Giáo trình phương pháp dạy học mĩ thuật tập 2 phần 1 nguyễn thu tuấn

Giáo trình giáo dục về phương pháp dạy học mĩ thuật tập 2 phần 1 nguyễn thu tuấn, biên soạn theo chương trình đào tạo chuẩn, hệ thống hóa kiến thức từ cơ bản đến nâng cao.

• Tác giả: Nguyễn Thu Tuấn
• Trường học: Nhà Xuất Bản Đại Học Sư Phạm
• Chuyên ngành: Phương Pháp Dạy Học Mĩ Thuật
• Đề tài: Giáo Trình Phương Pháp Dạy Học Mĩ Thuật
• Loại tài liệu: Giáo trình
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. CHƯƠNG 1: LẬP KẾ HOẠCH BÀI HỌC. DỰ GIỜ VÀ ĐÁNH GIÁ TIẾT DẠY MĨ THUẬT
• 1.1. Phần thứ nhất: Lập kế hoạch bài học
• 1.1.1. Một số khái niệm liên quan
• 1.1.2. Mục đích, ý nghĩa của lập kế hoạch bài học
• 1.1.3. Công việc chuẩn bị của lập kế hoạch bài học
• 1.1.4. Cấu trúc của kế hoạch bài học
• 1.1.5. Cách lập kế hoạch bài học
• 1.1.6. Một số yêu cầu khi lập kế hoạch bài học
• 1.2. Phần thứ hai: Dự giờ và đánh giá tiết dạy mĩ thuật
• 1.2.1. Đánh giá tiết dạy mĩ thuật
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC PHÂN MÔN VẼ THEO MẪU
• 2.1. Khái niệm về vẽ theo mẫu
• 2.2. Mục đích, vai trò của phân môn Vẽ theo mẫu
• 2.3. Nội dung cơ bản của phân môn Vẽ theo mẫu
• 2.4. Những kĩ năng chính học sinh cần thực hành và phát triển
• 2.5. Phương pháp dạy các bài Vẽ theo mẫu bằng bút chì đen
• 2.6. Phương pháp dạy các bài Vẽ theo mẫu bằng màu
• 2.7. Phương tiện dạy học của phân môn Vẽ theo mẫu
• 2.8. Đánh giá các bài Vẽ theo mẫu
• 2.9. Gợi ý một số thiết kế bài dạy Vẽ theo mẫu
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC PHÂN MÔN VẼ TRANG TRÍ
• 3.1. Mục đích, vai trò của phân môn Vẽ trang trí
• 3.2. Nội dung cơ bản của phân môn Vẽ trang trí
• 3.3. Những kĩ năng chính học sinh cần thực hành và phát triển
• 3.4. Phương pháp dạy các bài Vẽ trang trí
• 3.5. Phương tiện dạy học của phân môn Vẽ trang trí
• 3.6. Đánh giá bài Vẽ trang trí
• 3.7. Gợi ý một số thiết kế bài dạy Vẽ trang trí
• 4. CHƯƠNG 4: PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC PHÂN MÔN VẼ TRANH
• 4.1. Mục đích, vai trò của phân môn Vẽ tranh
• 4.2. Nội dung cơ bản của phân môn Vẽ tranh
• 4.3. Những kĩ năng chính học sinh cần thực hành và phát triển
• 4.4. Phương pháp dạy các bài Vẽ tranh
• 4.5. Phương tiện dạy học của phân môn Vẽ tranh
• 4.6. Lưu ý khi dạy các bài Vẽ tranh
• 4.7. Đánh giá các bài Vẽ tranh
• 4.8. Gợi ý một số thiết kế bài dạy Vẽ tranh
• 5. CHƯƠNG 5: PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC PHÂN MÔN THƯỜNG THỨC MĨ THUẬT
• 5.1. Mục đích, vai trò của phân môn Thường thức Mĩ thuật
• 5.2. Nội dung cơ bản của phân môn Thường thức Mĩ thuật
• 5.3. Những kĩ năng chính học sinh cần thực hành và phát triển
• 5.4. Phương pháp dạy các bài Thường thức Mĩ thuật
• 5.5. Phương tiện dạy học của phân môn Thường thức Mĩ thuật
• 5.6. Lưu ý khi dạy các bài Thường thức Mĩ thuật
• 5.7. Đánh giá kết quả học tập của học sinh
• 5.8. Gợi ý một số thiết kế bài dạy Thường thức Mĩ thuật
• 6. CHƯƠNG 6: HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA MÔN MĨ THUẬT
• 6.1. Ý nghĩa của hoạt động ngoại khóa
• 6.2. Ưu, nhược điểm của hoạt động ngoại khóa
• 6.3. Nội dung và các hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa
• 6.4. Yêu cầu của hoạt động ngoại khóa
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan giáo trình phương pháp dạy học mĩ thuật tập 2

Giáo trình phương pháp dạy học mĩ thuật tập 2 của tác giả Nguyễn Thu Tuấn là một tài liệu chuyên sâu, đóng vai trò nền tảng trong việc nâng cao trình độ chuyên môn và năng lực nghiệp vụ sư phạm cho người học. Được biên soạn dựa trên khung chương trình đào tạo tín chỉ, cuốn giáo trình này tiếp nối tập 1, tập trung vào việc cập nhật những đổi mới về nội dung, phương pháp dạy học (PPDH), cách sử dụng phương tiện dạy học và hệ thống kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh. Mục tiêu chính của tài liệu là trang bị kiến thức cơ bản về mĩ thuật và PPDH Mĩ thuật theo hướng tích cực hóa người học. Nội dung giáo trình không chỉ dành cho sinh viên chính quy các trường Đại học, Cao đẳng có chuyên ngành Sư phạm Mĩ thuật mà còn là tài liệu tham khảo quý giá cho giáo viên mĩ thuật phổ thông, học viên cao học và cán bộ nghiên cứu. Cuốn sách nhấn mạnh vào việc xây dựng một nền tảng vững chắc để người dạy có thể giảng dạy tốt môn Mĩ thuật ở các bậc học, đặc biệt là cấp THCS. Cấu trúc của giáo trình phương pháp dạy học mĩ thuật tập 2 phần 1 Nguyễn Thu Tuấn được phân chia rõ ràng thành các chương, mỗi chương giải quyết một khía cạnh cụ thể của nghiệp vụ giảng dạy, từ khâu chuẩn bị bài giảng đến tổ chức các hoạt động thực hành và ngoại khóa. Điều này giúp người đọc có cái nhìn hệ thống và dễ dàng áp dụng vào thực tiễn. Tác giả Nguyễn Thu Tuấn đã thể hiện rõ tinh thần đổi mới, không chỉ cung cấp lý thuyết mà còn đưa ra các gợi ý thiết kế bài dạy cụ thể, giúp người học hình dung rõ ràng hơn về cách triển khai một tiết học hiệu quả và sáng tạo. Tài liệu này thực sự là cầu nối quan trọng, chuyển đổi tri thức học thuật thành kỹ năng sư phạm thực tế, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của giáo dục hiện đại.

