phần mở đầu, kết luận, danh mục các tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung của luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: - Chƣơng 1: Cơ sở lý luận của đề tài - Chƣơng 2: Biện pháp rèn luyện kỹ năng tự học vật lý cho học sinh chƣơng “Dao động cơ” Vật lí 12 cơ bản - Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 1.Khái niệm tự học Quan điểm về tự học Từ điển giáo dục NXB Bách khoa Hà Nôi: “Tự học là quá trình tự lĩnh hội tri thức khoa học và rèn luyện kĩ năng thực hành không có sự hướng dẫn trực tiếp của giáo viên và quản lí trực tiếp của cơ sở giáo dục-đào tạo. Đây là phương thức học tập cơ bản của giáo dục không chính quy, giáo dục thường xuyên, còn là bộ phận không thể tách rời của quá trình học tập có hệ thống trong các nhà trường nhằm đào sâu, mở rộng để nắm vững kiến thức cơ bản của học sinh…”[16, tr.126] Cũng bàn về khái niệm tự học, Giáo sƣ Nguyễn Cảnh Toàn: “Tự học là tự mình động não suy nghĩ, sử dụng các năng lực trí tuệ và có khi cả cơ bắp cùng các phẩm chất của mình, rồi cả động cơ tình cảm, cả nhân sinh quan, thế giới quan để chiếm lĩnh một lĩnh vực hiểu biết nào đó bằng nỗ lực của bản thân cố gắng chiếm lĩnh kiến thức đó”.S Vũ Văn Tảo: “Học cốt lõi là tự học, là quá trình phát triển nội tại, trong đó chủ thể tự thể hiện và biến đổi mình, tự làm phong phú giá trị con người của mình bằng cách thu nhận, xử lí và điều chỉnh thông tin từ môi trường sống của chủ thể”. Còn Giáo sƣ Phan Ngọc Liên đƣa ra khái niệm tự học của học sinh: “Tự học của học sinh là phải nắm kiến thức một cách chính xác, vững chắc. Kiến thức phải được nhận thức một cách sâu sắc và có thể vận dụng một cách thành thạo.
Việc tự học phải được tiến hành với sự hứng thú, say mê, ý thức trách nhiệm tinh thần, lao động cần cù. Trong việc tự học quan trọng nhất đối với học sinh không chỉ nắm vững kiến thức, hiểu sâu kiến thức mà còn hình thành ở các em tư cách phẩm chất của người lao động, kiên trì, sáng tạo”.166] Các quan điểm trên đều đề cập đến tính chủ động, tự vận động các năng lực của mình vào việc học. Nhƣng trong mỗi định nghĩa lại đề cập sâu đến một khía cạnh nào đó của tự học. Nếu nhƣ định nghĩa của từ điển giáo dục và của giáo sƣ Nguyễn Cảnh Toàn đề cập nhiều đến hình thức và phƣơng thức tự học thì của Giáo sƣ Phan Ngọc Liên lại nhấn mạnh đến mục tiêu và hiệu quả mà tự học hƣớng tới.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Qua đó chúng tôi có thể khái quát khái niệm tự học đối với học sinh THPT nhƣ sau: Tự học là tự mình động não huy động tất cả mọi năng lực trí óc, tinh thần, tình cảm, sức khỏe và sử dụng tối đa những điều kiện khách quan có thể có vào hỗ trợ cho việc chiếm lĩnh tri thức. Việc tự học của mỗi học sinh phải đƣợc tiến hành một cách say mê, hứng thú với tinh thần trách nhiệm cao, nhanh chóng hiệu quả đạt không chỉ đạt đến chuẩn mực chính xác về kiến thức mà còn hình thành phẩm chất lao động và thói quen tốt đẹp. Đối với học sinh phổ thông, tự học có thể đƣợc hiểu là trên cơ sở bài giảng có tính chất gợi mở của thầy, ngƣời học phải vận dụng mọi năng lực trí tuệ, tình cảm và phẩm chất của mình để lĩnh hội. Ngƣời học phải tự đọc thêm sách giáo khoa và đọc thêm tài liệu để hiểu kĩ vấn đề và có thể giải quyết các nhiệm vụ học.
