Luận văn thạc sĩ vnu ued những biện pháp vận dụng hiểu biết ngoài văn bản để giải mã tác phẩm văn chương ở trung học phổ thông luận văn ths 60 14 10

Luận văn thạc sĩ VNU UED trình bày biện pháp vận dụng hiểu biết ngoài văn bản để giải mã tác phẩm văn chương trong chương trình trung học phổ thông.

• Tác giả: Đỗ Thị Thu Hà
• Người hướng dẫn: GS. Phan Trọng Luận
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Ngữ văn
• Đề tài: Những Biện Pháp Vận Dụng Hiểu Biết Ngoài Văn Bản Để Giải Mã Tác Phẩm Văn Chương Ở Trung Học Phổ Thông
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• Lí do chọn đề tài
• Lịch sử vấn đề
• Mục đích nghiên cứu
• Giới hạn và đối tượng nghiên cứu
• Nhiệm vụ nghiên cứu
• Giả thuyết của luận văn
• Phương pháp nghiên cứu
• Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Khái quát về ưu thế và nhược điểm của những khuynh hướng tiếp cận tác phẩm văn chương trong quá trình phát triển văn học
• 1.2. Bước phát triển mới của quan điểm tiếp cận đồng bộ tác phẩm văn chương trong nhà trường hiện nay
• 1.3. Sự lựa chọn một hướng quan trọng trong quan điểm tiếp cận đồng bộ: tiếp cận lịch sử phát sinh và việc vận dụng một cách thích hợp những hiểu biết ngoài văn bản (xã hội, văn hóa, nhà văn …) để cắt nghĩa tác phẩm
• 1.4. Cơ sở thực tiễn
• 1.5. Khảo sát tình hình vận dụng hiểu biết ngoài văn bản ở THPT hiện nay
• 1.6. Một số kết luận rút ra từ quá trình khảo sát
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG BIỆN PHÁP VẬN DỤNG HIỂU BIẾT NGOÀI VĂN BẢN ĐỂ GIẢI MÃ TÁC PHẨM VĂN CHƯƠNG Ở TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 2.1. Hướng dẫn học sinh đọc hiểu văn học sử và mục Tiểu dẫn SGK
• 2.2. Hướng dẫn học sinh vận dụng những hiểu biết về tâm sự của nhà văn để giải mã tác phẩm
• 2.3. Hướng dẫn học sinh khai thác ý kiến các nhà phê bình nghiên cứu, ý kiến các nhà văn khác về nhà văn và tác phẩm được học
• 2.4. Hướng dẫn học sinh khai thác hiểu biết ngoài văn bản từ chính bản thân
• 3. CHƯƠNG 3: THIẾT KẾ GIÁO ÁN THỂ NGHIỆM ÁP DỤNG NHỮNG BIỆN PHÁP VẬN DỤNG HIỂU BIẾT NGOÀI VĂN BẢN ĐỂ GIẢI MÃ TÁC PHẨM VĂN CHƯƠNG Ở TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 3.1. Thiết kế bài giảng
• 3.2. Kết luận rút ra từ việc thiết kế bài giảng áp dụng những biện pháp vận dụng hiểu biết ngoài văn bản để giải mã tác phẩm văn chương ở Trung học phổ thông
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Biện Pháp Vận Dụng Hiểu Biết Ngoài Văn Bản

Biện pháp vận dụng hiểu biết ngoài văn bản để giải mã tác phẩm văn chương ở trung học phổ thông là một phương pháp quan trọng trong giảng dạy văn học. Phương pháp này không chỉ giúp học sinh hiểu sâu hơn về tác phẩm mà còn phát triển kỹ năng phân tích văn học. Việc áp dụng các kiến thức xã hội, văn hóa và lịch sử vào việc đọc hiểu văn bản sẽ tạo ra một cái nhìn toàn diện hơn về tác phẩm. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh giáo dục hiện nay, khi mà việc tiếp cận văn học cần phải đa dạng và phong phú hơn.

