CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHI PHÍ SẢN XUẤT KINH DOANH VÀ GIÁ THÀNH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP I.Chi phí sản xuất kinh doanh 1.Khái niệm và kết cấu chi phí sản xuất kinh doanh 1. Khái niệm chi phí sản xuất kinh doanh Chi phí của doanh nghiệp là một chỉ tiêu tài chính quan trọng gắn liền với quá trình sử dụng các nguồn vật tư, tiền vốn, lao động và các yếu tố khác phục vụ quá trình kinh doanh của doanh nghiệp, chi phí cũng tác động đến mọi mặt hoạt động kinh tế của doanh nghiệp đến việc thực hiện mục tiêu tối đa hoá lợi nhuận. Quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp gắn liền với quá trình chi trả và tiêu phí các nguồn lực đó, tất cả các khoản chi trả và các phí tổn về vật tư, tiền vốn, lao động và các yếu tố khác đã tiêu dùng cho hoạt động kinh tế trong một thời kỳ nhất định được gọi là chi phí của doanh nghiệp. Chi phí của doanh nghiệp phát sinh hàng ngày hàng giờ đa dạng và phức tạp phụ thuộc vào tính chất, đặc điểm và quy mô các hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Chi phí của doanh nghiệp là biểu hiện bằng tiền của các phí tổn về vật chất, về lao động và tiền vốn liên quan, phục vụ trực tiếp hoặc gián tiếp cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp trong một thời kỳ nhất định. Các chi phí mà doanh nghiệp bỏ ra trong kỳ trước hết là các khoản chi phí huy động các yếu tố đầu vào phục vụ quá trình kinh doanh trong doanh nghiệp như: trả lãi tiền vay, trả tiền thuê các tài sản…Trong quá trình sản xuất sản phẩm NguyÔn Thu Thuû Líp 10A Khoa Tµi ChÝnh – KÕ To¸n Chuyªn ®Ò tèt nghiÖp 4 Trêng §¹i häc Th¬ng M¹i doanh nghiệp phải bỏ ra các chi phí về các loại vật tư, nguyên nhiên vật liệu, hao mòn máy móc, thiết bị, nhà xưởng… Cùng với việc huy động các yếu tố đầu vào và tiến hành sản xuất sản phẩm, doanh nghiệp còn phải tổ chức tiêu thụ sản phẩm. Trong quá trình tiêu thụ sản phẩm doanh nghiệp cũng phải bỏ ra những chi phí nhất định như chi phí bảo quản, chi phí vận chuyển sản phẩm chi phí tiếp thị, quảng cáo, bảo hành. Toàn bộ các chi phí phát sinh liên quan đến quá trình tiêu thụ sản phẩm gọi là chi phí tiêu thụ Cuối cùng là các khoản chi phí liên quan đến quản lý doanh nghiệp như chi phí quản lý hành chính, quản lý kinh doanh, các khoản phí, lệ phí, thuế phải nộp ở khâu mua hàng hoá, dịch vụ (không kể VAT được khấu trừ), chi phí sử dụng đất và chi phí khác… 1.Kết cấu chi phí sản xuất kinh doanh Theo loại hình hoạt động thì chi phí của doanh nghiệp bao gồm hai bộ phận cơ bản: Chi phí sản xuất kinh doanh (SXKD): Chi phí sản xuất kinh doanh là biểu hiện bằng tiền của các chi phí về vật chất, về lao động và tiền vốn liên quan, phục vụ trực tiếp hoặc gián tiếp cho hoạt động SXKD thông thường của doanh nghiệp trong một thời kỳ nhất định.
