Chuyên đề BDTX hè 2019: PP dạy Mỹ thuật THCS tiếp cận CT GDPT mới

Bài viết cung cấp kiến thức bồi dưỡng phương pháp giảng dạy Mỹ thuật THCS theo Chương trình GDPT mới 2019, giúp giáo viên nâng cao năng lực chuyên môn.

• Tác giả: Trần Văn Phê
• Trường học: Trường Cao đẳng Sư phạm
• Chuyên ngành: Mỹ Thuật
• Đề tài: Bồi Dưỡng Phương Pháp Giảng Dạy Tiếp Cận Chương Trình GDPT Mới Môn Mỹ Thuật Bậc Trung Học Cơ Sở
• Loại tài liệu: Tài Liệu Bồi Dưỡng
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Gia Lai

Tóm tắt

I. Tổng quan về bồi dưỡng PP giảng dạy Mỹ thuật THCS theo CT GDPT mới 2019

Chương trình Giáo dục phổ thông 2019 đánh dấu bước chuyển đổi căn bản trong giáo dục Việt Nam. Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành chương trình mới với định hướng phát triển năng lực học sinh. Môn Mỹ thuật bậc Trung học cơ sở được xây dựng theo tiếp cận chủ đề học tập. Giáo viên cần được bồi dưỡng phương pháp giảng dạy để đáp ứng yêu cầu đổi mới. Nội dung bồi dưỡng tập trung vào cách tiếp cận chương trình, phương pháp dạy học theo chủ đề, đánh giá kết quả học tập. Tài liệu bồi dưỡng do Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Gia Lai biên soạn năm 2019. Chương trình bao gồm năm nội dung chính: tổng quan về đổi mới, giới thiệu chương trình mới, phương pháp dạy học theo chủ đề, gợi ý kiểm tra đánh giá, thực hành thiết kế bài dạy. Giáo viên cốt cán thực hành theo nhóm, thiết kế và trình bày trích đoạn dạy học mỹ thuật vận dụng phương pháp mới. Mục tiêu nâng cao hiệu quả dạy học Mỹ thuật trên địa bàn tỉnh.

1.1. Bối cảnh đổi mới chương trình giáo dục phổ thông

Năm học 2019-2020 đánh dấu cột mốc quan trọng của ngành Giáo dục Việt Nam. Chương trình giáo dục phổ thông mới được triển khai bắt đầu từ lớp đầu cấp Tiểu học. Các năm tiếp theo, Bộ Giáo dục và Đào tạo tiếp tục thay sách giáo khoa mới ở bậc THCS và THPT. Việc đổi mới phương pháp dạy học là yêu cầu cấp bách. Chương trình mới hướng đến phát triển phẩm chất và năng lực học sinh. Giáo viên phải thay đổi cách tiếp cận từ truyền thụ kiến thức sang tổ chức hoạt động học tập cho học sinh.

1.2. Mục tiêu bồi dưỡng phương pháp giảng dạy Mỹ thuật

Bồi dưỡng phương pháp giảng dạy Mỹ thuật nhằm giúp giáo viên nắm vững chương trình mới. Giáo viên hiểu cách tiếp cận dạy học theo định hướng phát triển năng lực. Nội dung bồi dưỡng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh. Giáo viên được hướng dẫn thiết kế bài dạy theo chủ đề học tập. Kỹ năng đánh giá kết quả học tập theo yêu cầu cần đạt cũng được tập huấn. Chương trình bồi dưỡng thường xuyên hè giúp giáo viên chuẩn bị tốt cho năm học mới.

II. Phân tích chương trình Mỹ thuật THCS theo CT GDPT mới 2019

Chương trình Mỹ thuật THCS theo CT GDPT 2019 được cấu trúc theo chủ đề học tập. Mỗi lớp từ lớp 6 đến lớp 9 có các chủ đề phù hợp lứa tuổi học sinh. Chủ đề bao gồm: Trang trí, Đồ họa, Mỹ thuật đô thị, Thiết kế mỹ thuật ứng dụng, Điêu khắc, Hội họa. Chương trình quy định yêu cầu cần đạt cụ thể cho từng lớp. Nội dung dạy học được phân bổ theo các mạch kiến thức nghệ thuật tạo hình. Giáo viên tổ chức hoạt động học tập đa dạng: quan sát, thảo luận, thực hành sáng tạo. Phương pháp dạy học tích cực được khuyến khích sử dụng. Học sinh được trải nghiệm nhiều kỹ thuật tạo hình khác nhau. Chương trình nhấn mạnh mối liên hệ giữa mỹ thuật với đời sống thực tế. Đánh giá kết quả học tập dựa trên sản phẩm sáng tạo và quá trình thực hành của học sinh.

2.1. Cấu trúc chương trình theo chủ đề học tập

2.2. Yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học

Chương trình mới yêu cầu giáo viên thay đổi từ dạy học truyền thụ sang tổ chức hoạt động. Học sinh phải là trung tâm của quá trình học tập. Giáo viên đóng vai trò hướng dẫn, hỗ trợ học sinh khám phá kiến thức. Phương pháp dạy học tích cực được áp dụng: thảo luận nhóm, học tập hợp tác, nêu và giải quyết vấn đề. Kỹ thuật dạy học mới như khăn phủ bàn, ủng hộ, tranh luận được sử dụng. Giáo viên cần chuẩn bị đồ dùng dạy học đa dạng, phong phú.