ý nói đến mối liên hệ giữa nội lực của việc học và ngoại lực của việc dạy. Hình thức tự học của học sinh THPT Có nhiều hình thức tự học khác nhau, theo chúng tôi có thể phân chia tự học của học sinh phổ thông theo cách hình thức sau đây: - Tự học dƣới sự hƣớng dẫn của giáo viên - Tự học không có sự hƣớng dẫn của GV (“học không giáp mặt với thầy”). - Tự học ở mức độ cao: ngƣời học tự thực hiện, tự rút kinh nghiệm, tự hoàn thiện kĩ năng nghề nghiệp. Có nhiều hình thức tự học và đối tƣợng tự học là vô cùng phong phú và đa dạng.
Trong đề tài khóa luận của mình, chúng tôi chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu một số kỹ năng tự học của học sinh trong hoạt động tự học của học sinh nhƣ kĩ năng nghe và ghi chép bài trên lớp; kĩ năng đọc sách và tài liệu; kĩ năng làm bài tập về nhà; kĩ năng tự kiểm tra - đánh giá quá trình tự học của mình dƣới sự hƣớng dẫn của giáo viên. Vị trí, tầm quan trọng của hoạt động tự học trong hoạt động học Quá trình dạy học là một hệ thống, trong đó hoạt động học là nhân tố trung tâm. Sự phát triển của lí luận dạy học ngày nay đang có xu hƣớng coi hoạt động học của học sinh là nhân tố trung tâm và duy nhất trong quá trình dạy học. Cốt lõi của việc học là tự học.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học là một hoạt động có tính đa dạng nhằm đảm bảo cho học sinh hoàn thành tốt nhiệm vụ học tập. Trong đó, hoạt động tự học là một bộ phận không thể tách rời mà học sinh phải tiến hành với ý thức và năng lực tự tổ chức, tự điều khiển ở trình độ cao. Vai trò của tự học: Tự học giúp cho kiến thức của mình trở nên sâu sắc, vững chắc, phong phú; tƣ duy trở nên sắc sảo; tạo lập nên tính cách và hứng thú cho ngƣời học; giúp ngƣời học ngày càng tiến bộ 1. Ý nghĩa của tự học.
Có thể khái quát ý nghĩa của tự học nhƣ sau: - Tự học là yếu tố quyết định chất lƣợng giáo dục - Tự học là con đƣờng chủ yếu để HS tự nâng cao trình độ, khả năng làm việc độc lập, sáng tạo, chủ động, khả năng thích ứng với các điều kiện biến đổi của thực tiễn. - Tự học tạo nền xuất hiện các nhà khoa học. Tự học là mảnh đất gieo mầm và nuôi dƣỡng các nhà khoa học. Tự học là “cốt” của việc học của ngƣời học, hễ có học là có tự học, bởi không ai có thể học thay cho ngƣời học.
Khi nói đến học là hàm nói về tự học. Mối quan hệ giữa hoạt động tự học của cá nhân với vai trò chỉ đạo của giáo viên và tập thể Để tự học đạt hiệu quả cao và tốn ít công sức và thời gian, học sinh cần phải: - Tranh thủ tối đa sự chỉ đạo giúp đỡ của giáo viên nhƣng không đƣợc ỷ lại. - Hoàn thành đầy đủ và nghiêm túc những nhiệm vụ tự học mà GV giao cho. - Tự tổ chức quá trình tự học có kế hoạch khoa học, có phƣơng pháp hợp lí và sự nỗ lực cao nhất của bản thân.
