Luận văn thạc sĩ ussh biện pháp gắn kết mạng lưới tổ chức khoa học và công nghệ theo định hướng phát triển kinh tế xã hội ở địa phương nghiên cứu trường hợp tỉnh phú thọ

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích ussh biện pháp gắn kết mạng lưới tổ chức khoa học và công nghệ theo định hướng phát triển kinh tế, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Khoa Học Và Công Nghệ
• Đề tài: Biện Pháp Gắn Kết Mạng Lưới Tổ Chức KH&CN Để Phát Triển Kinh Tế Xã Hội Tỉnh Phú Thọ
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Phú Thọ

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• LÝ DO NGHIÊN CỨU
• LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU
• MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• MẪU KHẢO SÁT
• VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU
• LUẬN CỨ NGHIÊN CỨU
• PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MẠNG LƯỚI TỔ CHỨC KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VÀ HOẠT ĐỘNG NGHIÊN CỨU VÀ TRIỂN KHAI
• 1.1. MẠNG LƯỚI CÁC TỔ CHỨC KH&CN VÀ CÁC KHÁI NIỆM LIÊN QUAN
• 1.1.1. Hoạt động KH&CN
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG NC&TK CỦA CÁC TỔ CHỨC KH&CN TRÊN ĐỊA BÀN VỚI SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA TỈNH
• 3. CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP GẮN KẾT HOẠT ĐỘNG CỦA MẠNG LƯỚI CÁC TỔ CHỨC KH&CN VỚI PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI TỈNH PHÚ THỌ
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• CÁC PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về mạng lưới tổ chức KH CN tại tỉnh Phú Thọ

Mạng lưới tổ chức KH&CN tại tỉnh Phú Thọ đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế xã hội. Đây là nơi tập hợp các tổ chức nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và dịch vụ KH&CN, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh cho địa phương. Việc phát triển mạng lưới này không chỉ giúp tối ưu hóa nguồn lực mà còn tạo ra sự kết nối giữa các tổ chức, doanh nghiệp và cộng đồng. Đặc biệt, trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, việc gắn kết mạng lưới tổ chức KH&CN với phát triển kinh tế xã hội là điều cần thiết.

1.1. Đặc điểm của mạng lưới tổ chức KH CN tại Phú Thọ

Mạng lưới tổ chức KH&CN tại Phú Thọ bao gồm hơn 70 tổ chức, từ các viện nghiên cứu đến các trung tâm chuyển giao công nghệ. Sự đa dạng này tạo ra nhiều cơ hội cho việc phát triển các sản phẩm và dịch vụ mới, đồng thời cũng đặt ra thách thức trong việc quản lý và điều phối hoạt động.

1.2. Vai trò của mạng lưới tổ chức KH CN trong phát triển kinh tế

Mạng lưới tổ chức KH&CN không chỉ là nơi thực hiện các hoạt động nghiên cứu mà còn là cầu nối giữa lý thuyết và thực tiễn. Các tổ chức này cung cấp các giải pháp công nghệ, hỗ trợ doanh nghiệp trong việc đổi mới sáng tạo và nâng cao năng suất lao động.

II. Thách thức trong việc gắn kết mạng lưới tổ chức KH CN tại Phú Thọ

Mặc dù mạng lưới tổ chức KH&CN tại Phú Thọ đã có những bước phát triển nhất định, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Việc thiếu sự liên kết giữa các tổ chức, cũng như sự chưa đồng bộ trong chính sách hỗ trợ, đã làm giảm hiệu quả hoạt động của mạng lưới này. Cần có những biện pháp cụ thể để khắc phục những hạn chế này.

2.1. Thiếu sự liên kết giữa các tổ chức KH CN

Nhiều tổ chức KH&CN hoạt động độc lập, thiếu sự phối hợp trong nghiên cứu và ứng dụng công nghệ. Điều này dẫn đến việc lãng phí nguồn lực và giảm hiệu quả trong việc triển khai các dự án nghiên cứu.

2.2. Chính sách hỗ trợ chưa đồng bộ

Các chính sách hiện hành chưa đủ mạnh để khuyến khích sự phát triển của mạng lưới tổ chức KH&CN. Cần có sự điều chỉnh và hoàn thiện các chính sách để tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức hoạt động hiệu quả hơn.

III. Phương pháp gắn kết mạng lưới tổ chức KH CN hiệu quả

Để gắn kết mạng lưới tổ chức KH&CN tại Phú Thọ, cần áp dụng các phương pháp cụ thể nhằm tăng cường sự hợp tác và chia sẻ thông tin giữa các tổ chức. Việc xây dựng các chương trình hợp tác nghiên cứu, đào tạo và chuyển giao công nghệ sẽ là những bước đi quan trọng.