III. Phương pháp giảng dạy Mỹ thuật THCS theo chủ đề học tập

Phương pháp giảng dạy Mỹ thuật THCS theo CT GDPT mới 2019 áp dụng nhiều kỹ thuật đa dạng. Giáo viên tổ chức hoạt động học tập theo ba giai đoạn: khởi động, quan sát nhận thức, thực hành sáng tạo. Ở giai đoạn khởi động, giáo viên giới thiệu nội dung chủ đề, kích thích hứng thú học sinh. Giai đoạn quan sát nhận thức, học sinh thảo luận nhóm, tìm hiểu tác phẩm nghệ thuật. Kỹ thuật khăn phủ bàn giúp học sinh quan sát từng phần tác phẩm trước khi thấy toàn bộ. Giai đoạn thực hành, học sinh sáng tạo sản phẩm mỹ thuật theo yêu cầu. Giáo viên hướng dẫn học sinh sử dụng nhiều loại vật liệu khác nhau. Phương pháp học tập hợp tác được áp dụng thường xuyên. Học sinh trình bày, nhận xét, bổ sung kết quả thảo luận. Giáo viên nhận xét, đánh giá quá trình và sản phẩm của học sinh. Bài dạy mẫu về chủ đề Phố cổ Hà Nội minh họa cách vận dụng phương pháp mới hiệu quả.

3.1. Kỹ thuật dạy học tích cực trong môn Mỹ thuật

Kỹ thuật khăn phủ bàn là phương pháp trực quan hiệu quả trong dạy học Mỹ thuật. Giáo viên che phủ tác phẩm nghệ thuật, chỉ hé lộ từng phần nhỏ. Học sinh quan sát, đoán nội dung, tạo sự tò mò và hứng thú. Kỹ thuật ủng hộ khuyến khích học sinh đưa ra ý kiến tích cực. Kỹ thuật tranh luận và phản hồi giúp học sinh phát triển tư duy phản biện. Phương pháp vấn đáp gợi mở giúp giáo viên kiểm tra hiểu biết của học sinh. Các kỹ thuật này kích thích tính tích cực, chủ động của học sinh trong giờ học.

3.2. Thiết kế hoạt động dạy học theo chủ đề Phố cổ Hà Nội

Bài dạy mẫu về chủ đề Phố cổ Hà Nội minh họa cách thiết kế hoạt động dạy học. Giáo viên chuẩn bị tranh, ảnh về phố cổ và tác phẩm của họa sĩ Bùi Xuân Phái. Hoạt động thảo luận nhóm giúp học sinh tìm hiểu cuộc đời, sự nghiệp họa sĩ. Học sinh lựa chọn tác phẩm yêu thích để phân tích, nhận xét. Hoạt động thực hành yêu cầu học sinh vẽ sáng tạo về phố cổ Hà Nội. Giáo viên hướng dẫn cách tạo hình, bố cục, sử dụng màu sắc phù hợp chủ đề.

IV. Kết luận và ứng dụng bồi dưỡng PP giảng dạy Mỹ thuật THCS

Bồi dưỡng phương pháp giảng dạy Mỹ thuật THCS theo CT GDPT mới 2019 là nhiệm vụ quan trọng. Chương trình bồi dưỡng giúp giáo viên nắm vững cách tiếp cận chương trình mới. Giáo viên được trang bị phương pháp dạy học theo chủ đề học tập hiệu quả. Kỹ thuật dạy học tích cực được áp dụng linh hoạt trong từng bài học. Đánh giá kết quả học tập dựa trên yêu cầu cần đạt của chương trình. Giáo viên cần thường xuyên cập nhật, nâng cao chuyên môn nghiệp vụ. Việc thực hành thiết kế bài dạy theo nhóm giúp giáo viên chia sẻ kinh nghiệm. Sản phẩm bồi dưỡng là các mẫu bài dạy áp dụng phương pháp mới. Giáo viên vận dụng sáng tạo vào thực tế giảng dạy tại trường. Chương trình bồi dưỡng thường xuyên hè góp phần nâng cao chất lượng dạy học Mỹ thuật. Đổi mới phương pháp giảng dạy đáp ứng yêu cầu phát triển phẩm chất, năng lực học sinh.

4.1. Đánh giá kết quả học tập Mỹ thuật theo CT mới

Đánh giá kết quả học tập Mỹ thuật theo CT GDPT mới dựa trên yêu cầu cần đạt. Giáo viên đánh giá quá trình thực hành sáng tạo của học sinh. Sản phẩm mỹ thuật là cơ sở đánh giá năng lực thẩm mỹ. Kiểm tra đánh giá được thiết kế theo chủ đề học tập. Giáo viên sử dụng nhiều hình thức đánh giá: nhận xét, cho điểm, đánh giá qua sản phẩm. Hồ sơ năng lực học sinh lưu trữ quá trình phát triển năng lực thẩm mỹ. Đánh giá khuyến khích sự tiến bộ và sáng tạo của từng học sinh.

