Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC GIÁO DỤC THẨM MỸ CHO TRẺ MẪU GIÁO LỚN THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG TẠO HÌNH Ở TRƯỜNG MẪU GIÁO. Một số khái niệm công cụ liên quan đến đề tài 1. Giáo dục Khái niệm giáo dục rất phức tạp, do đó đi tìm định nghĩa rõ ràng về khái niệm của từ này quả thật không đơn giản.
Trong Larouse Universelle của Pháp định nghĩa: “Giáo dục là toàn thể những cố gắng có ý thức để giúp tạo hóa trong việc phát triển các năng lực thể chất, tinh thần và đạo đức của con ngườii, hướng về sự hoàn thiện, hạnh phúc và sứ mạng xã hội của con người”. Trần Văn Quế trong một tác phẩm tựa đề Sư Phạm Lý Thuyết, 1968, định nghĩa về phép giáo dục: “Phép giáo dục là toàn thể những động tác, những ảnh hưởng đã được sử dụng theo ý muốn của một người đối với một người, hay nói đúng hơn, của một người cao niên với một người thiếu niên và được hướng theo mục đích đào tạo ở người thiếu niên những tính chất đủ các loại mà một khi trở nên trưởng thành người ấy cần phải đạt được”. [11,tr 77] Tóm lại, ta có thể định nghĩa giáo dục như sau: Giáo dục là quá trình tổ chức có ý thức, hướng tới mục đích khơi gợi và biến đổi nhận thức, năng lực, tình cảm, thái độ của cả người dạy và người học theo hướng tích cực. Nghĩa là góp phần hoàn thiện nhân cách cả thầy và trò bằng những tác động có ý thức từ bên ngoài, đáp ứng các yêu cầu tồn tại và phát triển trong xã hội loài người đương đại.
Thẩm mỹ Nói đến thẩm mỹ theo giáo dục học, thẩm mỹ là cảnh quan về cái đẹp, là sự hiểu biết và thưởng thức cái đẹp. Thẩm mỹ có được nhờ con người nhìn nhận, biết liên tưởng rộng rãi, có cảm xúc, có tình cảm mạnh mẽ đối với sự vật hiện tượng. Theo đó, thẩm mỹ là sản phẩm được tạo thành từ 2 yếu tố: + Yếu tố con người nhận thức về cái đẹp từ thiên nhiên. 7 + Yếu tố thiên nhiên tác động đến con người làm nảy sinh cái đẹp.
Thẩm mỹ là “cái đẹp” được xem là đối tượng của thẩm mỹ. Bản thân cái đẹp dễ gây hứng thú và tác động mạnh mẽ vào tâm hồn con người. Chúng ta biết rằng cái đẹp không chỉ là màu sắc, là hình dạng muôn vẻ của sự vật, hiện tượng, đó chỉ là đẹp về hình thức. Cái đẹp thực sự là cái đẹp bên trong của nó, đó là hành vi, phẩm chất đạo đức tốt đẹp, những kinh nghiệm, tinh hoa văn hóa của loài người.
Tóm lại, thẩm mỹ là khả năng nhìn nhận về các sự vật hiện tượng và hiểu biết đúng đắn về hiện thực và nghệ thuật, khả năng sáng tạo ra cái đẹp trong lao động và cuộc sống góp phần hình thành nhân cách người học.Giáo dục thẩm mỹ Giáo dục thẩm mỹ, về bản chất là bồi dưỡng lòng khao khát đưa cái đẹp vào cuộc sống, tạo nên sự hài hòa giữa xã hội – con người - tự nhiên, nâng cao năng lực cảm thụ và sáng tạo cái đẹp ở con người, làm cho con người được phát triển một cách hài hòa trong mọi hoạt động lao động cũng như nghỉ ngơi, trong quan hệ gia đình cũng như xã hội. Giáo dục thẩm mỹ cho trẻ lứa tuổi mầm non là một quá trình sư phạm, nhằm hình thành và phát triển ở trẻ em năng lực ban đầu về cảm thụ và nhận thức đúng đắn cái đẹp trong đời sống sinh hoạt, xã hội, trong tự nhiên và trong nghệ thuật, giáo dục trẻ lòng yêu cái đẹp, sống theo cái đẹp và biết tạo ra cái đẹp trong cuộc sống. Giáo dục thẩm mỹ là một khái niệm rộng, bao gồm việc giáo dục cho trẻ thái độ thẫm mỹ đối với thiên nhiên, lao động, đời sống xã hội và đối với nghệ thuật. Từ việc cho trẻ có được sự hiểu biết đúng đắn thế nào là đẹp, xấu đến sự hình thành thái độ tích cực ủng hộ cái đẹp, loại trừ cái xấu, đồng thời có hành vi thích hợp với bản thân để tạo ra cái đẹp cho bản thân và cái đẹp trong cuộc sống xung quanh là một quá trình tác động sư phạm lâu dài của người lớn (cô giáo, cha mẹ.
