Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC THẨM MỸ CHO TRẺ 5-6 TUỔI Ở CÁC TRƯỜNG MẦM NON TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các công trình nghiên cứu về hoạt động giáo dục thẩm mỹ ở trường mầm non Mỗi trẻ em trên trái đất đều có những đặc tính cơ bản ban đầu về cái đẹp và tuổi thơ. Khi biết cảm nhận được ý thức cái đẹp, trẻ sẽ thích thú và vui sướng với những đồ chơi đẹp hoặc có những cảm nhận dâng trào với âm thanh của cảnh vật xung quanh hay màu sắc của cuộc sống ngay trước mắt.
Hiện nay có nhiều công trình nghiên cứu về hoạt động giáo dục thẩm mỹ ở trường mầm non. Tác giả Trần Tuý (2005) trong công trình nghiên cứu “Vai trò của nghệ thuật trong giáo dục thẩm mỹ” đã phân tích vai trò của nghệ thuật trong việc phát triển nhân cách, hình thành cảm xúc, thị hiếu, lý tưởng thẩm mỹ lành mạnh, đúng đắm, sự tác động của nghệ thuật đối với mọi lứa tuổi, trong đó có cả lứa tuổi mầm non, nêu ra một số thực trạng và những tồn tại để đề xuất giải pháp nâng cao vai trò của nghệ thuật trong GDTM [25] Tác giả Trần Ngọc Tăng nghiên cứu vấn đề “Vai trò của truyền thông đại chúng trong GDTM” năm 2001 đã tập trung đề cao vai trò của các yếu tố liên quan đến việc hình thành và hoàn thiện môi trường GDTM. Nội dung và tác giả nêu ra đã khẳng định: GDTM là một nội dung trọng tâm trong sự nghiệp giáo dục nói chung ở nước ta hiện nay.Thành quả của các hoạt động GDTM liên hệ mật thiết với các yếu tố nghệ thuật như văn học truyền thông đại chúng,… GDTM góp phần nâng cao tư duy nghệ thuật cho con người nói chung và lứa tuổi mầm non nói riêng. Đồng thời, thông qua các hoạt động nghệ thuật, có thể khám phá ra những thiên hướng thẩm mỹ trong trẻ mầm non từ đó làm cơ sở để hướng trẻ đến những phẩm chất tốt đẹp[26].
6 Trên tạp chí Mỹ học thời nay, tác giả Nguyễn Chương Nhiếp trong bài viết: “Nghệ thuật và vấn đề giáo dục thị hiếu thẩm mỹ” đã khẳng định: Mục tiêu giáo dục thị hiếu thẩm mỹ là nội dung mà các chương trình này hướng tới. Tác giả đề cập tới giáo dục thị hiếu thẩm mỹ là một nhân tố quan trọng trong hệ thống giáo dục hiện hành, góp phần tích cực trong hình thành nhân cách, nâng cao khiếu thẩm mỹ cho con người[20]. Tài liệu “Giáo dục cái đẹp trong gia đình” của tác giả Nguyễn Ánh Tuyết tuy đã ra đời từ 1984 nhưng đến nay những gợi ý về giá trị thẩm mỹ trong cuốn sách vẫn có giá trị rất lớn trong hoạt động giáo dục thẩm mỹ cho trẻ, gợi ý cho những bậc cha mẹ những nét đặc trưng trong sự phát triển tâm lý của trẻ và gợi ý về nội dung GDTM trong gia định. Những hiểu biết bước đầu nền GDTM trong gia đình qua từng lứa tuổi từ lúc lọt lòng tới khi vào tuổi thành niên.
