Biện Pháp Tổ Chức Môi Trường Hoạt Động Nhằm Giúp Trẻ 5-6 Tuổi Khám Phá Môi Trường Xung Quanh

Khám phá biện pháp tổ chức môi trường hoạt động giúp trẻ 5-6 tuổi phát triển khả năng khám phá và nhận thức về thế giới xung quanh.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Thương
• Người hướng dẫn: ThS. Lê Thị Minh Trinh
• Trường học: Trường Đại Học Quảng Nam
• Chuyên ngành: Giáo Dục Mầm Non
• Đề tài: Biện Pháp Tổ Chức Môi Trường Hoạt Động Giúp Trẻ 5 - 6 Tuổi Khám Phá Môi Trường Xung Quanh
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Quảng Nam

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC TỔ CHỨC MÔI TRƢỜNG HOẠT ĐỘNG NHẰM GIÚP TRẺ 5 - 6 TUỔI KHÁM PHÁ MÔI TRƢỜNG XUNG QUANH
• 1.1. Các khái niệm liên quan đến đề tài
• 1.2. Môi trƣờng
• 1.3. Môi trƣờng hoạt động
• 1.4. Tổ chức môi trƣờng hoạt động
• 1.5. Môi trƣờng xung quanh
• 1.6. Khám phá môi trƣờng xung quanh
• 1.7. Nội dung hƣớng dẫn trẻ 5 – 6 tuổi khám phá MTXQ
• 1.8. Nguyên tắc tổ chức cho trẻ khám phá môi trƣờng xung quanh
• 1.9. Ý nghĩa của hoạt động khám phá môi trƣờng xung quanh đối với trẻ 5 - 6 tuổi
• 1.10. Phân loại môi trƣờng hoạt động
• 1.10.1. Môi trƣờng vật chất
• 1.10.2. Môi trƣờng tâm lý xã hội
• 1.11. Một số quan điểm định hƣớng việc tổ chức môi trƣờng giáo dục cho trẻ mầm non
• 1.11.1. Lý thuyết “Vùng phát triển gần nhất” của L.
• 1.11.2. Quan điểm giáo dục “lấy trẻ làm trung tâm” và phát huy tính tích cực của trẻ trong hoạt động
• 1.11.3. Quan điểm giáo dục tích hợp
• 1.11.4. Quan điểm xã hội hóa giáo dục mầm non
• 1.11.5. Quan điểm cá thể hóa
• 1.12. Mô hình tổ chức môi trƣờng hoạt động cho trẻ mầm non
• 1.12.1. Môi trƣờng giáo dục Reggio Emilia
• 1.12.2. Môi trƣờng hoạt động Montessori
• 1.13. Ý nghĩa của việc tổ chức MTHĐ đối với sự phát triển của trẻ mầm non
• 1.13.1. Ý nghĩa thực tiễn
• 1.13.2. Ý nghĩa của việc tổ chức môi trƣờng hoạt động nhằm giúp trẻ
• 1.14. Tiểu kết chƣơng 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC MÔI TRƢỜNG HOẠT ĐỘNG NHẰM GIÚP TRẺ 5 – 6 TUỔI KHÁM PHÁ MÔI TRƢỜNG XUNG QUANH
• 2.1. Vài nét về trƣờng mẫu giáo Tiên Lãnh - Tiên Phƣớc - Quảng Nam
• 2.2. Quá trình hình thành và phát triển
• 2.3. Cơ cấu nhà trƣờng
• 2.4. Phát triển số lƣợng
• 2.5. Cơ sở vật chất
• 2.6. Thành tựu đạt đƣợc của trƣờng trong những năm qua
• 2.7. Cơ sở thực tiễn của việc tổ chức môi trƣờng hoạt động nhằm giúp trẻ 5 - 6 tuổi khám phá MTXQ tại trƣờng mẫu giáo Tiên Lãnh - Tiên Phƣớc - Quảng Nam
• 2.8. Mục đích điều tra
• 2.9. Địa bàn và đối tƣợng điều tra
• 2.10. Nội dung điều tra
• 2.11. Thời gian điều tra
• 2.12. Phƣơng pháp điều tra
• 2.13. Xây dựng tiêu chí và thang đánh giá (Hiệu quả việc tổ chức môi trƣờng hoạt động cho trẻ 5 – 6 tuổi)
• 2.14. Phân tích kết quả điều tra
• 2.15. Nguyên nhân của thực trạng
• 2.16. Tiểu kết chƣơng 2
• 3. CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP TỔ CHỨC MÔI TRƢỜNG HOẠT ĐỘNG NHẰM GIÚP TRẺ 5 – 6 TUỔI KHÁM PHÁ MÔI TRƢỜNG XUNG QUANH VÀ THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM
• 3.1. Nguyên tắc tổ chức môi trƣờng hoạt động trong trƣờng mầm non
• 3.1.1. Đảm bảo nguyên tắc toàn diện
• 3.1.2. Đảm bảo nguyên tắc an toàn
• 3.1.3. Đảm bảo nguyên tắc hợp tác
• 3.1.4. Đảm bảo nguyên tắc hiệu quả sử dụng
• 3.2. Đề xuất biện pháp tổ chức môi trƣờng hoạt động nhằm giúp trẻ
• 3.2.1. Xây dựng môi trƣờng hoạt động vật chất và tâm lý cho trẻ 5 – 6 tuổi ở trƣờng mầm non
• 3.2.2. Tạo điều kiện để cơ hội cho trẻ thực hành trải nghiệm, sử dụng nguyên vật liệu, phế liệu từ thiên nhiên, góc chơi theo nhiều cách sáng tạo khác nhau
• 3.2.3. Ứng dụng công nghệ thông tin để giúp trẻ tự xây dựng môi trƣờng hoạt động để khám phá MTXQ
• 3.2.4. Tăng cƣờng phối hợp giữa gia đình và nhà trƣờng trong việc tổ chức môi trƣờng hoạt động
• 3.2.5. Mối quan hệ giữa các biện pháp
• 3.3. Thực nghiệm sƣ phạm
• 3.3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.3.2. Nội dung thực nghiệm
• 3.3.3. Đối tƣợng thực nghiệm
• 3.3.4. Thời gian thực nghiệm
• 3.3.5. Điều kiện tiến hành thực nghiệm
• 3.3.6. Tiêu chí và thang đánh giá
• 3.3.7. Quy trình thực nghiệm
• 3.3.8. Kiểm tra kết quả bằng phƣơng pháp thống kê toán học
• 3.3.9. Tiến hành tổ chức thực nghiệm sƣ phạm
• 3.3.10. Khảo sát trƣớc thực nghiệm
• 3.3.11. Tiến hành thực nghiệm tác động
• 3.3.12. Khảo sát kết quả thực nghiệm
• 3.3.13. Kết quả thực nghiệm
• 3.3.14. So sánh mức độ hiệu quả việc tổ chức môi trƣờng hoạt động cho trẻ 5 – 6 tuổi khám phá MTXQ ở nhóm TN và nhóm ĐC trƣớc TN
• 3.3.15. So sánh mức độ mức độ hiệu quả việc tổ chức môi trƣờng hoạt động cho trẻ 5 – 6 tuổi khám phá MTXQ ở 2 nhóm TN và ĐC sau TN
• 3.3.16. Kết quả kiểm tra so sánh mức độ phát triển nhận thức của trẻ ở nhóm TN trƣớc và sau thực nghiệm hình thành
• 3.3.17. Những thuận lợi và khó khăn trong quá trình thực nghiệm
• 3.4. Tiểu kết chƣơng 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Biện Pháp Tổ Chức Môi Trường Hoạt Động

