Nghiên Cứu Biện Pháp Bảo Đảm Thi Hành Án Dân Sự: Thực Trạng Và Giải Pháp Hiệu Quả Tại Việt Nam

Tài liệu nghiên cứu Đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường biện pháp bảo đảm thi hành án dân sự thực trạng và giải pháp, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Ts. Trần Phương Thảo
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật thi hành án dân sự
• Đề tài: Biện Pháp Bảo Đảm Thi Hành Án Dân Sự: Thực Trạng Và Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: đề tài nghiên cứu
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. PHẦN THỨ NHẤT: BÁO CÁO TỔNG HỢP KẾT QUẢ THỰC HIỆN ĐỀ TÀI
• 1.1. TỔNG HỢP KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
• 1.1.1. Tính cấp thiết
• 1.1.2. Tình hình nghiên cứu đề tài
• 1.1.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.1.5. Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu
• 1.2. PHẦN NỘI DUNG: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BIỆN PHÁP BẢO ĐẢM THI HÀNH ÁN
• 1.2.1. Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của biện pháp bảo đảm thi hành án dân sự
• 1.2.2. Cơ sở của việc quy định về biện pháp bảo đảm trong pháp luật thi hành án dân sự Việt Nam
• 1.2.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả áp dụng biện pháp bảo đảm thi hành án dân sự
• 1.3. THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN HÀNH VỀ BIỆN PHÁP BẢO ĐẢM THI HÀNH ÁN DÂN SỰ
• 1.3.1. Thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng các quy định chung về biện pháp bảo đảm thi hành án dân sự
• 1.3.2. Thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật về từng biện pháp bảo đảm thi hành án dân sự
• 1.4. ĐỊNH HƯỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG BIỆN PHÁP BẢO ĐẢM THI HÀNH ÁN DÂN SỰ TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY
• 1.4.1. Định hướng của những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của việc áp dụng pháp luật về biện pháp bảo đảm thi hành án dân sự
• 1.4.2. Các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của việc áp dụng biện pháp bảo đảm thi hành án dân sự
• 1.5. DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• 2. PHẦN THỨ HAI: CÁC CHUYÊN ĐỀ
• 2.1. CHUYÊN ĐỀ 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BIỆN PHÁP BẢO ĐẢM THI HÀNH ÁN DÂN SỰ Ở VIỆT NAM
• 2.2. CHUYÊN ĐỀ 2: BIỆN PHÁP BẢO ĐẢM PHONG TỎA TÀI KHOẢN, TÀI SẢN Ở NƠI GỬI GIỮ TRONG THI HÀNH ÁN DÂN SỰ - THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG
• 2.3. CHUYÊN ĐỀ 3: BIỆN PHÁP BẢO ĐẢM TẠM GIỮ TÀI SẢN, GIẤY TỜ CỦA ĐƯƠNG SỰ TRONG THI HÀNH ÁN DÂN SỰ - THỰC TRẠNG ÁP DỤNG VÀ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG
• 2.4. CHUYÊN ĐỀ 4: BIỆN PHÁP BẢO ĐẢM TẠM DỪNG VIỆC ĐĂNG KÝ, CHUYỂN QUYỀN SỞ HỮU, SỬ DỤNG, THAY ĐỔI HIỆN TRẠNG TÀI SẢN TRONG THI HÀNH ÁN DÂN SỰ - THỰC TRẠNG ÁP DỤNG VÀ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Biện pháp thi hành án dân sự

Biện pháp thi hành án dân sự là một công cụ pháp lý quan trọng nhằm đảm bảo việc thực thi các bản án, quyết định dân sự có hiệu lực pháp luật. Các biện pháp này bao gồm phong tỏa tài khoản, tạm giữ tài sản, và tạm dừng đăng ký quyền sở hữu. Mục đích chính là ngăn chặn việc tẩu tán tài sản, đảm bảo hiệu quả thi hành án. Thực trạng thi hành án dân sự tại Việt Nam cho thấy nhiều hạn chế, đặc biệt là việc áp dụng các biện pháp bảo đảm chưa đạt hiệu quả cao. Các quy định pháp luật hiện hành còn thiếu đồng bộ, dẫn đến khó khăn trong việc thực thi.