1.1. Mục tiêu và đối tượng của giáo trình Nguyễn Thu Tuấn

Giáo trình đặt ra mục tiêu cốt lõi là trang bị kiến thức cơ bản và chuyên sâu về PPDH Mĩ thuật theo định hướng phát triển năng lực người học. Tác giả Nguyễn Thu Tuấn hướng đến việc “tích cực hóa người học”, giúp họ không chỉ nắm vững chuyên môn mà còn có khả năng tổ chức, hướng dẫn học sinh chủ động chiếm lĩnh tri thức. Đối tượng chính mà giáo trình phục vụ là sinh viên chính quy các trường Đại học, Cao đẳng, Trung cấp có đào tạo chuyên ngành Sư phạm Mĩ thuật. Bên cạnh đó, tài liệu còn là nguồn học liệu quan trọng cho học viên các hệ tại chức, từ xa và cao học thuộc chuyên ngành. Một đối tượng không thể thiếu là đội ngũ giáo viên Mĩ thuật đang công tác tại các trường phổ thông, sử dụng giáo trình như một công cụ để tự học, tự bồi dưỡng, cập nhật các phương pháp giảng dạy tiên tiến. Cuối cùng, sách cũng là tài liệu tham khảo hữu ích cho các cán bộ quản lí và cán bộ nghiên cứu về chuyên ngành Sư phạm Mĩ thuật, cung cấp một cơ sở lý luận và thực tiễn vững chắc.

1.2. Cấu trúc và nội dung chính trong tập 2 của giáo trình

Cấu trúc của giáo trình phương pháp dạy học mĩ thuật tập 2 được thiết kế một cách logic và khoa học, bao gồm 6 chương chính. Chương 1 tập trung vào kỹ năng nền tảng: Lập kế hoạch bài học, dự giờ và đánh giá tiết dạy. Các chương tiếp theo đi sâu vào phương pháp giảng dạy cho từng phân môn cụ thể: Chương 2 về phân môn Vẽ theo mẫu, Chương 3 về Vẽ trang trí, Chương 4 về Vẽ tranh, và Chương 5 về Thường thức Mĩ thuật. Mỗi chương phân môn đều làm rõ mục đích, vai trò, nội dung cơ bản, các kỹ năng cần phát triển cho học sinh, và phương pháp giảng dạy chi tiết. Cuối cùng, Chương 6 mở rộng ra ngoài không gian lớp học với nội dung về Hoạt động ngoại khóa môn Mĩ thuật. Cách sắp xếp này giúp người học đi từ tổng quan đến chi tiết, từ lý thuyết hoạch định đến thực hành giảng dạy, đảm bảo tính hệ thống và khả năng ứng dụng cao trong thực tiễn giảng dạy.

II. Thách thức trong dạy học mĩ thuật vai trò của giáo trình

Việc giảng dạy mĩ thuật tại các trường phổ thông đối mặt với không ít thách thức, đòi hỏi người giáo viên phải có sự chuẩn bị kỹ lưỡng và phương pháp tiếp cận phù hợp. Một trong những khó khăn lớn nhất là việc xây dựng kế hoạch bài học vừa đảm bảo tính khoa học, logic, vừa khơi dậy được sự sáng tạo và hứng thú cho học sinh. Nhiều giáo viên vẫn còn lúng túng giữa việc tuân thủ cấu trúc giáo án truyền thống và việc áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại. Giáo trình của Nguyễn Thu Tuấn ra đời như một giải pháp, cung cấp một khuôn khổ chi tiết nhưng linh hoạt để giải quyết vấn đề này. Thách thức thứ hai là đổi mới PPDH theo hướng lấy người học làm trung tâm. Thay vì truyền thụ kiến thức một chiều, giáo viên mĩ thuật cần đóng vai trò là người tổ chức, hướng dẫn để học sinh tự khám phá, tìm tòi và thể hiện bản thân. Giáo trình phương pháp dạy học mĩ thuật tập 2 nhấn mạnh vào việc thiết kế các hoạt động học tập, nơi học sinh là chủ thể của quá trình chiếm lĩnh tri thức. Cuốn sách không chỉ là một tập hợp lý thuyết suông mà còn là một cẩm nang thực hành, giúp giáo viên vượt qua những rào cản về phương pháp luận. Tác giả chỉ ra rằng, thành công của một tiết dạy không chỉ nằm ở kiến thức chuyên môn của giáo viên mà còn phụ thuộc rất nhiều vào khả năng tổ chức lớp học, lựa chọn phương tiện trực quan và đặc biệt là cách đánh giá mang tính khích lệ. Thông qua các chương mục chi tiết, giáo trình giúp người dạy tự tin hơn trong việc áp dụng các kỹ thuật sư phạm tiên tiến vào bối cảnh cụ thể của lớp học, từ đó nâng cao chất lượng dạy và học môn Mĩ thuật.

2.1. Khó khăn khi lập kế hoạch bài học mĩ thuật hiệu quả

Một trong những khó khăn cơ bản là xác định mục tiêu bài học một cách cụ thể và đo lường được. Nhiều giáo viên thường nêu mục tiêu chung chung, không rõ ràng, dẫn đến việc khó đánh giá kết quả học tập của học sinh. Thêm vào đó, việc phân bổ thời gian cho các hoạt động như quan sát, thực hành và đánh giá thường không hợp lý, dễ dẫn đến tình trạng “cháy giáo án”. Giáo trình chỉ rõ tầm quan trọng của việc chuẩn bị kỹ lưỡng, từ việc xác định tri thức trọng tâm, lựa chọn PPDH phù hợp, đến chuẩn bị đồ dùng dạy học. Sách cũng nhấn mạnh: “Có soạn bài, GV mới nhìn thấy trước được những điều mình sẽ phải làm, tránh được chủ quan”. Việc soạn bài không chỉ là công việc chuẩn bị của giáo viên mà còn là quá trình thiết kế hoạt động học tập cho học sinh, đòi hỏi sự đầu tư về thời gian và tâm trí.

