CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐẨY MẠNH CÔNG TÁC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ BẢN BẰNG NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 1. Đầu tư xây dựng cơ bản bằng ngân sách Nhà nước 1. Đầu tư và đầu tư phát triển Khái niệm về đầu tư Theo Luật đầu tư số 59/2005/QH11: “Đầu tư là việc nhà đầu tư bỏ vốn bằng các loại tài sản hữu hình hoặc vô hình để hình thành tài sản tiến hành các hoạt động đầu tư”. Khái niệm này cho thấy đầu tư chỉ là việc bỏ vốn để hình thành tài sản mà không cho thấy được kết quả đầu tư sẽ thu được lợi ích kinh tế như thế nào nhằm thu hút đầu tư [6, trang 4] Xuất phát từ phạm vi phát huy tác dụng của các kết quả đầu tư chúng ta có thể có những cách hiểu nhau về đầu tư.Theo nghĩa rộng, đầu tư nói chung là sự hy sinh các nguồn lực ở hiện tại để tiến hành các hoạt động nào đó nhằm thu về cho nhà đầu tư các kết quả nhất định trong tương lại lớn hơn các nguồn lực đã bỏ ra để đạt được các kết quả đó.[6, trang 5] Như vậy, mục đích của việc đầu tư là thu được cái gì đó lớn hơn những gì mình đã bỏ ra.
Do vậy, nền kinh tế không xem những hoạt động như gửi tiết kiệm, là hoạt động đầu tư vì nó không làm tăng của cải cho nền kinh tế mặc dù người gửi vẫn có khoản thu lớn hơn so với số tiền gửi. Từ đó, người ta biết đến 1 định nghĩa hẹp hơn về đầu tư hay chính là định nghĩa đầu tư phát triển.[6, trang 5] Khái niệm đầu tư phát triển Đầu tư phát triển là hoạt động sử dụng các nguồn lực tài chính, nguồn lực vật chất nguồn lực lao động và trí tuệ để xây dựng, sửa chữa nhà cửa và cấu trúc hạ tầng, mua sắm trang thiết bị và lắp đặt chúng trên nền bệ bồi dưỡng đào tạo nguồn nhân lực, thực hiện chi phí thường xuyên gắn liền với sự hoạt động của các tài sản này nhằm duy trì tiềm lực hoạt động của các cơ sở đang tồn tại và tạo tiềm lực mới cho nền KT-XH, tạo việc làm và nâng cao đời sống của thành viên trong xã hội. Đầu tư xây dựng cơ bản bằng nguồn vốn ngân sách 1. Đầu tư xây dựng cơ bản Xây dựng cơ bản và ĐTXDCB là những hoạt động với chức năng tạo ra tài sản cố định cho nền kinh tế thông qua các hình thức xây dựng mới, mở rộng, hiện đại hoá hoặc khôi phục các tài sản cố định.[9, trang 6] ĐTXDCB trong nền kinh tế quốc dân là một bộ phận của đầu tư phát triển.
Đây chính là quá trình bỏ vốn để tiến hành các hoạt động xây dựng cơ bản nhằm tái sản xuất giản đơn và tái sản xuất mở rộng ra các tài sản cố định trong nền kinh tế. Do vậy ĐTXDCB là tiền đề quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của nền kinh tế nói chung và của các cơ sở sản xuất kinh doanh nói riêng. ĐTXDCB là hoạt động chủ yếu tạo ra tài sản cố định đưa vào hoạt động trong lĩnh vực kinh tế - xã hội , nhằm thu đựơc lợi ích với nhiều hình thức khác nhau. ĐTXDCB trong nền kinh tế quốc dân được thông qua nhiều hình thức xây dựng mới, cải tạo, mở rộng, hiện đại hoá hay khôi phục tài sản cố định cho nền kinh tế.
