CHƯƠNG I: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ KẾ TOÁN TIỀN LƯƠNG VÀ CÁC KHOẢN TRÍCH THEO LƯƠNG 1.1 khái quát chung về kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương 1.1 khái niệm về tiền lương Trong nền kinh tế thị trường và sự hoạt động của thị trường sức lao động (hay còn gọi là thị trường sức lao động), sức lao động là hàng hóa,do vậy tiền lương là giá cả của sức lao động. Tiền lương phản ánh nhiều quan hệ kinh tế, xã hội khác nhau. Tiền lương trước hết là số tiền mà người sử dụng lao động ( người mua sức lao động) trả cho người lao động ( người bán sức lao động). Đó là quan hệ kinh tế của tiền lương.
Mặt khác, do tính chất đặc biệt của hàng hóa sức lao động mà tiền lương không chỉ đơn thuần là vấn đề kinh tế mà còn là vấn đề xã hội rất quan trọng liên quan đến đời sống và trật tự xã hội. Trong quá trình hoạt động, nhất là trong hoạt động kinh doanh, đối với các chủ doanh nghiệp tiền lương là một phần chi phí cấu thành chi phí sản xuất kinh doanh. Vì vậy, tiền lương luôn được tính toán và quản lý chặt chẽ. Đối với người lao động, tiền lương là thu nhập từ quá trình lao động của họ, phần thu nhập chủ yếu với đại đa số lao động trong xã hội và có ảnh hưởng đến đời sống của họ.
Phấn đấu nâng cao tiền lương là mục đích hết thảy của người lao động. Mục đích này tạo động lực để người lao động phát triển trình độ và khả năng lao động của mình. Trong điều kiện nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần như ở nước ta hiện nay thì phạm trù tiền lương được thể hiện cụ thể trong từng thành phần kinh tế. + trong thành phần kinh tế nhà nước và khu vực hành chính sự nghiệp tiền lương là số tiền mà các doanh nghiệp quốc doanh, các cơ quan, tổ chức của nhà nước trả cho người lao động theo cơ chế chính sách Nguyễn Thị Lệ Quyên CQ52/21.18 Luan Page van1 Luận văn tốt nghiệp của nhà nước và được thể hiện trong hệ thống thang lương bảng lương do nhà nước quy định.
+ trong thành phần kinh tế ngoài quốc doanh, tiền lương chịu sự tác động chi phối rất lớn của thị trường và thị trướng sức lao động. Đứng trên phạm vi toàn xã hội, tiền lương được xem xét và đặt trong quan hệ về phân phối thu nhập, quan hệ sản xuất tiêu dùng, quan hệ trao đổi. Do vậy chính sách tiền lương thu nhập luôn luôn là vấn đề quan tâm của mọi quốc gia.2 Qũy Tiền Lương Qũy tiền lương của doanh nghiệp là toàn bộ tiền lương của doanh nghiệp trả cho tất cả các loại lao động thuộc doanh nghiệp quản lý và sử dụng. Thành phần quỹ lương bao gồm các khoản chủ yếu là tiền lương trả cho người lao động trong thời gian thực tế làm việc ( theo thời gian, theo sản phẩm …).
Trong quan hệ với quá trình sản xuất kinh doanh, kế toán phân loại quỹ tiền lương của doanh nghiệp thành hai loại sau : -Tiền lương chính : là tiền lương trả cho người lao động trong thời gian làm việc chính đã được quy định, bao gồm: tiền lương cấp bậc, các khoản phụ cấp thường xuyên và tiền thưởng trong sản xuất. -Tiền lương phụ : là tiền lương phải trả cho người lao động trong thời gian không làm nhiệm vụ chính nhưng vẫn được hưởng lương theo chế độ quy định như tiền lương trả cho người lao động trong thời gian nghỉ phép, thời gian đi làm nghia vụ xã hội, hội họp, đi học, tiền lương trả cho người lao động trong thời gian ngừng sản xuất.Các khoản trích theo lương a, Bảo hiểm xã hội Bảo hiểm xã hội là một trong những nội dung quan trọng của chính sách xã hội mà nhà nước đảm bảo trước pháp luật cho người dân nói chung và người lao động nói riêng. Bảo hiểm xã hội ( BHXH) là sự đảm bảo về mặt vật chất cho người lao động, thông qua chế độ bảo hiểm xã hội nhằm ổn định đời sống của người lao động và gia đình họ. Trên cơ sở tham gia đóng Nguyễn Thị Lệ Quyên CQ52/21.18 Luan Page van2 Luận văn tốt nghiệp góp của người lao động, người sử dụng lao động và sự bảo hộ của nhà nước BHXH chỉ thực hiện chức năng đảm bảo khi người lao động và gia đình họ gặp rủi ro như ốm đau, tuổi già, thai sản, tai nạn lao động, thất nghiệp, chết.