1.1. Khái niệm và ý nghĩa

Biện pháp bảo đảm thi hành án dân sự được hiểu là các biện pháp pháp lý được áp dụng để ngăn chặn việc tẩu tán tài sản, đảm bảo việc thi hành án được thực hiện hiệu quả. Ý nghĩa của các biện pháp này là tạo ra cơ chế pháp lý chặt chẽ, giúp bảo vệ quyền lợi của người được thi hành án. Tuy nhiên, thực trạng áp dụng cho thấy nhiều bất cập, đặc biệt là việc xác định và xử lý tài sản bảo đảm còn gặp nhiều khó khăn.

1.2. Cơ sở pháp lý

Cơ sở pháp lý của biện pháp bảo đảm thi hành án dân sự được quy định trong Luật Thi hành án dân sự năm 2008 và các văn bản hướng dẫn thi hành. Các quy định này đã được sửa đổi, bổ sung năm 2014 nhằm khắc phục những hạn chế trước đó. Tuy nhiên, thực trạng pháp luật hiện nay vẫn còn nhiều điểm chưa hợp lý, đặc biệt là trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0, khi các quan hệ xã hội thay đổi nhanh chóng.

II. Thực trạng thi hành án dân sự tại Việt Nam

Thực trạng thi hành án dân sự tại Việt Nam cho thấy nhiều thách thức trong việc áp dụng các biện pháp bảo đảm. Theo báo cáo của các cơ quan thi hành án, nhiều trường hợp tài sản bị che giấu hoặc hợp thức hóa nhằm trốn tránh trách nhiệm. Hiệu quả thi hành án dân sự vẫn chưa cao, đặc biệt là trong việc xử lý tài sản bảo đảm. Các quy định pháp luật hiện hành còn thiếu đồng bộ, dẫn đến khó khăn trong việc thực thi.

2.1. Thực trạng áp dụng pháp luật

Thực trạng áp dụng pháp luật về biện pháp bảo đảm thi hành án dân sự cho thấy nhiều bất cập. Các quy định hiện hành chưa đáp ứng được yêu cầu kịp thời bảo toàn tài sản của người phải thi hành án. Đặc biệt, trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0, các quy định về phong tỏa tài khoản và tạm dừng đăng ký quyền sở hữu còn chậm chạp, không theo kịp thực tiễn.

2.2. Khó khăn và thách thức

Một trong những khó khăn và thách thức lớn nhất là việc xác định và xử lý tài sản bảo đảm. Nhiều trường hợp tài sản bị che giấu hoặc hợp thức hóa, dẫn đến giá trị bảo đảm rất nhỏ. Ngoài ra, sự phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức hữu quan với cơ quan thi hành án chưa thực sự chặt chẽ, làm giảm hiệu quả của các biện pháp bảo đảm.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả thi hành án dân sự

Để nâng cao hiệu quả thi hành án dân sự, cần có những giải pháp đồng bộ từ việc hoàn thiện pháp luật đến tăng cường năng lực thực thi của các cơ quan thi hành án. Giải pháp nâng cao hiệu quả bao gồm việc sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật, tăng cường phối hợp giữa các cơ quan, và áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý tài sản bảo đảm.

3.1. Hoàn thiện pháp luật

Một trong những giải pháp nâng cao hiệu quả là hoàn thiện các quy định pháp luật về biện pháp bảo đảm thi hành án dân sự. Cần sửa đổi, bổ sung các quy định hiện hành để đáp ứng yêu cầu thực tiễn, đặc biệt là trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0. Các quy định về phong tỏa tài khoản và tạm dừng đăng ký quyền sở hữu cần được cập nhật để theo kịp với sự phát triển của công nghệ.

