Luận Văn Thạc Sĩ Về Biện Pháp Tạm Giam Trong Luật Tố Tụng Hình Sự Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu biện pháp tạm giam trong luật tố tụng hình sự Việt Nam tại tỉnh Bắc Kạn, phân tích thực tiễn và hiệu quả.

• Tác giả: Triệu Văn Mẫn
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Đức Phúc
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội - Khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự Và Tố Tụng Hình Sự
• Đề tài: Biện Pháp Tạm Giam Trong Luật Tố Tụng Hình Sự Việt Nam (Trên Cơ Sở Nghiên Cứu Thực Tiễn Địa Bàn Tỉnh Bắc Kạn)
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Luật Học
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ BIỆN PHÁP NGĂN CHẶN TẠM GIAM THEO QUY ĐỊNH CỦA LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ
• 1.1. Khái niệm và các vấn đề cơ bản của biện pháp tạm giam trong Luật tố tụng hình sự Việt Nam
• 1.2. Khái niệm biện pháp ngăn chặn và mục đích của biện pháp ngăn chặn
• 1.3. Khái niệm, đặc điểm của biện pháp ngăn chặn tạm giam
• 1.4. Mục đích, ý nghĩa của tạm giam
• 1.5. Nội dung quy định của Bộ luật tố tụng hình sự hiện hành về biện pháp ngăn chặn tạm giam
• 1.6. Đối tượng áp dụng biện pháp tạm giam
• 1.7. Quy định về thẩm quyền áp dụng biện pháp tạm giam
• 1.8. Căn cứ áp dụng biện pháp tạm giam
• 1.9. Về thủ tục tạm giam
• 1.10. Về chế độ tạm giam
• 1.11. Về thời hạn tạm giam
• 1.12. Về quyền của người bị tạm giam
• 1.13. Quy định về biện pháp tạm giam trong pháp luật một số nước trên thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN ÁP DỤNG BIỆN PHÁP NGĂN CHẶN TẠM GIAM TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BẮC KẠN (GIAI ĐOẠN 2010 – 2014)
• 2.1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội có ảnh hưởng đến việc áp dụng pháp luật về biện pháp tạm giam trong hoạt động giải quyết vụ án hình sự của các cơ quan tiến hành tố tụng ở tỉnh Bắc Kạn
• 2.2. Thực tiễn áp dụng biện pháp tạm giam trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn (giai đoạn 2010 – 2014)
• 2.3. Tình hình điều tra, truy tố, xét xử án hình sự trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn
• 2.4. Tình hình áp dụng biện pháp tạm giam trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn
• 2.5. Những vướng mắc, hạn chế và nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế trong việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn tạm giam trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn
• 2.5.1. Những vướng mắc trong quy định của pháp luật về biện pháp ngăn chặn tạm giam
• 2.5.2. Những hạn chế trong công tác áp dụng biện pháp ngăn chặn tạm giam trong tố tụng hình sự
• 2.5.3. Nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ BIỆN PHÁP NGĂN CHẶN TẠM GIAM VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG BIỆN PHÁP TẠM GIAM TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BẮC KẠN
• 3.1. Sự cần thiết phải hoàn thiện các quy định của Bộ luật tố tụng hình sự hiện hành về biện pháp tạm giam
• 3.2. Những giải pháp hoàn thiện các quy định của pháp luật về biện pháp tạm giam
• 3.2.1. Hoàn thiện quy định về căn cứ tạm giam
• 3.2.2. Về thời hạn tạm giam
• 3.2.3. Về thẩm quyền quyết định áp dụng biện pháp tạm giam
• 3.2.4. Về thay đổi, hủy bỏ biện pháp tạm giam
• 3.3. Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng biện pháp tạm giam trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn
• 3.3.1. Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với việc áp dụng pháp luật về biện pháp tạm giam trong hoạt động giải quyết các vụ án hình của các cơ quan tiến hành tố tụng tỉnh Bắc Kạn
• 3.3.2. Tăng cường công tác giải thích và hướng dẫn áp dụng thống nhất pháp luật về biện pháp tạm giam
• 3.3.3. Tăng cường tổng kết kinh nghiệm trong hoạt động tố tụng của các cơ quan tiến hành tố tụng làm cơ sở cho hoạt động áp dụng pháp luật về biện pháp tạm giam được thực hiện thống nhất
• 3.3.4. Tăng cường nâng cao phẩm chất đạo đức, năng lực trình độ chuyên môn của đội ngũ người tiến hành tố tụng
• 3.3.5. Tăng cường điều kiện cơ sở vật chất cho các các cơ quan tiến hành tố tụng trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn và hoàn thiện chế độ chính sách đối với người tiến hành tố tụng
• 3.3.6. Tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Biện Pháp Tạm Giam Trong Luật Tố Tụng Hình Sự Việt Nam