Vậy quỹ bảo hiểm xã hội là quỹ dùng để trợ cấp cho người lao động có tham gia đóng góp quỹ trong các trường hợp họ bị mất khả năng lao động, ốm đau, thai sản,,, Theo chế độ tài chính hiện hành, quỹ bảo hiểm xã hội được tính bằng cách trich 25.5% trên tổng quỹ lương trong đó 17.5% được trích vào chi phí của doanh nghiệp và 8% trừ vào lương của người lao động. b, Bảo hiểm y tế Qũy bảo hiểm y tế là quỹ dùng để đài thọ người lao động có tham gia đóng góp quỹ trong các hoạt động khám chữa bệnh, được hình thành bằng cách trích theo tỷ lệ 4.5% trên tổng tiền lương phải trả, trong đó tính vào chi phí của doanh nghiệp 3% và tính vào tiền lương cuả người lao động 1.Bảo hiểm thất nghiệp Bảo hiểm thất nghiệp được hiểu là một chế độ trong hệ thống chế độ bảo hiểm xã hội Việt Nam , có mục đích hỗ trợ thu nhập cho người lao động bị mất thu nhập do mất việc.Theo chế độ tài chính hiện hành , BHTN được tính bằng cách trích 2% trong đó tính trích vào chi phí của doanh nghiệp là 1%, tính vào tiền lương của người lao động 1%. d, Kinh Phí Công Đoàn ( KPCĐ) Qũy được xây dựng nên với mục đích chi tiêu cho hoạt động công đoàn, hàng kỳ doanh nghiệp phải trích theo một tỷ lệ phần tram quy định trên tổng số tiền lương thực tế phải trả cho người lao động. Theo quy định hiện hành thì tỷ lệ trích KPCĐ là 2% được trích vào chi phí sản xuất kinh doanh.2 Vai trò của tiền lương và các khoản trích theo lương Tiền lương duy trì và thúc đẩy tái sản xuất sức lao động, trong mỗi doanh nghiệp hiện nay muốn tồn tại hay phát triển thì tiền lương cũng là vấn đề đáng được quan tâm.
Nhất là trong nền kinh tế thị trường hiện nay, nếu Nguyễn Thị Lệ Quyên CQ52/21.18 Luan Page van3 Luận văn tốt nghiệp doanh nghiệp có chế độ lương hợp lý thì sẽ thu hút được nguồn nhân lực có chất lượng tốt. Trong bất cứ doanh nghiệp nào cũng cần sử dụng một lực lượng lao động nhất định tuỳ theo quy mô, yêu cầu sản xuất cụ thể. Chi phí về tiền lương là một trong các yếu tố chi phí cơ bản cấu thành nên giá trị sản phẩm do doanh nghiệp sản xuất ra. Vì vậy, sử dụng hợp lý lao động cũng chính là tiết kiệm chi phí về lao động sống (lương), do đó góp phần hạ thấp giá thành sản phẩm, tăng doanh lợi cho doanh nghiệp và là điều kiện để cải thiện, nâng cao đời sống vật chất tinh thần cho công nhân viên, cho người lao động trong doanh nghiệp.3 Nhiệm Vụ của kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương Ghi chép kịp thời số lượng thời gian lao động, chất lượng sản phẩm, tính chính xác tiền lương phải trả cho người lao động.