Việc tổ chức môi trường hoạt động cho trẻ 5-6 tuổi là một yếu tố quan trọng trong giáo dục mầm non. Môi trường này không chỉ giúp trẻ khám phá mà còn phát triển các kỹ năng cần thiết cho sự trưởng thành. Theo nghiên cứu của Nguyễn Thị Thanh Thương, việc tạo ra một môi trường học tập tích cực sẽ khuyến khích trẻ tham gia vào các hoạt động khám phá xung quanh.

1.1. Khái Niệm Về Môi Trường Hoạt Động

Môi trường hoạt động được hiểu là không gian và điều kiện mà trẻ em tương tác và học hỏi. Nó bao gồm cả môi trường vật chất và tâm lý xã hội, ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của trẻ.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Môi Trường Đối Với Trẻ

Môi trường hoạt động không chỉ giúp trẻ khám phá mà còn phát triển kỹ năng xã hội, tư duy sáng tạo và khả năng tự lập. Việc tổ chức môi trường phù hợp sẽ tạo điều kiện cho trẻ phát triển toàn diện.

II. Những Thách Thức Trong Việc Tổ Chức Môi Trường Hoạt Động

Mặc dù việc tổ chức môi trường hoạt động cho trẻ 5-6 tuổi rất quan trọng, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Các giáo viên thường gặp khó khăn trong việc bố trí không gian và lựa chọn tài liệu phù hợp. Theo khảo sát, nhiều giáo viên chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của môi trường hoạt động.

2.1. Thiếu Tài Nguyên Và Cơ Sở Vật Chất

Nhiều trường mầm non vẫn còn thiếu thốn về cơ sở vật chất, điều này ảnh hưởng đến khả năng tổ chức các hoạt động cho trẻ. Việc thiếu nguyên vật liệu cũng làm giảm tính sáng tạo trong các hoạt động.

2.2. Nhận Thức Của Giáo Viên Về Môi Trường

Nhiều giáo viên chưa nhận thức đúng về vai trò của môi trường trong việc phát triển trẻ. Điều này dẫn đến việc tổ chức hoạt động không hiệu quả và không đáp ứng được nhu cầu khám phá của trẻ.

III. Phương Pháp Tổ Chức Môi Trường Hoạt Động Hiệu Quả

Để tổ chức môi trường hoạt động hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp phù hợp. Các phương pháp này không chỉ giúp trẻ khám phá mà còn phát triển kỹ năng xã hội và tư duy sáng tạo. Việc tạo ra một môi trường học tập tích cực là rất cần thiết.

3.1. Tạo Điều Kiện Cho Trẻ Thực Hành

Cần tạo ra nhiều cơ hội cho trẻ thực hành và trải nghiệm. Việc sử dụng nguyên vật liệu từ thiên nhiên và đồ chơi sáng tạo sẽ giúp trẻ phát triển kỹ năng khám phá.

3.2. Ứng Dụng Công Nghệ Thông Tin

Sử dụng công nghệ thông tin trong việc tổ chức môi trường hoạt động sẽ giúp trẻ tự xây dựng không gian học tập của riêng mình. Điều này không chỉ kích thích sự sáng tạo mà còn giúp trẻ phát triển kỹ năng công nghệ.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Các Biện Pháp Tổ Chức

Việc áp dụng các biện pháp tổ chức môi trường hoạt động đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Nghiên cứu cho thấy trẻ em tham gia vào các hoạt động khám phá có sự phát triển rõ rệt về nhận thức và kỹ năng xã hội.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Tại Trường Mẫu Giáo

Nghiên cứu tại trường mẫu giáo Tiên Lãnh cho thấy trẻ em có sự hứng thú cao hơn trong các hoạt động khám phá khi môi trường được tổ chức hợp lý.

4.2. Phản Hồi Từ Phụ Huynh

Phụ huynh cũng nhận thấy sự thay đổi tích cực ở trẻ khi tham gia vào các hoạt động khám phá. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc phối hợp giữa gia đình và nhà trường trong việc tổ chức môi trường hoạt động.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Môi Trường Hoạt Động

Tương lai của việc tổ chức môi trường hoạt động cho trẻ 5-6 tuổi cần được chú trọng hơn nữa. Cần có sự đầu tư về cơ sở vật chất và nâng cao nhận thức của giáo viên về tầm quan trọng của môi trường trong giáo dục mầm non.

5.1. Đề Xuất Chính Sách Giáo Dục

Cần có các chính sách hỗ trợ từ chính phủ để cải thiện cơ sở vật chất cho các trường mầm non. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển toàn diện cho trẻ.

5.2. Tăng Cường Đào Tạo Giáo Viên

Đào tạo giáo viên về cách tổ chức môi trường hoạt động là rất cần thiết. Việc này sẽ giúp giáo viên có kiến thức và kỹ năng cần thiết để tạo ra môi trường học tập tích cực cho trẻ.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khám phá môi trường xung quanh là một nội dung giáo dục trọng tâm trong chương trình giáo dục mầm non, giữ vai trò quan trọng trong việc hoàn thiện các quá trình tâm lý nhận thức và giáo dục toàn diện nhân cách cho trẻ 5 - 6 tuổi. Ở độ tuổi này, nhu cầu tìm hiểu thế giới tự nhiên và xã hội của trẻ rất lớn; tuy nhiên, do những hạn chế về mặt tâm sinh lý lứa tuổi, trẻ không thể tự kiến tạo môi trường hoạt động cho chính mình mà phụ thuộc hoàn toàn vào sự tổ chức, dẫn dắt của người lớn. Sự hứng thú, tính chủ động và khả năng sáng tạo của trẻ chỉ được kích hoạt tối đa khi được đặt trong một môi trường hoạt động phù hợp.