3.1. Xây dựng chương trình hợp tác nghiên cứu

Các tổ chức KH&CN cần thiết lập các chương trình hợp tác nghiên cứu chung, nhằm chia sẻ nguồn lực và kinh nghiệm. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng nghiên cứu mà còn tạo ra các sản phẩm có giá trị cao hơn.

3.2. Tăng cường đào tạo và phát triển nguồn nhân lực

Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố then chốt để phát triển mạng lưới tổ chức KH&CN. Cần tổ chức các khóa đào tạo, hội thảo để nâng cao kỹ năng cho cán bộ nghiên cứu và quản lý.

IV. Ứng dụng thực tiễn của mạng lưới tổ chức KH CN tại Phú Thọ

Mạng lưới tổ chức KH&CN tại Phú Thọ đã có những ứng dụng thực tiễn đáng kể trong việc phát triển kinh tế xã hội. Các sản phẩm nghiên cứu đã được áp dụng vào thực tiễn sản xuất, góp phần nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

4.1. Các sản phẩm nghiên cứu ứng dụng thành công

Nhiều sản phẩm nghiên cứu từ các tổ chức KH&CN đã được đưa vào ứng dụng thực tiễn, như giống cây trồng mới, công nghệ chế biến thực phẩm, giúp nâng cao giá trị sản phẩm nông nghiệp của tỉnh.

4.2. Tác động đến phát triển kinh tế địa phương

Sự phát triển của mạng lưới tổ chức KH&CN đã góp phần quan trọng vào việc nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp địa phương, tạo ra nhiều việc làm và cải thiện đời sống người dân.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho mạng lưới tổ chức KH CN

Mạng lưới tổ chức KH&CN tại Phú Thọ cần được củng cố và phát triển hơn nữa để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế xã hội trong bối cảnh mới. Cần có những chính sách hỗ trợ mạnh mẽ hơn, cùng với sự tham gia tích cực của các tổ chức và doanh nghiệp.

5.1. Định hướng phát triển mạng lưới tổ chức KH CN

Cần xây dựng một chiến lược phát triển mạng lưới tổ chức KH&CN bền vững, tập trung vào việc nâng cao chất lượng nghiên cứu và ứng dụng công nghệ.

5.2. Khuyến khích sự tham gia của doanh nghiệp

Doanh nghiệp cần được khuyến khích tham gia vào các hoạt động nghiên cứu và phát triển, tạo ra sự gắn kết chặt chẽ giữa lý thuyết và thực tiễn sản xuất.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khoa học và công nghệ luôn được xác định là nền tảng và động lực then chốt cho sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững tại các địa phương. Tại tỉnh Phú Thọ, giai đoạn 2006 - 2010 ghi nhận mức tăng trưởng GDP bình quân hàng năm đạt 10,31%, trong đó cơ cấu kinh tế chuyển dịch tích cực với công nghiệp - xây dựng chiếm 37,8%, dịch vụ chiếm 36,4% và nông lâm nghiệp giảm xuống còn 25,8%. Tuy nhiên, mức thu nhập bình quân đầu người năm 2010 của tỉnh chỉ đạt 11,7 triệu đồng (khoảng 633,2 USD), tương đương 52,8% mức bình quân chung của cả nước. Mặc dù địa bàn quy tụ một mạng lưới đa dạng với trên 70 tổ chức khoa học và công nghệ cùng hơn 3.000 doanh nghiệp đăng ký hoạt động, năng suất và sức cạnh tranh của các sản phẩm chủ lực như cây chè vẫn chỉ xếp thứ 3 toàn quốc.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm xuất phát từ sự thiếu liên kết mang tính hệ thống giữa các tổ chức khoa học và công nghệ với các chủ thể sản xuất kinh doanh, khiến hoạt động nghiên cứu và triển khai chưa phát huy được vai trò hạt nhân thúc đẩy kinh tế địa phương. Mục tiêu cụ thể của luận văn là nhận dạng các loại hình tổ chức, phân tích các rào cản chính sách hiện hành tác động đến hoạt động nghiên cứu và triển khai, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm gắn kết mạng lưới này phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào toàn bộ các tổ chức khoa học và công nghệ đóng trên địa bàn 13 huyện, thành, thị của tỉnh Phú Thọ trong giai đoạn từ năm 2005 đến năm 2010. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện ở việc cung cấp luận cứ khoa học sắc bén giúp địa phương tái cấu trúc tiềm lực khoa học, tối ưu hóa ngân sách đầu tư công và thúc đẩy tốc độ đổi mới công nghệ trong khu vực doanh nghiệp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết Hệ thống Đổi mới Quốc gia (National Innovation System - NIS) do Freeman, Lundvall và Nelson phát triển, kết hợp với mô hình Tam giác liên kết Nghiên cứu - Đào tạo - Sản xuất (Tam giác Sábato). Lý thuyết hệ thống đổi mới khẳng định đổi mới công nghệ không diễn ra theo quy trình tuyến tính khép kín mà là quá trình học hỏi tương tác phi tuyến tính giữa doanh nghiệp, các viện nghiên cứu, trường đại học và cơ quan quản lý nhà nước. Trong cấu trúc này, doanh nghiệp đóng vai trò trung tâm ứng dụng, còn chính quyền giữ chức năng kiến tạo thể chế và điều phối liên kết.