Biện pháp giáo dục thẩm mỹ Trước tiên ta hiểu, biện pháp là gì, có thể hiểu non na biện pháp là cách làm, cách giải quyết một vấn đề một cách cụ thể. Biện pháp giáo dục thẩm mỹ cho trẻ ở đây có thể hiểu là cách thực hiện, tạo cho trẻ sự say mê, hứng thú,… là giúp trẻ hiểu được cái đẹp trong thiên nhiên, trong cuộc sống, từ đó trẻ biết yêu cái đẹp, phân biệt cái đẹp và cái xấu, biết hướng tới cái đẹp và mong muốn giữ gìn tạo ra cái đẹp. Trong cuộc sống con người cũng như tất cả mọi vật xung quanh chúng ta, cái đẹp là cái khởi đầu cho mọi điều mới mẻ. Sự nhộn nhịp, tất bật của cuộc sống xô bồ, những gì cho là đẹp luôn được con người đề cao, cái đẹp luôn có giá trị và được con người tô vẻ ngày càng hoàn thiện.
Theo từ điển Tiếng Việt, “tạo hình” là tạo ra các hình thể bằng đường nét, màu sắc, hình khối.[10,tr22] Hoạt động là sự tiêu hao năng lượng thần kinh và cơ bắp của con người khi tác động vào hiện thực khách quan nhằm thỏa mãn nhu cầu của mình. Hoạt động tạo hình được hiểu là phương pháp dạy học mà trong đó dưới sự hướng dẫn của giáo viên, thông qua các hoạt động, trẻ tạo ra một sản phẩm nào đấy trong chương trình môn học. Biện pháp giáo dục thẩm mỹ cho trẻ 5-6 tuổi ở Trường mẫu giáo Duy Thành, ngoài cách tổ chức ở các hoạt động hằng ngày (vui chơi, học tập, sinh hoạt như: đón trẻ, trả trẻ, ăn, ngủ, vệ sinh, …) thì thông qua hoạt động tạo hình cho trẻ, nhằm mục đích góp phần hình thành ở trẻ khả năng cảm thụ và sáng tạo ra cái đẹp, cũng như việc làm thay đổi nhận thức của cán bộ giáo viên trong nhà trường và các bậc phụ huynh về hiệu quả vấn đề giáo dục thẩm mỹ cho trẻ thông qua hoạt động tạo hình theo đúng nghĩa của nó. Cơ sở lý luận của giáo dục thẩm mỹ 1.
Sự cần thiết phải giáo dục thẩm mỹ cho trẻ mẫu giáo Như chúng ta đã biết, thẩm mỹ có ý nghĩa rất lớn đối với đời sống con người. Nhu cầu thẩm mỹ là một trong những nhu cầu quan trọng của đời sống xã hội. Mỗi con người đều có xu hướng vươn tới cái đẹp hoàn hảo, mong muốn cho cuộc sống của mình ngày càng tốt hơn. Xã hội ngày càng phát triển cho nên nhu 9 cầu thẩm mỹ càng cao và con người càng sáng tạo ra nhiều giá trị thẩm mỹ mới.
