phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo, luận văn đƣợc trình bày trong ba chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học ở trƣờng trƣờng trung học cơ sở Chƣơng 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học ở các trƣờng trung học cơ sở trên địa bàn huyện Chƣơng Mỹ, thành phố Hà Nội Chƣơng 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở các trƣờng trung học cơ sở trên địa bàn huyện Chƣơng Mỹ, thành phố Hà Nội. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu Đã từ lâu việc nâng cao chất lƣợng dạy học trong các nhà trƣờng nhất là nhà trƣờng bậc phổ thông, nhằm đáp ứng yêu cầu của sự phát triển xã hội là vấn đề mà Việt Nam cũng nhƣ nhiều nƣớc trên thế giới quan tâm. Đảng ta coi giáo dục là quốc sách hàng đầu trong chính sách phát triển đất nƣớc trên quan điểm con ngƣời vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển xã hội.
Chính vì thế mà kể từ Hội nghị Trung ƣơng 4 khoá VII, Đảng ta đã ra nhiều nghị quyết, chỉ thị về phát triển giáo dục. Nghị quyết Trung ƣơng 2 khoá VIII đã nêu: “GD&ĐT hiện nay phải có một bước chuyển nhanh chóng về chất lượng và hiệu quả đào tạo, về số lượng và qui mô đào tạo, nhất là chất lượng dạy học trong các nhà trường nhằm nhanh chóng đưa GD&ĐT đáp ứng yêu cầu đổi mới của đất nước” [3; tr.41] Trong văn kiện Đại hội Đảng IX, Đảng ta thể hiện quan điểm “Tiếp tục nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đổi mới nội dung, phương pháp dạy và học” [4; tr. Muốn làm đƣợc điều này thì trƣớc hết phải nâng cao chất lƣợng quản lý của HT đối với hoạt động dạy học trong nhà trƣờng. Đã có nhiều nhà sƣ phạm nƣớc ta nghiên cứu về lĩnh vực này.
Các tác giả đƣa ra các vấn đề về vai trò của ngƣời HT trong công tác quản lý trƣờng học; bản chất và mối quan hệ giữa các hoạt động dạy và mối quan hệ giữa các hoạt động dạy và hoạt động học; vai trò của ngƣời dạy và ngƣời học; biện pháp nâng cao hiệu quả công tác quản lý của HT (Nguyễn Văn Lê, Nguyễn Thanh Phong, Đặng Vũ Hoạt, Hà Thế Ngữ, Trần Kiều, Trần Kiểm, Nguyễn Phúc Châu, Phan Thế Sủng, Nguyễn Quốc Chí). Trƣớc tình hình nhiệm vụ đổi mới GD&ĐT hiện nay thì việc yêu cầu đổi mới nội dung, phƣơng pháp dạy học là việc làm cần thiết và cấp bách. Các nhà nghiên cứu về giáo dục cũng cho ra đời nhiều công trình trong lĩnh vực này nhƣ: tác giả Trần Viết Vƣợng với vấn đề lấy HS làm trung tâm; tác giả Trần Kiều với vấn đề đổi mới phƣơng pháp dạy học ở trƣờng THCS; tác giả Trần Hồng Quân đề cập tới một 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com số vấn đề đổi mới trong lĩnh vực GD&ĐT; tác giả Trần Kiểm cũng đề xuất việc đổi mới công tác quản lý giáo dục…Trên một số tạp chí thông tin quản lý giáo dục cũng có các bài viết về đổi mới công tác quản lý của phòng GD&ĐT (Nguyễn Trọng Hậu - số 5/2004); đẩy mạnh phong trào đổi mới phƣơng pháp dạy học tại một số trƣờng, khoa CBQL giáo dục ở địa phƣơng (Đặng Khoa Tuyển - số 5/2004) những định hƣớng đổi mới nội dung và phƣơng thức bồi dƣỡng CBQL giáo dục đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông (Phạm Viết Nhụ - số 3/2005). Nhìn chung, các tài liệu trên dù mang tính khái quát hay chỉ đề cập tới một khía cạnh nào đó có liên quan nhƣng đều tập trung thống nhất ở vấn đề làm thế nào để nâng cao chất lƣợng dạy học khi mà ngành giáo dục đang trong thời kỳ đổi mới.