4.2. Hướng phát triển và ứng dụng trong thực tế giảng dạy

Giáo viên cần chủ động nghiên cứu, vận dụng phương pháp mới vào giảng dạy thực tế. Việc xây dựng kế hoạch dạy học theo chủ đề giúp bài học có hệ thống. Giáo viên sưu tầm tư liệu, hình ảnh nghệ thuật phong phú cho bài dạy. Liên hệ môn Mỹ thuật với các môn học khác và đời sống xã hội. Tổ chức hoạt động ngoại khóa mỹ thuật giúp học sinh trải nghiệm sáng tạo. Giáo viên tham gia sinh hoạt chuyên môn để chia sẻ kinh nghiệm đổi mới phương pháp. Ứng dụng công nghệ thông tin hỗ trợ dạy học mỹ thuật hiệu quả hơn.

Nội dung chính

TÀI LIỆU BỒI DƯỠNG THƯỜNG XUYÊN HÈ MÔN MỸ THUẬT: BỒI DƯỠNG PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY TIẾP CẬN CHƯƠNG TRÌNH GDPT MỚI MÔN MỸ THUẬT BẬC TRUNG HỌC CƠ SỞ

Tổng quan về giáo trình

Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên hè môn Mỹ thuật: Bồi dưỡng phương pháp giảng dạy tiếp cận chương trình giáo dục phổ thông mới môn Mỹ thuật bậc Trung học cơ sở do tác giả Trần Văn Phê biên soạn, được Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Gia Lai phối hợp cùng Trường Cao đẳng Sư phạm Gia Lai ban hành vào tháng 7 năm 2019. Tài liệu được thiết kế nhằm phục vụ công tác tập huấn, bồi dưỡng chuyên môn cho đội ngũ giáo viên cốt cán môn Mỹ thuật cấp Trung học cơ sở (THCS) trên địa bàn tỉnh Gia Lai, chuẩn bị cho lộ trình triển khai Chương trình Giáo dục phổ thông (GDPT) 2018 theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26/12/2018 của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Mục tiêu học tập của tài liệu tập trung trang bị cho học viên hệ thống lý luận và phương pháp sư phạm tiếp cận chương trình môn Mỹ thuật mới; nâng cao kỹ năng thiết kế kế hoạch dạy học theo chủ đề tích hợp, phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh. Đồng thời, tài liệu cung cấp khung hướng dẫn giúp giáo viên cốt cán tổ chức tập huấn lại cho giáo viên mỹ thuật tại các địa phương, đơn vị cơ sở phù hợp với điều kiện thực tế giảng dạy.

Cấu trúc tài liệu được tổ chức thành một khóa bồi dưỡng hoàn chỉnh gồm 5 nội dung chuyên đề với tổng thời lượng 30 tiết học. Tài liệu tiếp cận việc đổi mới giáo dục mỹ thuật trên cơ sở kế thừa mạch nội dung các phân môn của chương trình GDPT hiện hành (năm 2006) kết hợp với các quy trình dạy học mỹ thuật tương tác từ Dự án Hỗ trợ giáo dục Mỹ thuật Tiểu học của Vương quốc Đan Mạch (SEDP/SAEP). Điểm đặc thù của tài liệu là sự gắn kết chặt chẽ giữa định hướng chuẩn năng lực quốc gia với các chủ đề thực hành mang đậm bản sắc văn hóa, không gian địa phương tỉnh Gia Lai và khu vực Tây Nguyên.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Khung nội dung tập huấn trong tài liệu được phân chia thành 5 nội dung chuyên môn cụ thể:

• Nội dung 1: Tổng quan (Thời lượng: 1 tiết)
  Giới thiệu mục tiêu, thời lượng, phương pháp bồi dưỡng và quy trình làm việc nhóm; khảo sát nhu cầu, kỳ vọng của giáo viên cốt cán đối với chương trình GDPT mới môn Mỹ thuật THCS; xây dựng nội quy và khung hoạt động của lớp tập huấn.
• Nội dung 2: Giới thiệu chương trình GDPT mới môn Mỹ thuật bậc THCS (Thời lượng: 8 tiết)
  Phân tích các văn bản pháp lý nền tảng: Nghị quyết số 29-NQ/TW, Nghị quyết số 88/2014/QH13, Quyết định số 404/QĐ-TTg và Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT. Trình bày đặc điểm vị trí môn Mỹ thuật trong lĩnh vực Giáo dục Nghệ thuật (dạy từ lớp 1 đến lớp 12); hệ thống 5 phẩm chất (yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm), 3 năng lực chung (tự chủ và tự học, giao tiếp và hợp tác, giải quyết vấn đề và sáng tạo) và năng lực đặc thù môn Mỹ thuật. Làm rõ cấu trúc 2 mạch nội dung: Mỹ thuật tạo hình (Hội họa, Đồ họa, Điêu khắc) và Mỹ thuật ứng dụng (Thiết kế công nghiệp, Thiết kế thời trang, Thiết kế đồ họa) gắn với 4 cấu phần dạy học.
• Nội dung 3: Phương pháp dạy học Mỹ thuật THCS theo chủ đề học tập của chương trình GDPT mới (Thời lượng: 10 tiết)
  Phân tích khái niệm dạy học theo chủ đề nhằm thay thế các bài học nhỏ lẻ truyền thống bằng các chủ đề tích hợp kéo dài từ 2 đến 4 tiết. Cung cấp cấu trúc chuẩn của một chủ đề bài dạy và minh họa kế hoạch dạy học qua 4 chủ đề thực nghiệm:
  • Chủ đề lớp 6: "Em làm nhà thiết kế" (4 tiết) – Tích hợp kiến thức màu sắc, cách sắp xếp trang trí, kỹ thuật in lá cây tạo nền hoa lá để tạo dáng trang phục trẻ em và thiết kế áp phích quảng cáo thời trang.
  • Chủ đề lớp 7: "An toàn giao thông" (4 tiết) – Quy trình vẽ cùng nhau, tạo kho hình ảnh 2 chiều về phương tiện/con người và dựng mô hình không gian 3 chiều.
  • Chủ đề lớp 8: "Tết Trung thu" (4 tiết) – Tạo hình dáng người, chế tác đèn lồng, mặt nạ, kết nối mô hình và bối cảnh không gian lễ hội.
  • Chủ đề lớp 9: "Tìm hiểu mỹ thuật các dân tộc ít người Việt Nam" (4 tiết) – Khám phá kiến trúc nhà rông Tây Nguyên, nhà sàn, tháp Chăm, điêu khắc tượng nhà mồ, hoa văn thổ cẩm và thực hành tạo hình sản phẩm 2D/3D.
• Nội dung 4: Gợi ý đề kiểm tra và hướng dẫn đánh giá kết quả học tập Mỹ thuật THCS theo chủ đề học tập (Thời lượng: 2 tiết)
  Xây dựng nguyên tắc đánh giá thường xuyên và đánh giá định kỳ; kết hợp đánh giá định tính (quan sát thái độ, hành vi) và đánh giá định lượng (sản phẩm, bài kiểm tra); cung cấp bảng động từ mô tả 3 mức độ nhận thức: Biết – Hiểu – Vận dụng.
• Nội dung 5: Xem trích đoạn video, thực hành thiết kế dạy học Mỹ thuật theo chủ đề & Kết luận tổng kết (Thời lượng: 9 tiết)
  Phân tích video bài giảng thực tế; chia nhóm thực hành biên soạn giáo án, trích đoạn bài dạy theo chủ đề; tổ chức thảo luận, rút kinh nghiệm chuyên môn toàn khóa.

Tiến trình cấu trúc nội dung tài liệu:
[Nội dung 1: Tổng quan lớp tập huấn (1 tiết)]
[Nội dung 2: Khung CT GDPT 2018 & Chuẩn năng lực Mỹ thuật (8 tiết)]
[Nội dung 3: Phương pháp thiết kế chủ đề tích hợp lớp 6-9 (10 tiết)]
[Nội dung 4: Đổi mới kiểm tra, đánh giá định tính & định lượng (2 tiết)]
[Nội dung 5: Thực hành thiết kế giáo án & Đánh giá video bài giảng (9 tiết)]

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Tài liệu xác lập nền tảng lý luận dạy học nghệ thuật dựa trên mô hình năng lực thẩm mĩ gồm 3 thành phần đặc thù:

1. Quan sát và nhận thức thẩm mĩ: Nhận biết các yếu tố tạo hình (đường nét, hình khối, màu sắc, đậm nhạt, không gian) và nguyên lí tạo hình (cân bằng, tương phản, nhịp điệu, tỷ lệ, hài hòa) trong đời sống, tác phẩm nghệ thuật và di sản văn hóa.
2. Sáng tạo và ứng dụng thẩm mĩ: Hình thành ý tưởng, lựa chọn chất liệu, công cụ và kỹ thuật tạo hình 2D, 3D để tạo ra sản phẩm mỹ thuật có tính ứng dụng thực tiễn.
3. Phân tích và đánh giá thẩm mĩ: Khả năng mô tả, phân tích ngôn ngữ tạo hình, trình bày cảm nhận cá nhân, thu thập tư liệu về tác giả, trường phái nghệ thuật và liên hệ với bối cảnh xã hội.

Hai mạch nội dung lớn xuyên suốt là Mỹ thuật tạo hình và Mỹ thuật ứng dụng, trong đó mảng Lí luận và lịch sử mỹ thuật không bố trí thành phân môn tách rời mà được lồng ghép trực tiếp vào các hoạt động thực hành, trải nghiệm và thảo luận.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật sư phạm: Thành thạo các kỹ thuật dạy học tích cực như Khăn phủ bàn, Sơ đồ tư duy, Các mảnh ghép, KWL, 5W1H, Tia chớp, Tranh luận – ủng hộ và phản hồi.
• Kỹ năng thiết kế và tích hợp chương trình: Khả năng gom cụm các bài học riêng lẻ thuộc các phân môn truyền thống (Vẽ theo mẫu, Vẽ trang trí, Vẽ tranh, Thường thức mỹ thuật, Tập nặn tạo dáng, Thủ công) thành một chủ đề học tập liên hoàn có tính khái quát cao.
• Kỹ năng kiểm tra đánh giá: Năng lực xây dựng tiêu chí đánh giá năng lực thẩm mĩ, vận dụng bảng ma trận động từ chuẩn hóa và kết hợp các hình thức: giáo viên đánh giá, học sinh tự đánh giá và đánh giá đồng đẳng.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Tài liệu định hướng chuyển đổi phương pháp tiếp cận từ truyền thụ kiến thức một chiều sang dạy học trải nghiệm, tương tác và kiến tạo. Tiến trình tổ chức một chủ đề học tập mỹ thuật được chuẩn hóa gồm 5 bước hoạt động kế tiếp nhau:

1. Khởi động: Tạo tâm thế học tập, kích thích sự tò mò và định hướng vấn đề nghệ thuật.
2. Hướng dẫn tìm hiểu (Khám phá): Tổ chức cho học sinh quan sát trực quan hiện vật, tranh ảnh, thiên nhiên hoặc video; thảo luận nhóm bằng kỹ thuật Khăn phủ bàn hoặc đặt câu hỏi 5W1H để nhận diện các yếu tố tạo hình.
3. Hướng dẫn cách thực hiện: Thao tác mẫu hoặc gợi mở quy trình kỹ thuật, hướng dẫn các phương án kết hợp vật liệu và bố cục.
4. Hướng dẫn thực hành (Sáng tạo): Học sinh làm việc cá nhân hoặc phối hợp nhóm theo quy trình "vẽ cùng nhau", tạo hình từ vật liệu tìm được hoặc phế liệu tái chế.
5. Hướng dẫn nhận xét, trưng bày và đánh giá (Phân tích): Tổ chức không gian triển lãm tại lớp học, sân trường; học sinh thuyết trình ý tưởng, chia sẻ cảm nhận và thực hiện đánh giá đồng đẳng.

Quy trình 5 bước tổ chức một chủ đề học tập Mỹ thuật:

Phương pháp đánh giá được quy định đa dạng:

• Đánh giá thường xuyên: Ghi nhận quá trình tham gia hoạt động, thái độ hợp tác và sự tiến bộ về kỹ năng của học sinh.
• Đánh giá định kỳ: Đánh giá sản phẩm tạo hình tổng hợp cuối chủ đề dựa trên mức độ đáp ứng yêu cầu cần đạt.
• Công cụ đánh giá: Bảng kiểm quan sát, phiếu nhận xét định tính và bảng phân cấp mức độ theo động từ (Biết: nhận biết, liệt kê, nêu; Hiểu: trình bày, phân tích, giải thích, phân loại; Vận dụng: mô phỏng, phác thảo, sáng tạo, phối hợp).

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Thể chế hóa theo Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT: Tài liệu cập nhật trực tiếp mục tiêu giáo dục phẩm chất và năng lực của Chương trình GDPT 2018, xác định vị trí môn học được mở rộng dạy học xuyên suốt lên cấp THPT thay vì dừng lại ở cấp THCS như chương trình năm 2006.
• Chuyển đổi mô hình cấu trúc dạy học: Thay thế hoàn toàn hình thức các bài học đơn lẻ 1 tiết bằng mô hình dạy học theo chủ đề (2-5 tiết), tạo điều kiện cho học sinh có đủ thời gian trải nghiệm, hoàn thiện các sản phẩm có quy mô lớn.
• Tích hợp liên môn và mở rộng không gian học tập: Tài liệu hướng dẫn tích hợp mỹ thuật với các môn Lịch sử, Địa lý, Sinh học, Ngữ văn và Hoạt động trải nghiệm; mở rộng môi trường học tập ra ngoài lớp học như sân trường, nhà đa năng, bảo tàng và các không gian di sản địa phương.
• Vận dụng văn hóa vùng miền: Đưa các nội dung di sản nghệ thuật đặc trưng của Tây Nguyên và văn hóa dân tộc thiểu số vào bài học, cụ thể như kiến trúc nhà rông, tượng nhà mồ, tháp Chăm, họa tiết thổ cẩm (chủ đề lớp 9).

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Giáo viên giảng dạy môn Mỹ thuật THCS: Sử dụng làm tài liệu nghiên cứu chuyên môn, chuyển đổi cấu trúc giáo án từ đơn môn sang bài dạy chủ đề, áp dụng các kỹ thuật sư phạm mới.
• Báo cáo viên, cán bộ quản lý giáo dục: Sử dụng khung chương trình 30 tiết để tổ chức các lớp tập huấn bồi dưỡng thường xuyên cấp huyện, thị xã, thành phố.
• Sinh viên ngành Sư phạm Mỹ thuật, Sư phạm Nghệ thuật: Tài liệu tham khảo về phương pháp luận dạy học tiếp cận năng lực, thiết kế bài soạn và kỹ thuật đánh giá học sinh phổ thông.
• Yêu cầu kiến thức nền tảng (Prerequisites): Người học cần nắm vững kiến thức căn bản về ngôn ngữ tạo hình (đường nét, hình mảng, màu sắc, bố cục), các phân môn mỹ thuật hiện hành và các nguyên lý sư phạm cơ bản.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tài liệu này được biên soạn cho đối tượng nào sử dụng?
Tài liệu phục vụ đội ngũ giáo viên cốt cán môn Mỹ thuật cấp THCS, báo cáo viên bồi dưỡng chuyên môn của ngành Giáo dục tỉnh Gia Lai, đồng thời là tài liệu tham khảo cho giáo viên mỹ thuật và sinh viên chuyên ngành sư phạm nghệ thuật.