ĐTXDCB là hoạt động đầu tư nhằm tạo ra các công trình xây dựng theo mục đích của người đầu tư, là lĩnh vực sản xuất vật chất tạo ra các tài sản cố định (TSCĐ) và tạo ra cơ sở vật chất kỹ thuật cho xã hội; ĐTXDCB là một hoạt động kinh tế. ĐTXDCB của nhà nước có ý nghĩa cực kỳ quan trọng trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Trong những năm qua nhà nước đã giành hàng chục ngàn tỷ đồng mỗi năm cho ĐTXDCB. ĐTXDCB của nhà nước chiếm tỷ trọng lớn và giữ vai trò quan trọng trong toàn bộ hoạt động ĐTXDCB của nền kinh tế ở Việt Nam.
ĐTXDCB của nhà nước đã tạo ra nhiều công trình, nhà máy, đường giao thông, … quan trọng, đưa lại nhiều lợi ích kinh tế xã hội thiết thực. Tuy nhiên, nhìn chung hiệu quả ĐTXDCB của nhà nước ở nước ta còn thấp thể hiện trên nhiều khía cạnh như: đầu tư sai, đầu tư khép kín, đầu tư dàn trải, thất thoát, lãng phí, tiêu cực, tham nhũng. Đầu tư cơ bản là hoạt động đầu tư để tạo ra các TSCĐ. Trong hoạt động đầu tư, các nhà đầu tư phải quan tâm đến các yếu tố: Sức lao động, tư liệu lao động, đối tượng lao động.
Khác với đối tượng lao động (Nguyên vật liệu, sản phẩm dở dang, 5 bán thành phẩm .) các tư liệu lao động (như máy móc thiết bị, nhà xưởng, phương tiên vận tải,.) là những phương tiện vật chất mà con ngươì sử dụng để tác động vào đối tượng lao động, biến đổi nó theo mục đích của mình. Bộ phận quan trọng nhất trong các tư liệu lao động là các TSCĐ. Đó là các tư liệu lao động chủ yếu được sử dụng một cách trực tiếp hay gián tiếp trong quá trình sản xuất kinh doanh như máy móc, thiết bị, phương tiện vận tải, nhà xưởng, các công trình kiến trúc, TSCĐ vô hình.Thông thường một tư liệu lao động được coi là một TSCĐ phải đồng thời thoả mãn hai tiêu chuẩn cơ bản: Phải có thời gian sử dụng tối thiểu và phải đạt giá trị tối thiểu ở một mức quy định. Tiêu chuẩn này được quy định riêng đối với từng nước và có thể được điều chỉnh cho phù hợp với giá cả của từng thời kỳ.
Sự cần thiết phải đầu tư sử dụng ngân sách nhà nước Đầu tư XDCB là một bộ phận của đầu tư phát triển, cùng với các hoạt động đầu tư khác, đầu tư XDCB đã và đang góp phần lớn vào sự nghiệp CNH, HĐH đất nước. Đầu tư đúng hướng là nhân tố rất quan trọng trong việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế đất nước theo hướng tăng tỷ trọng các ngành công nghiệp, dịch vụ và giảm dần tỷ trọng các ngành nông nghiệp trong GDP của mỗi quốc gia. Một quốc gia muốn phát triển thì không thể thiếu hoạt động đầu tư. Trong quá trình phát triển của đất nước, hoạt động đầu tư XDCB có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
ĐTXDCB tạo ra tài sản mới cho nền kinh tế, tạo ra cơ sở hạ tầng, gián tiếp thúc đẩy các ngành kinh tế khác cùng phát triển. Hoạt động ĐTXDCB tạo thêm công ăn việc làm cho người lao động, nâng cao đời sống cho từng người dân, từ đó nâng cao mức sống cho toàn xã hội. ĐTXDCB còn thúc đẩy sản xuất hàng hóa thông qua việc đầu tư mưa sắm máy móc, dây chuyền hiện đại, từ đó góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng CNH – HĐH. ĐTXDCB còn đóng góp vào Ngân sách Nhà nước và gián tiếp thúc đẩy xuất khẩu, cải thiện cán cân thanh toán, góp phần đưa nước ta tham gia vào phân công lao động quốc tế và hội nhập kinh tế quốc tế.