Đây là bộ phận chi phí gắn liền với quá trình mua hàng hoá, cung cấp dịch vụ và hoạt động tài chính của doanh nghiệp. Bộ phận chi phí này bao gồm giá vốn của hàng hoá, chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp, chi phí trả lãi tiền vay và các chi phí liên quan đến hoạt động sử dụng tài sản sinh lời khác của doanh nghiệp trong kỳ…Đây là bộ phận chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng chi phí của doanh nghiệp trong kỳ. Doanh nghiệp cần NguyÔn Thu Thuû Líp 10A Khoa Tµi ChÝnh – KÕ To¸n Chuyªn ®Ò tèt nghiÖp 5 Trêng §¹i häc Th¬ng M¹i phải tổ chức quản lý tốt phấn đấu giảm chi phí, hạ giá thành sản phẩm để tăng sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Chi phí khác: là các chi phí phát sinh ngoài chi phí sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp đã nêu ở trên như chi phí về thanh lý nhượng bán tài sản cố định, các khoản tiền phạt về vi phạm hợp đồng kinh tế, vi phạm luật…Đây là những khoản chi phí phát sinh không thường xuyên trong kỳ doanh nghiệp khó có thể lập hoá được.Phạm vi của chi phí sản xuất kinh doanh 1.Các chi phí phát sinh trong kỳ thuộc vào chi phí sản xuất kinh doanh trong kỳ - Chi phí về vật tư (nguyên liệu, vật liệu, động lực…) biểu hiện bằng tiền của nguyên vật liệu, nhiên liệu, động lực đã sử dụng vào hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường của doanh nghiệp trong kỳ.
- Chi phí tiền lương: bao gồm toàn bộ tiền lương tiền công và các khoản chi phí có tính chất lương trả cho nguồn lao động. - Các khoản trích lập theo quy định hiện hành của Nhà nước như: bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, chi phí công đoàn. - Khấu hao tài sản cố định: đó là số tiền trích khấu hao TSCĐ của doanh nghiệp được tính vào chi phí sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp ở kỳ hạch toán. - Chi phí dịch vụ mua ngoài là các chi phí trả cho tổ chức, cá nhân bên ngoài doanh nghiệp về các dịch vụ mà họ cung cấp theo yêu cầu của doanh nghiệp như chi phí vận chuyển, tiền điện, tiền nước, chi phí kiểm toán, quảng cáo, hoa hồng đại lý, uỷ thác, môi giới… NguyÔn Thu Thuû Líp 10A Khoa Tµi ChÝnh – KÕ To¸n Chuyªn ®Ò tèt nghiÖp 6 Trêng §¹i häc Th¬ng M¹i - Chi phí bằng tiền khác như thuế môn bài, thuế tài nguyên, nhà đất, chi phí tiếp tân, hội họp đi nước ngoài.
- Chi phí dự phòng là các khoản trích dự phòng giảm giá vật tư, hang hoá, nợ khó đòi được hạch toán vào chi phí trong kỳ của doanh nghiệp theo quy định. - Chi phí phát sinh từ các hoạt động tài chính như: Chi phí trả lãi tiền vay, thuê tài sản, mua bán chứng khoán, liên doanh liên kết, chiết khấu thanh toán trả cho người mua khi họ thanh toán tiền hàng hoá, dịch vụ trước hạn và các chi phí hoạt động tài chính khác.Các chi phí không thuộc phạm vi chi phí sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp - Chi phí đầu tư dài hạn của doanh nghiệp như: chi phí xây dựng cơ bản, mua sắm TSCĐ, đào tạo dài hạn, nghiên cứu khoa học, đổi mới công nghệ nâng cấp TSCĐ, nhóm chi này được bù đắp từ nguồn vốn đầu tư dài hạn của doanh nghiệp, nên không phải là chi phí của doanh nghiệp trong kỳ. - Chi phúc lợi xã hội như: Chi phục vụ văn hoá thể thao, y tế, vệ sinh, tiền thưởng ủng hộ nhân đạo…những khoản chi này được bù đắp từ nguồn vốn chuyên dùng của doanh nghiệp nên cũng không phải là chi phí của doanh nghiệp. - Các khoản tiền phạt do vi phạm luật, nếu do cá nhân hay tập thể gây ra thì người đó phải nộp phạt, phần còn lại phải lấy từ lợi nhuận sau thuế để bù đắp.