2.2. Vấn đề đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực

Việc chuyển đổi từ mô hình “soạn giáo án” truyền thống sang “lập kế hoạch bài học” hiện đại là một thách thức lớn. Giáo án cũ thường tập trung vào hoạt động của giáo viên, trong khi kế hoạch bài học theo tinh thần đổi mới lại chú trọng vào việc thiết kế hoạt động học tập của học sinh. Tài liệu của Nguyễn Thu Tuấn làm rõ sự khác biệt này: “Soạn giáo án là công việc của GV”, trong khi “lập kế hoạch bài học là việc chuẩn bị bài dạy sự thiết kế, tổ chức các hoạt động học tập cho HS”. Để thực hiện được điều này, giáo viên cần thay đổi tư duy, coi mình là người hướng dẫn, tổ chức thay vì người truyền đạt kiến thức duy nhất. Giáo trình cung cấp các kỹ thuật cụ thể như sử dụng phiếu học tập, đặt câu hỏi gợi mở, và tổ chức cho học sinh tham gia vào quá trình đánh giá, giúp hiện thực hóa phương pháp dạy học lấy HS làm trung tâm.

III. Cách lập kế hoạch bài học mĩ thuật theo Nguyễn Thu Tuấn

Chương 1 của giáo trình phương pháp dạy học mĩ thuật tập 2 cung cấp một hướng dẫn toàn diện và chi tiết về quy trình lập kế hoạch bài học, một công việc được xem là “nguyên tắc bắt buộc” đối với mọi giáo viên. Tác giả Nguyễn Thu Tuấn không chỉ trình bày các bước thực hiện mà còn phân tích sâu sắc ý nghĩa và tầm quan trọng của công việc này. Theo giáo trình, một kế hoạch bài học tốt là nền tảng cho một nửa thành công của tiết dạy. Nó giúp giáo viên làm chủ kiến thức, dự đoán được các tình huống sư phạm và tổ chức các hoạt động một cách khoa học. Điểm nhấn quan trọng trong phương pháp của Nguyễn Thu Tuấn là sự phân biệt rạch ròi giữa khái niệm “soạn giáo án” kiểu cũ và “lập kế hoạch bài học” theo tinh thần đổi mới. Nếu soạn giáo án tập trung vào 5 bước lên lớp của giáo viên, thì kế hoạch bài học là bản thiết kế các hoạt động học tập mà học sinh phải thực hiện để đạt được mục tiêu. Cấu trúc của một kế hoạch bài học được trình bày rõ ràng, bao gồm các phần chính: Mục tiêu bài học (Kiến thức, Kĩ năng, Thái độ), Chuẩn bị (Tài liệu tham khảo, Đồ dùng dạy học, Phương pháp giảng dạy), và Tiến trình dạy-học. Mỗi thành phần đều được giải thích cặn kẽ, kèm theo các ví dụ minh họa cụ thể, giúp người đọc dễ dàng áp dụng. Đặc biệt, phần hướng dẫn xác định mục tiêu bài học được chú trọng, yêu cầu mục tiêu phải hướng đến học sinh và có thể lượng hóa được. Đây là một trong những đổi mới cốt lõi mà giáo trình của Nguyễn Thu Tuấn mang lại.

3.1. Phân biệt giữa soạn giáo án và lập kế hoạch bài học

Giáo trình chỉ ra sự khác biệt cơ bản giữa hai khái niệm này. Soạn giáo án thường tuân thủ chặt chẽ 5 bước lên lớp truyền thống, tập trung vào công việc của giáo viên như “cung cấp kiến thức”. Ngược lại, lập kế hoạch bài học là “bản thiết kế những hoạt động học tập mà HS cần phải thực hiện”. Mục tiêu trong kế hoạch bài học là cái đích mà học sinh cần đạt được, còn đánh giá không chỉ do giáo viên thực hiện mà còn có sự tham gia của học sinh. Tóm lại, soạn giáo án là sự chuẩn bị của giáo viên, trong khi lập kế hoạch bài học là việc thiết kế và tổ chức các điều kiện để học sinh chủ động, sáng tạo chiếm lĩnh tri thức. Sự thay đổi này phản ánh xu hướng giáo dục hiện đại, đặt người học vào vị trí trung tâm.

3.2. Cấu trúc chi tiết của một kế hoạch bài học mĩ thuật

Một kế hoạch bài học chuẩn theo hướng dẫn của giáo trình bao gồm ba phần chính. Phần đầu gồm các thông tin chung như tên phân môn, tên bài học, khối lớp. Phần chính là phần quan trọng nhất, chứa đựng: I. Mục tiêu của bài học (Kiến thức, Kĩ năng, Thái độ); II. Chuẩn bị (Tài liệu tham khảo, Đồ dùng dạy học của GV và HS, các phương pháp giảng dạy sẽ sử dụng); III. Tiến trình dạy - học. Tiến trình dạy học được chia thành các hoạt động cụ thể: Hoạt động 1: Hướng dẫn HS quan sát, nhận xét; Hoạt động 2: Hướng dẫn nội dung bài dạy; Hoạt động 3: Hướng dẫn HS làm bài; và Hoạt động 4: Đánh giá kết quả học tập. Cấu trúc này đảm bảo tính logic, khoa học và bao quát toàn bộ các khía cạnh của một giờ học.