1.1. Khái Niệm Về Hiểu Biết Ngoài Văn Bản

Hiểu biết ngoài văn bản bao gồm các kiến thức về tác giả, bối cảnh lịch sử, và các yếu tố văn hóa xã hội liên quan đến tác phẩm. Những hiểu biết này giúp học sinh có cái nhìn sâu sắc hơn về nội dung và ý nghĩa của tác phẩm văn học.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Việc Vận Dụng Hiểu Biết Ngoài Văn Bản

Việc vận dụng hiểu biết ngoài văn bản không chỉ giúp học sinh phát triển kỹ năng phân tích mà còn khuyến khích sự sáng tạo và tư duy phản biện. Điều này giúp học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn hình thành khả năng tự học và tự nghiên cứu.

II. Những Thách Thức Trong Việc Vận Dụng Hiểu Biết Ngoài Văn Bản

Mặc dù việc vận dụng hiểu biết ngoài văn bản mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng gặp phải không ít thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu hụt kiến thức của giáo viên về các yếu tố ngoài văn bản. Nhiều giáo viên vẫn còn áp dụng phương pháp giảng dạy truyền thống, dẫn đến việc học sinh không được tiếp cận đầy đủ các khía cạnh của tác phẩm.

2.1. Thiếu Kiến Thức Của Giáo Viên

Nhiều giáo viên chưa được đào tạo đầy đủ về cách vận dụng hiểu biết ngoài văn bản, dẫn đến việc họ không thể hướng dẫn học sinh một cách hiệu quả. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giờ học và khả năng tiếp thu của học sinh.

2.2. Sự Khó Khăn Trong Việc Kết Nối Kiến Thức

Việc kết nối các kiến thức ngoài văn bản với nội dung tác phẩm không phải lúc nào cũng dễ dàng. Giáo viên cần có kỹ năng và kinh nghiệm để làm cho các kiến thức này trở nên liên kết và có ý nghĩa đối với học sinh.

III. Phương Pháp Vận Dụng Hiểu Biết Ngoài Văn Bản Hiệu Quả

Để vận dụng hiểu biết ngoài văn bản một cách hiệu quả, giáo viên cần áp dụng một số phương pháp giảng dạy tích cực. Các phương pháp này không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về tác phẩm mà còn khuyến khích sự tham gia và tương tác trong lớp học.

3.1. Hướng Dẫn Đọc Hiểu Văn Học Sử

Giáo viên có thể hướng dẫn học sinh đọc hiểu văn học sử để cung cấp bối cảnh lịch sử cho tác phẩm. Việc này giúp học sinh nhận thức rõ hơn về thời kỳ sáng tác và các yếu tố ảnh hưởng đến tác phẩm.

3.2. Khai Thác Ý Kiến Từ Các Nhà Phê Bình

Giáo viên nên khuyến khích học sinh tìm hiểu ý kiến của các nhà phê bình và các tác giả khác về tác phẩm. Điều này không chỉ giúp học sinh mở rộng kiến thức mà còn phát triển khả năng phân tích và đánh giá tác phẩm.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Biện Pháp Vận Dụng Hiểu Biết Ngoài Văn Bản

Việc áp dụng biện pháp vận dụng hiểu biết ngoài văn bản đã cho thấy những kết quả tích cực trong giảng dạy văn học. Nhiều giáo viên đã thành công trong việc nâng cao chất lượng giờ học và sự hứng thú của học sinh đối với văn học.

4.1. Kết Quả Nâng Cao Chất Lượng Giảng Dạy

Nhiều trường học đã ghi nhận sự cải thiện rõ rệt trong kết quả học tập của học sinh khi áp dụng biện pháp này. Học sinh không chỉ hiểu bài tốt hơn mà còn có khả năng phân tích sâu sắc hơn về tác phẩm.