Biện pháp tạm giam là một trong những biện pháp ngăn chặn quan trọng trong Luật Tố tụng hình sự Việt Nam. Nó được áp dụng nhằm đảm bảo việc điều tra, truy tố và xét xử các vụ án hình sự. Việc hiểu rõ về biện pháp này không chỉ giúp các cơ quan tiến hành tố tụng thực hiện đúng quy định pháp luật mà còn bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

1.1. Khái Niệm Biện Pháp Tạm Giam Trong Luật Tố Tụng Hình Sự

Biện pháp tạm giam được định nghĩa là biện pháp cưỡng chế nhằm ngăn chặn hành vi phạm tội, đảm bảo việc điều tra và xét xử. Theo quy định tại Điều 79 Bộ luật Tố tụng hình sự, biện pháp này chỉ được áp dụng khi có đủ căn cứ cho thấy bị can có thể gây khó khăn cho việc điều tra.

1.2. Mục Đích Của Biện Pháp Tạm Giam

Mục đích chính của biện pháp tạm giam là ngăn chặn hành vi phạm tội tiếp theo, bảo đảm sự có mặt của bị can trong quá trình tố tụng và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan. Việc áp dụng biện pháp này cần phải cân nhắc kỹ lưỡng để tránh xâm phạm quyền con người.

II. Những Vấn Đề Thách Thức Trong Việc Áp Dụng Biện Pháp Tạm Giam

Việc áp dụng biện pháp tạm giam trong thực tiễn gặp nhiều thách thức. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của người bị tạm giam mà còn tác động đến toàn bộ hệ thống pháp luật. Cần có những giải pháp cụ thể để khắc phục những hạn chế này.

2.1. Những Hạn Chế Trong Quy Định Pháp Luật Về Tạm Giam

Một số quy định hiện hành về biện pháp tạm giam còn thiếu chặt chẽ, dẫn đến việc áp dụng không đồng nhất. Điều này gây khó khăn cho các cơ quan tiến hành tố tụng trong việc thực hiện quyền hạn của mình.

2.2. Thực Trạng Áp Dụng Biện Pháp Tạm Giam Tại Tỉnh Bắc Kạn

Tại tỉnh Bắc Kạn, việc áp dụng biện pháp tạm giam trong giai đoạn 2010-2014 cho thấy nhiều bất cập. Số liệu cho thấy tỷ lệ áp dụng biện pháp này cao, nhưng không phải lúc nào cũng có căn cứ rõ ràng, dẫn đến nhiều trường hợp bị tạm giam không đúng quy định.

III. Phương Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Áp Dụng Biện Pháp Tạm Giam

Để nâng cao hiệu quả áp dụng biện pháp tạm giam, cần có những phương pháp cụ thể và đồng bộ. Việc cải cách pháp luật và nâng cao nhận thức cho các cán bộ trong ngành là rất cần thiết.

3.1. Cải Cách Quy Định Pháp Luật Về Tạm Giam

Cần xem xét và sửa đổi các quy định hiện hành để đảm bảo tính chặt chẽ và rõ ràng hơn trong việc áp dụng biện pháp tạm giam. Điều này sẽ giúp giảm thiểu tình trạng áp dụng không đúng quy định.

3.2. Đào Tạo Nâng Cao Năng Lực Cho Cán Bộ Tố Tụng

Đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ tiến hành tố tụng là một trong những giải pháp quan trọng. Việc này giúp họ hiểu rõ hơn về quy định pháp luật và áp dụng đúng đắn biện pháp tạm giam.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Biện Pháp Tạm Giam Tại Bắc Kạn

Việc áp dụng biện pháp tạm giam tại Bắc Kạn đã cho thấy nhiều kết quả tích cực nhưng cũng không ít vấn đề cần giải quyết. Cần có những nghiên cứu sâu hơn để đánh giá hiệu quả thực tế của biện pháp này.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Thực Tiễn Tại Bắc Kạn

Nghiên cứu cho thấy biện pháp tạm giam đã góp phần quan trọng trong việc ngăn chặn tội phạm. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều trường hợp áp dụng không đúng quy định, cần có sự điều chỉnh kịp thời.

4.2. Những Bài Học Kinh Nghiệm Từ Thực Tiễn

Từ thực tiễn áp dụng biện pháp tạm giam, có thể rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý báu. Việc học hỏi từ những sai sót trong quá khứ sẽ giúp cải thiện quy trình áp dụng biện pháp này trong tương lai.