Thực tiễn giáo dục tại các cơ sở mầm non, cụ thể là tại trường Mẫu giáo Tiên Lãnh (huyện Tiên Phước, tỉnh Quảng Nam), cho thấy công tác tổ chức môi trường hoạt động phục vụ việc khám phá môi trường xung quanh vẫn còn nhiều bất cập:

• Cơ sở vật chất, trang thiết bị và học liệu dành cho các góc hoạt động còn đơn điệu, sơ sài; đồ dùng dạy học chủ yếu do giáo viên tự làm một cách đối phó, thiếu tính thẩm mỹ và đa dạng.
• Cách bài trí, bố trí các góc chơi chưa khoa học, không gian chưa tạo điều kiện cho trẻ phát huy tính độc lập; trẻ hầu như không được tham gia cùng cô vào quá trình xây dựng, trang trí môi trường hoạt động.
• Sự phối hợp giữa nhà trường và phụ huynh chưa đạt hiệu quả cao, nhiều phụ huynh chưa nhận thức đúng mức về tầm quan trọng của môi trường hoạt động đối với sự phát triển nhận thức của trẻ.

Xuất phát từ những bất cập trên, tác giả Nguyễn Thị Thanh Thương đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp nhằm nghiên cứu và đề xuất các biện pháp sư phạm tổ chức môi trường hoạt động giúp trẻ 5 - 6 tuổi nâng cao hiệu quả khám phá môi trường xung quanh.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu: Mục đích của đề tài là dựa trên cơ sở lý luận và thực tiễn để đề xuất một số biện pháp tổ chức môi trường hoạt động nhằm giúp trẻ 5 – 6 tuổi khám phá môi trường xung quanh đạt hiệu quả cao. Khóa luận xác định 4 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Nhiệm vụ 1: Nghiên cứu cơ sở lý luận của việc tổ chức môi trường hoạt động nhằm giúp trẻ 5 – 6 tuổi khám phá môi trường xung quanh.
2. Nhiệm vụ 2: Nghiên cứu cơ sở thực tiễn của việc tổ chức môi trường hoạt động nhằm giúp trẻ 5 – 6 tuổi khám phá môi trường xung quanh tại trường Mẫu giáo Tiên Lãnh – Tiên Phước – Quảng Nam.
3. Nhiệm vụ 3: Đề xuất một số biện pháp tổ chức môi trường hoạt động nhằm giúp trẻ 5 – 6 tuổi khám phá môi trường xung quanh.
4. Nhiệm vụ 4: Tổ chức thực nghiệm sư phạm một số biện pháp tổ chức môi trường hoạt động nhằm giúp trẻ 5 – 6 tuổi khám phá môi trường xung quanh.

Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Biện pháp tổ chức môi trường hoạt động nhằm giúp trẻ 5 – 6 tuổi khám phá môi trường xung quanh.
• Khách thể nghiên cứu: Quá trình tổ chức môi trường hoạt động cho trẻ 5 – 6 tuổi khám phá môi trường xung quanh.
• Địa bàn và phạm vi nghiên cứu: Trường Mẫu giáo Tiên Lãnh, xã Tiên Lãnh, huyện Tiên Phước, tỉnh Quảng Nam.
• Thời gian điều tra thực trạng: Từ tháng 2 năm 2019 đến tháng 3 năm 2019; thời gian hoàn thành khóa luận là tháng 5 năm 2019.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và mô hình tiếp cận

Khóa luận xây dựng nền tảng lý luận dựa trên các khái niệm chuyên ngành: biện pháp, môi trường, hoạt động (với hai quá trình song hành là đối tượng hóa và chủ thể hóa), môi trường hoạt động, môi trường xung quanh (gồm môi trường tự nhiên vô sinh, hữu sinh và môi trường xã hội), và khám phá môi trường xung quanh.

Nội dung hướng dẫn trẻ 5 - 6 tuổi khám phá môi trường xung quanh được cấu trúc qua các chủ đề chính: Trường mầm non; Bản thân; Gia đình; Nghề nghiệp; Phương tiện giao thông; Động vật; Thực vật; Tự nhiên vô sinh; Các hiện tượng tự nhiên; Quê hương, Đất nước, Bác Hồ. Quá trình tổ chức phải tuân thủ 6 nguyên tắc: Đảm bảo tính mục đích; Đảm bảo tính chính xác; Đảm bảo tính hệ thống; Đảm bảo tính vừa sức; Đảm bảo tính thực tiễn; Đảm bảo tính phát huy tích cực nhận thức ở trẻ.

Về phân loại, môi trường hoạt động bao gồm:

• Môi trường vật chất: Yếu tố thời gian, không gian (trong và ngoài lớp học), phương tiện, thiết bị, đồ dùng và vật liệu hoạt động.
• Môi trường tâm lý xã hội: Bầu không khí sư phạm, mối quan hệ tương tác giữa giáo viên với trẻ, giữa trẻ với nhau và giữa nhà trường với gia đình.

Khóa luận tiếp cận và vận dụng các lý thuyết giáo dục tiến bộ:

• Lý thuyết "Vùng phát triển gần nhất" (ZPD) của L. Vygotsky: Giáo viên đóng vai trò là điểm tựa, tổ chức môi trường và cung cấp học liệu cao hơn mức độ phát triển hiện tại một cách phù hợp, hỗ trợ trẻ vươn lên làm chủ hoạt động.
• Quan điểm giáo dục "Lấy trẻ làm trung tâm" và phát huy tính tích cực nhận thức.
• Các quan điểm giáo dục tích hợp, xã hội hóa giáo dục mầm non và cá thể hóa quá trình giáo dục.
• Các mô hình tổ chức môi trường mầm non quốc tế: Mô hình Reggio Emilia của Loris Malaguzzi (coi môi trường là "người thầy thứ ba", tôn trọng "hàng trăm ngôn ngữ" của trẻ) và mô hình Montessori của Maria Montessori (lớp học ghép độ tuổi, trẻ tự do lựa chọn hoạt động, phát triển "trí tuệ thẩm thấu" thông qua hệ thống giáo cụ trực quan chuyên biệt).
• Các văn bản định hướng chuyên môn: Công văn 883/SGDĐT-GDMN ngày 16/8/2011 của Sở GD&ĐT Bắc Giang về hướng dẫn xây dựng môi trường hoạt động và Tài liệu bồi dưỡng phát triển năng lực nghề nghiệp giáo viên mầm non (Bộ GD&ĐT, 2013).