4.2. Tăng Cường Sự Hứng Thú Của Học Sinh

Việc kết hợp các yếu tố ngoài văn bản đã giúp học sinh cảm thấy hứng thú hơn với môn văn học. Họ không chỉ học để thi mà còn để hiểu và yêu thích văn chương.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Việc Vận Dụng Hiểu Biết Ngoài Văn Bản

Tương lai của việc vận dụng hiểu biết ngoài văn bản trong giảng dạy văn học ở trung học phổ thông là rất hứa hẹn. Với sự phát triển của công nghệ thông tin và các phương pháp giảng dạy mới, giáo viên có thể dễ dàng tiếp cận và áp dụng các kiến thức ngoài văn bản vào giờ học.

5.1. Xu Hướng Phát Triển Phương Pháp Giảng Dạy

Các phương pháp giảng dạy hiện đại sẽ ngày càng chú trọng đến việc kết hợp giữa văn bản và các yếu tố ngoài văn bản. Điều này sẽ giúp học sinh có cái nhìn toàn diện hơn về tác phẩm.

5.2. Tăng Cường Đào Tạo Giáo Viên

Cần có các chương trình đào tạo chuyên sâu cho giáo viên về việc vận dụng hiểu biết ngoài văn bản. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng giảng dạy và hiệu quả học tập của học sinh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực trạng dạy học môn Ngữ văn tại các trường trung học phổ thông hiện nay cho thấy có khoảng 70% học sinh tiếp nhận tác phẩm văn học một cách thụ động, ghi nhớ máy móc do thiếu sự kết nối với tri thức lịch sử và hoàn cảnh sáng tác. Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu bắt nguồn từ sự phân hóa cực đoan trong phương pháp giảng dạy: một bộ phận giáo viên tuyệt đối hóa câu chữ của văn bản, trong khi bộ phận khác lại sa vào khuynh hướng xã hội học dung tục, biến giờ văn thành giờ học lịch sử đơn thuần.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là làm sáng tỏ giá trị khoa học của hướng tiếp cận lịch sử phát sinh trong mối quan hệ gắn bó hữu cơ với hệ thống tiếp cận đồng bộ, từ đó xây dựng 4 nhóm biện pháp sư phạm nhằm hướng dẫn học sinh khai thác hiệu quả các tri thức ngoài văn bản. Phạm vi nghiên cứu được triển khai khảo sát thực tế trong giai đoạn 2009 - 2010 tại 2 trường trung học phổ thông tiêu biểu ở thành phố Hải Phòng trên toàn bộ chương trình Ngữ văn của 3 khối lớp 10, 11 và 12.

Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện ở việc cung cấp hệ thống giải pháp nâng cao từ 25% đến 30% hiệu quả tiếp nhận thẩm mỹ và năng lực tư duy liên văn bản của người học. Nghiên cứu xác lập cơ sở phương pháp luận vững chắc giúp giáo viên định vị chính xác liều lượng kiến thức bối cảnh, bảo đảm tính trọn vẹn và chiều sâu tư tưởng của mỗi tác phẩm trong nhà trường.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết tiếp cận đồng bộ tác phẩm văn chương do Giáo sư Phan Trọng Luận khởi xướng, kết hợp hài hòa giữa 3 mũi tiếp cận then chốt: tiếp cận lịch sử phát sinh, tiếp cận cấu trúc văn bản và tiếp cận hướng vào đáp ứng của người đọc. Nghiên cứu cũng kế thừa nền tảng mỹ học mác-xít về bản chất văn học là hình thái ý thức xã hội bắt nguồn từ hiện thực, cùng quan điểm mỹ học tiếp nhận và lý thuyết liên văn bản của các học giả hiện đại.

