Tổng quan nghiên cứu

Thực tiễn quản lý nhà nước giai đoạn 2013 - 2016 ghi nhận nhiều vụ việc vi phạm pháp luật nghiêm trọng liên quan đến cán bộ thực thi công vụ. Điển hình năm 2013, Tòa án nhân dân tỉnh Khánh Hòa đã tuyên phạt 5 năm tù đối với một cán bộ thanh tra do hành vi làm lộ bí mật nhà nước. Riêng trong 10 tháng đầu năm 2016 tại Thành phố Hồ Chí Minh, có tới 80 trường hợp công chức thanh tra bị xem xét kiểm điểm kỷ luật, trong đó 21 cá nhân nhận các hình thức kỷ luật từ khiển trách, hạ bậc lương đến buộc thôi việc, cùng 58 trường hợp phải chuyển hồ sơ ra Hội đồng kỷ luật. Những con số này gióng lên hồi chuông cảnh báo sâu sắc về sự suy thoái phẩm chất trong một bộ phận cán bộ ngành thanh tra.

Công tác thanh tra là lĩnh vực công vụ đặc thù, nhạy cảm, trực tiếp kiểm tra việc thực thi quyền lực và phòng chống tham nhũng. Khi thanh tra viên thiếu bản lĩnh chính trị và sự liêm chính, nguy cơ trục lợi cá nhân là rất lớn. Đứng trước yêu cầu đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh theo Chỉ thị số 05-CT/TW của Bộ Chính trị và Chỉ thị số 345/CT-TTCP của Tổng Thanh tra Chính phủ, việc củng cố tư cách người làm công tác thanh tra trở thành nhiệm vụ mang tính sống còn.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát toàn diện thực trạng rèn luyện đạo đức tại cơ quan Thanh tra tỉnh Kiên Giang trong năm 2016, từ đó đề xuất 5 nhóm biện pháp rèn luyện khoa học. Về mặt ý nghĩa thực tiễn, công trình góp phần chuẩn hóa năng lực cho 100% đội ngũ thanh tra viên địa phương, hướng tới mục tiêu giảm thiểu 0% các sai phạm công vụ, củng cố vững chắc niềm tin của nhân dân vào cơ quan thanh tra cấp tỉnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý luận đạo đức học Mác - Lênin kết hợp với tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng. Theo quan điểm mác-xít, đạo đức là hình thái ý thức xã hội phản ánh các quan hệ kinh tế - xã hội, trong đó lao động chân chính là thước đo giá trị nhân cách. Tư tưởng Hồ Chí Minh định vị đạo đức là cái gốc của người cán bộ, với các phẩm chất cốt lõi gồm trung với nước, hiếu với dân, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư.

Đồng thời, đề tài vận dụng lý thuyết quản lý giáo dục và phát triển nhân lực công vụ, xác định quá trình rèn luyện đạo đức là một chỉnh thể cấu trúc gồm 5 thành tố mật thiết: mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức và đánh giá kết quả. Bốn khái niệm cơ bản được chuẩn hóa trong nghiên cứu gồm:

  • Đạo đức công vụ
  • Đạo đức nghề nghiệp thanh tra
  • Hoạt động rèn luyện và tự rèn luyện
  • Thanh tra viên cấp tỉnh

Khung quy chuẩn đạo đức nghề nghiệp trong luận văn bám sát Quyết định số 1821-QĐ/BCS ngày 30/12/2011 quy định 5 chuẩn mực đạo đức cán bộ thanh tra và Quyết định số 1860/2007/QĐ-TTCP-TCCB gồm 10 quy tắc ứng xử của công chức ngành thanh tra.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu nghiên cứu kết hợp giữa tư liệu thứ cấp từ 57 văn bản pháp quy, công trình khoa học chuyên ngành và dữ liệu sơ cấp thu thập qua điều tra thực địa. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 32 người, bao gồm 20 thanh tra viên trực tiếp công tác, 10 cán bộ lãnh đạo quản lý và 02 đại diện từ các cơ quan, đơn vị là đối tượng thanh tra trên địa bàn tỉnh Kiên Giang. Phương pháp chọn mẫu định mức kết hợp chọn mẫu thuận tiện được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện cho các ngạch thanh tra viên từ cấp cơ sở đến cấp tỉnh.