- Các khoản chi vượt định mức cho phép theo quy định của pháp luật như chi phí giao dịch, tiếp khách vượt mức quy định,… 1.Phân loại chi phí sản xuất kinh doanh 1.Theo tính chất các khoản chi phí phát sinh - Tiền lương, tiền công, phụ cấp lương…trả cho người lao động. NguyÔn Thu Thuû Líp 10A Khoa Tµi ChÝnh – KÕ To¸n Chuyªn ®Ò tèt nghiÖp 7 Trêng §¹i häc Th¬ng M¹i - Tiền trả về cng cấp dich vụ, lao vụ cho các ngành kinh tế khác nhau như: Cước phí vận chuyển, bốc dỡ hàng hoá, tiền thuê kho bãi, điện nước, nước, lãi vay trả cho các tổ chức tín dụng. - Hao phí vật tư, tài sản: chi phí khấu hao TSCĐ, chi phí nguyên vật liệu, … - Hao hụt tự nhiên của hàng hoá: là các chi phí biểu hiện giá trị của vật tư hàng hoá bị hao hụt do điều kiện tự nhiên gây ra trong quá trình vận chuyển, bảo quản và tiêu thụ. - Chi phí khác bao gồm chi phí giao dịch, hội họp tiếp khách, đồ dùng văn phòng… 1.Theo các khâu kinh doanh của doanh nghiệp - Chi phí phát sinh ở khâu mua hàng hoá dich vụ là các chi phí như: Trị giá mua của hàng hoá dịch vụ mua vào các khoản phí, lệ phí, thuế phát sinh ở khâu mua, chi phí vận chuyển từ nơi mua hàng đến kho của doanh nghiệp và các chi phí khác có liên quan tính đến thời điểm đưa hàng vào nhập kho của doanh nghiệp.
Toàn bộ những chi phí này hình thành nên giá vốn của hàng hoá nhập kho. - Chi phí ở khâu dự trữ: là các chi phí phát sinh liên quan đến quá trình tổ chức dự trữ hàng hoá trong kỳ của doanh nghiệp như bao bì, vật liệu đóng gói, khấu hao TSCĐ phục vụ công tác dự trữ hàng hoá, lương của nhân viên quản lý kho và các chi phí bằng tiền khác phát sinh ở khâu dự trữ hàng hoá. - Chi phí ở khâu tiêu thụ: là các chi phí phát sinh liên quan đến quá trình tiêu thụ hàng hoá, cung cấp dịch vụ trong kỳ như: chi phí vật chất về tiền lương của nhân viên bán hàng khấu hao TSCĐ chi phí vận chuyển hàng hoá từ kho của doanh nghiệp đến người tiêu dùng chi phí quảng cáo, giới thiệu sản phẩm, chi NguyÔn Thu Thuû Líp 10A Khoa Tµi ChÝnh – KÕ To¸n Chuyªn ®Ò tèt nghiÖp 8 Trêng §¹i häc Th¬ng M¹i phí bảo hành, các chi phí dịch vụ mua ngoài khác như chi phí sửa chữa tài sản thuê ngoài, hoa hồng đại lý, uỷ thác và các chi phí khác phát sinh ở khâu tiêu thụ ngoài các chi phí phát sinh ở khâu tiêu thụ nêu trên.Theo cơ chế quản lý tài chính và chế độ hạch toán hiện hành - Chi phí mua hàng hoá là những chi phí phát sinh liên quan đến số lượng hàng hoá mua và nhập kho để bán của doanh nghiệp trong kỳ, thuộc nhóm này bao gồm: trị giá mua của hàng hoá và chi phí khác liên quan ở khâu mua hàng như: phí vận chuyển, bốc dỡ, tiền thuê kho bãi, thuế, lệ phí, chi phí bảo hiểm hàng hoá, lương cán bộ chuyên trách ở khâu mua. Chi phí mua hàng hoá phát sinh đối với hàng hoá đã tiêu thụ trong kỳ của doanh nghiệp gọi là giá vốn của hàng hoá đã tiêu thụ.
- Chi phí bán hàng là toàn bộ những chi phí phát sinh từ hoạt động phục vụ bán hàng hoá, dịch vụ của doanh nghiệp trong kỳ như: + Chi phí về vật tư (nguyên, nhiên, vật liệu) phục vụ quá trình sản xuất dự trữ bảo quản tiêu thụ sản phẩm, dịch vụ của doanh nghiệp trong kỳ.