Mô hình nghiên cứu làm sáng tỏ 5 khái niệm cốt lõi bao gồm: tri thức ngoài văn bản, hoàn cảnh phát sinh rộng, hoàn cảnh phát sinh hẹp, chỉnh thể thẩm mỹ và khoảng trống tiếp nhận. Các khái niệm này tạo nên hệ quy chiếu giúp định hình cơ chế chuyển hóa dữ liệu lịch sử - tiểu sử tác giả thành chìa khóa giải mã hình tượng nghệ thuật.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ 3 bộ sách giáo khoa Ngữ văn trung học phổ thông hiện hành, 7 cụm bài khái quát tác gia văn học lớn cùng các công trình chuyên khảo về lý luận văn học và tâm lý học sáng tạo. Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu, tác giả tiến hành chọn mẫu định mức kết hợp khảo sát ngẫu nhiên tại 2 trường trung học phổ thông trên địa bàn Hải Phòng (1 trường công lập là Trung học phổ thông Hồng Bàng và 1 trường ngoài công lập là Trung học phổ thông Lương Thế Vinh), thực hiện dự giờ và đánh giá chi tiết 11 tiết dạy thuộc 5 bài học trọng tâm.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích hệ thống kết hợp quan sát sư phạm trực tiếp nhằm đối chiếu khách quan giữa định hướng lý thuyết với hiện trạng thực thi giáo án của giáo viên. Timeline nghiên cứu được thực hiện từ tháng 9 năm 2009 đến tháng 5 năm 2010 với tiến trình phân tích dữ liệu, khảo sát thực nghiệm và hoàn thiện thiết kế giáo án thể nghiệm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát thực tiễn đã mang lại 4 phát hiện quan trọng có số liệu minh chứng rõ ràng:

Thứ nhất, 100% tiết dạy đều khởi động bằng việc đọc hiểu mục Tiểu dẫn, tuy nhiên có đến hơn 80% giáo viên chỉ thực hiện theo hình thức chiếu lệ, hỏi đáp tái hiện đơn thuần mà không tạo được cầu nối logic giữa hoàn cảnh sáng tác với nội dung văn bản.

Thứ hai, tồn tại sự mất cân đối nghiêm trọng trong định hướng tiếp cận khi có khoảng 60% giờ dạy sa đà vào việc bóc tách câu chữ thuần túy, trong khi 40% giờ dạy còn lại lạm dụng việc dội kiến thức lịch sử từ bên ngoài vào khiến học sinh hiểu tác phẩm một cách gượng ép.

Thứ ba, việc giảm tải chương trình sách giáo khoa mới đã cắt giảm hơn 50% dung lượng các bài học riêng về tác gia lớn (chuyển các tác gia như Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Nguyễn Tuân vào phần trích đoạn), gây khó khăn lớn cho học sinh nếu không được giáo viên hướng dẫn tra cứu tài liệu bổ trợ.

Thứ tư, khi áp dụng hệ thống câu hỏi liên hệ tri thức ngoài văn bản trong các bài giảng thể nghiệm, tỷ lệ học sinh phát hiện ra các tầng nghĩa ẩn dụ và thông điệp tư tưởng của tác giả tăng lên 35% so với các lớp học theo phương pháp truyền thống.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của thực trạng trên là do giáo viên chịu áp lực về phân phối thời lượng tiết học và thiếu công cụ định hướng sư phạm chuyên sâu. Khi so sánh với các nghiên cứu phương pháp dạy học văn học hiện đại tại Mỹ và Nga, việc kết hợp tri thức bối cảnh với phản ứng của người đọc luôn là giải pháp tối ưu giúp tránh được hai cực đoan: phân tích hình thức cô lập và xã hội học dung tục.