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

Tác giả đã kết hợp đồng bộ các nhóm phương pháp nghiên cứu:

• Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận: Thu thập, phân tích, tổng hợp và hệ thống hóa các tài liệu chuyên ngành tâm lý học, giáo dục học mầm non.
• Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
  • Phương pháp quan sát: Dự giờ các tiết học, quan sát không gian bài trí lớp học và ghi chép hành vi hoạt động của cô và trẻ.
  • Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi (Anket): Khảo sát 15 giáo viên trực tiếp giảng dạy tại trường Mẫu giáo Tiên Lãnh về nhận thức, mức độ thực hiện các nguyên tắc, cách lựa chọn - sắp xếp học liệu, cũng như những khó khăn gặp phải.
  • Phương pháp đàm thoại, trò chuyện: Trao đổi trực tiếp với giáo viên và trẻ về các hoạt động khám phá môi trường xung quanh.
  • Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tổ chức thực nghiệm có đối chứng trên nhóm trẻ 5 - 6 tuổi tại trường Mẫu giáo Tiên Lãnh để kiểm chứng tính hiệu quả của các biện pháp đề xuất.
• Phương pháp thống kê toán học: Xử lý và phân tích định lượng các số liệu thu được (tính giá trị trung bình, độ lệch chuẩn, lập bảng so sánh tỷ lệ phần trăm).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận của việc tổ chức môi trường hoạt động nhằm giúp trẻ 5 - 6 tuổi khám phá môi trường xung quanh

Chương này làm rõ các khái niệm công cụ, phân tích vai trò của môi trường hoạt động đối với sự phát triển toàn diện của trẻ mầm non (phát triển trí tuệ, thể lực, giáo dục đạo đức, thẩm mỹ và lao động). Tác giả phân tích sâu sắc các quan điểm giáo dục hiện đại và hai mô hình quốc tế tiêu biểu (Reggio Emilia và Montessori), từ đó khẳng định: môi trường hoạt động vừa là điều kiện, vừa là phương tiện sư phạm trực quan giúp giáo viên cá thể hóa hoạt động dạy học, kích thích tính độc lập, tự chủ và tinh thần hợp tác ở trẻ 5 - 6 tuổi.

Chương 2: Cơ sở thực tiễn của việc tổ chức môi trường hoạt động nhằm giúp trẻ 5 – 6 tuổi khám phá môi trường xung quanh

Tác giả giới thiệu tổng quan về trường Mẫu giáo Tiên Lãnh (được thành lập năm 1997 theo Quyết định số 420/QĐ-GD&ĐT của Sở GD&ĐT Quảng Nam). Tại thời điểm nghiên cứu, nhà trường có 23 cán bộ - giáo viên - nhân viên (gồm 3 cán bộ quản lý, 15 giáo viên, 5 nhân viên), quy mô 12 lớp với 302 trẻ (trong đó có 104 trẻ mẫu giáo lớn 5 - 6 tuổi). Trường có 11 phòng kiên cố, khuôn viên có sân bê tông, đồ chơi ngoài trời và khu vườn rau.

Qua điều tra thực trạng 15 giáo viên đứng lớp bằng phiếu hỏi và quan sát thực tế (thể hiện chi tiết qua 13 bảng số liệu từ Bảng 2.1 đến Bảng 2.13), tác giả thu được các kết quả nổi bật:

• Về nhận thức: Đa số giáo viên nhận thức được tầm quan trọng của việc tổ chức môi trường hoạt động (Bảng 2.1) và xác định đúng vai trò tổ chức, hướng dẫn của người giáo viên (Bảng 2.2).
• Về việc thực hiện các nguyên tắc và bố trí không gian: Việc tuân thủ nguyên tắc đảm bảo an toàn, thẩm mỹ và tính mục đích được chú trọng, nhưng mức độ sắp xếp các góc mở, việc tận dụng nguyên vật liệu mở và tạo điều kiện cho trẻ cùng tham gia bài trí lớp học còn rất thấp (Bảng 2.4, Bảng 2.7, Bảng 2.11).
• Về các khó khăn chủ yếu: Giáo viên gặp khó khăn lớn về nguồn kinh phí đầu tư học liệu, thiếu thời gian làm đồ dùng đồ chơi tự tạo, và chưa có nhiều kỹ năng ứng dụng công nghệ thông tin vào việc xây dựng môi trường hoạt động (Bảng 2.13).

Để lượng hóa khả năng nhận thức của trẻ, tác giả xây dựng hệ thống tiêu chí và thang đánh giá gồm 3 tiêu chí cốt lõi, mỗi tiêu chí được chia thành 4 mức độ (Tốt - Mức 1, Khá - Mức 2, Trung bình - Mức 3, Thấp - Mức 4):

• Tiêu chí 1: Trẻ hứng thú tham gia vào môi trường hoạt động từ đó lĩnh hội tốt nội dung khám phá môi trường xung quanh.
• Tiêu chí 2: Môi trường hoạt động thu hút trẻ tham gia hoạt động (khả năng ghi nhớ tên gọi, đặt câu hỏi, giải quyết vấn đề).
• Tiêu chí 3: Kỹ năng sử dụng nguyên vật liệu, học liệu có trong môi trường hoạt động để khám phá môi trường xung quanh.