Hệ thống khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa theo các tiêu chuẩn quốc tế của UNESCO và OECD, bao gồm:

• Hoạt động nghiên cứu và triển khai (NC&TK - R&D): Tập hợp các hoạt động sáng tạo có hệ thống nhằm gia tăng vốn tri thức, bao gồm nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng và triển khai thực nghiệm (chế tạo vật mẫu, quy trình công nghệ và sản xuất thử nghiệm).
• Năng lực nghiên cứu và triển khai: Sức mạnh nội tại của tổ chức được định lượng qua 4 trụ cột nguồn lực đầu vào là nhân lực, tài chính, thông tin khoa học công nghệ và cơ sở vật chất kỹ thuật.
• Mạng lưới tổ chức khoa học và công nghệ: Chỉnh thể các viện nghiên cứu, trường đại học, cao đẳng và trung tâm dịch vụ kỹ thuật tương tác qua các mối quan hệ pháp lý, kinh tế và tri thức nhằm phục vụ mục tiêu phát triển chung.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ báo cáo thống kê chính thức của các cơ quan quản lý nhà nước kết hợp với kết quả điều tra thực chứng diện rộng trên địa bàn tỉnh Phú Thọ trong giai đoạn 2005 - 2010. Bộ dữ liệu khảo sát bao quát 18.392 cán bộ khoa học kỹ thuật có trình độ từ cao đẳng trở lên và khảo sát chuyên sâu tại 16 đến 19 tổ chức khoa học và công nghệ trọng điểm của cả Trung ương lẫn địa phương.

Luận văn áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu có chủ đích. Cỡ mẫu được phân chia thành hai nhóm đại diện rõ rệt: nhóm các đơn vị nghiên cứu trực thuộc các Bộ, ngành Trung ương (như Viện Nghiên cứu Chè, Trung tâm Nghiên cứu Thực nghiệm Lâm sinh Cầu Hai) và nhóm các tổ chức khoa học công nghệ, trường đào tạo do tỉnh trực tiếp quản lý. Phương pháp này đảm bảo tính đại diện cao cho cấu trúc mạng lưới đặc thù của một tỉnh trung du bán sơn địa.

Phương pháp phân tích dữ liệu kết hợp chặt chẽ giữa định lượng (thống kê mô tả, phân tích cơ cấu tài sản, so sánh tỷ trọng nguồn nhân lực) và định tính (phương pháp chuyên gia, phân tích văn bản chính sách và quan sát thực địa). Việc lựa chọn phương pháp hỗn hợp này cho phép tác giả bóc tách chính xác các bất cập về cơ cấu tổ chức và giải thích thấu đáo các nguyên nhân thể chế ảnh hưởng đến hiệu quả chuyển giao công nghệ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, mạng lưới khoa học và công nghệ trên địa bàn có quy mô khá lớn nhưng thiếu tính gắn kết hệ thống. Tỉnh hiện có trên 70 tổ chức, bao gồm 8 tổ chức nghiên cứu trực thuộc Trung ương (với 6 đơn vị chuyên sâu về nông lâm nghiệp), 20 tổ chức dịch vụ kỹ thuật cấp tỉnh và 44 trường đại học, cao đẳng, dạy nghề. Mặc dù các viện Trung ương nắm giữ tới 58% lượng tiến sĩ trên địa bàn (18 trên tổng số 31 tiến sĩ), phần lớn các nhiệm vụ nghiên cứu vẫn thực hiện theo phân cấp dọc của Bộ ngành, chưa gắn bó mật thiết với nhu cầu đổi mới sản phẩm của hơn 3.000 doanh nghiệp địa phương.