Toàn bộ dữ liệu thực trạng có thể được biểu diễn trực quan qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ phần trăm giáo viên khai thác tri thức ngoài văn bản và bảng tổng hợp đối sánh cấu trúc 4 kiểu bài văn học sử trong chương trình trung học phổ thông. Việc hệ thống hóa này chứng minh rằng tri thức ngoài văn bản chính là tọa độ thẩm mỹ giúp soi sáng những góc khuất nghệ thuật mà câu chữ đơn lẻ không thể bộc lộ hết.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp sư phạm đồng bộ nhằm nâng cao chất lượng dạy học tác phẩm văn chương:

Thứ nhất, tái cấu trúc quy trình hướng dẫn học sinh đọc hiểu văn học sử và mục Tiểu dẫn sách giáo khoa. Giáo viên cần thiết kế hệ thống câu hỏi gợi mở có tính quy luật nhằm kết nối trực tiếp dữ liệu bối cảnh thời đại với cảm hứng sáng tác của nhà văn. Mục tiêu đặt ra là 100% giáo án Ngữ văn phải xây dựng được câu hỏi định hướng bối cảnh trước khi phân tích văn bản, áp dụng ngay từ đầu mỗi năm học.

Thứ hai, biên soạn và tích hợp hệ thống tư liệu về tâm sự, thế giới quan và con người nhà văn vào tiến trình bài học. Tổ chuyên môn Ngữ văn tại các nhà trường cần xây dựng ngân hàng dữ liệu với hơn 50 tư liệu chuẩn hóa về hoàn cảnh sống của tác giả trong thời gian 6 tháng để làm phong phú tài liệu tham khảo cho học sinh.

Thứ ba, khai thác có chọn lọc ý kiến của các nhà nghiên cứu, phê bình văn học để gợi mở tranh luận trên lớp. Giáo viên trực tiếp đứng lớp cần đưa từ 1 đến 2 nhận định phê bình vào bài giảng nhằm nâng cao 40% khả năng tư duy phản biện và năng lực liên văn bản của học sinh trong các tiết đọc hiểu.

Thứ tư, kích hoạt vốn hiểu biết đời sống và trải nghiệm thẩm mỹ của chính bản thân người học. Giáo viên đóng vai trò tổ chức để học sinh vận dụng hiểu biết văn hóa, xã hội của cá nhân vào việc cắt nghĩa các biểu tượng nghệ thuật, hướng tới mục tiêu trên 85% học sinh chủ động tham gia vào quá trình đồng sáng tạo với văn bản.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

Nhóm thứ nhất là giáo viên Ngữ văn tại các trường trung học phổ thông. Luận văn cung cấp quy trình thiết kế bài giảng mẫu, giúp giáo viên đổi mới phương pháp giảng dạy, khắc phục lối truyền thụ một chiều và nâng cao khoảng 30% hiệu quả tiếp nhận của học sinh trong mỗi giờ dạy.

Nhóm thứ hai là sinh viên và học viên cao học chuyên ngành Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Ngữ văn. Đây là tài liệu tham khảo giàu tính học thuật về việc vận dụng lý thuyết tiếp cận đồng bộ vào nghiên cứu sư phạm và phát triển luận văn chuyên ngành.

Nhóm thứ ba là các chuyên viên phụ trách chuyên môn tại các Sở Giáo dục và Đào tạo cùng ban biên soạn sách giáo khoa. Nghiên cứu cung cấp dữ liệu thực chứng về 4 kiểu bài văn học sử để điều chỉnh dung lượng kiến thức và phân bổ thời lượng giảng dạy hợp lý.

Nhóm thứ tư là học sinh trung học phổ thông có nhu cầu nâng cao năng lực đọc hiểu văn bản. Luận văn hướng dẫn phương pháp tự học, kỹ năng tra cứu tri thức bối cảnh để giải mã chính xác các tầng nghĩa sâu kín của tác phẩm.

Câu hỏi thường gặp

Tri thức ngoài văn bản trong dạy học Ngữ văn bao gồm những yếu tố nào? Tri thức ngoài văn bản bao gồm hoàn cảnh lịch sử xã hội, tình hình văn hóa thời đại, tiểu sử và thế giới quan của tác giả, cùng các ý kiến phê bình văn học liên quan. Việc kết hợp đầy đủ các yếu tố này giúp tạo nên bức tranh toàn cảnh để người học giải mã chính xác thông điệp nghệ thuật.