[27] Tác giả Nguyễn Thị Hồng Vân đăng trên Tạp chí giáo dục bài viết Giáo dục thẩm mỹ cho trẻ mẫu giáo thông qua hoạt động ngoài trời năm 2019 trong đó khẳng định đối với GDMN thì nhiệm vụ đầu tiên và quan trọng nhất là giáo dục cho trẻ tính thẩm mỹ. Mỗi GV có thể sử dụng nhiều con dường khác nhau để giáo dục thẩm mỹ cho trẻ, trong đó lựa chọn và tổ chức hoạt động ngoài trời là một trong những cách thuận lợi và hữu hiệu để nâng cao hiệu quả giáo dục thẩm mỹ cho trẻ. Bài viết trình bày ý nghĩa của giáo dục thẩm mỹ đối với trẻ mẫu giáo, một số tồn tại trong việc tổ chức hoạt động ngoài trời cho trẻ ở một số trường mầm non, từ đó đưa ra một số biện pháp nâng cao hiệu quả giáo dục thẩm mĩ cho trẻ mẫu giáo thông qua hoạt động này. [31] Tác giả Đào Thị My trong bài viết “Phát triển xúc cảm thẩm mỹ trong hoạt động giáo dục nghệ thuật cho trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm non thực nghiệm Hoa Hồng” cho rằng phát triển xúc cảm tình cảm thẩm mỹ trong các hoạt động giáo dục nghệ thuật là nhiệm vụ quan trọng của giáo dục thẩm mỹ trong Chương trình GDMN.
Phát triển ở trẻ những xúc cảm thẩm mỹ, thị hiếu thẩm mỹ giúp trẻ biết yêu cái đẹp, biết rung cảm trước cái đẹp và dần dần biết sáng tạo cái đẹp góp phần hình thành và phát triển nhân cách hài hoà ở trẻ làm nền tảng vững chắc cho tương lai [18]. 7 Với bề dày kinh nghiệm trong công tác nghiên cứu lý luận về giáo dục mầm non, PGS.TS Nguyễn Ánh Tuyết đã đưa ra những kết luận xác đáng trong việc hướng dẫn trẻ cảm thụ vẻ đẹp của những tác phẩm tạo hình. Theo bà thì “Tuy trẻ ham thích hoạt động tạo hình, nhưng chưa phải là đã có ý thức đầy đủ trong việc sáng tạo ra cái đẹp và cũng chưa biết phát hiện cái đẹp trong sản phẩm tạo hình một cách đầy đủ. Do đó trẻ em cần được hướng dẫn hoạt động tạo hình ngay từ lúc còn bé, mà việc đầu tiên là tạo điều kiện để trẻ được xem nhiều tác phẩm tạo hình có giá trị.
Tác giả Đỗ Xuân Hà khi nghiên cứu về vấn đề giáo dục thẩm mỹ cho học sinh bằng nghệ thuật tạo hình đã khẳng định vai trò của các tác phẩm nghệ thuật tạo hình và chú trọng tới nghệ thuật dân tộc: “Các tác phẩm nghệ thuật có thể đưa vào vốn kinh nghiệm cá nhân của con người ngày nay cái kho tàng to lớn, bất tận những tình cảm tốt đẹp của tổ tiên và bằng cách đó, nghệ thuật sẽ nhân đạo hoá con người, làm cho tình cảm của họ phát triển tốt đẹp hơn, trí tuệ của họ thông minh hơn”. Tác giả Đỗ Xuân Hà cũng đưa ra các nguyên tắc giáo dục thẩm mỹ bằng nghệ thuật tạo hình, trong đó ông đề cao nguyên tắc: “Đi từ văn hoá - nghệ thuật dân tộc tới văn hoá - nghệ thuật của toàn nhân loại. Thông qua bài viết Giáo dục thẩm mỹ cho trẻ mầm non thông qua hoạt động vận động theo nhạc và múa, tác giả Phạm thị Phương Nga khẳng định hoạt động âm nhạc nói chung và hoạt động vận động theo nhạc và múa nói riêng là một trong các phương tiện đắc lực nhằm mục đích giáo dục thẩm mỹ cho trẻ. Bài viết đề cập vai trò của hoạt động vận động theo nhạc và múa trong việc hình thành và phát triển các mặt nhân cách của trẻ nói chung, trong giáo dục thẩm mỹ nói riêng và đề xuất một số biện pháp nâng cao kỹ năng trong tổ chức hoạt động vận động theo nhạc góp phần giáo dục thẩm mỹ cho trẻ [19].