Các phương pháp thu thập dữ liệu gồm điều tra bằng bảng hỏi anket cấu trúc kín, phỏng vấn sâu cá nhân và nghiên cứu sản phẩm hoạt động thông qua các biên bản, kết luận thanh tra thực tế. Dữ liệu định lượng được xử lý chuyên sâu bằng phần mềm SPSS để tính toán các chỉ số điểm trung bình, độ lệch chuẩn và xếp hạng thứ bậc. Lý do lựa chọn phân tích SPSS là nhằm lượng hóa chính xác mức độ nhận thức, hành vi và các nhân tố ảnh hưởng, loại bỏ tính chủ quan trong đánh giá phẩm chất đạo đức. Toàn bộ tiến trình nghiên cứu được triển khai chặt chẽ trong vòng 12 tháng theo 10 giai đoạn cụ thể từ xây dựng đề cương, khảo sát thực địa đến nghiệm thu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phát hiện thứ nhất: Về nhận thức, 100% cán bộ quản lý và thanh tra viên tham gia khảo sát đều đánh giá việc rèn luyện đạo đức nghề nghiệp có vai trò đặc biệt quan trọng, thể hiện qua điểm trung bình nhận thức đạt mức cao 4.25/5.00. Tuy nhiên, vẫn còn khoảng 35% thanh tra viên chưa nắm vững toàn diện 10 quy tắc ứng xử chuyên ngành khi xử lý các tình huống thanh tra phức tạp.

Phát hiện thứ hai: Về hành vi công vụ, tỷ lệ thanh tra viên tuân thủ nghiêm túc nội quy cơ quan và bảo mật tài liệu đạt khoảng 85%. Dù vậy, vẫn tồn tại khoảng 15% ý kiến phản ánh về tình trạng cán bộ còn biểu hiện chưa thật sự thận trọng trong giao tiếp độc lập với đối tượng thanh tra ngoài giờ hành chính, tiềm ẩn nguy cơ phát sinh tiêu cực.

Phát hiện thứ ba: Về phương pháp rèn luyện, các phương pháp tác động lý trí như giảng giải, tuyên truyền chiếm ưu thế với 75% tần suất sử dụng, trong khi các phương pháp tổ chức tình huống thực tế, rèn luyện qua diễn tập nghiệp vụ chỉ chiếm khoảng 25% tổng thời lượng đào tạo tại cơ quan.

Phát hiện thứ tư: Về các yếu tố tác động, các yếu tố khách quan gồm mặt trái kinh tế thị trường và áp lực can thiệp từ bên ngoài được đánh giá có mức độ tác động mạnh nhất với điểm trung bình 4.15/5.00, cao hơn mức độ ảnh hưởng của yếu tố chủ quan về năng lực tự kiểm soát cá nhân vốn đạt điểm trung bình 3.82/5.00.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của khoảng cách giữa nhận thức lý thuyết và hành vi thực tế bắt nguồn từ việc công tác kiểm tra, giám sát nội bộ tại đơn vị chưa diễn ra thường xuyên, cơ chế phản hồi thông tin từ đối tượng thanh tra còn thiếu tính bảo mật. Chế độ phụ cấp đặc thù ngành chưa tương xứng với trách nhiệm nặng nề cũng tạo nên áp lực nhất định trước những cám dỗ vật chất.