V. Kết Luận Về Biện Pháp Tạm Giam Trong Luật Tố Tụng Hình Sự

Biện pháp tạm giam là một công cụ quan trọng trong việc đảm bảo an ninh trật tự và thực thi pháp luật. Tuy nhiên, việc áp dụng cần phải được thực hiện một cách cẩn trọng và có căn cứ rõ ràng để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

5.1. Tương Lai Của Biện Pháp Tạm Giam

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện các quy định về biện pháp tạm giam để phù hợp với thực tiễn và bảo vệ quyền con người. Việc này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả của hệ thống pháp luật.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Hoàn Thiện

Đề xuất các giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật về biện pháp tạm giam, bao gồm việc tăng cường giám sát và kiểm tra việc áp dụng biện pháp này để đảm bảo tính công bằng và minh bạch.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2010 – 2014, các cơ quan tiến hành tố tụng tại tỉnh Bắc Kạn đã thụ lý giải quyết tổng cộng 1.980 vụ án hình sự với 3.052 bị can, bị cáo. Trong đó, tổng số lượt giải quyết bắt, tạm giam lên tới 2.662 trường hợp. Biện pháp tạm giam là biện pháp ngăn chặn nghiêm khắc nhất trong luật tố tụng hình sự, tác động trực tiếp đến quyền bất khả xâm phạm về thân thể được quy định tại Điều 20 Hiến pháp năm 2013. Mặc dù đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn chặn tội phạm và hỗ trợ điều tra, thực tiễn áp dụng biện pháp này tại nhiều địa phương vẫn bộc lộ những bất cập như tình trạng lạm dụng tạm giam, áp dụng khi chưa đủ căn cứ hoặc biến tạm giam thành biện pháp nghiệp vụ điều tra.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là làm sáng tỏ những vấn đề lý luận cơ bản về biện pháp tạm giam, đánh giá toàn diện thực trạng áp dụng trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn trong khoảng thời gian 5 năm (2010 – 2014), từ đó xây dựng hệ thống giải pháp hoàn thiện quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự và nâng cao hiệu quả áp dụng thực tiễn. Nghiên cứu tập trung giải quyết bài toán cân bằng giữa yêu cầu đấu tranh phòng chống tội phạm và việc bảo đảm quyền con người, quyền công dân. Kết quả nghiên cứu góp phần cung cấp cơ sở thực chứng để hướng tới mục tiêu giảm 15% đến 20% các quyết định tạm giam không cần thiết, duy trì tỷ lệ 0% các trường hợp giam giữ quá hạn, đồng thời tối ưu hóa quy trình tư pháp tại địa phương miền núi có 8 đơn vị hành chính cấp huyện.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết về Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và chuẩn mực quốc tế về bảo đảm quyền con người, trong đó quyền tự do thân thể là giá trị cốt lõi được bảo vệ tối đa. Đi kèm với đó là lý thuyết cưỡng chế trong tố tụng hình sự, xác định rõ tạm giam mang bản chất là biện pháp ngăn chặn mang tính chất lựa chọn, hoàn toàn khác biệt với hình phạt tù về cả mục đích lẫn chế độ giam giữ.

Nghiên cứu tập trung vào 4 khái niệm pháp lý chủ chốt:

1. Biện pháp ngăn chặn: Biện pháp cưỡng chế tố tụng do cơ quan có thẩm quyền áp dụng nhằm ngăn chặn hành vi phạm tội, trốn tránh pháp luật hoặc cản trở hoạt động điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án.
2. Biện pháp tạm giam: Biện pháp tạm thời cách ly bị can, bị cáo khỏi xã hội theo các điều kiện nghiêm ngặt quy định tại Điều 88 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003.
3. Căn cứ và thẩm quyền tạm giam: Hệ thống điều kiện pháp lý ràng buộc áp dụng đối với từng loại tội phạm và các chức danh tố tụng được trao quyền ban hành, phê chuẩn lệnh.
4. Chế độ tạm giam: Quy chuẩn về điều kiện ăn, ở, sinh hoạt, chăm sóc y tế theo Nghị định 89/1998/NĐ-CP và Nghị định 09/2011/NĐ-CP.

Bên cạnh đó, tác giả sử dụng khung so sánh luật học đối chiếu với quy định tạm giam của Nhật Bản (nơi thẩm phán giữ thẩm quyền độc quyền quyết định tạm giam trong thời hạn 10 ngày) và Indonesia (mô hình phân quyền tạm giam nhiều cấp với thời hạn tối đa 60 ngày ở giai đoạn cảnh sát điều tra).

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp chọn mẫu toàn bộ đối với 1.980 vụ án và 3.052 bị can, bị cáo thụ lý trên địa bàn toàn tỉnh Bắc Kạn từ năm 2010 đến năm 2014. Cỡ mẫu nghiên cứu chuyên sâu gồm 2.662 trường hợp bắt, tạm giam được tổng hợp từ hệ thống báo cáo kiểm sát nghiệp vụ. Phương pháp chọn mẫu này bảo đảm tính đại diện tuyệt đối cho toàn bộ thực tiễn tố tụng tại địa phương trong suốt 5 năm.