Tóm lại, các nghiên cứu về GDTM đã được nghiên cứu từ nhiều tác giả. Các tác giả định hình GDTM ở nhiều hoạt động và hình thức khác nhau nhưng nhìn chung đều nhận định ở lứa tuổi trẻ mầm non, trẻ dễ dàng tiếp nhận những ấn tượng bên ngoài mang tính hình tượng, giàu màu sắc và cảm xúc, GDTM chính là cách đặt nền móng đầu tiên để hình thành nhân cách cho trẻ, giúp trẻ có những xúc cảm tích cực, chủ động phát huy tính sáng tạo và có ý thức tôn trọng bảo vệ cái đẹp.Các công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động giáo dục thẩm mỹ ở trường mầm non GDTM hình thành nhân cách của con người vì vậy đây là một trong những vấn đề thu hút nhiều tâm huyết của các nhà khoa học. Trong quản lý trường mầm non, GDTM để hướng tới mục tiêu phát triển toàn diện cho trẻ mầm non cũng là một khía cạnh được quan tâm. Cụ thể một số đề tài liên quan đến quản lý hoạt động GDTM đã được nghiên cứu như sau: Luận văn “Nâng cao hiệu quả giáo dục thẩm mỹ cho trẻ 4-5 tuổi trường mầm non Tiền Phong A - Mê Linh - Hà Nội thông qua hoạt động chắp ghép” của Nguyễn Thị Ngọc Mai từ nghiên cứu thực tiễn hoạt động giáo dục trẻ tại trường mầm non Tiền Phong A – Mê Linh đã đưa ra những hạn chế trong vấn đề giáo dục thẩm mỹ được lồng ghép thông qua hoạt động chắp ghép, các GV còn lúng túng vận dụng những phương pháp giáo dục thẩm mỹ cho trẻ, công tác quản lý giáo dục trong nhà trường chưa bắt kịp với những đổi mới trong giáo dục.
Từ đó đề xuất một số giải pháp giúp nhà trường hoàn thiện hơn công tác giảng dạy giáo dục trẻ thẩm mỹ cho trẻ độ tuổi 4-5. [16] Luận văn “Quản lý hoạt động giáo dục thẩm mỹ cho trẻ mẫu giáo ở các trường mầm non huyện Nâm Pồ, tỉnh Điện Biên” của tác giả Lường Thị Mai [17] đã kế thừa các nghiên cứu lý luận về quản lý, GDTM và GDTM đáp ứng nhu cầu thẩm mỹ của trẻ mầm non, phân tích hoạt động GDTM cho trẻ trong các trường mầm non huyện Nậm Pồ, đưa ra những hạn chế, để xây dựng các giải pháp quản lý hoạt động GDTM cho trẻ mẫu giáo, trong đó quan tâm đến hoạt động quản lý thiết kế chương trình, xây dựng nội dung và cơ sở vật chất nhà trường đáp ứng công tác giảng dạy GDTM cho trẻ. Bài viết: “Quản lý hoạt động GDTM cho trẻ 5-6 tuổi ở các trường mầm non huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình” đăng trên tạp chí khoa học số 41/2020 của tác giả Trần Thị Đào [9] đã khẳng định lĩnh vực GDTM ở các trường mầm non là một trong năm lĩnh vực chủ yếu đóng vai trò quan trọng, bước đầu hình thành và phát triển toàn diện ở trẻ. Vì thế quản lý hoạt động GDTM trong trường mầm non là nhiệm vụ rất quan trọng, để thực hiện nhiệm vụ này, GV phải là người có 9 chuyên môn, có năng lực, am hiểu tâm lý trẻ và có năng lực quản lý, đặc biệt là sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội.
Qua đánh giá công tác quản lý GDTM các trường mầm non huyện Kim Sơn, tác giả đã đề xuất các biện pháp quản lý GDTM sáng tạo phù hợp giúp nâng cao chất lượng GDMN. Tác giả Nguyễn Mai Lan có bài viết: “Thực trạng quản lý giáo dục thẩm mỹ hội hoạ cho trẻ trong các trường mầm non quận Thanh Xuân, TP. Hà Nội thông qua hoạt động dã ngoại” đăng trên tạp chí giáo dục số 432 năm 2018. Thông qua kết quả khảo sát thực trạng quản lý GDTM hội hoạ cho trẻ mầm non quận Thanh Xuân cho thấy mức độ thực hiện đánh giá khá tốt.
Hiệu trưởng là người thực hiện chức năng quản lý trong hoạt động GDTM hội hoạ cho trẻ.