Thứ hai, cơ cấu nhân lực khoa học kỹ thuật bộc lộ sự mất cân đối nghiêm trọng và có dấu hiệu lão hóa rõ nét. Trong tổng số 18.392 cán bộ có trình độ từ cao đẳng trở lên, lực lượng do địa phương quản lý chiếm 81% nhưng cán bộ trình độ cao đẳng chiếm tới 44,54% (7.029 người). Tỷ lệ cán bộ có trình độ cao đẳng trở lên trên dân số của tỉnh chỉ đạt 1,39%. Đáng chú ý, cán bộ ngành khoa học xã hội và nhân văn chiếm tỷ trọng cao nhất với 35,4%, trong khi nhân lực khoa học kỹ thuật trực tiếp phục vụ sản xuất chỉ chiếm 14,9%. Ở cấp cơ sở, bình quân mỗi xã chỉ có 1,65 cán bộ trình độ cao đẳng trở lên; toàn tỉnh có 51 trên 274 xã không có cán bộ đại học và 20 trên 50 xã đặc biệt khó khăn hoàn toàn thiếu cán bộ chuyên môn. Về độ tuổi, nhóm cán bộ từ 41 đến 60 tuổi chiếm tới 55,27% ở cấp tỉnh và 67,44% ở cấp huyện.

Thứ ba, cơ sở vật chất và trang thiết bị nghiên cứu có sự phân hóa sâu sắc và lạc hậu ở cấp địa phương. Khảo sát năm 2010 cho thấy trong khi các đơn vị dạy nghề lớn như Trường Cao đẳng nghề Cơ điện Phú Thọ có tổng tài sản cố định đạt 45,21 tỷ đồng (máy móc thiết bị đạt 20,60 tỷ đồng), thì các trung tâm kỹ thuật của tỉnh có mức đầu tư rất khiêm tốn. Cụ thể, Trung tâm Tin học và Thông tin Khoa học Công nghệ chỉ có 1,44 tỷ đồng tài sản (máy móc thiết bị chỉ đạt 327 triệu đồng), và Trung tâm Thủy lợi miền núi phía Bắc chỉ có 100 triệu đồng. Tỷ trọng đầu tư tại các cơ sở địa phương chủ yếu rơi vào phần nhà xưởng hành chính, chiếm trên 65% giá trị tài sản, thiếu các thiết bị đo kiểm và phân tích chuyên sâu.

Thảo luận kết quả

Thực trạng phân tán và kém hiệu quả của mạng lưới khoa học công nghệ bắt nguồn từ cơ chế quản lý hành chính sự nghiệp bao cấp kéo dài, áp dụng việc cấp phát ngân sách theo định biên hành chính thay vì theo kết quả đầu ra. Mối liên kết giữa các trường đại học, viện nghiên cứu và khu vực doanh nghiệp tại Phú Thọ chưa hình thành được thị trường công nghệ thực chất. Doanh nghiệp địa phương với quy mô vừa và nhỏ chưa đủ tiềm lực tài chính để đặt hàng nghiên cứu, trong khi các viện khoa học Trung ương thiếu cơ chế chia sẻ lợi ích kinh tế khi hợp tác với tỉnh.

So sánh với các trung tâm kinh tế lớn, chỉ số nhân lực khoa học công nghệ của Phú Thọ ở mức 1,39% dân số là rất thấp khi đối chiếu với mức trên 2,0% của Thành phố Hồ Chí Minh. Để làm nổi bật các phát hiện này trong các báo cáo chuyên sâu, dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa qua biểu đồ cột so sánh giá trị trang thiết bị máy móc giữa các nhóm đơn vị, biểu đồ tròn phân bổ cơ cấu nhân lực theo ngành đào tạo, và ma trận liên kết luân chuyển tri thức giữa 3 khu vực: Nhà nước - Viện trường - Doanh nghiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực chứng, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp hành động cụ thể nhằm gắn kết mạng lưới khoa học công nghệ phục vụ kinh tế địa phương:

1. Thiết lập cơ chế điều phối và đặt hàng nhiệm vụ khoa học: Ủy ban nhân dân tỉnh và Sở Khoa học và Công nghệ cần đổi mới quy trình xác định nhiệm vụ nghiên cứu, chuyển từ cơ chế đăng ký tự phát sang cơ chế nhà nước đặt hàng theo nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Đặt mục tiêu nâng tỷ lệ các đề tài nghiên cứu ứng dụng có địa chỉ tiếp nhận và cam kết chuyển giao lên trên 70% vào năm 2013.
2. Thành lập Quỹ Phát triển Khoa học và Công nghệ địa phương: Khởi động Quỹ Khoa học công nghệ tỉnh với mức ngân sách trích lập hàng năm tối thiểu đạt 2% tổng chi ngân sách địa phương trong giai đoạn 2011 - 2015. Quỹ thực hiện nhiệm vụ tài trợ, bảo lãnh vốn vay ưu đãi cho các doanh nghiệp đầu tư đổi mới dây chuyền công nghệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu từ các viện, trường.
3. Quy hoạch, trẻ hóa và thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao: Ban hành chính sách ưu đãi đột phá về nhà ở và thu nhập để thu hút ít nhất 50 chuyên gia công nghệ giỏi và tiến sĩ về làm việc tại các ngành kinh tế mũi nhọn như chế biến nông sản, phân bón và hóa chất. Thực hiện luân chuyển cán bộ kỹ thuật về 50 xã vùng sâu, xóa tình trạng trắng cán bộ chuyên môn tại 100% các xã khó khăn trước năm 2014.
4. Hiện đại hóa hạ tầng nghiên cứu theo mô hình phòng thí nghiệm dùng chung: Xây dựng 2 cụm phòng thí nghiệm và kiểm định chất lượng sản phẩm đạt chuẩn quốc gia tại thành phố Việt Trì, dùng chung cho Đại học Hùng Vương và các viện nghiên cứu trên địa bàn. Quy định dành tối thiểu 60% nguồn vốn đầu tư công khoa học công nghệ cho việc mua sắm trang thiết bị máy móc hiện đại thay vì chi phí xây dựng cơ bản.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cơ quan quản lý nhà nước về khoa học và kinh tế (Sở Khoa học và Công nghệ, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Ủy ban nhân dân các cấp): Tài liệu cung cấp cơ sở phương pháp luận và dữ liệu thực tế để xây dựng quy hoạch phát triển khoa học công nghệ, ban hành các cơ chế tài chính đặc thù và xây dựng chỉ tiêu phát triển cho 13 huyện, thị.
• Lãnh đạo các viện nghiên cứu, trường đại học và cao đẳng: Cung cấp khung định hướng chuyển đổi hoạt động nghiên cứu ứng dụng bám sát nhu cầu địa phương, nâng cao hiệu quả thương mại hóa kết quả nghiên cứu và tối ưu hóa nguồn lực tài sản cố định sẵn có.
• Cộng đồng doanh nghiệp và các hiệp hội ngành nghề: Giúp lãnh đạo doanh nghiệp nhận diện các đầu mối cung cấp công nghệ, quy trình tiếp cận nguồn tài trợ từ các chương trình khoa học công nghệ để nâng cấp chuỗi giá trị sản phẩm.
• Học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý Khoa học và Công nghệ, Quản lý Kinh tế: Nguồn tham khảo giá trị về cách tiếp cận hệ thống đổi mới phi tuyến tính, phương pháp xử lý bộ dữ liệu thực tế quy mô 18.392 cán bộ và kỹ thuật thiết kế nghiên cứu trường hợp địa phương.

Câu hỏi thường gặp

Điểm nghẽn lớn nhất trong mạng lưới khoa học công nghệ tỉnh Phú Thọ giai đoạn nghiên cứu là gì?
Điểm nghẽn then chốt là sự chia cắt thể chế giữa 8 tổ chức nghiên cứu trực thuộc Trung ương với hệ thống quản lý và doanh nghiệp địa phương. Dù khối Trung ương sở hữu 58% lượng tiến sĩ trên địa bàn, các đề tài nghiên cứu chưa được tích hợp chặt chẽ vào việc nâng cao năng suất các sản phẩm chủ lực của tỉnh.

Tại sao luận văn chọn tiếp cận theo mô hình đổi mới phi tuyến tính?
Mô hình tuyến tính truyền thống chỉ đẩy tri thức một chiều từ phòng thí nghiệm ra thị trường, dẫn đến nhiều đề tài thiếu tính ứng dụng. Mô hình phi tuyến tính đặt hơn 3.000 doanh nghiệp vào vị trí trung tâm, tạo luồng phản hồi liên tục giữa nhu cầu thị trường và năng lực nghiên cứu của hơn 70 tổ chức khoa học.

Thực trạng nhân lực khoa học công nghệ tại cấp xã bộc lộ hạn chế gì nghiêm trọng nhất?
Hạn chế lớn nhất là sự thiếu hụt và phân bố không đều. Bình quân mỗi xã chỉ có 1,65 cán bộ trình độ từ cao đẳng trở lên, trong đó 51 trên 274 xã hoàn toàn không có cán bộ đại học và 20 trên 50 xã khó khăn thiếu hụt hoàn toàn cán bộ chuyên môn, gây cản trở việc phổ biến tiến bộ kỹ thuật.

Giải pháp nào giúp giải quyết bài toán thiếu thốn trang thiết bị máy móc nghiên cứu?
Luận văn đề xuất giải pháp xây dựng cụm phòng thí nghiệm dùng chung giữa các viện và trường đào tạo, đồng thời cơ cấu lại dòng vốn đầu tư công: dành ít nhất 60% tổng kinh phí đầu tư cho việc trang bị máy móc phân tích chuyên sâu thay vì xây dựng nhà xưởng hành chính.