3.3. Kỹ thuật xác định mục tiêu bài học kiến thức kĩ năng

Xác định mục tiêu là bước quan trọng nhất, là cái đích mà cả giáo viên và học sinh cần đạt được. Giáo trình hướng dẫn xác định mục tiêu theo ba khía cạnh. Về kiến thức, cần nêu rõ học sinh “hiểu được”, “biết được”, “nắm được” những gì, ở các mức độ từ biết, hiểu đến vận dụng, phân tích. Về kĩ năng, cần chỉ rõ học sinh “làm được - vẽ được” những gì và ở mức độ nào. Ví dụ: “dựng được khung hình, vẽ được hình, vẽ được đậm nhạt”. Về thái độ, cần thể hiện ý thức của người học, ví dụ như “yêu mến cái đẹp”, “quý trọng sản phẩm”, “bảo vệ cái đẹp”. Mục tiêu càng cụ thể, càng sát với yêu cầu chương trình thì việc dạy và học càng hiệu quả, đồng thời việc đánh giá cũng trở nên thuận lợi hơn.

IV. Phương pháp dạy phân môn Vẽ theo mẫu từ giáo trình

Chương 2 trong giáo trình phương pháp dạy học mĩ thuật tập 2 của Nguyễn Thu Tuấn tập trung vào phân môn Vẽ theo mẫu, một môn học cơ bản và giữ vị trí quan trọng trong nghệ thuật tạo hình. Tác giả định nghĩa Vẽ theo mẫu là “tả lại đối tượng có ở trước mặt một cách khoa học, chính xác” bằng ngôn ngữ tạo hình và cảm xúc của người vẽ. Giáo trình nhấn mạnh mục đích của phân môn này không chỉ là rèn luyện kỹ năng miêu tả đồ vật mà còn là hình thành ở học sinh khả năng quan sát, phân tích, tổng hợp và cảm thụ vẻ đẹp của hình khối, đường nét, đậm nhạt và màu sắc. Kiến thức và kĩ năng từ Vẽ theo mẫu là nền tảng hỗ trợ cho các phân môn khác như Vẽ tranh hay Vẽ trang trí. Cuốn sách cung cấp một quy trình giảng dạy bài bản, khoa học, có thể áp dụng cho cả bài vẽ bằng bút chì đen và vẽ màu. Quy trình này bao gồm các bước rõ ràng, từ khâu chuẩn bị của giáo viên như chọn mẫu, bày mẫu, đến việc hướng dẫn học sinh thực hiện bài vẽ. Đặc biệt, giáo trình đưa ra một quy trình 5 bước kinh điển cho một bài Vẽ theo mẫu, giúp giáo viên tổ chức tiết học một cách logic và hiệu quả. Mỗi bước đều được phân tích kỹ lưỡng về mục đích và phương pháp tiến hành, kèm theo những lưu ý quan trọng để đảm bảo học sinh có thể tiếp thu kiến thức và phát triển kĩ năng một cách tốt nhất. Đây là một trong những nội dung thực tiễn và giá trị nhất của giáo trình Nguyễn Thu Tuấn.

4.1. Mục đích và vai trò của phân môn Vẽ theo mẫu

Vẽ theo mẫu giữ vai trò là môn học cơ bản của nghệ thuật tạo hình. Mục đích chính là trang bị cho học sinh những kiến thức và kĩ năng nền tảng, giúp các em có khả năng cảm thụ vẻ đẹp của đồ vật qua ngôn ngữ hội họa. Phân môn này rèn luyện cho học sinh kĩ năng quan sát khoa học, miêu tả đồ vật một cách chính xác về hình dáng, cấu trúc. Theo giáo trình, những biểu tượng về đồ vật được hình thành qua quá trình học tập là “cơ sở hết sức cần thiết cho sự phát triển khả năng sáng tạo ở các phân môn khác”. Kiến thức về bố cục, tỉ lệ, đậm nhạt, màu sắc có tính ứng dụng cao, hỗ trợ trực tiếp cho các bài Vẽ tranh và Vẽ trang trí, làm giàu vốn biểu tượng và hình thành thị hiếu thẩm mĩ cho học sinh.

4.2. Quy trình 5 bước dạy bài Vẽ theo mẫu bằng bút chì đen

Giáo trình hệ thống hóa phương pháp dạy một bài Vẽ theo mẫu thành 5 bước cơ bản. Bước 1: Hướng dẫn HS quan sát và nhận xét mẫu, giúp học sinh tìm ra vẻ đẹp, hình dung bố cục và đặc điểm của mẫu. Bước 2: Hướng dẫn HS dựng khung hình, nhằm giới hạn bố cục trên trang giấy một cách hợp lý. Bước 3: Hướng dẫn HS dựng hình, vẽ hình, đây là khâu quan trọng nhất, yêu cầu phác nét từ tổng thể đến chi tiết. Bước 4: Hướng dẫn HS diễn tả đậm nhạt, sử dụng nét bút để tạo khối và chiều sâu cho hình vẽ. Bước 5: Hướng dẫn HS thực hành, là thời gian học sinh áp dụng kiến thức dưới sự quan sát và gợi ý của giáo viên. Quy trình này đảm bảo tính khoa học, giúp học sinh tiếp cận bài vẽ một cách có hệ thống và dễ dàng hơn.

4.3. Lưu ý khi dạy bài Vẽ theo mẫu bằng màu và đánh giá

Đối với bài Vẽ theo mẫu bằng màu (Vẽ tĩnh vật màu), các bước cơ bản tương tự như vẽ chì đen nhưng có sự điều chỉnh. Bước dựng hình không cần quá chi tiết để dành nhiều thời gian cho việc vẽ màu. Khi vẽ màu, giáo viên cần hướng dẫn học sinh quan sát sự thay đổi màu sắc trên vật mẫu dưới tác động của ánh sáng và sự ảnh hưởng màu sắc lẫn nhau giữa các vật. Về đánh giá bài Vẽ theo mẫu, giáo trình đưa ra các tiêu chí rõ ràng: Sắp xếp hình vẽ (bố cục), Về hình (đúng tỉ lệ, đặc điểm), và Về diễn tả đậm nhạt (đạt yêu cầu về các sắc độ sáng tối). Giáo viên cần đánh giá dựa trên mục tiêu bài học và đặc điểm lứa tuổi, mang tính chất động viên, khích lệ là chính, tránh phê bình gay gắt làm mất hứng thú học tập của học sinh.