3.2. Tăng cường phối hợp

Tăng cường phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức hữu quan là yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả thi hành án. Cần xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan thi hành án, ngân hàng, và các cơ quan đăng ký tài sản để đảm bảo việc áp dụng các biện pháp bảo đảm được thực hiện kịp thời và hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ, các quan hệ dân sự tại Việt Nam ngày càng trở nên phức tạp, dẫn đến nhiều thách thức trong công tác thi hành án dân sự. Theo báo cáo của ngành thi hành án, năm 2022, số án và số tiền thi hành thành công tăng lần lượt 17,47% và 57,91% so với các năm trước, tuy nhiên hiệu quả áp dụng pháp luật về biện pháp bảo đảm thi hành án dân sự (BPBĐTHADS) vẫn còn nhiều hạn chế. Thực trạng này xuất phát từ các quy định pháp luật chưa hoàn chỉnh, sự phối hợp chưa chặt chẽ giữa các cơ quan liên quan và những khó khăn trong việc ngăn chặn hành vi tẩu tán tài sản của người phải thi hành án.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ các vấn đề lý luận cơ bản về BPBĐTHADS, đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng tại Việt Nam từ năm 2014 đến nay, đồng thời đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng biện pháp này. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định pháp luật hiện hành, các biện pháp bảo đảm cụ thể như phong tỏa tài khoản, tạm giữ tài sản, tạm dừng việc đăng ký, chuyển quyền sở hữu tài sản, cùng với khảo sát thực tiễn tại một số đơn vị thi hành án dân sự trên toàn quốc.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể trong quan hệ dân sự, góp phần nâng cao tính nghiêm minh của pháp luật, đồng thời hỗ trợ công tác cải cách tư pháp và phát triển nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình pháp luật thi hành án dân sự, bao gồm:

• Lý thuyết về biện pháp bảo đảm nghĩa vụ dân sự: BPBĐTHADS được hiểu là các biện pháp pháp lý nhằm bảo toàn tài sản của người phải thi hành án, ngăn chặn hành vi tẩu tán, hủy hoại tài sản, trốn tránh thi hành án, đồng thời đôn đốc người phải thi hành án tự nguyện thực hiện nghĩa vụ. Biện pháp này có tính quyền lực nhà nước, tính kịp thời và tính bảo đảm cao.

• Mô hình quy trình thi hành án dân sự: BPBĐTHADS được áp dụng sau khi kết thúc thời hạn tự nguyện thi hành án và trước khi áp dụng biện pháp cưỡng chế, đóng vai trò là bước đệm quan trọng trong quy trình thi hành án.

• Khái niệm và đặc điểm chính của BPBĐTHADS: Bao gồm tính bảo đảm, tính quyền lực nhà nước, tính kịp thời, đối tượng áp dụng là tài sản của người phải thi hành án, và ý nghĩa trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người được thi hành án.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Nghiên cứu sử dụng dữ liệu thứ cấp từ các văn bản pháp luật như Luật Thi hành án dân sự năm 2008 và sửa đổi năm 2014, Nghị định 62/2015/NĐ-CP, Nghị định 33/2020/NĐ-CP, Thông tư 23/2014/TT-NHNN và các báo cáo tổng kết công tác thi hành án dân sự của các tỉnh, thành phố.

• Phương pháp phân tích: Kết hợp phương pháp mô tả, phân tích, tổng hợp, so sánh, đối chiếu các quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng; phương pháp khảo sát, thống kê số liệu tại một số đơn vị thi hành án dân sự; phương pháp lịch sử và tư duy logic để làm rõ các vấn đề lý luận.

• Timeline nghiên cứu: Tập trung khảo sát thực trạng từ năm 2014 đến năm 2023, giai đoạn sau khi Luật Thi hành án dân sự được sửa đổi, bổ sung nhằm đánh giá hiệu quả áp dụng BPBĐTHADS trong bối cảnh hiện đại.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiệu quả áp dụng BPBĐTHADS còn hạn chế: Mặc dù số án và số tiền thi hành thành công tăng 17,47% và 57,91% trong năm 2022 so với năm 2021, nhiều trường hợp tài sản bảo đảm bị che dấu, không xác định được vị trí hoặc giá trị thực tế, dẫn đến việc bán đấu giá nhiều lần không thành công.

2. Quy định pháp luật chưa đồng bộ và chi tiết: Luật Thi hành án dân sự năm 2014 không có sửa đổi lớn về BPBĐTHADS so với năm 2008, trong khi các nghị định hướng dẫn còn thiếu cụ thể về điều kiện, thủ tục áp dụng từng biện pháp, đặc biệt là biện pháp phong tỏa tài khoản, tài sản ở nơi gửi giữ.

3. Khó khăn trong xác định điều kiện áp dụng: Việc xác định khi nào người phải thi hành án có hành vi tẩu tán tài sản để áp dụng biện pháp bảo đảm còn nhiều tranh cãi, gây khó khăn cho chấp hành viên trong việc ra quyết định kịp thời và chính xác.