Khung phân tích của luận văn có thể áp dụng cho các tỉnh thành khác không?
Khung nghiên cứu hoàn toàn có thể nhân rộng cho các tỉnh thuộc khu vực trung du và miền núi phía Bắc như Tuyên Quang, Yên Bái hay Thái Nguyên. Đây là những địa phương có điều kiện kinh tế tương đồng và cùng sở hữu các viện nghiên cứu chuyên ngành Trung ương đóng trên địa bàn.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về mạng lưới tổ chức khoa học công nghệ dựa trên lý thuyết hệ thống đổi mới quốc gia và mô hình tam giác liên kết viện - trường - doanh nghiệp.
• Phân tích thực chứng toàn diện mạng lưới trên 70 tổ chức và 18.392 cán bộ khoa học kỹ thuật tại tỉnh Phú Thọ, làm rõ các nghịch lý về cơ cấu đào tạo và sự thiếu hụt nhân lực tại 51 xã cơ sở.
• Chỉ rõ nguyên nhân gốc rễ của tình trạng phân tán nguồn lực xuất phát từ cơ chế định biên bao cấp và sự vắng bóng của thị trường khoa học công nghệ địa phương.
• Đề xuất hệ thống 4 giải pháp đột phá, tập trung vào cơ chế đặt hàng nghiên cứu, thành lập Quỹ Khoa học công nghệ và hiện đại hóa thiết bị máy móc đạt tỷ trọng trên 60%.
• Xác định lộ trình triển khai cụ thể cho giai đoạn 2011 - 2015 nhằm kết nối chặt chẽ hoạt động nghiên cứu với định hướng tăng trưởng kinh tế của địa phương.

Luận văn đã đóng góp một hệ thống luận cứ khoa học thực tiễn vững chắc, đóng vai trò cẩm nang tham khảo giá trị cho công tác hoạch định chính sách khoa học công nghệ cấp tỉnh. Quý độc giả, các nhà quản lý và các chuyên gia nghiên cứu hãy khai thác và vận dụng ngay các giải pháp từ công trình này để nâng cao hiệu quả quản lý và thúc đẩy đổi mới sáng tạo tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MẠNG LƯỚI TỔ CHỨC KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VÀ HOẠT ĐỘNG NGHIÊN CỨU VÀ TRIỂN KHAI 1. MẠNG LƯỚI CÁC TỔ CHỨC KH&CN VÀ CÁC KHÁI NIỆM LIÊN QUAN 1. Hoạt động KH&CN a) Khái niệm khoa học, công nghệ và hoạt động KH&CN Khoa học được hiểu là "hệ thống tri thức về mọi loại quy luật của vật chất và sự vận động của vật chất, những quy luật của tự nhiên, xã hội, tư duy" (theo UNESCO). Hệ thống tri thức ở đây là hệ thống tri thức khoa học khác với tri thức kinh nghiệm là những hiểu biết được tích luỹ một cách ngẫu nhiên trong đời sống hàng ngày.

Tri thức khoa học là những hiểu biết được tích luỹ có hệ thống nhờ hoạt động nghiên cứu khoa học là loại hoạt động được vạch sẵn theo một mục tiêu xác định và được tiến hành dựa trên những phương pháp khoa học. Đây là khái niệm đã được thừa nhận ở phạm vi quốc tế. Khái niệm khoa học trong Luật KH&CN cũng có tính tương đồng với khái niệm này. Công nghệ là "hệ thống kiến thức về quy trình và kỹ thuật dùng để chế biến vật liệu và thông tin.

Nó bao gồm kiến thức, kỹ năng, thiết bị, phương pháp và các hệ thống dùng trong việc tạo ra hàng hoá và cung cấp dịch vụ" (theo ESCAP) [1], [2]. Công nghệ là thuật ngữ đang được sử dụng rộng rãi, nhưng có rất nhiều định nghĩa khác nhau tuỳ theo từng mục đích sử dụng. Định nghĩa về công nghệ theo ESCAP có tính bao quát các khía cạnh liên quan đến công nghệ. Công nghệ là hệ thống kiến thức, nhấn mạnh bản chất cốt lõi của công nghệ là kiến thức, khẳng định vai trò dẫn đường của khoa học đối với công nghệ.

Công nghệ có khả năng chế biến các nguồn lực thành hàng hoá và dịch vụ, do đó phải đáp ứng được mục tiêu sử dụng và các yêu cầu về kinh tế để được áp dụng trong thực tế. Công nghệ là công cụ, phương tiện, nhấn mạnh đó là sản phẩm của con người và con người có thể làm chủ được nó. Công nghệ có thể là vật thể (thiết bị máy móc), hay còn được gọi là phần kỹ thuật (technoware); 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] con người, phần con người (Humanware); ghi chép, phần thông tin (Inforware); và thiết chế tổ chức, hay phần tổ chức (Orgaware) [3]. Mục tiêu của công nghệ theo Nawaz sharif là sử dụng tối ưu các kỹ thuật để tác động vào các yếu tố môi trường vật chất, xã hội, văn hóa.