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo tổng kết hàng năm của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Bắc Kạn và Tòa án nhân dân tỉnh Bắc Kạn từ năm 2010 đến 2014. Tác giả lựa chọn kết hợp phương pháp phân tích quy phạm pháp luật, phương pháp thống kê mô tả và phương pháp so sánh thực tiễn. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm phản ánh khách quan mối tương quan giữa quy định của luật thực định và điều kiện thi hành thực tế tại địa bàn miền núi có diện tích 4.857,2 km², mật độ dân số 61 người/km². Timeline nghiên cứu được thực hiện xuyên suốt từ việc thu thập hồ sơ năm 2014, phân tích dữ liệu và hoàn thiện công trình vào năm 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu thực tiễn giai đoạn 2010 – 2014 trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn đã ghi nhận những phát hiện quan trọng:

• Thứ nhất, số lượng áp dụng biện pháp tạm giam tăng nhanh theo mức độ phức tạp của tình hình tội phạm. Tổng số lượt bắt, tạm giam tăng từ 187 trường hợp năm 2010 lên 704 trường hợp năm 2014, tương ứng mức tăng 276,5%. Đà tăng này tương thích với sự gia tăng của số vụ án khởi tố từ 109 vụ lên 505 vụ (tăng gấp 4,63 lần).
• Thứ hai, cơ cấu giải quyết tạm giam cho thấy tính linh hoạt trong quá trình điều tra. Trong tổng số 2.662 lượt xử lý, có 320 trường hợp được thay đổi biện pháp ngăn chặn ít nghiêm khắc hơn (chiếm khoảng 12,02%), tăng từ 68 trường hợp năm 2010 lên 96 trường hợp năm 2014. Tổng số vụ hủy bỏ tạm giam là 66 trường hợp, giảm mạnh từ 30 vụ năm 2012 xuống còn 4 vụ năm 2014.
• Thứ ba, tỷ lệ tạm giam có sự phân hóa sâu sắc theo nhóm tội danh. Đối với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, tỷ lệ tạm giam đạt 100% trong nhiều năm (năm 2012 là 7/7 bị cáo, năm 2013 là 15/15 bị cáo, năm 2014 là 13/13 bị cáo). Ngược lại, tội trộm cắp tài sản ghi nhận xu hướng giảm tỷ lệ tạm giam từ 88,06% (59/67 bị cáo năm 2010) xuống 55,56% (30/54 bị cáo năm 2014).
• Thứ tư, việc thực thi thời hạn và điều kiện giam giữ đạt chỉ số tích cực. Địa phương duy trì tỷ lệ 0% các trường hợp quá hạn giải quyết tạm giam trong suốt giai đoạn 2010 – 2014; định lượng diện tích tối thiểu 2m²/người và khẩu phần 17 kg gạo/tháng được bảo đảm theo đúng quy định pháp luật.

Thảo luận kết quả

Sự biến động của dữ liệu phản ánh rõ nét tác động từ đặc điểm tự nhiên và kinh tế - xã hội của tỉnh Bắc Kạn. Địa bàn đồi núi hiểm trở, giao thông mùa mưa lũ chia cắt, dân cư thưa thớt với tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số cao (dân tộc Tày chiếm 52,93%, dân tộc Dao chiếm 17,63%) gây khó khăn lớn cho việc triệu tập, xác minh. Thêm vào đó, sự xuất hiện của các điểm nóng khai thác khoáng sản trái phép đã thúc đẩy các cơ quan điều tra sử dụng biện pháp tạm giam như một giải pháp phòng ngừa đối tượng bỏ trốn.

Khi đối chiếu với các công trình nghiên cứu tố tụng hình sự trên phạm vi toàn quốc, kết quả tại Bắc Kạn phản ánh tình trạng chung: quy định về căn cứ tạm giam tại Điều 88 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 còn mang tính định tính, thiếu tiêu chí định lượng cụ thể về hành vi "có thể trốn hoặc cản trở điều tra", khiến người tiến hành tố tụng dễ có xu hướng lạm dụng tạm giam để tạo sự thuận lợi trong công tác nghiệp vụ.