4. Thiếu sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan: Ngân hàng, tổ chức tín dụng, kho bạc và các cơ quan liên quan chưa phối hợp hiệu quả trong việc cung cấp thông tin và thực hiện phong tỏa tài sản, dẫn đến việc người phải thi hành án có thể chuyển dịch tài sản nhanh chóng, gây khó khăn cho công tác thi hành án.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những hạn chế trên xuất phát từ sự chưa hoàn thiện của hệ thống pháp luật về BPBĐTHADS, đặc biệt là các quy định về điều kiện, thủ tục áp dụng và trách nhiệm của các chủ thể liên quan. So với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, việc thiếu sự đồng bộ và chi tiết trong quy định pháp luật là điểm yếu chung, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả thi hành án.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ tăng số án và số tiền thi hành thành công qua các năm, bảng tổng hợp các khó khăn trong áp dụng từng biện pháp bảo đảm, và sơ đồ mô tả quy trình phối hợp giữa các cơ quan liên quan.

Việc áp dụng BPBĐTHADS kịp thời và hiệu quả không chỉ bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người được thi hành án mà còn góp phần nâng cao uy tín của hệ thống pháp luật và tạo môi trường kinh doanh lành mạnh, ổn định xã hội.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về BPBĐTHADS: Cần sửa đổi, bổ sung Luật Thi hành án dân sự và các văn bản hướng dẫn để quy định rõ ràng, chi tiết về điều kiện, thủ tục áp dụng từng biện pháp bảo đảm, đặc biệt là biện pháp phong tỏa tài khoản, tài sản. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể thực hiện: Bộ Tư pháp, Quốc hội.

2. Tăng cường phối hợp liên ngành: Xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan thi hành án, ngân hàng, tổ chức tín dụng, kho bạc và các cơ quan liên quan để kịp thời cung cấp thông tin và thực hiện các biện pháp bảo đảm. Thời gian thực hiện: 6-12 tháng; Chủ thể thực hiện: Bộ Tư pháp, Ngân hàng Nhà nước, các địa phương.

3. Nâng cao năng lực và đạo đức nghề nghiệp cho chấp hành viên: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về nghiệp vụ thi hành án, pháp luật về BPBĐTHADS và đạo đức nghề nghiệp nhằm nâng cao ý thức, trách nhiệm và kỹ năng thực thi. Thời gian thực hiện: liên tục; Chủ thể thực hiện: Trường Đại học Luật Hà Nội, Học viện Tư pháp.

4. Xây dựng hệ thống công nghệ thông tin hỗ trợ thi hành án: Áp dụng công nghệ 4.0 để quản lý, theo dõi tài sản, tài khoản của người phải thi hành án, giúp chấp hành viên ra quyết định kịp thời và chính xác. Thời gian thực hiện: 2-3 năm; Chủ thể thực hiện: Bộ Tư pháp, Bộ Thông tin và Truyền thông.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan thi hành án dân sự: Giúp nâng cao hiệu quả công tác thi hành án, cải thiện quy trình áp dụng biện pháp bảo đảm, từ đó tăng tỷ lệ thi hành án thành công.

2. Luật sư và chuyên gia pháp lý: Cung cấp kiến thức chuyên sâu về BPBĐTHADS, hỗ trợ tư vấn và bảo vệ quyền lợi khách hàng trong các vụ việc thi hành án dân sự.

3. Nhà lập pháp và cơ quan quản lý nhà nước: Là tài liệu tham khảo để hoàn thiện hệ thống pháp luật thi hành án dân sự, xây dựng chính sách phù hợp với thực tiễn.

4. Giảng viên và sinh viên ngành luật: Là nguồn học liệu quý giá phục vụ giảng dạy, nghiên cứu chuyên sâu về pháp luật thi hành án dân sự và các biện pháp bảo đảm.

Câu hỏi thường gặp

1. BPBĐTHADS là gì và có vai trò như thế nào?
   BPBĐTHADS là các biện pháp pháp lý nhằm bảo toàn tài sản của người phải thi hành án, ngăn chặn hành vi tẩu tán tài sản, trốn tránh thi hành án. Vai trò chính là bảo đảm hiệu quả thi hành án, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người được thi hành án.

2. Ai có thẩm quyền quyết định áp dụng BPBĐTHADS?
   Chấp hành viên thuộc cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền quyết định áp dụng BPBĐTHADS, có thể tự mình quyết định hoặc theo yêu cầu bằng văn bản của đương sự.