Tiêu chí đánh giá	Mức 1: Tốt	Mức 2: Khá	Mức 3: Trung bình	Mức 4: Thấp
Tiêu chí 1: Mức độ hứng thú và lĩnh hội	Tích cực, thực hiện nhanh - chính xác, tự tin, độc lập, nỗ lực hoàn thành nhiệm vụ.	Hứng thú, tự tin tham gia nhưng thỉnh thoảng còn nhầm lẫn; có mong muốn hoạt động.	Chỉ tham gia một số hoạt động theo hướng dẫn cụ thể; chưa tập trung chú ý lâu.	Thụ động, lơ đãng, không thích tham gia hoặc thường xuyên mắc lỗi.
Tiêu chí 2: Khả năng thu hút của môi trường	Nhớ tốt tên sự vật/hiện tượng; say mê, tích cực đặt câu hỏi; trả lời tốt câu hỏi mở.	Nhớ tên đối tượng; tò mò, biết nêu một vài câu hỏi thắc mắc khi quan sát môi trường.	Nhận biết đối tượng ở mức đơn giản; ít đặt câu hỏi, cần sự gợi mở liên tục từ cô.	Không chú ý đến các chi tiết trong môi trường; không thể hiện sự tò mò, phán đoán.
Tiêu chí 3: Kỹ năng thao tác với học liệu	Sử dụng nguyên vật liệu linh hoạt, sáng tạo theo nhiều cách; thành thạo thao tác.	Sử dụng được học liệu theo đúng công năng cơ bản; phối hợp được một số vật liệu.	Thao tác còn lúng túng; chỉ làm theo mẫu sẵn có của giáo viên; ít sáng tạo.	Không biết cách sử dụng học liệu hoặc sử dụng sai mục đích, làm hỏng đồ dùng.

Chương 3: Biện pháp tổ chức môi trường hoạt động nhằm giúp trẻ 5 – 6 tuổi khám phá môi trường xung quanh và thực nghiệm sư phạm

Dựa trên cơ sở lý luận và kết quả khảo sát thực trạng, tác giả xác định 4 nguyên tắc định hướng khi xây dựng môi trường: Đảm bảo nguyên tắc toàn diện; Đảm bảo nguyên tắc an toàn; Đảm bảo nguyên tắc hợp tác; Đảm bảo nguyên tắc hiệu quả sử dụng. Trên cơ sở đó, 4 nhóm biện pháp sư phạm cụ thể được đề xuất:

1. Biện pháp 1: Xây dựng môi trường hoạt động vật chất và tâm lý cho trẻ 5 – 6 tuổi ở trường mầm non. Quy hoạch không gian lớp học khoa học, phân định ranh giới rõ ràng giữa các góc tĩnh (góc thư viện, góc tạo hình) và góc động (góc xây dựng, góc âm nhạc); tạo không gian tâm lý cởi mở, tôn trọng ý kiến cá nhân và khuyến khích trẻ tự do bộc lộ cảm xúc.

2. Biện pháp 2: Tạo điều kiện và cơ hội cho trẻ thực hành trải nghiệm, sử dụng nguyên vật liệu, phế liệu từ thiên nhiên, góc chơi theo nhiều cách sáng tạo khác nhau. Sưu tầm và đưa vào các góc khám phá các nguồn vật liệu tự nhiên (hạt, lá cây, vỏ sò, sỏi, đá...) và phế liệu an toàn (vỏ hộp, chai nhựa, bìa carton). Cho phép trẻ tự tay thiết kế, sắp xếp và sử dụng các vật liệu này theo các ý tưởng độc lập.

3. Biện pháp 3: Ứng dụng công nghệ thông tin để giúp trẻ tự xây dựng môi trường hoạt động để khám phá môi trường xung quanh. Sử dụng hình ảnh, video clip trực quan, phần mềm mô phỏng sinh động các hiện tượng tự nhiên, động thực vật quý hiếm mà trẻ không thể tiếp cận trực tiếp ngoài đời thực, giúp làm phong phú biểu tượng nhận thức.

4. Biện pháp 4: Tăng cường phối hợp giữa gia đình và nhà trường trong việc tổ chức môi trường hoạt động. Tuyên truyền nâng cao nhận thức cho phụ huynh, vận động cha mẹ đóng góp phế liệu, nguyên vật liệu mở từ địa phương và phối hợp hướng dẫn trẻ khám phá các hiện tượng xung quanh tại gia đình.

Quá trình thực nghiệm sư phạm: Tác giả tiến hành chia đối tượng trẻ 5 - 6 tuổi thành hai nhóm: Nhóm Thực nghiệm (TN) và Nhóm Đối chứng (ĐC). Khảo sát trước thực nghiệm cho thấy mức độ nhận thức và kỹ năng của hai nhóm là tương đương nhau (Bảng 3.1, Biểu đồ 3.1). Tiến hành áp dụng các biện pháp sư phạm mới cho nhóm TN, trong khi nhóm ĐC vẫn hoạt động theo phương pháp truyền thống. Khảo sát sau thực nghiệm (Bảng 3.2, Bảng 3.3, Biểu đồ 3.2, 3.3, 3.4) cho thấy nhóm TN đạt tỷ lệ trẻ ở Mức 1 (Tốt) và Mức 2 (Khá) cao hơn rõ rệt so với nhóm ĐC, chứng minh hiệu quả và tính khả thi của hệ thống biện pháp đã đề xuất.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

• Đã đánh giá một cách toàn diện thực trạng nhận thức của 15 giáo viên mầm non tại xã Tiên Lãnh, chỉ ra những điểm mạnh và các rào cản cụ thể trong việc tổ chức môi trường khám phá khoa học cho trẻ (thiếu đồ dùng mở, trẻ ít được tự trang trí, phụ huynh tham gia hạn chế).
• Xây dựng được bộ công cụ đánh giá gồm 3 tiêu chí và 4 mức độ cụ thể, giúp giáo viên mầm non dễ dàng đo lường năng lực nhận thức và kỹ năng thao tác học liệu của trẻ 5 - 6 tuổi.
• Kết quả thực nghiệm sư phạm qua các bảng thống kê đối chứng khẳng định việc áp dụng 4 nhóm biện pháp đã làm tăng mức độ tập trung, tính tự tin, khả năng đặt câu hỏi phản biện và kỹ năng sử dụng nguyên vật liệu thiên nhiên ở trẻ nhóm thực nghiệm.

Giải pháp và kiến nghị

• Đối với Phòng GD&ĐT và Ban Giám hiệu: Cần tiếp tục đầu tư kinh phí cơ sở vật chất, trang bị thêm các thiết bị công nghệ thông tin và tổ chức các lớp tập huấn chuyên đề về thiết kế môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm.
• Đối với giáo viên mầm non: Cần chủ động, linh hoạt trong việc thu gom nguyên vật liệu sẵn có tại địa phương; tạo cơ hội cho trẻ cùng tham gia bài trí lớp học; thay đổi phong cách tương tác từ áp đặt sang hỗ trợ, hợp tác.
• Đối với phụ huynh: Cần phối hợp chặt chẽ với nhà trường, hỗ trợ cung cấp học liệu mở và tạo môi trường khám phá cho trẻ ngay tại gia đình.