2. Người học cần đáp ứng những kiến thức nền tảng nào?
Học viên cần có kiến thức cơ bản về các phân môn mỹ thuật THCS theo chương trình 2006, kỹ năng thực hành tạo hình (hội họa, điêu khắc, trang trí) và hiểu biết về các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến đổi mới GDPT (Nghị quyết 29-NQ/TW, Nghị quyết 88/2014/QH13).

3. Điểm khác biệt căn bản giữa tài liệu này và tài liệu dạy học mỹ thuật truyền thống là gì?
Dạy học truyền thống phân chia tiết học theo các phân môn nhỏ lẻ (Vẽ theo mẫu, Vẽ tranh, Trang trí...) với thời lượng 1 tiết/bài và giáo viên truyền thụ kiến thức là chính. Tài liệu này hướng dẫn tổ chức dạy học theo chủ đề tích hợp (2-4 tiết), lấy học sinh làm trung tâm, tích hợp lịch sử mỹ thuật vào thực hành và phát triển toàn diện 3 thành phần năng lực mỹ thuật.

4. Cần thực hiện các bước nào để áp dụng tài liệu vào thực tế giảng dạy?
Giáo viên cần: 1) Nghiên cứu yêu cầu cần đạt của cấp học; 2) Rà soát, ghép nối các bài học riêng lẻ thành chủ đề tích hợp; 3) Xác định mục tiêu phát triển phẩm chất và năng lực; 4) Thiết kế tiến trình 5 bước dạy học; 5) Chuẩn bị đồ dùng, vật liệu địa phương và xây dựng tiêu chí đánh giá.

5. Tài liệu có cung cấp các mẫu bài soạn cụ thể không?
Có. Tài liệu cung cấp bài soạn chi tiết lớp 8 chủ đề "Tranh 'Phố cổ Hà Nội' của họa sĩ Bùi Xuân Phái" (3 tiết), kế hoạch tổng thể 4 chủ đề mẫu cho lớp 6, 7, 8, 9 và giáo án chi tiết chủ đề lớp 6 "Em làm nhà thiết kế" (4 tiết).

---

Kết luận

Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên hè môn Mỹ thuật của tác giả Trần Văn Phê là văn bản hướng dẫn phương pháp dạy học chuẩn hóa, định hình lộ trình chuyển đổi từ dạy học truyền tải nội dung sang phát triển phẩm chất, năng lực thẩm mĩ theo Chương trình GDPT 2018 môn Mỹ thuật THCS. Giá trị cốt lõi của tài liệu nằm ở hệ thống hóa lý luận chương trình, chuẩn hóa cấu trúc bài dạy theo chủ đề và đưa ra các giáo án mẫu có khả năng ứng dụng thực tế cao.

Để triển khai hiệu quả, giáo viên cần bám sát khung năng lực đặc thù, linh hoạt ghép nối nội dung phân môn thành các chủ đề phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất của từng nhà trường và khai thác tối đa nguồn vật liệu, di sản văn hóa tại địa phương. Tài liệu cần được sử dụng kết hợp với văn bản Chương trình Giáo dục phổ thông môn Mỹ thuật (ban hành kèm Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT) và các bộ sách giáo khoa mới để hoàn thiện kế hoạch dạy học bộ môn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu Phần II. Nội dung tập huấn Nội dung 1: (1 tiết) Tổng quan Nội dung 2: (8 tiết) Giới thiệu chương trình GDPT mới môn mỹ thuật THCS Nội dung 3: (10 tiết) Phương pháp dạy học mỹ thuật THCS theo chủ đề học tập của chương trình GDPT mới. Nội dung 4: (2 tiết) Gợi ý đề kiểm tra và hướng dẫn đánh giá kết quả học tập Mỹ thuật THCS theo chủ đề học tập của chương trình GDPT mới. Nội dung 5: (7 tiết) Xem một số trích đoạn video minh họa phương pháp dạy học mỹ thuật theo chủ đề; Phân nhóm thực hành thiết kế các trích đoạn dạy học mỹ thuật theo chủ đề học tập của chương trình GDPT mới.

Kết luận và tổng kết rút kinh nghiệm đợt tập huấn (2 tiết). * Thời lượng tập huấn bồi dưỡng thường xuyên hè 2019: 30 tiết. 4 Thông tin cho hoạt động 3 - Giáo viên cốt cán môn Mỹ thuật sẽ trao đổi, phát biểu những mong đợi của mình sau khi được tiếp cận về chương trình GDPT mới môn mỹ thuật ở bậc THCS trong đợt tập huấn bằng cách ghi các đề xuất của nhóm mình trên ½ tờ giấy A0. - Các nhóm trình bày phần ý kiến của nhóm mình lên bảng.

- Báo cáo viên và giáo viên cốt cán môn mỹ thuật THCS tham gia tập huấn cùng nhau trao đổi về các đề xuất giải pháp. - Báo cáo viên gợi mở, định hướng để giáo viên cốt cán môn mỹ thuật THCS trong lớp tham gia tập huấn đề xuất phương án xây dựng nội qui lớp học. Sản phẩm của nội dung 1 - Phiếu ghi nội dung về những mong đợi của giáo viên cốt cán môn mỹ thuật THCS tham gia đợt tập huấn. - Nội qui lớp học.

