c k " 0000069169 HẠM HỮU HANH (Chủ biên) TS. LE TRUNG THÀNH - TS. NGUYÊN v ă n t u ấ n BÊ TÔNG CHO CÔNG TRÌNH BIẾN NHÀ XUẤT BẢN XÂY DựNG PG S. PHẠM HỮU HANH (Chủ biên) s.
LÊ TRUNG THÀNH - TS. NGUYỄN v ă n t u ấ n Q Q CHO CÔNGTRÌNH BIẾN NHÀ XUẤT BẢN XÂY DỰNG HÀ N Ộ I-2013 LÒI TỤ A Nước ta có bờ biến dài, có nhiều hài đào và là một trong bốn nước trẽn thế giới chịu ành hưởng nhiều nhát của biến đổi khí hậu, trong đó có hiện tượng nước biển dăng. Nhà nước ta đã có nhiều chù trương phát triền kinh tế biển. Trong tương lai các công trình biến sẽ được xây dựng ngày càng nhiều, như càng biển, đê biển, công trình dầu khi, công trình dân sự và quân sự trên các hài đào.
Các công trình này chù yếu làm bằng bê tông, bẽ tông cốt thép và bằng thép. Bẽ tông công trình biển là một loại bê tông đặc biệt, phái chịu được tác động cùa môi trường biển như ăn mòn, xói mòn. đề ổn định lâu dài trong điều kiện khắc nghiệt. Hiện nay ở nước ta đã quan tâm nghiên cứu xây dựng công trình biến, trong đó có vắn đề thiết kế, thi công và sử dụng vật liệu, và đã thành lập một số viện nghiên cứu về biển và xây dựng công trình biển.
Ở một số trường đại học đã có ngành đào tạo xây dựng công trình biến với nhiều môn học, trong đó có môn bê tông cho công trình biển. Tuy nhiên cho đến nay hầu nhu chưa có môn bê tông biền bằng tiếng Việt được xuất bản ở nước ta. Đây là tài liệu đầu tiên về vân đề này do PGS. Phạm Hữu Hanh - chù nhiệm Khoa Vật liệu xây dựng, trường Đại học Xây dựng biên soạn.
Tài liệu đã đề cập đến các vấn đề cơ bản như ành hướng cùa môi trường biển đổi với bê tông và bẽ tông cốt thép trong công trình biển, đảm bảo chắt lượng công trình, chế tạo bẽ tông cường độ cao cho cồng trình biển và một số vấn đề khác. Nội dung tài liệu khá phong phú, được viết dựa trên cơ sở tham khảo nhiều tài liệu cùa nước ngoài và kết quà nghiên cứu của chính tác giả và cộng sự. Cuốn sách này rất hữu ích đồi với các nhà nghiên cứu, thiết kế, thi công và quản lý công trình biển, đồng thòi có thế dùng làm tài liệu tham khào và giáng dạy, học tập cho giáo viên, sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành vật liệu xây dựng, ngành xây dựng nói chung và xây dựng công trình biến nói riêng ở các trường đại học. Tôi hân hạnh được giới thiệu cuốn sách này cùng bạn đọc và hy vọng rằng sau này tác giả có dịp lái bản với nội dung phong phú đầy đủ hơn.
Ngày 01 tháng 06 năm 2012 GS. TSKH Nguyễn Thúc Tuycn 3 MỞ ĐÀU Cùng với đất liền, hàng nghìn năm nay biên phục vụ cho cuộc sống con người. Với dân số trẽn thế giới tăng rất nhanh (hiện nay đã trên 7 tỳ người) cũng như trong lòng biên chứa rất nhiều tài nguyên quý giá, do đó vai trò cùa nó ngày càng quan trọng đối với sự phát triển cùa xã hội loài người. Hầu hết các quốc gia có biên giới tiếp xúc với biến đểu có chiến lược riêng về biến đế có hướng phát triển và sử dụng hiệu quả nguồn lợi thiên nhiên do biển mang lại.