Đóng góp về mặt khoa học và thực tiễn

• Về mặt lý luận: Khóa luận đã hệ thống hóa và làm sáng tỏ cơ sở lý luận của việc tổ chức môi trường hoạt động khám phá môi trường xung quanh cho trẻ 5 - 6 tuổi, kết hợp hài hòa giữa quan điểm lấy trẻ làm trung tâm với các phương pháp giáo dục quốc tế (Reggio Emilia, Montessori).
• Về mặt thực tiễn: Cung cấp 4 nhóm biện pháp sư phạm cụ thể, có tính khả thi cao, có thể áp dụng trực tiếp cho các trường mầm non thuộc vùng nông thôn, vùng bán sơn địa có điều kiện cơ sở vật chất tương đồng với huyện Tiên Phước, tỉnh Quảng Nam.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:

  • Quy mô khảo sát thực trạng còn hẹp, mới chỉ thực hiện trên 15 giáo viên tại một trường mầm non duy nhất (Trường Mẫu giáo Tiên Lãnh, huyện Tiên Phước).
  • Thời gian tiến hành điều tra thực trạng và tổ chức thực nghiệm sư phạm tương đối ngắn (diễn ra trong học kỳ 2 năm học 2018 - 2019, từ tháng 2 đến tháng 3/2019), do đó chưa đánh giá được toàn diện sự thay đổi của trẻ qua trọn vẹn một năm học.
  • Các biện pháp ứng dụng công nghệ thông tin mới dừng lại ở mức độ cơ bản do điều kiện thiết bị công nghệ tại trường vùng nông thôn còn hạn chế.

• Hướng nghiên cứu tiếp:

  • Mở rộng quy mô điều tra thực trạng và thực nghiệm sư phạm trên nhiều trường mầm non thuộc các địa bàn khác nhau (đô thị, đồng bằng, miền núi) để tăng tính đại diện của số liệu.
  • Nghiên cứu sâu hơn về quy trình tích hợp các học liệu văn hóa dân gian và đặc thù sinh thái địa phương vào việc xây dựng môi trường khám phá cho trẻ.
  • Xây dựng phần mềm hoặc ứng dụng học tập trực quan hỗ trợ giáo viên và phụ huynh theo dõi sự phát triển nhận thức của trẻ theo từng chủ đề.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên ngành Giáo dục Mầm non: Cung cấp tài liệu tham khảo chuẩn mực về cấu trúc đề tài khóa luận tốt nghiệp, phương pháp thiết kế phiếu hỏi Anket, xây dựng thang đo tiêu chí đánh giá nhận thức của trẻ và quy trình tổ chức thực nghiệm sư phạm.
• Giáo viên mầm non (đặc biệt là giáo viên phụ trách lớp mẫu giáo lớn 5 - 6 tuổi): Tham khảo trực tiếp 4 nhóm biện pháp tổ chức không gian lớp học, cách thức khai thác phế liệu tự nhiên và các nguyên tắc bài trí góc hoạt động khám phá khoa học.
• Cán bộ quản lý chuyên môn tại các trường mầm non: Sử dụng hệ thống 3 tiêu chí và 4 mức độ đánh giá để kiểm tra, đánh giá chất lượng tổ chức môi trường giáo dục của giáo viên trong nhà trường.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Đề tài được khảo sát và thực nghiệm tại đơn vị nào với quy mô mẫu là bao nhiêu?

Khóa luận được khảo sát và tiến hành thực nghiệm tại trường Mẫu giáo Tiên Lãnh, xã Tiên Lãnh, huyện Tiên Phước, tỉnh Quảng Nam. Quy mô điều tra thực trạng bao gồm 15 giáo viên đang trực tiếp giảng dạy tại trường (trên tổng số 23 cán bộ - giáo viên - nhân viên và 12 nhóm lớp với 302 trẻ).

2. Tác giả đã vận dụng những mô hình giáo dục quốc tế và lý thuyết tâm lý học nào vào cơ sở lý luận?

Khóa luận đã vận dụng Lý thuyết "Vùng phát triển gần nhất" của L. Vygotsky, lý thuyết phát triển nhận thức của J. Piaget, cùng hai mô hình giáo dục mầm non quốc tế tiêu biểu là mô hình Reggio Emilia (Loris Malaguzzi) và mô hình Montessori (Maria Montessori).

3. Tác giả đề xuất bao nhiêu nhóm biện pháp sư phạm cụ thể?

Tác giả đề xuất 4 nhóm biện pháp sư phạm: (1) Xây dựng môi trường hoạt động vật chất và tâm lý cho trẻ 5 – 6 tuổi; (2) Tạo điều kiện và cơ hội cho trẻ thực hành trải nghiệm, sử dụng nguyên vật liệu, phế liệu từ thiên nhiên theo nhiều cách sáng tạo; (3) Ứng dụng công nghệ thông tin hỗ trợ trẻ tự xây dựng môi trường khám phá; (4) Tăng cường phối hợp giữa gia đình và nhà trường.

4. Hiệu quả của môi trường hoạt động đối với trẻ được đánh giá qua những tiêu chí nào?

Khóa luận xây dựng 3 tiêu chí đánh giá: (1) Trẻ hứng thú tham gia vào môi trường hoạt động từ đó lĩnh hội tốt nội dung khám phá môi trường xung quanh; (2) Môi trường hoạt động thu hút trẻ tham gia hoạt động (ghi nhớ tên gọi, đặt câu hỏi, giải quyết vấn đề); (3) Kỹ năng sử dụng nguyên vật liệu, học liệu có trong môi trường hoạt động. Mỗi tiêu chí được phân chia thành 4 mức độ từ Mức 1 (Tốt) đến Mức 4 (Thấp).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Thanh Thương đã giải quyết trọn vẹn các nhiệm vụ nghiên cứu đặt ra, hệ thống hóa sâu sắc cơ sở lý luận về môi trường hoạt động mầm non dựa trên các lý thuyết và mô hình giáo dục tiên tiến. Kết quả điều tra thực trạng tại trường Mẫu giáo Tiên Lãnh (Quảng Nam) đã phản ánh chân thực những thuận lợi và khó khăn của giáo viên đứng lớp trong việc tổ chức góc khám phá khoa học. Hệ thống 4 nhóm biện pháp sư phạm và 3 tiêu chí đánh giá được đề xuất trong khóa luận đã được kiểm chứng qua thực nghiệm sư phạm, chứng minh tính khả thi và đóng góp thiết thực cho công tác đổi mới phương pháp giáo dục mầm non lấy trẻ làm trung tâm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC TỔ CHỨC MÔI TRƯỜNG HOẠT ĐỘNG NHẰM GIÚP TRẺ 5 – 6 TUỔI KHÁM PHÁ MÔI TRƯỜNG XUNG QUANH 1. Các khái niệm liên quan đến đề tài 1. Biện pháp Theo từ điển Tiếng Việt: Biện pháp là cách làm, cách giải quyết một vấn đề. Biện pháp là sự tác động qua lại giữa chủ thể và khách thể nhằm đạt đƣợc mục đích mong muốn bằng các cách khác nhau.[14, tr45] Nguyễn Quốc Hùng, từ điển giáo dục học nhà xuất bản từ điển bách khoa + Cách giải quyết công việc.