Vai trò, chức năng của đầu tư sử dụng ngân sách nhà nước 6 Ngân sách Nhà nước là một phạm trù kinh tế và là một phạm trù lịch sử. Sự hình thành và phát triển của ngân sách Nhà nước gắn liền với sự xuất hiện và phát triển của kinh tế hàng hóa - tiền tệ trong các phương thức sản xuất của cộng đồng và Nhà nước của từng cộng đồng. Nói cách khác, sự ra đời của nhà nước, sự tồn tại của kinh tế hàng hóa - tiền tệ là những tiền đề cho sự phát sinh, tồn tại và phát triển của ngân sách Nhà nước. Trong tiến trình đổi mới thực hiện CNH - HĐH đất nước, hàng năm Nhà nước dùng nhiều ngàn tỷ đồng từ nguồn vốn ngân sách Nhà nước đầu tư vào các ngành, lĩnh vực xây dựng và phát triển KT - XH của đất nước.
Nguồn vốn đầu tư XDCB của Nhà nước thực sự đóng vai trò chủ đạo, định hướng, thu hút và khơi dậy các nguồn lực trong xã hội dành cho đầu tư phát triển ngày càng tăng. Mặt khác, trong mỗi thời kỳ, tùy vào điều kiện lịch sử cụ thể và nhiệm vụ phát triển KT – XH của đất nước mà nguồn vốn NSNN bố trí cho đầu tư XDCB với tỷ lệ khác nhau. Cụ thể, giai đoạn từ 2005-2007, tổng vốn đầu tư XDCB từ Ngân sách Nhà nước là 237.447 tỷ đồng, chiếm trên 20% tổng số vốn đầu tư toàn xã hội (Nguồn: Ủy ban Thường vụ Quốc hội). Điều này càng khẳng định rõ hơn tầm quan trọng của việc chi cho đầu tư XDCB của NSNN là nhằm mục đích tạo ra một sự khởi động ban đầu, kích thích quá trình vận động các nguồn vốn trong xã hội để hướng tới sự tăng trưởng và phát triển kinh tế bền vững hơn.
Đầu tư XDCB đã góp phần quan trọng chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng CNH - HĐH, tăng đáng kể năng lực sản xuất mới. Trong những năm qua, các nguồn vốn đầu tư từ NSNN chủ yếu tập trung vào các lĩnh vực giao thông, thủy lợi, điện, bưu chính - viễn thông, nông nghiệp, nông thôn, khoa học và giáo dục - đào tạo, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tăng dần tỷ trọng ngành công nghiệp, xây dựng; tăng dần và cơ cấu lại ngành dịch vụ; giảm dần tỷ trọng ngành nông, lâm, thủy sản. Như vậy, nguồn vốn đầu tư XDCB từ Nhà nước thực sự có vai trò hết sức quan trọng, làm cho các nguồn vốn của xã hội được huy động cho đầu tư phát triển không ngừng tăng nhanh hàng năm và ngày càng đa dạng. Cơ cấu vốn đầu tư XDCB sử dụng NSNN Vốn của dự án ĐTXDCB nói chung được cấu thành bởi các nguồn sau: 7 Thứ nhất là nguồn vốn của nhà nước.
Nguồn vốn này bao gồm: + Ngân sách nhà nước cấp phát. + Vốn của các doanh nghiệp nhà nước có nguồn gốc từ ngân sách nhà nước, bao gồm vốn từ khấu hao cơ bản để lại, từ lợi nhuận sau thuế, từ đất đai, nhà xưởng còn chưa sử dụng đến,. được huy động đầu tư phát triển sản xuất kinh doanh; vốn góp của nhà nước trong liên doanh, liên kết với các thành phần kinh tế trong nước và nước ngoài.