- Thƣờng xuyên tự kiểm tra - đánh giá nghiêm túc bản thân mình. Từ đó tự điều chỉnh, tự thúc đẩy hoạt động tự học của mình trên cơ sở thống nhất với sự chỉ đạo của giáo viên.Điều kiện để tự học đạt hiệu quả Trong quá trình dạy và quá trình học, để tự học của học sinh đạt hiệu quả cần có sự cộng hƣởng của hai nhân tố nội lực và ngoại lực. - Nhân tố ngoại lực là cách dạy của ngƣời thầy. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Nhân tố nội lực.
Đó chính là cách học của trò. Việc học của ngƣời học đạt hiệu quả cao nhất khi có sự cộng hƣởng của hai nhân tố nội lực, phƣơng pháp học của ngƣời học và ngoại lực - phƣơng pháp dạy của ngƣời thầy. Sự kết hợp này tạo nên phƣơng pháp tự học hiệu quả cho ngƣời học, thúc đẩy nhu cầu và hứng thú tự học của ngƣời học.Rèn luyện kĩ năng tự học Rèn luyện kĩ năng tự học là phát triển năng lực sáng tạo, chủ động, tích cực trong học tập của học sinh. Quá trình này đòi hỏi học sinh phải có tính kỉ luật cao, ngƣời học phải cố gắng, bền bỉ về trí lực, thể lực.
Đặc biệt đòi hỏi có ý chí, sự kiên trì, tính cẩn thận, tỉ mỉ khẩn trƣơng và sáng tạo trong quá trình rèn luyện.1 Kỹ năng tự học Nhiều học sinh cho rằng chỉ cần cố gắng học là có thể đạt kết quả tốt, nhƣng thật ra, biết cách học có hiệu quả là một điều quan trọng mà có khi chƣa đƣợc các em chú ý đúng mức. Hệ quả của phƣơng pháp học không tốt là lãng phí thời gian, thành tích học tập kém, thậm chí thi rớt dẫn đến chán nản, thất vọng và bất mãn. Học đối với học sinh THPT là tiền đề quyết định tƣơng lai. Vậy nên thời gian học tập vô cùng quý giá, không thể lãng phí.
Do đó, các em cần tạo và phát triển nơi mình một kĩ năng học tập có hiệu quả. Đối với giáo viên - Nghiên cứu nội dung chƣơng, bài; - Nghiên cứu kiến thức có liên quan; - Lập sơ đồ cấu trúc chƣơng; - Thiết kế tiến trình dạy học theo từng bài; - Soạn thảo phiếu học tập cho học sinh ở nhà và trên lớp ; - Soạn thảo các đề theo từng chủ đề để học sinh làm và tự kiểm tra; - Lập kế hoạch để giao cho học sinh ôn tập theo chủ đề, chƣơng; - Tạo cho học sinh có thói quen tra cứu tài liệu, đọc bảng biểu.2 Đối với học sinh - Lập thời gian tự học; LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Trả lời các phiếu học tập ở nhà; - Tự biết bổ sung kiến thức còn hổng; - Có thói quen hoàn thành công việc đƣợc giao; - Sáng tạo khi trao đổi và tra cứƣ thông tin để thành kiến thức của mình; - Rèn luyện các kỹ năng tự học cơ bản, khi cần phải biết sử đổi kế hoạch tự học cho phù hợp và hiểu quả. Một số kĩ năng tự học 1.Kĩ năng lập kế hoạch tự học Học tập có phƣơng pháp khoa học trƣớc hết phải có kế hoạch học tập hợp lí và thực hiện nghiêm túc, đầy đủ kế hoạch đó. Xây dựng kế hoạch tự học hợp lí đảm bảo cho tự học có hiệu quả cao.
Kế hoạch tự học đƣợc xây dựng dựa trên một số nguyên tắc cơ bản sau: - Bảo đảm thời gian tự học cho từng môn học tƣơng xứng với lƣợng thông tin của môn học đó.