Con người là chủ thể có ý thức, có khả năng cảm nhận được những cái hay, cái đẹp và cái xấu xí của sự phát triển đa dạng đó. Cái đẹp chính là thẩm mỹ và có ở mọi lúc mọi nơi. Cũng chính vì thế, mà việc nâng cao giáo dục thẩm mỹ cho trẻ độ tuổi mẫu giáo đặc biệt là độ tuổi 5-6 tuổi là rất quan trọng nhằm tác động mạnh mẽ đến sự phát triển về các mặc tâm lý cũng như nhận thức của trẻ một cách dễ dàng hơn. Và thông qua hoạt động tạo hình giúp trẻ tự nhận thức, trải nghiệm, thưởng ngoạn, đánh giá, sáng tạo và hành động theo cái đẹp.
Giáo dục thẩm mỹ thông qua hoạt động tạo hình tại trường mẫu giáo. Như chúng ta đã biết, tạo hình không chỉ cung cấp cho trẻ những đường nét nghệch ngạc ban đầu mà còn là quá trình hay là con đường tìm hiểu về thế giới xung quanh trẻ. Đối với trẻ mầm non, đây là mấu chốt và quan trọng nhất trong cuộc đời, thời điểm được gọi là sự khởi đầu: học ăn, học nói, học lắng nghe, nhìn và vận động bằng đôi bàn tay, đôi bàn chân của mình,… tất cả mọi cử chỉ hành vi, dù xấu hay tốt, đều được hình thành đối với trẻ trong giai đoạn này. Hoạt động tạo hình đối với trẻ nhỏ có thể xem là quá trình tích cực để trẻ tham gia để tạo sự hứng thú ham hiểu biết của trẻ.
Và hoạt động tạo hình là bộ phận quan trọng không thể thiếu trong việc giáo dục trẻ lứa tuổi mầm non, có ý nghĩa rất quan trọng trong việc hình thành và phát triển nhân cách của trẻ. Hay nói cách khác, nó có tác dụng góp phần giáo dục toàn diện nơi trẻ. Việc tổ chức cho trẻ vào hoạt động tạo hình sẽ giúp cho trẻ hình thành các kỹ năng vận động tinh, khéo léo của đôi bàn tay, củng cố và phát triển tri thức đơn giản ban đầu về các sự vật, hiện tượng xung quanh, thỏa mãn nhu cầu về nhận thức cũng như mở rộng vốn hiểu biết cho trẻ về thế giới khách quan thông qua sản phẩm của mình. Từ đó, hình thành tính thẩm mỹ cũng như giáo dục trẻ có thái độ đúng đắn với cái đẹp.
Nhận thức rõ tầm quan trọng và cần thiết của giáo dục thẩm mỹ cho trẻ 5- 6 tuổi thông qua hoạt động tạo hình, tôi luôn suy ngẫm làm thế nào để có những biện pháp chỉ đạo thực hiện hiệu quả việc giáo dục thẩm mỹ cho trẻ thông qua hoạt động tạo hình. Nhiệm vụ và nội dung giáo dục thẩm mỹ cho trẻ 5 – 6 tuổi 1. Phát triển tri giác, tình cảm và hình thành biểu tượng về cái đẹp cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi Giáo dục thẩm mỹ bắt đầu từ sự phát triển năng lực tri giác cái đẹp, cảm thụ cái đẹp, hiểu cái đẹp theo cách người ta thường nói về nghệ thuật. Theo quan điểm của mỹ học Mác-Lênin, sự tri giác cái đẹp được hiểu là quá trình cảm thụ cái đẹp mà kết quả của nó là những rung cảm thẩm mỹ, những tình cảm thẩm mỹ.
Cơ sở sự tự tri giác cái đẹp là sự nhận thức cảm tính, cụ thể về mặc thẩm mỹ. Ngay từ những năm đầu tiên của cuộc sống, trẻ đã bị lôi cuốn một cách vô ý thức vào tất cả những gì mới lạ, hấp dẫn như đồ vật có màu sắc sặc sỡ, những âm thanh và nhịp điệu rộn rã, tươi vui của thế giới xung quanh. Từ “đẹp” sớm đi vào cuộc sống của trẻ. Trẻ say sưa lắng nghe bài hát, nghe truyện cổ tích, xem tranh ảnh.
Song đó chưa phải là tình cảm thẩm mỹ mà chỉ là sự biểu hiện của hứng thú nhận thức. Nhiệm vụ của giáo dục thẩm mỹ là giúp trẻ chuyển từ tri giác tự phát sang sự tri giác có ý thức về cái đẹp.