Về mặt biểu diễn trực quan, các dữ liệu này có thể được chuyển hóa thành biểu đồ đường thể hiện tương quan tăng trưởng giữa số vụ án thụ lý và số lệnh tạm giam giai đoạn 2010 – 2014. Đồng thời, bảng ma trận phân loại theo 5 nhóm tội danh chính sẽ làm nổi bật sự khác biệt về căn cứ áp dụng giữa tội phạm sở hữu, xâm phạm trật tự công cộng và trật tự an toàn giao thông.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu lý luận và thực tiễn, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp đột phá nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thi hành:

• Hoàn thiện căn cứ pháp lý áp dụng biện pháp tạm giam: Quốc hội và các cơ quan lập pháp cần cụ thể hóa các tiêu chí xác định dấu hiệu "bỏ trốn hoặc cản trở điều tra" tại Điều 88 Bộ luật Tố tụng hình sự, loại bỏ các quy định chung chung; mục tiêu giảm 15% tỷ lệ tạm giam không cần thiết trong giai đoạn 2015 – 2018.
• Tăng cường kiểm sát tư pháp và rút ngắn thời hạn tạm giam: Viện kiểm sát nhân dân các cấp nâng cao chất lượng thẩm định hồ sơ, kiểm sát chặt chẽ 100% lệnh tạm giam của Cơ quan điều tra, kiên quyết không phê chuẩn các lệnh thiếu chứng cứ xác thực; cơ quan liên ngành ban hành thông tư hướng dẫn thống nhất trong thời hạn 12 tháng.
• Nâng cao trình độ nghiệp vụ cho người tiến hành tố tụng: Tòa án nhân dân và Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Bắc Kạn định kỳ tổ chức tối thiểu 02 đợt tập huấn chuyên sâu hàng năm trong giai đoạn 2015 – 2020, chú trọng bồi dưỡng kỹ năng đánh giá chứng cứ và nhận thức về quyền con người cho 100% cán bộ tư pháp.
• Đầu tư đồng bộ cơ sở vật chất và ứng dụng công nghệ quản lý: Bộ Công an và Ủy ban nhân dân tỉnh Bắc Kạn bố trí ngân sách nâng cấp hệ thống nhà tạm giữ tại 7 huyện và trại tạm giam công an tỉnh, giải ngân 100% nguồn vốn trang thiết bị tin học hóa dữ liệu quản lý can phạm trước năm 2020 nhằm bảo đảm tối đa chế độ giam giữ theo luật định.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Đội ngũ Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán: Hỗ trợ nắm vững cơ sở lý luận và tiêu chí áp dụng đúng căn cứ tạm giam; use case: Thẩm định hồ sơ và chuẩn hóa quy trình ban hành, phê chuẩn lệnh tạm giam trong các vụ án phức tạp.
• Luật sư và người bào chữa: Cung cấp hệ thống luận cứ thực tiễn và căn cứ pháp lý vững chắc; use case: Xây dựng văn bản kiến nghị thay đổi biện pháp tạm giam sang bảo lĩnh hoặc cấm đi khỏi nơi cư trú cho thân chủ.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Luật: Cung cấp nguồn tư liệu học thuật chuyên sâu và bộ số liệu thực chứng 5 năm; use case: Khai thác làm tài liệu tham khảo giảng dạy, nghiên cứu chuyên đề về các biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự.
• Cơ quan xây dựng chính sách và cải cách tư pháp: Cung cấp bằng chứng thực tiễn từ địa bàn miền núi phục vụ quá trình sửa đổi, bổ sung Bộ luật Tố tụng hình sự; use case: Xây dựng báo cáo tổng kết thi hành luật và đề xuất các giải pháp hoàn thiện thể chế tư pháp.

Câu hỏi thường gặp

Biện pháp tạm giam được áp dụng đối với những chủ thể nào theo pháp luật hiện hành?

Theo Điều 88 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, tạm giam chỉ áp dụng đối với bị can, bị cáo phạm tội đặc biệt nghiêm trọng, rất nghiêm trọng, hoặc phạm tội ít nghiêm trọng/nghiêm trọng có khung hình phạt tù trên hai năm kèm căn cứ cho thấy người đó có thể trốn, cản trở điều tra hoặc tiếp tục phạm tội.

Thời hạn tạm giam để điều tra đối với các loại tội phạm được quy định tối đa là bao lâu?

Thời hạn tạm giam điều tra lần đầu là 2 tháng với tội ít nghiêm trọng, 3 tháng với tội nghiêm trọng, 4 tháng với tội rất nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng. Thời hạn tối đa sau khi gia hạn là 3 tháng (ít nghiêm trọng), 6 tháng (nghiêm trọng), 9 tháng (rất nghiêm trọng) và 16 tháng đối với tội đặc biệt nghiêm trọng.

Phụ nữ có thai hoặc đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi có bị tạm giam không?

Pháp luật quy định không áp dụng tạm giam đối với phụ nữ mang thai hoặc nuôi con dưới 36 tháng tuổi có nơi cư trú rõ ràng, trừ 3 trường hợp ngoại lệ: đối tượng bỏ trốn bị bắt theo lệnh truy nã, tiếp tục phạm tội/cố ý cản trở điều tra, hoặc phạm tội xâm phạm an ninh quốc gia.