+ Biện pháp là xử lý công việc hoặc giải quyết vấn đề áp dụng biện pháp kỉ luật tìm hiểu biện pháp giải quyết. + Là cách tổ chức khắc phục những hiện tƣợng tiêu cực hoặc theo chiều hƣớng tiêu cực.[6, tr93] Khái niệm biện pháp đƣợc rút ra “Biện pháp là đưa ra những cách làm, cách giải quyết một vấn đề nào đó để thực hiện mục tiêu và nhiệm vụ của vấn đề đó đưa ra, nhưng để thực hiện tốt mục tiêu ấy thì cần phải có những biện pháp phù hợp để giải quyết một cách có hiệu quả”. Môi trường Theo định nghĩa chung nhất của UNESCO, môi trƣờng (nghĩa rộng) là tất cả những sự vật có trong hành tinh của chúng ta đang sống; bao gồm tất cả các vật thể hữu sinh và các yếu tố vô sinh, các tƣơng tác ấy. Ở phạm vi hẹp hơn, môi trƣờng là tập hợp các điều kiện và hiện tƣợng bên ngoài có ảnh hƣởng tới một vật thể hoặc một sự kiện.

“Môi trƣờng bao gồm các yếu tố tự nhiên và yếu tố vật chất nhân tạo quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con ngƣời, có ảnh hƣởng tới đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con ngƣời và thiên nhiên”. 8 Môi trƣờng sống của con ngƣời là tổng hợp các điều kiện tự nhiên và xã hội bao quanh con ngƣời và có ảnh hƣởng tới sự sống, sự phát triển của từng cá nhân cũng nhƣ cả cộng đồng ngƣời và tác động qua lại với hoạt động sống của con ngƣời. Môi trƣờng sống của con ngƣời có thể phân thành môi trƣờng tự nhiên, môi trƣờng xã hội. Trong đó: Môi trƣờng tự nhiên là tập hợp các yếu tố vô sinh và hữu sinh nhƣ: nƣớc, không khí, ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm, bức xạ mặt trời, hệ thực vật và động vật…môi trƣờng tự nhiên gần gũi, gắn bó và có ảnh hƣởng rất lớn tới con ngƣời nhất là đối với trẻ em.

Tự nhiên không chỉ là cuộc sống của con ngƣời về phƣơng tiện cá thể mà còn là một trong những phƣơng tiện giáo dục quan trọng, giúp trẻ phát triển toàn diện nhân cách. Môi trƣờng xã hội là tổng thể các quan hệ giữa con ngƣời với con ngƣời trong cộng đồng họ. Những mối quan hệ đó có ý nghĩa rất quan trọng với sự phát triển của con ngƣời, ảnh hƣởng đến nền văn hóa chung và sự phát triển của toàn xã hội. Trong môi trƣờng xã hội, quan hệ của con ngƣời với nhau cũng phát triển theo xu hƣớng phát triển lịch sử xã hội và ngƣợc lại nó cũng góp phần ảnh hƣởng tới sự phát triển và hoàn thiện xã hội.

Hoạt động Theo nghĩa thông thƣờng: Hoạt động đƣợc coi là sự tiêu hao năng lƣợng thần kinh và cơ bắp của con ngƣời khi tác động vào hiện thực khách quan nhằm thỏa mãn nhu cầu vật chất và tinh thần. Theo triết học và tâm lý học: Hoạt động đƣợc coi là tác động qua lại giữa con ngƣời và thế giới để tạo ra sản phẩm ở cả chủ thể và đối tƣợng. Trong mối quan hệ này có hai quá trình diễn ra đồng thời và bổ sung cho nhau, thống nhất biện chứng với nhau: Quá trình đối tƣợng hóa: Chủ thể chuyển năng lƣợng của mình thành sản phẩm hoạt động. Nói cách khác, tâm lý con ngƣời đƣợc bộc lộ, khách quan hóa trong quá trình làm ra sản phẩm (đƣợc gọi là quá trình xuất tâm).

Quá trình chủ thể hóa: Khi hoạt động, chủ thể chuyển từ khách thể (thế giới) vào bản thân mình những quy luật, bản chất của thế giới để tạo nên tâm lý, ý thức và nhân cách của bản thân. (Gọi là quá trình nhập tâm) 9 Nhƣ vậy, hoạt động là phƣơng thức tồn tại của con ngƣời. Trong quá trình hoạt động, con ngƣời vừa tạo ra sản phẩm về phía thế giới vừa tạo ra tâm lý cho chính bản thân, mình. Nói cách khác, tâm lý, ý thức và nhân cách đƣợc hình thành trong chính hoạt động của con ngƣời.

Ở mỗi lứa tuổi có một dạng hoạt động chủ đạo mà thông qua đó quyết định sự biến đổi về chất, chi phối toàn bộ đời sống tâm lý trẻ và tiền đề cho các hoạt động tiếp theo. Trong quá trình sống, lao động và tiến hành các hoạt động của mình, con ngƣời quan hệ mật thiết với môi trƣờng. Các mối quan hệ này không ngừng phát triển của từng cá thể. Do vậy, sự phát triển của mỗi cá thể sẽ diễn ra nhanh hơn và có chất lƣợng hơn nếu họ đƣợc tạo môi trƣờng thuận lợi để hoạt động.