3. Các biện pháp bảo đảm thi hành án dân sự phổ biến hiện nay là gì?
   Bao gồm phong tỏa tài khoản, tạm giữ tài sản, giấy tờ của người phải thi hành án, và tạm dừng việc đăng ký, chuyển quyền sở hữu, sử dụng, thay đổi hiện trạng tài sản.

4. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả áp dụng BPBĐTHADS?
   Cần hoàn thiện pháp luật, tăng cường phối hợp liên ngành, nâng cao năng lực chấp hành viên và ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý thi hành án.

5. BPBĐTHADS có ảnh hưởng như thế nào đến quyền sử dụng tài sản của người phải thi hành án?
   BPBĐTHADS chỉ hạn chế quyền sử dụng, định đoạt tài sản nhằm bảo toàn tài sản, không làm thay đổi quyền sở hữu. Đây là điểm khác biệt so với biện pháp cưỡng chế thi hành án.

Kết luận

• BPBĐTHADS là công cụ pháp lý quan trọng, góp phần bảo đảm thi hành hiệu quả các bản án, quyết định dân sự tại Việt Nam.
• Hiện nay, pháp luật về BPBĐTHADS còn nhiều hạn chế, chưa đáp ứng kịp thời yêu cầu thực tiễn, ảnh hưởng đến hiệu quả thi hành án.
• Nghiên cứu đã chỉ ra các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả áp dụng BPBĐTHADS, bao gồm quy định pháp luật, năng lực chủ thể và điều kiện kinh tế - xã hội.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, tăng cường phối hợp liên ngành, nâng cao năng lực chấp hành viên và ứng dụng công nghệ thông tin.
• Tiếp tục nghiên cứu, cập nhật và triển khai các giải pháp trong giai đoạn 2024-2026 để nâng cao hiệu quả thi hành án dân sự, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các chủ thể liên quan.

Hành động ngay hôm nay để góp phần xây dựng hệ thống thi hành án dân sự hiệu quả và công bằng!

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo thì phần nội dung nghiên cứu của đề tài được triển khai nghiên cứu theo 3 nội dung: Thứ nhất: Những van dé lý luận về BPBĐTHADS: Trong phan này các van dé lý luận cụ thé được nghiên cứu, làm rõ gồm: - Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của biện pháp bao đảm thi hành án dân sự. - Cơ sở của việc quy định biện pháp bảo đảm thi hành án dân sự. - Các yếu tô ảnh hưởng đến hiệu quả của việc áp dụng biện pháp bảo đảm thi hành án dân sự. Thứ 2: Thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật thi hành án dân sự Việt Nam hiện hành về biện pháp bao dam thi hành an dân sự.

Trong phần này các vấn đề được nghiên cứu, làm rõ gồm: - Thực trạng pháp luật thi hành án dân sự việt nam về biện pháp bao đảm thi hành án dân sự. - Thực trạng áp dụng pháp luật thi hành án dân sự Việt nam hiện nay về biện pháp bảo dam thi hành án dân sự. Thứ 3: Định hướng và những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng biện pháp bao dam thi hành an dân sự tại Việt Nam hiện nay. Trong phan này các van đề được nghiên cứu, làm rõ gồm: - Định hướng trong giai đoạn hiện nay về BPBĐTHADS - Những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng biện pháp bảo đảm thi hành án dân sự tại Việt Nam hiện nay.

PHAN NOI DUNG 2. NHUNG VAN DE LY LUAN VE BIEN PHAP BAO DAM THI HANH AN DAN SỰ 2. Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của biện pháp bảo đảm thi hành án dân sw 2. Khai niệm biện pháp bao dam thi hành an dan sự Trong pháp luật thi hành án dân sự Việt Nam, biện pháp bao đảm thi hành án dân sự (BPBDTHADS) là một thuật ngữ pháp lý tương đối mới bởi nó chỉ được đặt tên và thừa nhận ké từ khi Việt Nam ban hành Luật thi hành án dân sự năm 2008.

Từ đó đến nay, mặc dù pháp luật thi hành án dân sự đã có những bước phát triển nhất định xong trong các văn bản pháp luật thi hành án dân sự cũng chưa đưa ra một khái niệm cụ thể, chính thức nào về thuật ngữ pháp lý này. Vì thế, việc nghiên cứu, tìm hiểu dé xây dựng một khái niệm khoa học thể hiện được bản chất của BPBĐTHADS ở Việt Nam là rất cần thiết. 12 TRUGNG BA! HOC LUAT HÀ NỘI Dé nghiên cứu, từ đó xây dựng được khái niệm khoa học về BPBDTHADS ở Việt Nam thì phải xuất phát từ những giải thích về những thuật ngữ pháp lý liên quan, trước hết là về thuật ngữ “thi hành án dân sự”. Nếu giải thích đơn giản về ngữ nghĩa theo từ điển Tiếng Việt thì “thi hành” được hiểu là “làm cho thành hiện thực điều đã được chính thức quyết định”.