Thực tiễn áp dụng biện pháp tạm giam tại tỉnh Bắc Kạn giai đoạn 2010 – 2014 có điểm gì nổi bật?

Giai đoạn 2010 – 2014 ghi nhận 2.662 lượt xử lý tạm giam, số lượng tăng 276,5% theo xu hướng tăng của tội phạm hình sự. Địa phương thực hiện tốt công tác kiểm sát với 0 trường hợp quá hạn giam giữ và 320 trường hợp được thay đổi biện pháp ngăn chặn kịp thời khi hết căn cứ tạm giam.

Những cơ quan và chức danh nào có thẩm quyền ra lệnh tạm giam bị can, bị cáo?

Thẩm quyền thuộc về Viện trưởng/Phó Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân, Chánh án/Phó Chánh án Tòa án nhân dân, Hội đồng xét xử, Thẩm phán Chánh tòa phúc thẩm và Thủ trưởng/Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra các cấp (lệnh của Cơ quan điều tra bắt buộc phải có sự phê chuẩn của Viện kiểm sát cùng cấp).

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện các vấn đề lý luận về biện pháp ngăn chặn tạm giam gắn liền với nguyên tắc bảo đảm quyền tự do thân thể theo Hiến pháp năm 2013.
• Phân tích sâu sắc bức tranh thực tiễn thông qua bộ số liệu 1.980 vụ án và 2.662 trường hợp xử lý tạm giam tại tỉnh Bắc Kạn giai đoạn 2010 – 2014.
• Nhận diện chính xác những vướng mắc pháp lý và rào cản đặc thù của địa bàn miền núi tác động đến hiệu quả áp dụng pháp luật tố tụng hình sự.
• Đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp mang tính khả thi cao về hoàn thiện lập pháp, tăng cường kiểm sát, bồi dưỡng cán bộ và đầu tư cơ sở vật chất.
• Đóng góp nguồn tư liệu học thuật và thực chứng có giá trị phục vụ trực tiếp cho tiến trình cải cách tư pháp tại Việt Nam giai đoạn 2015 – 2020.

Để nắm vững toàn bộ luận cứ khoa học, bảng số liệu phân tích chi tiết và các kiến nghị lập pháp cụ thể, bạn đọc và các chuyên gia tư pháp hãy tham khảo trọn vẹn tài liệu luận văn thạc sĩ luật học chuyên ngành Luật hình sự và Tố tụng hình sự.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ BIỆN PHÁP NGĂN CHẶN TẠM GIAM THEO QUY ĐỊNH CỦA LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ 1. Khái niệm và các vấn đề cơ bản của biện pháp tạm giam trong Luật tố tụng hình sự Việt Nam 1. Khái niệm biện pháp ngăn chặn và mục đích của biện pháp ngăn chặn Bộ luật TTHS quy định một loạt các biện pháp cưỡng chế nhà nước do cơ quan tiến hành tố tụng áp dụng nhằm thực hiện những mục đích tố tụng nhất định. Căn cứ vào mục đích của chúng có thể phân loại các biện pháp cưỡng chế thành các nhóm sau: - Nhóm biện pháp cưỡng chế để đảm bảo thu thập và ghi nhận chứng cứ (khám người, khám nơi ở, xem xét dấu vết.); - Nhóm biện pháp cưỡng chế để đảm bảo cho quá trình tố tụng được tiến hành bình thường và thuận lợi (kê biên tài sản, áp giải bị can.

Trong hệ thống các biện pháp cưỡng chế TTHS thì các BPNC chiếm vị trí đặc biệt quan trọng, nó ảnh hưởng trực tiếp đến thân thể, quyền con người, hạn chế một số quyền nhân thân của công dân. Chính vì vậy mà BLTTHS đã dành một chương riêng để quy định về các BPNC. Để việc hiểu và thực hiện tốt các quy định về BPNC, nhiều công trình, tài liệu, sách báo đã có những khái niệm khác nhau về các BPNC. Từ điển thuật ngữ pháp lý phổ thông của Nhà xuất bản "Sách pháp lý" Matxcơva, 1973 giải thích rằng: Biện pháp ngăn chặn là biện pháp cưỡng chế về mặt TTHS do điều tra 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] viên, dự thẩm viên, kiểm sát viên và tòa án áp dụng đối với bị can (người bị tình nghi) nếu có đủ căn cứ cho rằng bị can trốn tránh việc điều tra, dự thẩm hoặc trốn tránh tòa án, cản trở việc xác minh sự thật về vụ án, hay sẽ tiếp tục hoạt động phạm tội, cũng như để đảm bảo việc thi hành án [3, tr.