Muốn vậy, trƣớc hết phải thấy rõ đƣợc vai trò quan trọng của công tác quản lý hoạt động dạy học của ngƣời HT trong các nhà trƣờng và phải chú ý đổi mới công tác này. Cho đến nay theo tài liệu mà chúng tôi có đƣợc thì ở huyện Chƣơng Mỹ, thành phố Hà Nội chƣa có tác giả nào đề cập nghiên cứu về vấn đề này. Vì vậy, trong khuôn khổ luận văn này chúng tôi muốn đi sâu hơn về cơ sở lý luận của công tác quản lý hoạt động dạy học, để tìm hiểu thực trạng quản lý hoạt động dạy học của HT các trƣờng THCS trên địa bàn huyện Chƣơng Mỹ, thành phố Hà Nội, từ đó đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động này nhằm nâng cao chất lƣợng dạy học trong trƣờng THCS đáp ứng đƣợc yêu cầu đổi mới của GD hiện nay. Hoạt động dạy học ở trƣờng trung học cơ sở 1.
Khái niệm hoạt động dạy học Cùng với sự phát triển của xã hội loài ngƣời, tri thức của nhân loại cũng dần phong phú và hoàn thiện lên, khái niệm hoạt động dạy học từ đó cũng dần đƣợc mở rộng nội hàm thích ứng với những hoàn cảnh lịch sử khác nhau và phƣơng thức dạy học khác nhau. Các nhà khoa học đã tiếp cận với việc hoạt động dạy học ở các góc độ khác nhau: Dƣới góc độ của giáo dục học: “Hoạt động dạy học là hoạt động đặc trưng cho bất cứ loại hình nhà trường và xét theo quan điểm tổng thể, dạy học chính là con đường giáo dục tiêu biểu nhất” “Với nội dung và tính chất của nó, dạy học luôn được xem là con đường hợp lý, thuận lợi nhất, giúp cho HS với tư cách là chủ 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thể nhận thức, có thể lĩnh hội được một hệ thống tri thức và kỹ năng hành động chuyển thành phẩm chất, năng lực trí tuệ của bản thân…” [19,172] Theo thuyết hoạt động, dạy học gồm hai hoạt động: Hoạt động dạy của ngƣời dạy và hoạt động học của ngƣời học. Hai hoạt động này luôn luôn gắn bó mật thiết với nhau, diễn ra liên tiếp và thâm nhập vào nhau, tồn tại cho nhau, vì nhau, bổ sung, hỗ trợ để cùng nhau phát triển và đạt đƣợc mục tiêu dạy học. - Hoạt động dạy: là sự tổ chức, điều khiển tối ƣu quá trình HS lĩnh hội tri thức, hình thành và phát triển nhân cách HS.
Vai trò chủ đạo của hoạt động dạy chính là tổ chức và điều khiển sự học tập của HS, giúp HS nắm bắt kiến thức đồng thời hình thành kĩ năng, thái độ. Hoạt động dạy có hai chức năng là truyền đạt kiến thức điều khiển quá trình nắm bắt kiến thức theo nội dung chƣơng trình qui định bằng phƣơng pháp phù hợp. - Hoạt động học: là quá trình tự điều khiển tối ƣu sự chiếm lĩnh khái niệm khoa học, qua đó hình thành cấu trúc tâm lý mới, phát triển nhân cách. Vai trò tự điều khiển của hoạt động học thể hiện ở sự tự giác, tích cực, tự lực và sáng tạo dƣới sự tổ chức, điều khiển của thầy nhằm chiếm lĩnh khái niệm khoa học.