Vì thế “thi hành án” sẽ được hiểu là làm cho thành hiện thực các “án” đã được chính thức quyết định. Các “án” này thường là các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của tòa án sau khi xét xử vụ việc phát sinh tại tòa án”. Còn về thuật ngữ “dân sự” thì thường được lý giải là những gì thuộc về tư nhân, những việc thuộc về quan hệ tài sản, hôn nhân, gia đình và thuật ngữ này hay được sử dụng dé phân biệt với hình sự, hành chính. Với những giải thích về mặt ngữ nghĩa như vậy thi “thi hành án dân sự” được hiểu là làm cho thành hiện thực các bản án, quyết định dân sự đã có hiệu lực pháp luật của tòa án.

Trong nghiên cứu khoa học luật thi hành án dân sự, “thi hành án dân sự” là một thuật ngữ pháp lý không chỉ đơn giản được giải thích ở mức độ ngữ nghĩa mà còn được giải thích theo nhiều góc độ khác nhau. Theo Từ dién giải thích thuật ngữ Luật học của Việt Nam thì “thi hành án” cũng được hiểu là việc thực hiện bản án, quyết định của tòa án” nên “thi hành án dân sự” cũng được sẽ được hiểu là việc thực hiện bản án, quyết định dân sự (trừ bản án, quyết định hình sự, hành chính) của tòa án. Tuy nhiên trên thực té, ngoài các ban án, quyết định dân sự có hiệu lực của Tòa án cần được thi hành thì các quyết định của các hình thức tài phán khác như quyết định của Trọng tài thương mại hay quyết định của Hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh cũng cần thiết phải được thi hành, vì thế thuật ngữ pháp lý “thi hành án dân sự” phải được hiểu đầy đủ, toàn diện hơn, đó là việc thực hiện bản án, quyết định dân sự của Tòa án, của Trọng tài thương mại, của Hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh!?, Thi hành án dân sự là một loại hoạt động rất cần thiết trong đời sống xã hội bởi có thực hiện được các ban an, quyết định dân sự trên thực tế thì quyền, lợi ích ° Hoang Phê (chủ biên, 2003), Từ điển Tiếng Việt, Nxb.Đà Nẵng — Trung tâm Từ điển học, Hà Nội — Đà Nẵng, tr.org/wiki/%C3%A In#TiME1 %BA%BFng Vi%E1%BB%87t.de/~duc/Dict/ ° Trường Đại học Luật Hà Nội (1999), Từ điển giải thích thuật ngữ Luật học, NXB Công an nhân dân, tr. !° Điều 1 Luật Thi hành án dân sự năm 2008, sửa đổi, bổ sung năm 2014 cũng được xây dựng theo tỉnh thần này 13 TRƯỞNG ĐẠI HO! HÀ NỘI hợp pháp của các chủ thê trong bản án, quyết định dân sự mới thực sự có ý nghĩa, mới thực sự được bảo vệ và bản án, quyết định giải quyết vụ việc dân sự mới thể hiện đúng tính chất của nó là được ban hành dựa trên quyền lực nhà nước, phải được nghiêm chỉnh chấp hành.

Vì thế, không chỉ được giải thích là một loại hoạt động trong đời sống xã hội, thi hành án dân sự còn được giải thích là một giai đoạn kế tiếp của giai đoạn xét xu, có mối quan hệ mật thiết với giai đoạn tố tụng trước đó nhưng van mang tính độc lập tương đối. Đã có ý kiến cho rang “tổ tụng là quá trình đi tìm chân lí để áp dụng công lí, còn thi hành án là quá trình thực thi chân lí bằng công lí””!. Vì đối tượng cần thi hành là bản án, quyết định dân sự của các hình thức tài phán tại tòa án, trọng tài hay hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh nên việc thi hành án dân sự không chỉ xuất phát từ quyền tự nguyện thực hiện bản án, quyết định của đương sự trong bản án, quyết định dân sự đã được giải quyết mà còn liên quan đến quyền lực nhà nước, đến vai trò của cơ quan nhà nước có thấm quyền sử dụng quyền lực nhà nước dé thực hiện ban án, quyết định dân sự. Đề tránh việc lạm dụng quyền lực nhà nước, dẫn đến việc thi hành bản án, quyết định dân sự không khách quan, xâm phạm đến quyền tự nguyện thi hành án dân sự của đương sự thì việc sử dụng quyên lực nhà nước này phải tuân theo những nguyên tắc, trình tự, thủ tục chung do pháp luật quy định.