BLTTHS Việt Nam hiện hành mặc dù không đưa ra một khái niệm về BPNC, tuy nhiên tại Điều 79 BLTTHS 2003 cũng đã quy định các căn cứ áp dụng các BPNC như sau: Để kịp thời ngăn chặn tội phạm hoặc khi có căn cứ chứng tỏ bị can, bị cáo sẽ gây khó khăn cho việc điều tra, truy tố, xét xử hoặc sẽ tiếp tục phạm tội, cũng như khi cần bảo đảm thi hành án, thì cơ quan điều tra, Viện kiểm sát hoặc Tòa án có thể áp dụng một trong những biện pháp ngăn chặn sau đây: bắt, tạm giữ, tạm giam, cấm đi khỏi nơi cư trú, bảo lĩnh, đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm [18]. Các căn cứ này cũng đã phản ánh một phần bản chất của của các BPNC của pháp luật TTHS Việt Nam. Tuy nhiên, BPNC là biện pháp cưỡng chế tố tụng rất nghiêm khắc, đòi hỏi phải có sự phân định rõ ràng về chủ thể áp dụng, về thẩm quyền áp dụng, về đối tượng bị áp dụng, về căn cứ và mục đích áp dụng để từ đó mới có thể hiểu một cách thấu đáo và vận dụng đúng đắn vào thực tiễn. Giáo trình luật TTHS Việt Nam - Khoa luật, Đại học Quốc gia Hà Nội, cho rằng: BPNC là biện pháp cưỡng chế trong TTHS áp dụng với bị can, bị cáo, người phạm tội quả tang và người cần phải bắt trong trường hợp khẩn cấp.

Nhằm kịp thời ngăn chặn tội phạm của họ, ngăn chặn người đó gây khó khăn cho việc điều tra truy tố, xét xử và tiếp tục phạm tội hoặc trốn [30, tr. Cuốn "Tội phạm học, luật hình sự và TTHS" lại giải thích rằng BPNC là một loại biện pháp do cơ quan điều tra, VKS và Tòa án áp dụng đối với người bị tình nghi phạm tội, đối với bị can, bị cáo và cả người bị kết án khi 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] các cơ quan này có căn cứ cho rằng những người này sẽ gây khó khăn cho việc điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án hoặc tiếp tục phạm tội. BPNC gồm: Bắt, tạm giữ, tạm giam, cấm đi khỏi nơi cư trú, bảo lĩnh, đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm. Có thể nói rằng, các sách báo, tài liệu nêu trên đã nêu lên được khía cạnh này hay khía cạnh khác khái niệm về các BPNC.

Một khái niệm hoàn chỉnh, chính xác về các biện pháp ngăn chặn thì trong khái niệm đó phải hàm chứa tất cả các dấu hiệu đặc trưng của các BPNC như: căn cứ áp dụng; mục đích áp dụng; thẩm quyền áp dụng và đối tượng áp dụng biện pháp ngăn chặn. Vì vậy có thể hiểu: Biện pháp ngăn chặn là những biện pháp cưỡng chế TTHS do cơ quan hoặc người có thẩm quyền theo quy định của pháp luật áp dụng đối với bị can, bị cáo hoặc đối với người chưa bị khởi tố; khi có căn cứ do BLTTHS quy định, nhằm kịp thời ngăn chặn tội phạm, ngăn chặn việc bị can, bị cáo gây khó khăn cho việc điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hoặc ngăn ngừa họ tiếp tục phạm tội. Biện pháp ngăn chặn gồm: Bắt, tạm giữ, tạm giam, cấm đi khỏi nơi cư trú, bảo lĩnh, đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm. Việc quy định các BPNC nhằm đảm bảo cho hoạt động của các cơ quan có thẩm quyền được thực hiện thuận lợi, việc chứng minh vụ án đạt kết quả tốt, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động đấu tranh phòng và chống tội phạm.

Đồng thời góp phần bảo đảm việc thực hiện dân chủ, tôn trọng các quyền cơ bản của công dân được pháp luật bảo vệ. Khái niệm, đặc điểm của biện pháp ngăn chặn tạm giam Tạm giam là một BPNC trong TTHS. Nó là biện pháp bảo đảm cho hoạt động TTHS đạt được hiệu quả cao, đồng thời thể hiện thái độ nghiêm khắc của Nhà nước đối với người có hành vi xâm phạm lợi ích của Nhà nước, 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] lợi ích xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. Tuy nhiên, khi áp dụng BPTG vào quá trình giải quyết vụ án, các cơ quan tiến hành tố tụng phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật, để bảo đảm các quyền của công dân, góp phần nâng cao hiệu quả của cuộc đấu tranh chống và phòng ngừa tội phạm.