Nước ta với trên 3000km bờ biển và có rất nhiều quần đảo lớn nhó khác nhau, vì thế biến giữ một vai trò hét sức quan trọng trong sự phát triển cà về kinh tế, văn hóa, chính trị và quốc phòng của đất nước. Cuốn B ê tô n g clio công trìnli biển được biên soạn nhằm phân tích và giới thiệu một loại vật liệu bền vững dùng cho công trình biến. Nội dung cùa cuốn sách trình bày tổng quát về sử dụng bẽ tông, phân tích các nguyên nhân hư hỏng bê tông và các biện pháp nâng cao chất lượng cùa nó khi dùng cho công trình biến. Cuốn sách cũng nêu ra hướng nhìn mới trong việc nghiên cứu vé bé tông nói riêng và vật liệu nói chung, xét một cách lổng hợp cả trên các khía cạnh kinh tế, chất lượng, môi trường.
Đặc biệt, cuốn sách cũng đưa ra p h ư ơ n g p h á p toi ƯU về thiết k ế thành p h ầ n bẽ tông chất lư ợ ng cao dùng cho công trình biền. Cuốn sách có thề dùng làm tài liệu học tập cho học viên cao học ngành vật liệu, ngành công trình cũng như làm tài liệu tham kháo cho các kỹ sư, các nhà nghiên cứu về vật liệu và công trình. Chúng tôi rất cảm ơn các thầy cô giáo ớ Khoa Vật liệu xây dựng cùng với các nhà khoa học vê vật liệu và xây dựng đã giúp đỡ chúng tôi rất nhiều trong khi biên soạn tài liệu này. Đây là vấn đề khó liên quan đến nhiều ngành khác nhau, do đó chắc chắn còn những hạn chế cần trao đổi.
Chúng lôi rất mong muốn và xin cảm ơn sự góp ỷ cùa quý độc già. Mọi ỷ kiến đóng góp xin gửi về: Phòng biên tập sách Khoa học kỹ thuật - Nhà xuất bản Xây dựng - 37 Lê Đại Hành - Hà Nội. T ác giả Phạm Hữu Hanh 5 Chưong 1 BÊ TÔNG CHO CÔNG TRÌNH BIÈN Đại dương có diện tích bề mặt nhiều hơn hai lần tổng cộng của cả bẩy lục địa trên trái đất, trên đó con người hoạt động khai thác để phục vụ cho cuộc sống của mình. Lịch sử của nhân loại đã ghi nhận, biển dùng để đánh bắt cá, buôn bán vượt đại dương và để chôn lấp phế thải.
Ngày nay, ngoài những khai thác truyền thống, việc xây dựng các công trình biển để phục vụ con người ngày càng quan trọng. Đặc biệt, biển chứa hơn 25% hydrocacbon của thế giới dưới dạng gas và dầu, đây là nguồn năng lượng cực kỳ quan trọng phục vụ cho cuộc sống con người. Mặt khác, dân số thế giới đã vượt 7 tỳ người, do đó đòi hỏi phải xây dụng các công trình trên biển để phục vụ khai thác và sử dụng hiệu quả tài nguyên biển cũng như sinh hoạt, giải trí. PHÂN LOẠI KÉT CÁU BÊ TÔNG CHO CÔNG TRÌNH BIÊN Kết cấu bê tông cho công trình biển có thể được phân loại theo nhiều dạng khác nhau phụ thuộc vào các tiêu chí: 1.
Dựa vào công dụng, công trình biển gồm các công trình như: neo tầu, thuyền; đê chán sóng, thủy triều; ụ tầu và thùy phi cơ; thiết bị chứa; ụ tầu nổi và giàn khoan. Dựa trên nét đặc biệt cùa thiết kế, Buslov [15] đã chia các kết cấu của công ưình biền ra 5 nhóm chính: cọc, buồng mềm, trọng lực, ụ cao su và kết cấu nổi. Mỗi nhóm lại gồm một số loại kết cấu khác nhau về cách chịu tải trọng (xem hình 1. Tuy nhiên, phân loại cùa Buslov chỉ xác định cho những kết cấu cơ bàn; ngoài ra còn các loại liên hợp, tồng hợp như tường neo cứng, mạng cọc, kết cấu liên hợp bê tông - thép.