Tính chính xác số tiền BHXH,BHYT,KPCĐ,BHTN vào chi phí và thu từ thu nhập của người lao động. Trả lương kịp cho người lao động, giám sát tình hình sử dụng quỹ lương, cung cấp tài liệu cho các phòng quản lý, chức năng, lập kế hoạch quỹ lương kỳ sau, Phân tích tình hình sử dung quỹ lương, quỹ BHXH, BHYT, KPCĐ, BHTN, đề suất biện pháp tiết kiệm quỹ lương,cung cấp số liệu cho kế toán tổng hợp và các bộ phận quản lý khác, Lập báo cáo về lao động, tiền lương , BHXH, BHYT,KPCĐ, BHTN thuộc phạm vi trách nhiệm của kế toán. Đấu tranh chống những hành vi vô trách nhiệm, vi phạm kỹ luật lao động, vi phạm chính sách chế độ về lao động tiền lương, BHXH, BHYT,KPCĐ, BHTN, chế độ sử dụng KPCĐ, chế độ phân phối theo lao động.2 Nội dung cơ bản của kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương 1.1 Phân loại đối tượng nghiên cứu 1.1 Phân loại lao động C«ng nh©n trong c¸c doanh nghiÖp cã nhiÒu lo¹i kh¸c nhau, ph©n lo¹i c«ng nh© viªn trong doanh nghiÖp cã t¸c dông thiÕt thùc ®èi víi c«ng t¸c qu¶n lý vµ h¹ch to¸n lao ®éng tiÒn l¬ng. Tæng sè c«ng nh©n viªn trong danh s¸ch toµn doanh nghiÖp lµ toµn bé sè lao ®éng do doanh nghiÖp trùc tiÕp qu¶n lý, sö dông vµ tr¶ l¬ng.
C¨n cø vµo chøc danh, tiªu chuÈn cña nhµ níc, c«ng nh© viªn Nguyễn Thị Lệ Quyên CQ52/21.18 Luan Page van4 Luận văn tốt nghiệp trong danh s¸ch cña doanh nghiÖp ®îc chia lµm hai lo¹i theo tÝnh chÊt c«ng t¸c: * C«ng nh©n viªn ngµnh c«ng nghiÖp. * C«ng nh©n viªn c¸c ngµnh kh¸c. - C«ng nh©n viªn ngµnh c«ng nghiÖp bao gåm lao ®éng trùc tiÕp vµ lao ®éng gi¸n tiÕp tham gia vµo qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh c«ng nghiÖp, lao ®éng ngµnh c«ng nghiÖp ®îc chia lµm hai lo¹i: + S¶n xuÊt kinh doanh chÝnh + S¶n xuÊt kinh doanh phô Lao ®éng s¶n xuÊt kinh doanh chÝnh bao gåm lao ®éng trùc tiÕp vµ lao ®éng gi¸n tiÕp trong viÖc s¶n xuÊt kinh doanh cña doanh nghiÖp. Do vËy tiÒn l¬ng c¶ hä ®îc ®a vµo chi phÝ s¶n xuÊt kinh doanh chÝnh vµ gi¸ thµnh s¶n phÈm.
Lao ®éng thuéc lo¹i nµy gåm: c«ng nh©n viªn kú thuËt, nh©n viªn qu¶n lý hµnh chÝnh. Lao ®éng s¶n xuÊt kinh doanh phô lµ lao ®éng lµm c¸c nghiÖp vô ngoµi s¶n xuÊt kinh doanh chÝnh nh»m tËn dông phÕ liÖu, phÕ phÈm, n¨ng lùc s¶n xuÊt thõa cña doanh nghiÖp. Ho¹t ®éng cña s¶n xuÊt kinh doanh phô ®îc h¹ch to¸n vµo chi phÝ s¶n xuÊt kinh doanh vµ gi¸ thµnh s¶n phÈm cña doanh nghiÖp. - C«ng nh©n viªn c¸c ngµnh kh¸c bao gåm: + Lao ®éng trong c¸c ngµnh x©y dùng c¬ b¶n + Lao ®éng trong c¸c ngµnh th¬ng nghiÖp + Lao ®éng trong c¸c ngµnh cung øng dÞch vô + Lao ®éng trong c¸c ngµnh gi¸o dôc y tÕ TiÒn l¬ng cña lao ®éng trong c¸c ngµnh nµy kh«ng ®a vµo chi phÝ kh¸c nh tiÒn l¬ng cña du lÞch trong c¸c ngµnh th¬ng nghiÖp ®a vµo chi phÝ lu th«ng, tiÒn l¬ng cña ngµnh x©y dùng c¬ b¶n ®a vµo chi phÝ x©y dùng c¬ b¶n, tiÒn l¬ng cña c¸c ngµnh y tÕ gi¸o dôc ®îc lÊy tõ quü phóc lîi ®Ó tr¶.
Nguyễn Thị Lệ Quyên CQ52/21.