Bản chất pháp lý của BPTG còn thể hiện ở chỗ: đây là những biện pháp cưỡng chế của Nhà nước áp dụng đối với các đối tượng nhất định và trong những trường hợp do pháp luật quy định, nhằm ngăn chặn những hành vi nguy hiểm cho xã hội, ngăn ngừa họ tiếp tục phạm tội hoặc gây cản trở cho các hoạt động tố tụng. Theo Điều 88 BLTTHS thì đối tượng bị áp dụng BPTG chỉ có thể là bị can, bị cáo tức là những người đã bị khởi tố về hình sự hoặc đã bị Tòa án quyết định đưa ra xét xử và không phải tất cả bị can, bị cáo đều bị tạm giam mà chỉ áp dụng khi bị can, bị cáo rơi vào trường hợp sau: - Bị can, bị cáo phạm tội trong những trường hợp đặc biệt nghiêm trọng, phạm tội rất nghiêm trọng; - Bị can, bị cáo phạm tội nghiêm trọng, phạm tội ít nghiêm trọng mà BLHS quy định hình phạt tù trên hai năm và có căn cứ để cho rằng người đó có thể trốn hoặc cản trở việc điều tra, truy tố, xét xử hoặc có thể tiếp tục phạm tội. Là biện pháp cưỡng chế nhà nước, pháp luật nước ta chỉ quy định một phạm vi hẹp những cơ quan và cá nhân có thẩm quyền áp dụng BPTG, đó là: - Viện trưởng, phó Viện trưởng VKSND và VKS quân sự các cấp. - Chánh án, phó chánh án TAND và Tòa án quân sự các cấp.

- Thẩm phán là Chánh tòa, Phó Chánh tòa phúc thẩm TANDTC. - Thủ trưởng, Phó thủ trưởng Cơ quan điều tra các cấp. Trong trường hợp này, lệnh tạm giam phải được VKS cùng cấp phê chuẩn trước khi thi hành. Tạm giam là biện pháp tạm thời tước tự do do Cơ quan điều tra, VKS, Tòa án áp dụng đối với bị can, bị cáo trong trường hợp do luật định.

Thời hạn 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tạm giam phụ thuộc vào giai đoạn tố tụng cũng như tính chất phức tạp của vụ án mà bị can, bị cáo phải thực hiện Tạm giam là BPNC nghiêm khắc nhất trong số các BPNC. Nếu như các biện pháp ngăn chặn khác như cầm đi khỏi nơi cư trú, bảo lĩnh, đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm chỉ ảnh hưởng đến các quyền tự do khác của công dân như quyền bất khả xâm phạm về thân thể, quyền tự do giao tiếp, quyền hội họp. Còn các biện pháp bắt người, tạm giữ cũng là BPNC nghiêm khắc, nó cũng hạn chế quyền tự do của công dân, nhưng thời gian hạn chế quyền tự do trong bắt và tạm giữ ngắn hơn nhiều so với tạm giam. Trong vòng 24 giờ sau khi bị bắt, Cơ quan điều tra phải lấy lời khai, ra quyết định tạm giữ hoặc trả lại tự do cho người bị bắt.

Thời gian tạm giữ là 3 ngày đêm và tối đa là 09 ngày đếm đối với trường hợp có gia hạn tạm giữ. Trong khi đó thời hạn tạm giam để điều tra có thể lên đến 12 tháng hoặc 16 tháng. Tạm giam là BPNC nghiêm khắc nhất nhưng tạm giam không phải là hình phạt tù bởi vì mục đích của tạm giam là ngăn chặn tội phạm và hành vi trốn tránh pháp luật của người phạm tội, bảo đảm cho việc điều tra, truy tố, xét xử hoặc thi hành án được tiến hành đúng đắn, còn hình phạt là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc của Nhà nước do Tòa án áp dụng nhằm trừng phạt người phạm tội và nhằm mục đích cải tạo họ thành người có ích cho xã hội Tạm giam là biện pháp có tính chất lựa chọn “có thể áp dụng” tức là không phải bắt buộc áp dụng đồng loạt cho mọi bị can, bị cáo khi đã có đủ căn cứ mà những căn cứ chỉ là điều kiện đủ để áp dụng tạm giam Với mục đích ngăn chặn và phòng ngừa tội phạm, việc quy định BPTG trong BLTTHS có ý nghĩa rất quan trọng. BPTG góp phần nâng cao hiệu lục quản lý nhà nước, củng cố, tăng cường pháp chế XHCN, bảo vệ sự an toàn và vững mạnh của chế độ XHCN, bảo vệ tài sản, tĩnh mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của công dân, tạm giam đúng sẽ góp phần bảo 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.