V. Ứng dụng thực tiễn và phương pháp đánh giá tiết dạy

Một trong những điểm mạnh của giáo trình phương pháp dạy học mĩ thuật tập 2 phần 1 Nguyễn Thu Tuấn là sự kết nối chặt chẽ giữa lý thuyết và ứng dụng thực tiễn, đặc biệt trong công tác dự giờ và đánh giá tiết dạy. Phần thứ hai của Chương 1 cung cấp một quy trình chuyên nghiệp và khoa học để các cán bộ quản lý, giáo viên đồng nghiệp, và cả sinh viên thực tập có thể quan sát và đưa ra những nhận xét mang tính xây dựng. Tác giả nhấn mạnh ý nghĩa của việc đánh giá tiết dạy không chỉ nhằm xác định năng lực sư phạm của cá nhân mà còn là một phương thức hiệu quả để bồi dưỡng giáo viên tại chỗ. Cả người dạy và người dự đều có thể học hỏi lẫn nhau, từ đó cải tiến phương pháp giảng dạy của mình. Quy trình đánh giá được chia thành các bước cụ thể, bắt đầu từ khâu chuẩn bị dự giờ, tiến hành dự giờ và cuối cùng là đưa ra nhận xét, đánh giá. Giáo trình cung cấp một hệ thống các tiêu chí đánh giá toàn diện, bao quát từ công tác chuẩn bị của giáo viên, nội dung kiến thức, phương pháp giảng dạy, nghệ thuật sư phạm cho đến việc quản lý thời gian và xử lý tình huống. Các tiêu chí này không chỉ là thước đo để xếp loại tiết dạy mà còn là kim chỉ nam giúp giáo viên tự soi chiếu, nhận ra ưu điểm và nhược điểm của bản thân để khắc phục. Cách tiếp cận này giúp hoạt động đánh giá tiết dạy trở nên khách quan, công bằng và thực sự hữu ích cho sự phát triển chuyên môn của đội ngũ giáo viên.

5.1. Quy trình dự giờ và thu thập thông tin tiết dạy hiệu quả

Quy trình dự giờ được giáo trình hướng dẫn qua ba giai đoạn. Chuẩn bị dự giờ bao gồm việc lập kế hoạch, thảo luận với người dạy để thống nhất mục tiêu và tiêu chí đánh giá. Tiến hành dự giờ yêu cầu người dự phải có mặt đúng giờ, quan sát và ghi chép đầy đủ diễn biến, không can thiệp vào tiết học. Nội dung quan sát tập trung vào hoạt động của giáo viên và học sinh, việc sử dụng PPDH, phương tiện dạy học, và không khí học tập. Đánh giá tiết dạy là bước cuối cùng, nơi người dự đối chiếu thông tin thu thập được với các tiêu chí đã thống nhất để đưa ra nhận xét về chất lượng, ưu điểm và nhược điểm. Quy trình này đảm bảo việc dự giờ không mang tính hình thức mà thực sự là một hoạt động chuyên môn sâu sắc.

5.2. Tiêu chí đánh giá một tiết dạy mĩ thuật theo giáo trình

Giáo trình đề xuất một bộ tiêu chí đánh giá tiết dạy rất chi tiết và cụ thể, giúp việc nhận xét trở nên khách quan. Các nội dung chính bao gồm: Đánh giá về công tác chuẩn bị (kế hoạch bài học, đồ dùng dạy học); Đánh giá về nội dung (tính chính xác, khoa học, đủ lượng kiến thức); Đánh giá về phương pháp giảng dạy (sự phù hợp, phối hợp các phương pháp, tính sáng tạo, phát huy tính tích cực của HS); Đánh giá về nghệ thuật sư phạm (tác phong, diễn đạt, trình bày bảng, sử dụng ĐDDH); Thực hiện đúng thời gian; và Xử lí các tình huống sư phạm. Hệ thống tiêu chí này là công cụ hữu ích để phân tích một tiết dạy một cách toàn diện, từ đó đưa ra những góp ý xác đáng và hiệu quả.

VI. Bí quyết nâng cao năng lực sư phạm với giáo trình này

Giáo trình phương pháp dạy học mĩ thuật tập 2 của Nguyễn Thu Tuấn không chỉ là một tài liệu học tập bắt buộc cho sinh viên sư phạm mà còn là một bí quyết quan trọng giúp các giáo viên đương nhiệm không ngừng nâng cao năng lực nghiệp vụ sư phạm. Giá trị cốt lõi của cuốn sách nằm ở việc nó khuyến khích và hướng dẫn tinh thần tự học, tự bồi dưỡng – một yêu cầu tất yếu đối với người thầy trong bối cảnh giáo dục liên tục đổi mới. Thay vì chỉ cung cấp kiến thức một cách khô khan, tác giả đã trình bày nội dung theo hướng mở, gợi ý các phương pháp và kỹ thuật để người đọc có thể tự suy ngẫm, lựa chọn và vận dụng một cách sáng tạo vào điều kiện giảng dạy thực tế của mình. Cuốn sách là một người bạn đồng hành, giúp giáo viên hệ thống hóa lại kiến thức, cập nhật những xu hướng PPDH mới và tự tin hơn trong việc thiết kế những bài giảng hấp dẫn. Hơn nữa, việc nắm vững các phương pháp được trình bày trong giáo trình, từ lập kế hoạch bài học đến tổ chức các hoạt động dạy học theo từng phân môn, chính là chìa khóa để xây dựng một phong cách giảng dạy hiệu quả và mang đậm dấu ấn cá nhân. Sách không chỉ dạy “cái gì” mà còn tập trung vào “cách nào”, trang bị cho người dạy một bộ công cụ phương pháp luận vững chắc để đối mặt với mọi thách thức trong sự nghiệp. Đây chính là giá trị bền vững mà giáo trình của Nguyễn Thu Tuấn mang lại cho cộng đồng giáo dục mĩ thuật.

6.1. Tầm quan trọng của việc tự học tự bồi dưỡng của GV

Giáo trình nhấn mạnh rằng, để trở thành một giáo viên giỏi, việc học tập không bao giờ kết thúc sau khi ra trường. Tác giả khuyến khích giáo viên sử dụng cuốn sách như một tài liệu để tự học, tự bồi dưỡng thường xuyên. Việc nghiên cứu kỹ lưỡng từng chương, đặc biệt là các phần gợi ý thiết kế bài dạy và các bài tập thực hành sư phạm, sẽ giúp giáo viên củng cố kiến thức chuyên môn và làm mới phương pháp giảng dạy của mình. Hơn nữa, việc tham khảo các tài liệu khác, tìm tòi, chuẩn bị đồ dùng dạy học sáng tạo cũng là một phần của quá trình tự bồi dưỡng. Giáo trình chính là điểm tựa, là nền tảng để mỗi giáo viên xây dựng lộ trình phát triển chuyên môn cho riêng mình, đáp ứng yêu cầu của thực tiễn.