Khái niệm công nghệ cũng được quy định trong Luật KH&CN, Luật Chuyển giao công nghệ và nhiều giáo trình về quản lý công nghệ và chuyển giao công nghệ, tuy nhiên còn có sự khác nhau giữa các văn bản này. Cũng cần nhấn mạnh rằng, tùy thuộc vào mục tiêu mà người ta đưa ra và vận dụng các khái niệm về công nghệ. Ví dụ, để thuận lợi cho việc đàm phán chuyển giao công nghệ từ các nước phát triển sang các nước đang phát triển, người ta vận dụng định nghĩa của Nawaz sharif với cấu trúc gồm 4 phần nói trên. Hoạt động KH&CN, theo UNESCO định nghĩa là "các hoạt động có hệ thống liên quan chặt chẽ với việc sản xuất, nâng cao, truyền bá và ứng dụng các tri thức khoa học và kỹ thuật trong mọi lĩnh vực của khoa học và công nghệ, là các khoa học tự nhiên và công nghệ, các khoa học y dược và nông nghiệp, cũng như các khoa học xã hội và nhân văn" [4].

Hoạt động KH&CN theo nghĩa này gồm: Hoạt động nghiên cứu khoa học gồm có nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng và triển khai (viết tắt tiếng Anh là R&D); Hoạt động chuyển giao tri thức công nghệ; Hoạt động phát triển công nghệ (phổ cập công nghệ sau khi đã làm chủ công nghệ trong sản xuất và nâng cấp công nghệ); Hoạt động dịch vụ KH&CN. Theo Luật KH&CN thì "Hoạt động KH&CN bao gồm nghiên cứu khoa học, nghiên cứu và phát triển công nghệ, dịch vụ khoa học và công nghệ, hoạt động phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, hợp lý hoá sản xuất và các hoạt động khác nhằm phát triển khoa học và công nghệ". Quy định của Luật không làm rõ được bản chất của hoạt động KH&CN, vừa như rất chặt chi tiết, nhưng lại rất lỏng với một quy định chung chung về “các hoạt động khác”. Luận văn chọn cách tiếp cận theo UNESCO, với ý nghĩa không những chỉ ra các lĩnh vực hoạt động cụ thể mà còn thể hiện được đặc trưng bản chất của hoạt động KH&CN là tập trung và gắn chặt với việc sản xuất, phân 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] bố và sử dụng các kiến thức khoa học và kỹ thuật [5].

Với quan điểm này, khái niệm hoạt động triển khai bao gồm cả sản xuất thử các vật mẫu. b) Khái niệm và đặc trưng của hoạt động NC&TK Khái niệm NC&TK (hoặc R&D) được định nghĩa theo UNESCO và OECD là "các hoạt động sáng tạo được thực hiện một cách có hệ thống để tăng cường vốn tri thức, bao gồm tri thức về con người, văn hoá, xã hội, và sử dụng vốn tri thức này để tìm ra các ứng dụng mới" [7, 8]. Định nghĩa trên cho thấy các yếu tố đặc trưng cơ bản của hoạt động NC&TK là: Yếu tố sáng tạo; Tính mới hoặc đổi mới (novelty or innovation); Sự sử dụng phương pháp khoa học; Sự sản sinh ra kiến thức mới. Trong đó hai yếu tố có tính quyết định để nhận dạng NC&TK là yếu tố sáng tạo và tính mới hoặc đổi mới.

c) Các loại hình hoạt động NC&TK Hoạt động NC&TK bao gồm NCCB, NCƯD và Triển khai. Đây là cách phân loại theo các giai đoạn của nghiên cứu khoa học [6]. Nghiên cứu cơ bản: là những nghiên cứu nhằm phát hiện thuộc tính, cấu trúc, động thái của sự vật, tương tác trong nội bộ sự vật và mối liên hệ giữa sự vật với sự vật khác. Sản phẩm của NCCB có thể là các phát hiện, phát minh dẫn đến hình thành một hệ thống lý thuyết có giá trị tổng quát, ảnh hưởng đến một hoặc nhiều lĩnh vực khoa học.