Khi đó trò đồng thời đạt đƣợc ba mục đích: trí dục (nắm vững tri thức khoa học tức là hiểu, nhớ và vận dụng tốt); phát triển (tƣ duy và năng lực hoạt động trí tuệ); giáo dục (thái độ, đạo đức, quan điểm, niềm tin…). Hoạt động học có hai chức năng là lĩnh hội tri thức và tự điều khiển quá trình chiếm lĩnh tri thức một cách tự giác, tích cực, tự lực. Nội dung tri thức là bao gồm hệ thống khái niệm của môn học mà trò phải lĩnh hội bằng phƣơng pháp phù hợp (mô tả, giải thích, vận dụng) để biến tri thức của nhân loại thành học vấn của bản thân [35,37] Dƣới góc độ của lý luận quản lý: để đạt đƣợc mục đích dạy học, ngƣời dạy và ngƣời học đều phải phát huy các yếu tố chủ quan của cá nhân (phẩm, chất và năng lực của ngƣời dạy và ngƣời học) để xác định nội dung, lựa chọn phƣơng pháp tìm kiếm các hình thức, tận dụng các phƣơng tiện, điều khiển và đánh giá kết quả thu đƣợc [36,48] 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tri thức nhân loại Dạy Học Yếu tố chủ Yêú tố chủ Quản lý Tự quản quan năng quan: năng lý lực phẩm lực, phẩm chất của chất của Truyền Lĩnh hội ngƣời dạy ngƣời học đạt Chế định Bộ máy TC Nguồn Hệ thống GD -ĐT NLDH TL - VLDH TT QLGD Các yêu tố khách quan do chủ thể quản lý dạy học tạo ra Mục tiêu giáo dục Sơ đồ 1.1: Sơ đồ dạy học dưới góc độ lý luận quản lý [nguồn Lý luận dạy học ở trường THCS, Nguyễn Ngọc Bảo - Trần Kiểm] Các hoạt động trên đƣợc thực hiện tuân theo sự quản lý, tiến hành của HT theo kế hoạch thống nhất, có tổ chức và đƣợc tổ chức kiểm tra đánh giá. Nhƣ vậy, trong quá trình dạy học xuất hiện sự lao động chung của nhóm (ngƣời quản lý, ngƣời dạy và ngƣời học).
Tóm lại: Mối quan hệ của hoạt động dạy học là mối quan hệ biện chứng, có sự cộng tác tối ưu giữa người dạy và người học bằng sự phát huy những yếu tố chủ 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quan của họ và sử dụng có hiệu quả các yếu tố khách quan do các cấp quản lý tạo ra để quản lý truyền đạt và tự quản lý, lĩnh hội tri thức nhân loại nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục. Với cách tiếp cận này ta thấy vẫn kế thừa và đảm bảo đầy đủ nội hàm của khái niệm dạy học. Ý nghĩa về mặt quản lý trong khái niệm này đƣợc thể hiện ở hai chỗ: hoạt động dạy học luôn đƣợc đặt trong sự điều chỉnh của các yếu tố về môi trƣờng (chỉ định GD&ĐT, bộ máy tổ chức và nhân lực, tài liệu, vật liệu và hệ thống thông tin quản lý dạy học…). Ngƣời quản lý dạy học không những phải phát huy các yếu tổ chủ quan của ngƣời dạy, ngƣời học mà cần có các biện pháp quản lý để ngƣời dạy, ngƣời học sử dụng có hiệu quả các yếu tố khách quan (phƣơng tiện, điều kiện dạy học).
Hoạt động dạy học ở trường THCS trong giai đoạn hiện nay 1. Đặc điểm của HS và hoạt động học của HS THCS Đặc điểm của HS THCS có độ tuổi 11, 12 đến tuổi 14, 15 là lứa tuổi thiếu niên, giai đoạn có nhiều biến đổi mạnh “ tuổi khủng hoảng”, “ tuổi bất trị”… Về mặt tâm lý đây là thời kỳ chuyển tiếp từ tuổi ấu thơ lên tuổi trƣởng thành. Đặc điểm chung lứa tuổi này “vừa trẻ con, vừa có tính ngƣời lớn”, có khuynh hƣớng muốn trở thành ngƣời lớn.