21]. - Nhóm tác giả Lương Thị Bình, Lê Thị Bích Ngọc đã thiết kế cách làm các đồ chơi từ lá cây, hột hạt theo phong cách các trò chơi dân gian xưa[10]. - Nhóm tác giả do Nguyễn Lăng Bình chủ biên đã hướng dẫn làm một số đồ chơi cho trẻ mầm non [11]. - Nhóm tác giả Phạm Mai Chi, Phùng Thị Tường đã biên soạn tài liệu hướng dẫn làm các nhóm đồ chơi xếp hình, đồ chơi xếp chồng–tháo lắp, đồ chơi so hình, đồ chơi ném và xâu hạt và hướng dẫn sử dụng chúng vào trong các trò chơi[12].
- Nguyễn Thị Vân Lâm Đã biên soạn tài liệu hướng dẫn làm một số đồ chơi học tập phục vụ cho việc tổ chức trò chơi học tập [17]. 13 - Nhóm tác giả Hoàng Thu Hương, Nguyễn Thị Vân Lâm, Vũ Hồng Tậm, Vũ Xuân Hoàn đã biên soạn các phương pháp hướng dẫn trẻ làm một số đồ chơi bằng giấy[16]. - Phạm Thị Việt Hà, Hướng dẫn làm đồ chơi bằng vật liệu thiên nhiên và tạo hình bằng vật liệu này [13]. - Nhóm tác giả Bùi Thị Kim Tuyến, Lê Bích Ngọc, Lương Thị Bình, Phan Thị Lan Anh, đã thiết kế các mẫu đồ chơi theo các chủ đề từ vật liệu thiên nhiên [31].
Nghiên cứu và đề xuất các giải pháp cho trẻ tự làm đồ chơi như: - Tác giả Vũ Thị Ngọc Minh, đã đề xuất một số biện pháp tổ chức cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi làm đồ chơi, đáp ứng với yêu cầu của chương trình giáo dục mầm non mới[22]. - Nhóm tác giả Phùng Thị Tường, Nguyễn Thị Nga, Vũ Ngọc Minh đã biên soạn các phương pháp hướng dẫn trẻ làm đồ chơi từ đất nặn theo chủ đề[30]. Riêng trong năm 2013 có rất nhiều sáng kiến kinh nghiệm (SKKN) và đề tài của giáo viên mầm non trên địa bàn tỉnh Bình Phước công bố các kết quả nghiên cứu về lĩnh vực đồ chơi cho trẻ mầm non như: danh mục thiết bị đồ chơi, các tiêu chí đánh giá thực trạng trang bị sử dụng đồ chơi, một số biện pháp tổ chức cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi làm đồ chơi, những biện pháp hữu ích nhằm khắc phục điều kiện khó khăn về trang thiết bị ĐDĐC cho trẻ mầm non, một số biện pháp sử dụng đồ dùng đồ chơi nhằm phát triên khả năng học tập của người học[35]. Cụ thể: - Tác giả Nguyễn Thu Hào đã đề xuất giải pháp khuyến kích trẻ hoạt động tích cực thông qua xây dựng môi trường góc mở.
Với đề tài này tác giả đã chú trọng tìm ra các phương pháp, tìm ra các vật liệu xung quanh tạo cho trẻ hứng thú trong việc học và chơi, hướng dẫn trẻ biết biến những vật liệu đơn giản sẵn có thành những đồ thân thiện. - Tác giả Mai Lệ Huyền đã đề xuất quy trình hướng dẫn trẻ tự làm đồ chơi từ đó giúp trẻ tạo ra một số đồ chơi phù hợp với khả năng tư duy của trẻ. - Tác giả Lê Thị Liễu đã đề xuất một số biện pháp hướng dẫn trẻ 5 – 6 tuổi làm đồ dùng đồ chơi bằng các nguyên vật liệu tự nhiên. Trong đó biện pháp chính là các giáo viên mầm non nên giúp trẻ thỏa mãn hoạt động vui chơi của trẻ bằng cách cho 14 trẻ tự làm đồ chơi từ nguyên vật liệu tự nhiên, hướng dẫn trẻ làm ra các sản phẩm gần gũi với hoạt động của trẻ.