6.2. Hướng phát triển PPDH mĩ thuật trong bối cảnh mới

Mặc dù được biên soạn từ một thời điểm nhất định, những nguyên tắc và phương pháp trong giáo trình phương pháp dạy học mĩ thuật của Nguyễn Thu Tuấn vẫn mang tính thời đại và có khả năng định hướng cho tương lai. Tinh thần “tích cực hóa người học” và “lấy học sinh làm trung tâm” mà cuốn sách đề cao hoàn toàn phù hợp với xu thế giáo dục hiện đại, đặc biệt là chương trình giáo dục phổ thông mới theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực. Các phương pháp như dạy học theo dự án, tích hợp liên môn, hay ứng dụng công nghệ thông tin có thể được xây dựng và phát triển dựa trên nền tảng phương pháp luận vững chắc mà giáo trình cung cấp. Cuốn sách không phải là một công thức cứng nhắc, mà là một cơ sở để giáo viên sáng tạo và phát triển các PPDH Mĩ thuật tiên tiến, phù hợp với bối cảnh xã hội và công nghệ không ngừng thay đổi.

Nội dung chính

THÔNG TIN THƯ MỤC VÀ TỔNG QUAN GIÁO TRÌNH PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MĨ THUẬT

• Tên giáo trình: Giáo trình Phương pháp dạy học Mĩ thuật (Tập 2)
• Tác giả: Nguyễn Thu Tuấn
• Đơn vị công tác: Khoa Sư phạm Âm nhạc – Mĩ thuật, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
• Nhà xuất bản: Nhà xuất bản Đại học Sư phạm
• Mã số xuất bản: 01.3/28 - ĐH 2011- 261
• Cấp độ đào tạo: Đại học và Sau đại học (chuyên ngành Sư phạm Mĩ thuật)

---

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Phương pháp dạy học Mĩ thuật (Tập 2) do tác giả Nguyễn Thu Tuấn biên soạn dựa trên khung chương trình đào tạo theo hệ thống tín chỉ của học phần "Phương pháp dạy học Mĩ thuật 1 và 2", phục vụ trực tiếp cho chương trình đào tạo cử nhân ngành Sư phạm Mĩ thuật tại Khoa Sư phạm Âm nhạc – Mĩ thuật, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Trong chương trình đào tạo giáo viên mĩ thuật, học phần này giữ vị trí then chốt thuộc khối kiến thức nghiệp vụ sư phạm (NVSP), đóng vai trò cầu nối giữa kiến thức chuyên ngành tạo hình với thực tế dạy học tại các trường phổ thông, trọng tâm là bậc Trung học cơ sở (THCS).

Mục tiêu học tập của giáo trình là trang bị cho người học hệ thống kiến thức lí luận dạy học bộ môn, phương pháp tổ chức các hoạt động học tập tích cực, và kỹ năng xây dựng kế hoạch bài dạy cho 4 phân môn mĩ thuật: Vẽ theo mẫu, Vẽ trang trí, Vẽ tranh, Thường thức Mĩ thuật, cùng với việc tổ chức các hoạt động ngoại khóa. Kết thúc học phần, người học có năng lực thiết kế kế hoạch bài học, chuẩn bị đồ dùng dạy học (ĐDDH), thực hiện giảng dạy, dự giờ và đánh giá kết quả học tập của học sinh theo mục tiêu đào tạo.

Cấu trúc giáo trình được thiết kế logic gồm 6 chương độc lập nhưng có tính kế thừa chặt chẽ. Cách tiếp cận của tài liệu dựa trên nguyên tắc "dạy học lấy học sinh làm trung tâm", chuyển từ lối truyền thụ thụ động sang việc tổ chức cho học sinh chủ động tìm tòi, khám phá và chiếm lĩnh tri thức.

Điểm đặc trưng của giáo trình là việc phân định tường minh giữa khái niệm "soạn giáo án" truyền thống với "lập kế hoạch bài học" hiện đại, kết hợp hệ thống tiêu chí đánh giá tiết dạy 6 mặt và các thiết kế bài dạy mẫu chi tiết theo phân phối chương trình thực tế.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Nội dung giáo trình gồm 6 chương chuyên biệt phản ánh toàn diện các mảng nghiệp vụ của môn Mĩ thuật:

• Chương 1: Lập kế hoạch bài học. Dự giờ và đánh giá tiết dạy Mĩ thuật (Trang 7–24): Trình bày sự khác biệt giữa soạn giáo án (5 bước lên lớp truyền thống) và kế hoạch bài học (chuỗi hoạt động học tập của học sinh). Hướng dẫn xác định mục tiêu 3 thành tố (Kiến thức, Kĩ năng, Thái độ); cấu trúc bài soạn theo dạng "bổ ngang" hoặc "bổ dọc" (chia cột); quy trình dự giờ và 6 nhóm tiêu chí đánh giá tiết dạy mĩ thuật.
• Chương 2: Phương pháp dạy học phân môn Vẽ theo mẫu (Trang 25–44): Hệ thống hóa khái niệm hình họa/vẽ tả thực; nội dung lý thuyết (luật xa gần, đường nét, tỉ lệ, đậm nhạt) và thực hành (vẽ mẫu đơn, mẫu ghép, tĩnh vật chì, tĩnh vật màu, tượng, ký họa). Xác định quy trình 5 bước dạy vẽ bút chì đen và quy trình dạy vẽ màu; cách sử dụng que đo, dây dọi; thiết kế bài dạy mẫu lớp 6 "Vẽ khối trụ và quả bóng".
• Chương 3: Phương pháp dạy học phân môn Vẽ trang trí (Trang 45–88): Phân tích mục đích, vai trò của trang trí ứng dụng và trang trí cơ bản; phương pháp hướng dẫn học sinh tạo họa tiết, sắp xếp bố cục mảng miếng, hòa sắc và hoàn thiện sản phẩm trang trí; các mẫu thiết kế bài dạy thực hành.
• Chương 4: Phương pháp dạy học phân môn Vẽ tranh (Trang 89–114): Phương pháp hướng dẫn học sinh chọn đề tài, xây dựng bố cục mảng chính – mảng phụ, tạo hình tượng nhân vật/cảnh vật và thể hiện màu sắc theo cảm xúc; kỹ năng quản lý và gợi mở tư duy sáng tạo trong giờ thực hành vẽ tranh đề tài.
• Chương 5: Phương pháp dạy học phân môn Thường thức Mĩ thuật (Trang 115–150): Phương pháp hướng dẫn học sinh tiếp cận, quan sát, phân tích và cảm thụ các công trình kiến trúc, tác phẩm điêu khắc, hội họa Việt Nam và thế giới; phương pháp tổ chức thảo luận nhóm, thuyết trình và đánh giá bài học lý thuyết lịch sử mĩ thuật.
• Chương 6: Hoạt động ngoại khóa môn Mĩ thuật (Trang 151–162): Khái quát ý nghĩa, ưu nhược điểm, nội dung và các hình thức tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp như tham quan bảo tàng, triển lãm tranh, câu lạc bộ mĩ thuật, vẽ tranh dã ngoại và các yêu cầu sư phạm cần bảo đảm.