* Hướng dẫn sử dụng tài liệu Tài liệu được biên soạn và trình bày theo hình thức để báo cáo viên cốt cán và giáo viên giảng dạy mỹ thuật có thể sử dụng để nghiên cứu, học tập và vận dụng vào thực tiễn công tác. Vì vậy, khi sử dụng tài liệu cần đọc kỹ mục tiêu của các nội dung, yêu cầu cụ thể của từng phần nội dung và có thông tin phản hồi cho các nội dung đó. Hệ thống câu hỏi, bài tập và sản phẩm sau mỗi nội dung nên đọc kỹ để có phương thức hoàn thành mang lại hiệu quả tốt nhất. Quá trình biên soạn tài liệu chú trọng đến phương pháp nghiên cứu, học tập có sự tham gia tích cực của các thành viên trong lớp để sau đó tổ chức triển khai tập huấn tại địa phương, do đó các giáo viên viên cốt cán mỹ thuật phải thường xuyên trao đổi trong nhóm đồng nghiệp, trao đổi với giảng viên, báo cáo viên có kinh nghiệm trực tiếp đứng lớp.

NỘI DUNG 2: (8 tiết) Giới thiệu chương trình GDPT mới môn Mỹ thuật bậc THCS Thực hiện các Nghị quyết của Đảng, Quốc hội và Quyết định của Thủ tướng Chính phủ, Bộ GDĐT đã tổ chức xây dựng CT GDPT 2018 theo đúng các quy định của pháp luật: tổng kết, đánh giá CT, SGK hiện hành và việc thực hiện CT, SGK hiện hành nhằm xác định những ưu điểm cần kế thừa và những hạn chế, bất cập cần khắc phục; nghiên cứu bối cảnh kinh tế, chính trị, xã hội và văn hoá trong nước và quốc tế; tổ chức tập huấn về lí luận và kinh nghiệm trong nước, nước ngoài về xây dựng CT GDPT; biên soạn và tổ chức lấy ý kiến các cơ sở giáo dục, các chuyên gia giáo dục, các tầng lớp nhân dân về dự thảo CT GDPT; tổ chức dạy thực nghiệm và thẩm định CT GDPT. 5 Ngày 26/12/2018, Bộ trưởng Bộ GDĐT đã kí Thông tư số 32/2018/TT- BGDĐT ban hành CT GDPT, bao gồm CT tổng thể (khung CT) và 27 CT môn học, HĐGD. Để thuận lợi trong quá trình tiếp cận chương trình GDPT mới cho giáo viên mỹ thuật, tài liệu trích chương trình môn mỹ thuật trong 27 chương trình môn học như sau: I. ĐẶC ĐIỂM CỦA MÔN HỌC 1.

Vị trí và tên môn học trong chương trình GDPT Trong chương trình giáo dục phổ thông, môn Mỹ thuật là môn học thuộc lĩnh vực Giáo dục Nghệ thuật, được dạy học từ lớp 1 đến lớp 12. So với chương trình hiện hành, tên môn học không có gì thay nhưng nội dung môn học không chỉ dạy học ở cấp tiểu học và trung học cơ sở, mà chương trình được mở rộng thêm phạm vị dạy học ở cấp trung học phổ thông. Vai trò và tính chất nổi bật của môn học trong giai đoạn giáo dục cơ bản và giáo dục định hướng nghề nghiệp Một trong những điểm mới của chương trình môn học mỹ thuật đổi mới lần này, đó là lần đầu tiên môn mỹ thuật được dạy học ở cấp trung học phổ thông. Như vậy, cùng với các môn học và hoạt động giáo dục khác trong Chương trình Giáo dục phổ thông, môn mỹ thuật vừa bảo đảm trang bị học vấn cốt lõi ở giai đoạn giáo dục cơ bản, vừa bảo đảm giáo dục định hướng nghề nghiệp cho học sinh trên cơ sở thống nhất mục tiêu hình thành, phát triển các phẩm chất (yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm) và các năng lực chung (tự chủ và tự học, giao tiếp và hợp tác, giải quyết vấn đề và sáng tạo); đồng thời, môn học đặt mục tiêu trọng tâm là hình thành, phát triển ở học sinh năng lực mỹ thuật – biểu hiện của năng lực thẩm mĩ trong lĩnh vực mỹ thuật với các thành phần: quan sát và nhận thức thẩm mĩ, sáng tạo và ứng dụng thẩm mĩ, phân tích và đánh giá thẩm mĩ trong tiến trình giáo dục ở cả hai giai đoạn giáo dục: Giáo dục cơ bản và giáo dục định hướng nghề nghiệp.