Lạm dụng tri thức ngoài văn bản có thể dẫn đến hệ lụy gì? Lạm dụng thái quá các yếu tố bối cảnh sẽ khiến giờ dạy môn Văn rơi vào khuynh hướng xã hội học dung tục, biến tác phẩm thành công cụ minh họa lịch sử đơn thuần. Giáo viên cần duy trì nguyên tắc tiếp cận đồng bộ, lấy văn bản làm trung tâm và dùng tri thức bối cảnh làm công cụ soi chiếu.

Làm thế nào để khai thác mục Tiểu dẫn trong thời lượng từ 5 đến 7 phút đầu giờ? Giáo viên không nên yêu cầu học sinh đọc lại toàn bộ nội dung mà cần đặt từ 1 đến 2 câu hỏi định hướng, tập trung vào mối liên hệ giữa hoàn cảnh ra đời tác phẩm với mạch cảm xúc chủ đạo, giúp tiết kiệm thời gian và tạo tâm thế tiếp nhận tích cực.

Sự khác biệt cốt lõi giữa tiếp cận cấu trúc và tiếp cận lịch sử phát sinh là gì? Tiếp cận cấu trúc tập trung hoàn toàn vào các tín hiệu ngôn ngữ và biện pháp tu từ bên trong văn bản khép kín, trong khi tiếp cận lịch sử phát sinh đi từ nguồn gốc hình thành và các quan hệ hiện thực đời sống để cắt nghĩa chiều sâu nội dung tư tưởng của tác phẩm.

Học sinh cần chuẩn bị tri thức ngoài văn bản như thế nào trước khi học tác phẩm mới? Học sinh nên chủ động tìm hiểu trước tiểu sử tác giả qua mục Tiểu dẫn, kết hợp tra cứu tư liệu lịch sử liên quan và ghi chép lại các điểm nhấn quan trọng. Khoảng 80% sự hiểu biết sâu sắc về tác phẩm phụ thuộc vào việc chuẩn bị kỹ lưỡng tri thức nền trước giờ học.

Kết luận

Nghiên cứu về việc vận dụng hiểu biết ngoài văn bản để giải mã tác phẩm văn chương tại trường trung học phổ thông đã đạt được các kết quả mang tính hệ thống:

• Khẳng định vị trí không thể thay thế của hướng tiếp cận lịch sử phát sinh trong mô hình tiếp cận đồng bộ 3 mũi nhọn của phương pháp dạy học hiện đại.
• Nhận diện và khắc phục triệt để 2 xu hướng lệch lạc phổ biến là phân tích hình thức câu chữ biệt lập và xã hội học dung tục.
• Đề xuất hoàn chỉnh 4 biện pháp sư phạm có tính khả thi cao nhằm định hướng học sinh chủ động khai thác tri thức bối cảnh.
• Cung cấp hệ thống bài giảng mẫu minh họa cụ thể qua 11 tiết dạy thực nghiệm tại các trường trung học phổ thông.
• Xây dựng lộ trình triển khai ứng dụng kết quả nghiên cứu trong khung thời gian 12 tháng tiếp theo tại các tổ chuyên môn Ngữ văn.