Đối với trẻ mầm non, do những hạn chế lứa tuổi nên hoạt động đối với trẻ không đƣợc chúng xác định rõ trƣớc khi bƣớc vào môi trƣờng hoạt động. Chỉ khi tiếp cận với các đối tƣợng trong điều kiện thuận lợi trẻ mới xác định đƣợc hoạt động của mình. Các điều kiện của môi trƣờng và sự trợ giúp kịp thời của giáo viên kích thích hứng thú hoạt động của trẻ. Môi trường hoạt động Môi trƣờng hoạt động là toàn bộ các hệ thống tự nhiên và xã hội do con ngƣời tạo ra, trong đó đối tƣợng phải chứa đựng tiềm năng trở thành động cơ bên trong của chủ thể (tức là làm cho các cấu trúc tâm lý của chủ thể đƣợc động cơ hóa).

Trong môi trƣờng hoạt động, có nhiều yếu tố khác nhau (các giá trị vật chất, văn hóa, chính trị, tƣ tƣởng, đạo đức, nghệ thuật, khoa học…) nhƣng chỉ những giá trị nào thích hợp với đặc trƣng của lứa tuổi thì mới trở thành đối tƣợng hoạt động của họ. Nói cách khác: Chỉ khi có đối tƣợng, giữa nó và kinh nghiệm của con ngƣời có những liên hệ lôgic và phụ thuộc nhất định thì ở học mới xuất hiện động cơ hoạt động và con ngƣời mới trở thành chủ thể của hoạt động. Tổ chức môi trường hoạt động Khái niệm “Tổ chức” đƣợc coi là cách bố trí, sắp xếp cho hợp lý để đạt mục đích đề ra (từ điển Tiếng Việt). Mục đích của việc tổ chức môi trƣờng hoạt động cho trẻ là sử dụng môi trƣờng để chỉ đạo hoạt động cho trẻ.

Môi trƣờng là 10 yếu tố trực quan sinh động phù hợp với trẻ sẽ kích thích hứng thú hoạt động cho trẻ đƣợc bắt đầu từ việc khơi gợi ý tƣởng, định hƣớng việc lựa chọn hoạt động, đáp ứng nhu cầu hoạt động của trẻ. Do vậy, có thể hiểu khái niệm “Tổ chức môi trƣờng hoạt động” cho trẻ mầm non nhƣ sau: “Tổ chức môi trường hoạt động cho trẻ mầm non là sự sắp xếp các hoàn cảnh cụ thể cho trẻ mầm non sao cho đối tượng hoạt động phải trở thành tiềm năng sinh ra động cơ hoạt động của trẻ”. Các quan niệm này về việc tổ chức MTHĐ cho trẻ là cơ sở quan trọng để triển khai toàn bộ quá trình xây dựng môi trƣờng, hỗ trợ trẻ thỏa mãn nhu cầu hoạt động trong môi trƣờng phù hợp với chúng. Môi trường xung quanh Môi trƣờng xung quanh là tất cả những gì bao quanh chúng ta nhƣ tự nhiên, con ngƣời, các đồ vật… Khái niệm này có thể nhìn nhận theo hai nghĩa.

Nghĩa rộng: MTXQ là tất cả các sự vật, hiện tƣợng, con ngƣời có trong các hành tinh mà chúng ta đang sống. Nghĩa hẹp: MTXQ là những hoàn cảnh cụ thể (các sự vật hiện tƣợng con ngƣời…) bao quanh một đối tƣợng có liên quan mật thiết với nó. Môi trƣờng xung quanh là tổng hợp các điều kiện tự nhiên và xã hội bao quanh con ngƣời và có ảnh hƣởng tới sự sống, sự phát triển của từng cá nhân cũng nhƣ cả cộng đồng ngƣời và tác động qua lại với hoạt động sống của con ngƣời. Môi trƣờng sống của con ngƣời có thể phân thành môi trƣờng tự nhiên, môi trƣờng xã hội.

Trong đó: Môi trƣờng tự nhiên bao gồm toàn bộ các sự vật, hiện tƣợng của giới vô sinh (không khí, ánh sáng, nƣớc, đất, sỏi, đá…) và giới hữu sinh (động vật, thực vật, con ngƣời). Môi trƣờng tự nhiên là nguồn cung cấp những yếu tố cần thiết cho sự sống của trẻ nói riêng và sinh vật nói chung. Thiên nhiên còn là nguồn cảm hứng vô tận kích thích sáng tạo và phát triển óc thẩm mỹ cho trẻ. Môi trƣờng thiên nhiên là môi trƣờng rất hấp dẫn đối với trẻ.

Giúp trẻ phát triển năng lực quan sát, khả năng phân tích, so sánh, tổng hợp. Môi trƣờng tự nhiên không chỉ là cuộc sống của con ngƣời về phƣơng diện cá thể mà còn là một trong những phƣơng tiện giáo dục quan trọng, giúp trẻ hoàn thiện nhân cách. 11 Môi trƣờng xã hội là tổng thể các quan hệ giữa ngƣời với ngƣời. Đó là những luật lệ thể chế, cam kết, quy định,…ở cấp khác nhau.

Môi trƣờng xã hội định hƣớng hoạt động của con ngƣời theo một khuôn khổ nhất định, tạo nên sức mạnh tập thể thuận lợi cho sự phát triển, làm cho cuộc sống của con ngƣời khác với các sinh vật khác. Tóm lại: “Môi trường xung quanh, bao gồm cả môi trường tự nhiên và môi trường xã hội. Môi trường tự nhiên vô sinh và hữu sinh. Môi trường xã hội bao gồm con người, đồ vật và xã hội loài người.

Các môi trường trên có mối quan hệ tác động qua lại lẫn nhau”. Khám phá môi trường xung quanh Nói đến MTXQ là nói đến mối quan hệ của các thực thể có trong môi trƣờng. Con ngƣời chúng ta là một thực thể bật cao và cũng không thể tách khỏi mối quan hệ đó. Xét về bản chất của con ngƣời bao gồm 2 phần: Con: là sự vật bậc cao Ngƣời: Là tổng hòa các mối quan hệ xã hội Để trở thành con ngƣời chúng ta phải trải qua một quá trình phát triển, quá trình xã hội hóa.

Xã hội hóa là quá trình thích nghi của con ngƣời với môi trƣờng xung quanh và cải biến nó. Khám phá tức là việc tìm ra những gì tồn tại trong tự nhiên, hoặc xã hội một cách khách quan mà trƣớc đó chƣa ai biết, nhờ đó làm thay đổi cơ bản nhận thức của con ngƣời. Theo tác giả Vũ Cao Đàm: Khám phá đƣợc áp dụng nhiều hơn cho việc tìm các vật thể hoặc quy luật xã hội những tính chất hoặc những hiện tƣợng của thế giới vật chất.