Kết quả này tương thích với nhiều công trình nghiên cứu về đạo đức công vụ trong giai đoạn 2012 - 2014, khẳng định rằng đạo đức không thể hình thành tự phát mà đòi hỏi một quy trình quản trị nghiêm ngặt. Về mặt trình bày, toàn bộ các phát hiện trên được minh họa trực quan qua 9 bảng số liệu phân tích chi tiết từng cặp chỉ số điểm trung bình và độ lệch chuẩn, kết hợp cùng 1 sơ đồ cấu trúc tổ chức bộ máy cơ quan Thanh tra tỉnh Kiên Giang. Các bảng so sánh thứ hạng giúp nhận diện rõ nét sự phân hóa giữa mức độ cần thiết và tính khả thi của từng phương pháp rèn luyện.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện công tác rèn luyện đạo đức cho thanh tra viên cơ quan Thanh tra tỉnh Kiên Giang, nghiên cứu đề xuất 5 nhóm giải pháp đồng bộ:

Thứ nhất, bồi dưỡng nâng cao bản lĩnh chính trị và nhận thức pháp luật. Lãnh đạo đơn vị cần tổ chức định kỳ 100% các chuyên đề học tập chuẩn mực đạo đức thanh tra, quán triệt sâu sắc 5 tiêu chuẩn đạo đức cách mạng Hồ Chí Minh, giúp 100% công chức nhận thức rõ trách nhiệm pháp lý trong thực thi nhiệm vụ.

Thứ hai, chuẩn hóa nội dung rèn luyện hành vi chuyên môn và phòng ngừa tham nhũng. Thủ trưởng cơ quan cần siết chặt việc giám sát 100% các đoàn thanh tra, kiên quyết thực hiện quy định thay thế thanh tra viên khi có mối quan hệ thân tộc với đối tượng thanh tra, đồng thời thực hiện minh bạch 100% việc kê khai tài sản theo quy định.

Thứ ba, tăng cường rèn luyện kỹ năng ứng xử và văn hóa giao tiếp công sở. Đơn vị cần tổ chức ít nhất 2 khóa tập huấn chuyên sâu mỗi năm về kỹ năng tiếp công dân, giải quyết khiếu nại tố cáo và ứng xử văn minh nơi công cộng, bảo đảm giữ vững tác phong chuẩn mực của người cán bộ thanh tra.

Thứ tư, đổi mới và phối hợp linh hoạt các phương pháp rèn luyện. Cơ quan quản lý cần chuyển dịch từ phương pháp thuyết phục một chiều sang phương pháp nêu gương người tốt việc tốt, gắn kết tự phê bình với việc xử lý kỷ luật nghiêm minh các trường hợp vi phạm nhằm đạt mục tiêu triệt tiêu 100% các biểu hiện sách nhiễu.

Về mặt khuyến nghị, Ủy ban nhân dân tỉnh Kiên Giang và Thanh tra Chính phủ cần tiếp tục rà soát cơ chế chính sách, nâng cao mức đầu tư cơ sở vật chất và bảo đảm chế độ đãi ngộ cho đội ngũ thanh tra viên trong kế hoạch trung hạn giai đoạn 2018 - 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất: Cán bộ lãnh đạo, quản lý tại các cơ quan Thanh tra cấp tỉnh và cấp huyện. Luận văn cung cấp khung tham chiếu thực tiễn giúp người quản lý xây dựng quy trình giám sát nội bộ cho 100% các đoàn thanh tra trực thuộc, nâng cao hiệu lực chỉ đạo điều hành.

Nhóm thứ hai: Toàn thể thanh tra viên và công chức ngành thanh tra. Nghiên cứu đóng vai trò như một cẩm nang nghiệp vụ với 10 quy tắc ứng xử chi tiết, hỗ trợ cán bộ tự soi chiếu, phòng tránh 100% các rủi ro pháp lý và sai phạm đạo đức trong quá trình thanh tra thực địa.

Nhóm thứ ba: Giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý giáo dục, Quản lý công và Luật học. Hệ thống 57 tài liệu tham khảo cùng bộ số liệu khảo sát 32 mẫu thực nghiệm là nguồn tư liệu học thuật giá trị để phát triển các công trình nghiên cứu tiếp theo.