NCCB bao gồm: NCCB thuần tuý (chưa đề cập đến ý nghĩa ứng dụng) và NCCB định hướng (có dự kiến trước mục đích ứng dụng). NCCB định hướng gồm: Nghiên cứu nền tảng (về quy luật tổng thể) và nghiên cứu chuyên đề (về một hiện tượng đặc biệt của sự vật). Nghiên cứu ứng dụng: là sự vận dụng quy luật được phát hiện từ NCCB để giải thích một sự vật; tạo ra những nguyên lý mới về các giải pháp và áp dụng chúng vào sản xuất và đời sống, có thể là giải pháp về công nghệ, về vật liệu, hoặc về tổ chức và quản lý. Một số kết quả của NCƯD có thể là sáng chế.

Tuy nhiên kết quả của NCƯD phải qua giai đoạn triển khai mới có thể đưa vào sử dụng được. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Triển khai (hoặc Triển khai thực nghiệm): là sự vận dụng các quy luật thu được từ NCCB và các nguyên lý thu được từ NCƯD, để đưa ra các hình mẫu và quy trình sản xuất với những tham số khả thi về kỹ thuật. Sản phẩm của triển khai chỉ mới là những hình mẫu khả thi kỹ thuật. Để áp dụng được còn phải tiến hành những tính khả thi khác, như khả thi về tài chính, kinh tế, môi trường, xã hội.

Hoạt động triển khai gồm có các giai đoạn: + Tạo vật mẫu (Prototype): nhằm tạo ra một sản phẩm mẫu, chưa quan tâm đến quy trình sản xuất và quy mô áp dụng. Việc tạo sản phẩm mẫu thường thực hiện trong các phòng thí nghiệm, labô công nghệ. + Tạo quy trình sản xuất (hoặc QTCN): nhằm xây dựng quy trình sản xuất sản phẩm mẫu. Hoạt động này thường được tiến hành trong các xưởng thực nghiệm thuộc viện, xí nghiệp sản xuất, nhà kính (nghiên cứu nông nghiệp).

+ Sản xuất thử (sản xuất loạt số 0): giai đoạn thử nghiệm cuối cùng nhằm khẳng định khả năng thực thi quy trình chế tạo và áp dụng trong sản xuất. So sánh với Luật KH&CN, cách phân loại nêu trên có điểm khác nhau về thuật ngữ được sử dụng. Trong Luật KH&CN không sử dụng "triển khai" mà là "phát triển công nghệ", để chỉ các hoạt động làm thực nghiệm, sản xuất thử… Trong Luận văn sử dụng thống nhất khái niệm "triển khai" vì thuật ngữ này có nội hàm phù hợp hơn để chỉ một giai đoạn của hoạt động nghiên cứu khoa học, là loại hình hoạt động có đặc trưng riêng và có chính sách tài chính riêng khác với các hoạt động phát triển khác [6]. Năng lực NC&TK a) Khái niệm năng lực NC&TK Năng lực NC&TK (hay năng lực R&D) là năng lực để tiến hành các hoạt động NC&TK nhằm tạo ra và ứng dụng các kết quả NC&TK vào thực tiễn.

Năng lực NC&TK thể hiện qua các yếu tố nguồn lực đầu vào của hoạt động NC&TK, chính là nguồn lực tạo nên sức mạnh của hoạt động NC&TK và đảm bảo sự thực thi các ý tưởng nghiên cứu [6]. Năng lực ứng dụng kết quả NC&TK cũng bao gồm các yếu tố nguồn lực đầu vào để có thể áp dụng các kết quả NC&TK đã được tạo ra vào thực 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tiễn sản xuất, đời sống và mang lại các hiệu quả về khoa học, công nghệ, kinh tế, xã hội. Năng lực NC&TK, tiếp cận ở góc độ liên quan đến năng lực công nghệ, là một yếu tố cấu thành năng lực công nghệ cùng với các yếu tố khác như hạ tầng thông tin, hạ tầng công nghiệp, năng lực thực hiện các dịch vụ kỹ thuật. b) Các yếu tố của năng lực NC&TK Với cách tiếp cận theo các yếu tố đầu vào của hoạt động NC&TK, năng lực NC&TK thường được xem xét trên các yếu tố cơ bản là nhân lực, tài chính, thông tin KH&CN và cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ NC&TK [5] [10].

- Về nhân lực, năng lực NC&TK của một tổ chức thể hiện qua số lượng, cơ cấu về trình độ chuyên môn, về biên chế ( chính nhiệm, kiêm nhiệm, hợp đồng), về giới tính. của nhân lực tham gia hoạt động NC&TK và khả năng đáp ứng các yêu cầu của hoạt động này. Theo OECD, nhân lực NC&TK là toàn bộ những người trực tiếp tham gia vào các hoạt động NC&TK và những người thực hiện các dịch vụ trực tiếp cho hoạt động NC&TK như cán bộ quản lý, cán bộ hành chính, nhân viên văn phòng trong đơn vị NC&TK [8].