Với đặc thù này mà thuật ngữ “thi hành án dân sự” còn được giải thích dưới một góc độ khác: “là hoạt động của cơ quan nhà nước có thâm quyên, được tiến hành theo thủ tục, trình tự được pháp luật quy định nhằm thực hiện các bản án, quyết định dân sự đã có hiệu lực pháp luật”, Về thuật ngữ “biện pháp bảo đảm thi hành án dân sự”: Những giải thích trên về thuật ngữ “thi hành án dân sự” sẽ là cơ sở để xây dựng khái niệm “biện pháp bảo đảm thi hành án dân sự”. Nếu chỉ giải thích ở phương diện về ngữ nghĩa thì theo hầu hết các Từ điển Tiếng Việt thuật ngữ “biện pháp” thường được hiểu là “cách làm, cách thức tiến hành, giải quyết một van đề cụ thể”, khá tương thích với cách giải thích trong Từ điển Luật học của đại học Oxford (Mỹ) về thi hành án: “Thi hành án là cách thức dé làm cho các bản án, quyết định của Tòa án được thực hiện trên thực tế”!$, ' Lê Minh Tâm (2001), Thứ bàn may van đề lí luận về thi hành án, Luật học (02), Hà Nội, tr. ' Lại Anh Thắng (2010), Thực hiện pháp luật về Thi hành án dân sự ở tỉnh BR-VT, Luận văn thạc sĩ luật hoc, Học viện Chính tri - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh, Hồ Chí Minh, tr. '3 Nguyễn Như Y (chủ biên, 1998), Dai Từ điển Tiếng Việt, Nxb.

Văn hóa — Thông tin, Hà Nội, tr. '* Oxford Reference (1994), A dictionary Law, Oxford Univerrsity Press, New York. 14 TRƯỜNG ĐẠI HOG LUẬT HÀ Nội Còn vê thuật ngữ “bao đảm” thì thuật ngữ này được sử dụng khá rộng rãi trong đời sống xã hội. Tham khảo các giải thích trong Từ điển tiếng Việt thì “bảo dam” là “làm cho chắc chắn thực hiện được, giữ gìn được, hoặc có đầy đủ những gì cần thiết?!” hay là “giữ gìn — chăm sóc — gánh vác một việc gì đó”'”.

Tham khảo Từ điển Luật học thì “bảo đảm là trách nhiệm của một chủ thé là cá nhân, tô chức phải làm cho quyên, lợi ích của chủ thể bên kia chắc chắn thực hiện được, được giữ gìn, nếu xảy ra thiệt hại thì phải bồi thường”””. Trong đời sông xã hội, bảo đảm được nhắc đến như là một cơ chế cần thiết, một cách thức phải có dé chắc chắn thực hiện được quyên, nghĩa vụ hay công việc nhất định. Đối với việc thi hành án dân sự cũng vậy, trong nhiều trường hợp nếu không có biện pháp bảo bảo đảm thi hành án dân sự thì các quyên, nghĩa vụ dân sự hay công việc nhất định đã tuyên trong bản án, quyết định đã có hiệu lực sẽ không được thực hiện. Dựa vào những giải thích về ngữ nghĩa này thì BPBDTHADS được hiểu là cách thức, là cơ chế làm cho chắc chắn việc thi hành bản án, quyết định dân sự sẽ thực hiện được trên thực tế.

Tuy nhiên, khái nệm BPBDTHADS không thể chỉ được xây dựng dựa trên những giải thích đơn thuần về mặt ngữ nghĩa như đã nêu mà cần được nghiên cứu, giải thích sâu sắc hơn, cụ thê hơn dưới góc độ là một khái niệm của khoa học luật thi hành án dân sự. Tham khảo những kết quả nghiên cứu khoa học luật thi hành án dân sự về BPBĐTHADS cho thấy đã có những giải thích khác nhau về khái niệm nay.