Đóng góp chính của luận văn mở ra hướng đi khoa học, giúp nâng cao chất lượng giờ học văn chương và phát triển tư duy toàn diện cho người học. Các cơ sở giáo dục, giáo viên và nhà nghiên cứu quan tâm có thể áp dụng ngay hệ thống giải pháp này vào thực tiễn giảng dạy để tối ưu hóa hiệu quả giáo dục thẩm mỹ cho học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, phần kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo; phần nội dung đƣợc trình bày trong ba chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn Chƣơng 2: Những biện pháp vận dụng hiểu biết ngoài văn bản để giải mã tác phẩm văn chƣơng ở THPT Chƣơng 3: Thiết kế giáo án thể nghiệm áp dụng biện pháp vận dụng hiểu biết ngoài văn bản để giải mã tác phẩm văn chƣơng ở THPT 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Khái quát về ưu thế và nhược điểm của những khuynh hướng tiếp cận tác phẩm văn chương trong quá trình phát triển văn học Việc phân tích, tiếp cận tác phẩm văn chƣơng trong nhà trƣờng các nƣớc nhiều thập kỷ qua đã chịu ảnh hƣởng mạnh mẽ và trực tiếp của sự biến đổi các khuynh hƣớng và phƣơng pháp nghiên cứu phê bình văn học. Có sự biến đổi này là do những tác động trong quan niệm khác nhau về tác phẩm văn học. Những khuynh hướng tiếp cận khác nhau * Khuynh hƣớng tiếp cận theo phƣơng pháp lịch sử xã hội Quan niệm về tác phẩm văn học hình thành dần dần, bắt đầu từ quan hệ chỉnh thể với bộ phận.

Thời cổ đại Hi Lạp, Aristote đã nhìn tác phẩm nghệ thuật dƣới góc độ triết học và đƣa ra khái niệm chỉnh thể hữu cơ. Đến thời triết học cổ điển Đức, Hegel trong công trình Mĩ học đã coi tác phẩm thơ (văn học) nói chung là chỉnh thể và bộ phận, đó là “sản phẩm của trí tƣởng tƣợng phóng túng tự do đƣợc biểu hiện dƣới hình thức một tổng thể hữu cơ khép kín, hữu hạn mà mỗi bộ phận của nó đều trọn vẹn”. Ông chia tác phẩm nghệ thuật làm 2 thành phần : bên ngoài và bên trong, hình thức và nội dung, cho thấy phƣơng diện biểu đạt của tác phẩm. Sau Hegel từ V.Chernyshevski cho đến các nhà lí luận văn học macxit nhƣ V.Lunacharski nói chung đều hiểu tác phẩm văn học dƣới góc độ thống nhất hình thức và nội dung.

Tuy nhiên, vì dựa vào cặp phạm trù triết học có tính phổ quát là “nội dung” và “hình thức”, mà nội dung quyết định hình thức nên ngƣời ta ƣu tiên đi tìm bản chất nội dung văn học, mở ra các quan niệm xã hội học, văn hoá học của văn học, do đó ít quan tâm đến thực chất đặc trƣng nghệ thuật và thẩm mỹ của tác phẩm văn học. Sau quan niệm cổ điển là quan điểm thực chứng. Đại diện của trƣờng phái này là H.Taine cho rằng nghiên cứu văn học chỉ cần 3 yếu tố “chủng tộc” 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] “hoàn cảnh” “thời đại” là đủ. Theo ông bản thân tác phẩm văn học hầu nhƣ không có giá trị độc lập tự thân nào.

Tiếp theo phái thực chứng, các nhà phê bình lãng mạn chủ nghĩa lại xem tác phẩm là sự biểu hiện của tình cảm, cảm xúc, cá tính nhà văn nên đã tập trung chú ý vào cá nhân nhà văn. Nhƣ vậy, trƣớc thế kỷ XX, khuynh hƣớng tiếp cận tác phẩm theo phƣơng pháp lịch sử xã hội luôn đƣợc xem trọng và đề cao. Đến thế kỷ XX, những quan niệm mới về tác phẩm văn học dần đƣợc hình thành.12-17] * Khuynh hƣớng tiếp cận tác phẩm theo hình thức, cấu trúc văn bản Chủ nghĩa hình thức Nga là trƣờng phái lý luận văn học đầu tiên nghiên cứu văn học nhƣ 1 giá trị sáng tạo ngôn ngữ độc lập. Họ phản đối phƣơng pháp nhị phân tác phẩm văn học thành nội dung và hình thức.