Dựa vào vị trí chế tạo kết cấu: sản xuất tại nhà máy - đúc sẵn, đổ tại chỗ. Dựa vào vật liệu chế tạo: kết cấu bê tông, bê tông cốt thép và bê tông cốt thép ứng suất trước. Dựa theo đặc điểm làm việc cùa công trình: ngập nước, nước thay đổi, tiếp xúc với không khí biển. 7 Nghiêng Cứng Mèm Congxon Neo Nhièu neo a) Giàn cọc bẽ tông b) Vách ngăn mềm Tường cứng Tường khối Kho chứa Cpc Lớp Tổ hợp c) Giàn trọng lục d) Ụ vật liệu rời HUHB Cái choàng Khớp Dây neo e) Kết cấu noi Hình 1.
Phân loại két cấu cùa công trình biến [15] 1. SỬ DỤNG BÊ TÔNG CHO CÔNG TRÌNH BIẺN Để xây dựng các công trinh biển, dùng 3 loại vật liệu cơ bản: đó là gỗ, thép và bê tông, trong đó bê tông và bê tông cốt thép là vật liệu phổ biến nhất trong công trình biển. Bê tông cốt thép đã được sử dụng gần 200 nãm qua và trờ thành một trong những vật liệu công nghiệp phổ biến nhất trên thế giới. Những lý do để loại vật liệu này có ưu thế lớn mà những người xây dựng lựa chọn như: có độ bền trong nước, rất dễ dàng tạo hình các kết cấu với hình dáng kích thước khác nhau, giá thành thấp, và có thể sản xuất ờ mọi nơi trên thế giới.
1 So với các vật liệu xây dụng khác, bê tông còn chịu tác động tốt hơn của nước chứa muối khoáng. Do đó, bê tông là vật liệu được cho là loại sử dụng phù hợp nhất đối với các kết cấu dùng cho công trình biển. Trong xây dựng ờ những thập ký gần đây có rất nhiều dự án về công trinh biển sử dụng bê tông. Nhiều tác giả còn dự đoán thế ký 21 là thế kỷ của vật liệu bê tôtig dùng cho công trình biền.
Thực tế cũng dễ thấy ràng bê tông được sử dụng ngày càng tăng cả ở công trình ven bờ và ngoài khơi. Lịch sử về sứ dụng bê tông trong công trình biển chi ra rằng bê tông là loại vật liệu rất bền. Nhiều công trình trên các đảo ờ châu Âu được xây dựng từ thời La Mã cổ đại bằng chất kết dính vôi-puzơlan đã chống được sự phá hoại trong thời gian vài nghìn năm, hay một số kết cấu rất cồ vẫn tồn tại được trên các bãi biển. Tuy nhiên, thực tế cũng chứng minh ràng không có một loại vật liệu nào bền tuyệt đối với môi trường biển - một trong những môi trường ăn mòn phả biến nhất trên thế giới.
Bên cạnh những công trình bê tông bền vững với thời gian, chúng ta cũng không thể thống kê được số lượng kết cấu mà không thể chịu được sự phá hoại cùa đại dương. Các tài liệu lịch sừ về sừ dụng bê tông trong công trinh biển luôn gắn liền với sự phát triển công nghệ bê tông và xi mãng. Vào năm 1756, John Smeaton, một kỹ sư người Anh, được giao nhiệm vụ xây dựng ngọn đèn biển Eddyston Rock ờ cửa phía Tày cùa kênh đào ở nước Anh. Do tác động khắc nghiệt cùa sóng và ăn mòn của nước biển, ông muốn chất kết dính phải cứng rắn và bền vững hơn so với hỗn hợp truyền thống là vôi tôi puzơlan - một loại vật liệu có từ thời La Mã và đang được sừ dụng trong thời gian đó ờ châu Ẩu.
Theo đó, chất kết dính để tạo ra vữa bền nước gồm 2 phần cùa vôi tôi phối hợp với một phần của puzolan zeolit (tuff núi lứa ờ vùng Andemach - Tây Đức) được trộn với nước để tạo ra hồ.