Nhóm thứ tư: Các cơ quan tham mưu về công tác tổ chức cán bộ và phòng chống tham nhũng cấp tỉnh. Tài liệu cung cấp luận cứ thực tiễn để xây dựng các tiêu chí đánh giá, xếp loại cán bộ công chức hằng năm dựa trên mức độ hoàn thành nhiệm vụ và chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao công tác rèn luyện đạo đức nghề nghiệp cho thanh tra viên lại mang tính cấp thiết hàng đầu? Hoạt động thanh tra là chức năng quản lý nhà nước nhạy cảm, trực tiếp đối diện với nhiều cám dỗ vật chất. Các số liệu thực tế cho thấy trong năm 2016 đã có hàng chục cán bộ bị kỷ luật, thậm chí xử lý hình sự, khiến việc rèn luyện đạo đức trở thành yêu cầu sống còn nhằm giữ vững uy tín của cơ quan công quyền.

Luận văn đánh giá đạo đức nghề nghiệp của thanh tra viên dựa trên những trụ cột nào? Nghiên cứu đánh giá toàn diện dựa trên 3 trụ cột cơ bản: ý thức đạo đức nghề nghiệp, hành vi đạo đức trong thực thi công vụ và các mối quan hệ ứng xử. Các trụ cột này được cụ thể hóa thành 5 chuẩn mực đạo đức và 10 quy tắc ứng xử theo quy định của Thanh tra Chính phủ.

Phương pháp xử lý số liệu nào được áp dụng để bảo đảm tính khách quan của kết quả khảo sát? Tác giả sử dụng phần mềm SPSS để xử lý dữ liệu thu được từ bảng hỏi anket 32 đối tượng. Việc phân tích độ lệch chuẩn, điểm trung bình và xếp hạng thứ bậc giúp định lượng chính xác mức độ nhận thức cũng như tính khả thi của các biện pháp đề xuất.

Yếu tố nào gây ảnh hưởng lớn nhất đến quá trình rèn luyện đạo đức của thanh tra viên tại Kiên Giang? Kết quả khảo sát thực tế chỉ ra rằng các yếu tố khách quan từ mặt trái kinh tế thị trường và sự tác động của đối tượng thanh tra có điểm ảnh hưởng cao nhất với mức 4.15/5.00, đòi hỏi đơn vị phải có cơ chế kiểm soát nội bộ thật sự nghiêm ngặt.

Các biện pháp đề xuất trong luận văn có tính khả thi trong thực tế quản lý không? Qua kết quả khảo nghiệm thực tiễn tại đơn vị, 5 nhóm biện pháp đề xuất đều được cán bộ quản lý và thanh tra viên đánh giá đạt mức độ cần thiết và khả thi cao với điểm trung bình trên 4.20/5.00, hoàn toàn phù hợp để áp dụng ngay vào hoạt động thường nhật.

Kết luận

  • Luận văn đã hệ thống hóa sâu sắc các luận điểm lý luận mác-xít và tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức công vụ, xây dựng khung khái niệm chuẩn xác về rèn luyện đạo đức nghề nghiệp thanh tra.
  • Khảo sát thực tiễn trên mẫu 32 đối tượng tại cơ quan Thanh tra tỉnh Kiên Giang phản ánh chân thực bức tranh nhận thức, hành vi và các điểm nghẽn trong công tác quản trị đạo đức công vụ.
  • Đóng góp trọng tâm của đề tài là 5 nhóm biện pháp rèn luyện đồng bộ từ nhận thức, hành vi, ứng xử cho đến đổi mới phương pháp giáo dục và kiểm tra giám sát.
  • Lộ trình triển khai khuyến nghị chia làm 2 giai đoạn từ năm 2017 đến năm 2020 nhằm đảm bảo 100% cán bộ thanh tra được chuẩn hóa phẩm chất chuyên môn.
  • Các cơ quan thanh tra cấp tỉnh cần chủ động áp dụng ngay bộ giải pháp của luận văn vào kế hoạch đào tạo hằng năm để xây dựng đội ngũ thanh tra viên kỷ cương, liêm chính và tận tụy phục vụ nhân dân.