Quan hệ với môn học/hoạt động giáo dục khác Chương trình môn học mỹ thuật hiện hành đặt mục tiêu giáo dục thẩm mĩ thông qua các dạng bài học đặc thù của lĩnh vực mỹ thuật tạo hình là trọng tâm, chưa thể hiện rõ mối quan hệ, sự tác động qua lại giữa môn học với các môn học khác trong Chương trình giáo dục phổ thông và thực tiễn đời sống. Chương trình mới thể hiện rõ hơn tính liên ngành, mối quan hệ qua lại giữa các môn học, hoạt động giáo dục và thực tiễn đời sống, nội dung chương trình môn mỹ thuật bao gồm cả tri thức văn hóa, đạo đức, tự nhiên, xã hội, khoa học công nghệ,… liên quan tới nhiều môn học và hoạt động giáo dục khác như môn Ngữ văn, Tự nhiên và Xã hội, Đạo đức, Lịch sử, Địa lí, Hoạt động trải nghiệm, Toán, Công nghệ, Tin học, Âm nhạc, Hoạt động trải nghiệm,. Các thành phần của năng lực đặc thù môn học như quan sát và nhận thức 6 thẩm mĩ, sáng tạo và ứng dụng thẩm mĩ, phân tích và đánh giá thẩm mĩ là những biểu hiện của năng lực thẩm mĩ, đồng thời có tính chất làm nền tảng tư duy thẩm mĩ cho HS, giúp học sinh vận dụng vào học tập các môn học, hoạt động giáo dục khác; do vậy, việc dạy học mĩ thuật cần bảo đảm tính tích hợp liên môn, cũng như kết hợp lồng ghép giáo dục mỹ thuật với các vấn đề mang tính xã hội và đề cao tính ứng dụng của mĩ thuật vào thực tiễn đời sống, góp phần phát triển đời sống thẩm mĩ của mỗi cá nhân và cộng đồng. QUAN ĐIỂM XÂY DỰNG CHƯƠNG TRÌNH MÔN HỌC Việc xây dựng CT môn mỹ thuật mới được tiến hành dựa trên các quan điểm cơ bản sau đây: 1.

Tuân thủ các quy định cơ bản được nêu trong CT giáo dục tổng thể, gồm: - Định hướng chung cho tất cả các môn học như: quan điểm, mục tiêu, yêu cầu cần đạt, kế hoạch giáo dục và các định hướng về nội dung giáo dục, phương pháp giáo dục và đánh giá kết quả giáo dục, điều kiện thực hiện và phát triển CT. - Định hướng xây dựng CT môn mỹ thuật ở cả hai giai đoạn giáo dục cơ bản và giáo dục định hướng nghề nghiệp. Quan điểm này giúp cho việc xây dựng CT môn học mỹ thuật thống nhất với CT giáo dục tổng thể, nhất quán với CT tất cả các môn học và hoạt động giáo dục khác trong việc xác lập định hướng nội dung cũng như cách thức diễn giải, trình bày. Tạo cơ hội cho học sinh tiếp cận văn hoá, nghệ thuật dân tộc và thế giới trên cơ sở vận dụng những kiến thức cơ bản của mỹ thuật, kết hợp với khoa học giáo dục.

Quan điểm này nhấn mạnh đến việc thông qua nền tảng kiến thức cơ bản của mỹ thuật, hướng học sinh đến nhận thức về những giá trị thẩm mĩ trong đời sống, xã hội dựa trên tiếp cận các thành tựu văn hóa, nghệ thuật dân tộc và thế giới, kết hợp với sự phát triển về khoa học giáo dục như giáo dục học, tâm lí học và phương pháp giáo dục hiện đại trong dạy - học mỹ thuật; qua đó, hình thành, phát triển ở học sinh năng lực mĩ thuật, góp phần hình thành, phát triển các phẩm chất tốt đẹp của con người Việt Nam và những giá trị phổ quát của công dân toàn cầu, đó là lòng yêu nước, niềm tự hào về truyền thống văn hóa nghệ thuật dân tộc, ý thức giữ gìn, phát huy những giá trị nghệ thuật dân tộc, tinh hoa văn hóa và những giá trị thẩm mĩ của thời đại trong thực hành, sáng tạo sản phẩm mỹ thuật; đóng góp cho việc hình thành, phát triển năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo ở học sinh trong giáo dục mỹ thuật. Chương trình môn mỹ thuật chọn lọc những kiến thức phù hợp với mục tiêu giáo dục phổ thông, đặc điểm tâm - sinh lí lứa tuổi học sinh và điều kiện 7 dạy học. Quan điểm này dựa trên cơ sở kế thừa mục tiêu, nội dung dạy học và phương pháp giáo dục, phương pháp đánh giá kết quả của chương trình môn mỹ thuật và môn Thủ công Kĩ thuật (phần Thủ công) hiện hành; đồng thời, tham khảo chương trình của một số quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới, từ đó chương trình môn học xác định cấu trúc nội dung và kiến thức nền tảng phù hợp với mục tiêu giáo dục phổ thông (bảng mô tả năng lực mỹ thuật ở từng cấp học), điều kiện tổ chức dạy học ở các vùng miền trên cả nước, tương thích với xu hướng chung của khu vực và thế giới về giáo dục mỹ thuật. Thông qua các nội dung, hình thức tổ chức dạy học, trên cơ sở bảo đảm các yêu cầu cần đạt, chương trình được thiết kế linh hoạt, có thể điều chỉnh phù hợp với các nhóm đối tượng học sinh, các cơ sở giáo dục và địa phương.