Progression logic của giáo trình đi từ việc xây dựng năng lực sư phạm nền tảng (lập kế hoạch, dự giờ, đánh giá ở Chương 1), tiếp nối bằng phương pháp dạy học cụ thể cho từng phân môn chuyên biệt (Chương 2 đến Chương 5), và mở rộng ra môi trường giáo dục ngoài lớp học (Chương 6).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập các hệ thống lý luận và nguyên lý sau:

1. Lý thuyết dạy học tích cực: Xác định mục tiêu bài học là kết quả đầu ra của người học thay vì công việc của giáo viên; học sinh là chủ thể tự đánh giá và nhận xét lẫn nhau dưới sự định hướng của giáo viên.
2. Nguyên lý ngôn ngữ tạo hình: Hệ thống hóa các yếu tố cơ bản gồm đường nét, hình khối, bố cục, tỷ lệ, không gian, ánh sáng và màu sắc. Phân tích cấu trúc phân bố đậm nhạt (bóng chính/khối, bóng đổ/ngả, bóng phản quang) với các cung bậc sắc độ: sáng nhất, sáng trung gian, sáng, đậm trung gian, đậm, rất đậm.
3. Cấu trúc tiến trình dạy học 4 hoạt động: Chuẩn hóa quy trình dạy học trên lớp thành 4 bước thống nhất:
   • Hoạt động 1: Hướng dẫn học sinh quan sát, nhận xét.
   • Hoạt động 2: Hướng dẫn nội dung bài dạy / cách vẽ.
   • Hoạt động 3: Hướng dẫn học sinh thực hành, luyện tập.
   • Hoạt động 4: Đánh giá kết quả học tập của học sinh.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật và mỹ thuật: Sử dụng thành thạo que đo, dây dọi để xác định tỷ lệ; phác khung hình chung và riêng; dựng hình từ nét thẳng sang nét cong; gạch nét chì đan xen để tạo khối (thay vì di tay/chà giấy); pha trộn và chuyển màu tinh tế.
• Kỹ năng phân tích sư phạm: Đánh giá tiết dạy dựa trên 6 tiêu chí khoa học (công tác chuẩn bị, tính chính xác của nội dung, mức độ phù hợp của phương pháp, nghệ thuật sư phạm, quản lý thời gian, khả năng xử lý tình huống).
• Kỹ năng thực hành sư phạm: Thiết kế bài dạy theo bảng phân cột (bổ dọc); vẽ thị phạm minh họa trực tiếp trên bảng nhanh, đúng, đẹp; thiết kế và vận dụng phiếu học tập để rèn luyện các thao tác tư duy (quan sát, so sánh, phân tích, quy nạp, khái quát hóa).

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình định hướng phương pháp giảng dạy dựa trên mô hình tương tác tích cực giữa giáo viên và học sinh. Giáo viên không làm thay mà giữ vai trò người tổ chức, gợi mở bằng hệ thống câu hỏi có chủ đích và cung cấp kiến thức bổ trợ trực tiếp trên bài làm thực tế của học sinh.

Hệ thống bài tập và case studies được xây dựng chi tiết qua các thiết kế bài giảng mẫu. Điển hình là bài dạy lớp 6: Vẽ theo mẫu Khối trụ và quả bóng được phân chia thành 2 tiết rõ rệt:

• Tiết 1 (Vẽ hình): Hướng dẫn học sinh quan sát mẫu đặt dưới đường tầm mắt, xác định khung hình chữ nhật và khung hình vuông, phác nét thẳng qua 8 điểm để tạo hình quả bóng tròn không dùng compa, chỉnh hình và xác định đường mặt bàn.
• Tiết 2 (Vẽ đậm nhạt): Hướng dẫn quan sát hướng sáng, phân chia mảng sáng – tối lớn, đối chiếu độ đậm của vật mẫu với bóng đổ trên mặt bàn, hoàn thiện bài vẽ bằng bút chì đen.

Phương pháp thực hành sư phạm yêu cầu sinh viên tập giảng, thực hiện các thao tác thị phạm trên giấy vẽ khổ lớn (crôki, mi-ca) hoặc bảng đen, đồng thời rèn luyện kỹ năng quan sát các bài vẽ mẫu (đẹp và chưa đẹp) của học sinh các khóa trước (trích xuất từ tư liệu học sinh Trường THPT Nguyễn Tất Thành – ĐHSP Hà Nội) để rút kinh nghiệm.

Về phương pháp đánh giá, tài liệu quy định kết hợp đánh giá thường xuyên trong quá trình thực hành với đánh giá tổng kết cuối giờ. Giáo viên hướng dẫn học sinh đính bài lên bảng, tự nhận xét bài của mình và góp ý cho bạn trước khi giáo viên đưa ra kết luận sư phạm mang tính khích lệ.