Từ đó thu hút được sự chú ý của trẻ mang lại cho trẻ niềm say mê hứng thú. - Tác giả Nguyễn Thị Xuân Thành đã đề xuất một số kinh nghiệm làm đồ chơi cho trẻ 18 – 24 tháng tuổi. - Tác giả Phạm Thị Thuỳ đã đề xuất một số biện pháp sử dụng đồ dùng đồ chơi trong hoạt động LQVT 4-5 tuổi. - Tác giả Trần Thị Mính đã đề xuất một số kinh nghiệm giúp trẻ phát triển khả năng sáng tạo, thông qua việc sử dụng nguyên vật liệu mở.
- Tác giả Nguyễn Thị Xuân Thành đã đề xuất một số kinh nghiệm làm đồ chơi cho trẻ 18 – 24 tháng tuổi. - Tác giả Trần Thị Hồng Nhung đã thiết kế bộ đồ chơi học tập cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi. - Tác giả Dương Thị Hiền đã đề xuất một số biện pháp làm đồ dùng đồ chơi từ nguyên vật liệu mở. - Tác giả Trần Cẩm Mỹ đã thiết kế đồ chơi phát triển tri giác có chủ định cho trẻ 3-4 tuổi.
- Tác giả Nguyễn Thị Trúc Lê đã thiết kế đồ chơi phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5-6 tuổi trường MN Đồng Tâm. - Tác giả Đặng Thị Thìn đã sưu tầm và làm một số đồ dùng đồ chơi cho trẻ nhà trẻ Trường mầm non Sơn Ca. Như vậy, trong nước đã có rất nhiều các nghiên cứu liên quan đến vai trò của đồ chơi đối với sự phát triển trí não của trẻ mầm non, các cơ sở khoa học để làm đồ chơi cho trẻ mầm non, các thiết kế đồ chơi cho trẻ mầm non, các phương pháp nâng cao hiệu quả làm đồ chơi và các phương pháp giúp trẻ tự làm đồ chơi. Sơ lược tình hình nghiên cứu ở ngoài nước Trong quá trình nghiên cứu, người nghiên cứu tìm được một số tác giả quan tâm rất sớm đến giáo dục mầm non.
Họ đã tìm hiểu về nhu cầu cũng như môi trường học tập của trẻ trong đó họ quan tâm sử dụng đồ chơi với vai trò là phương tiện cần thiết trong học tập và vui chơi của trẻ. 15 Friedrich Wilhelm Froebel Là một nhà sư phạm người Đức, TKXIIX, (1782 - 1852) là người đầu tiên xây dựng hệ thống giáo dục cho lứa tuổi mẫu giáo thông qua việc mở các trung tâm giáo dục cho trẻ nhỏ. Ông cho rằng trẻ em có nhu cầu và có khả năng học tập. Theo ông, cần quan tâm phát triển đồ chơi trong giáo dục mẫu giáo.
Trong sự nghiệp của mình, hầu hết thời gian của ông đầu tư cho giáo dục mẫu và sản xuất đồ chơi. Ông đã thiết kế các đồ chơi giáo dục được gọi là Froebel (Quà tặng) trong đó bao gồm xây dựng các khối hình học và các khối hoạt động mô hình. Froebel khuyến khích tạo ra môi trường giáo dục mẫu giáo gần gũi với thực tế thông qua sử dụng đồ chơi nhằm mở rộng hiểu biết của trẻ về thế giới. Ông tiếp tục phát triển các vật liệu đặc biệt như gạch, gỗ và bóng để gắn kết lý thuyết và thực tiễn trong giáo dục mẫu giáo [36].
Maria Montessori Maria Montessori (1870 – 1952) là một bác sĩ tâm lý trong lĩnh vực giáo dục. Công việc của bà là phát triển phương pháp sư phạm khoa học, bà tiếp xúc nhiều với các trẻ em khuyết tật. Để giúp trẻ phát triển khả năng sáng tạo nghệ thuật, bà đã xây dựng bộ giáo cụ Montessoria gồm 7 đồ chơi giáo dục chính: The cylinder blocks (các khối xilanh); The pink vower (tòa tháp màu hồng); The broad stair (các cầu thang rộng); The red rods (các thanh màu đỏ) the colored cylinder (xilanh màu) the binomial cube (các khối nhị thức) và the trinominal cube (các khối tam thức) [37].