Đối với hoạt động tự học, sinh viên cần nghiên cứu trước chương trình SGK, tự chuẩn bị và bày vật mẫu theo nhóm từ 3–4 đối tượng, hoàn thiện các kế hoạch bài học dưới dạng bảng và sưu tầm tài liệu tranh ảnh phục vụ giảng dạy.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Chuyển đổi căn bản về tư duy soạn bài: Giáo trình làm rõ sự khác biệt giữa phương thức "soạn giáo án" cũ (chú trọng 5 bước truyền thống của giáo viên, đánh giá áp đặt một chiều) sang "lập kế hoạch bài học" mới (thiết kế các hoạt động học tập tương thích với mục tiêu cần đạt của học sinh, khuyến khích học sinh tham gia đánh giá).
• Chuẩn hóa thuật ngữ chuyên môn: Tài liệu đính chính các quan niệm lệch lạc trong thực tiễn dạy học, ví dụ: giải thích rõ tên gọi phân môn "Vẽ theo mẫu" do Hội đồng bộ môn Mĩ thuật – Bộ Giáo dục và Đào tạo quyết định năm 1980 thay cho cách gọi "vẽ tả sống/tả thực" (vốn hay bị hiểu lầm là phải chép giống thực tế 100%); chấn chỉnh việc dùng sai thuật ngữ "tô bóng/vẽ bóng" bằng thuật ngữ chính xác là "diễn tả đậm nhạt" hoặc "tả bóng".
• Ứng dụng phương tiện dạy học hiện đại: Giáo trình cập nhật việc phối hợp các phương tiện dạy học như máy chiếu qua đầu (overhead), máy chiếu vật thể, máy chiếu đa năng kết hợp với đồ dùng trực quan truyền thống.
• Tích hợp tư liệu thực tế từ trường thực nghiệm: Giáo trình sử dụng trực tiếp hình ảnh chụp bài vẽ chì, bài vẽ sáp màu, bút dạ của học sinh THCS tại Trường THPT Nguyễn Tất Thành (Trường Đại học Sư phạm Hà Nội) để phân tích trực quan các lỗi sai về bố cục (hình quá to, quá nhỏ, lệch trái, lệch phải, lệch trên, lệch dưới) và các bước dựng hình.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

1. Sinh viên chuyên ngành Sư phạm Mĩ thuật: Dành cho sinh viên năm thứ 2, năm thứ 3 và năm thứ 4 hệ chính quy tại các trường Đại học Sư phạm, Cao đẳng Sư phạm và Trung cấp chuyên nghiệp đang học học phần "Phương pháp dạy học Mĩ thuật 1 và 2" và chuẩn bị cho các đợt thực tập sư phạm tại trường phổ thông.
2. Học viên sau đại học và các hệ đào tạo khác: Làm tài liệu học tập, hỗ trợ kiến thức phương pháp luận để thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học cho học viên cao học, sinh viên hệ vừa làm vừa học (tại chức) và hệ từ xa chuyên ngành Sư phạm Mĩ thuật.
3. Giáo viên mĩ thuật tại các trường phổ thông: Sử dụng làm tài liệu tự học, tự bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ sư phạm, cập nhật phương pháp đổi mới dạy học và kiểm tra đánh giá.
4. Cán bộ quản lý và nghiên cứu giáo dục: Cung cấp khung tiêu chí khoa học để phục vụ công tác thanh tra, dự giờ, đánh giá năng lực sư phạm của giáo viên mĩ thuật tại các trường THCS và THPT.

Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các học phần kiến thức cơ sở về Nghệ thuật học, Hình họa cơ bản, Bố cục trang trí, Lịch sử Mĩ thuật Việt Nam và thế giới, cùng khối kiến thức Tâm lý học – Giáo dục học đại cương.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Tài liệu được biên soạn cho sinh viên, học viên chuyên ngành Sư phạm Mĩ thuật (các hệ chính quy, tại chức, cao học), đồng thời là tài liệu tham khảo nghiệp vụ cho giáo viên mĩ thuật phổ thông và cán bộ quản lý giáo dục.

2. Cần trang bị những kiến thức nền nào trước khi học giáo trình?

Người học cần có kiến thức cơ bản về ngôn ngữ tạo hình (hình họa, trang trí, vẽ tranh), hiểu biết về lịch sử mĩ thuật, cùng các nguyên lý tâm lý học lứa tuổi học sinh THCS và giáo dục học đại cương.

3. Điểm khác biệt căn bản giữa "soạn giáo án" và "lập kế hoạch bài học" trong tài liệu là gì?

"Soạn giáo án" tập trung vào các bước lên lớp của giáo viên và đánh giá đơn phương từ giáo viên; trong khi "Lập kế hoạch bài học" là bản thiết kế các hoạt động học tập để học sinh tự tìm tòi, chủ động chiếm lĩnh tri thức và trực tiếp tham gia vào quá trình đánh giá kết quả học tập.

4. Làm sao để tự học và rèn luyện kỹ năng thực hành sư phạm hiệu quả từ giáo trình?

Người học cần bám sát cấu trúc 4 hoạt động dạy học, tập lập kế hoạch bài học dưới dạng bảng chia cột ("bổ dọc"), rèn luyện kỹ năng vẽ thị phạm trên bảng nhanh – đúng – đẹp, và sử dụng hệ thống tiêu chí 6 mặt để tự phân tích các tiết dạy mẫu.

5. Giáo trình có những tài liệu bổ trợ và trích dẫn tham khảo nào?

Giáo trình trích dẫn và liên hệ trực tiếp với các tài liệu nền tảng như Giáo trình Phương pháp dạy - học Mĩ thuật của tác giả Nguyễn Quốc Toản, hệ thống Sách giáo khoa và Sách giáo viên Mĩ thuật THCS hiện hành, kèm theo các bộ đồ dùng trực quan và ảnh chụp bài tập mẫu của học sinh.

---

Kết luận

Giáo trình Phương pháp dạy học Mĩ thuật (Tập 2) của tác giả Nguyễn Thu Tuấn là tài liệu học thuật chuẩn hóa toàn diện về lý luận và phương pháp dạy học mĩ thuật ở bậc phổ thông. Giáo trình cung cấp hệ thống kiến thức từ khâu thiết kế kế hoạch bài dạy, tổ chức 4 phân môn chuyên biệt (Vẽ theo mẫu, Vẽ trang trí, Vẽ tranh, Thường thức Mĩ thuật) đến quản lý hoạt động ngoại khóa và tiêu chuẩn hóa hoạt động kiểm tra đánh giá.

Lộ trình học tập khuyến nghị bắt đầu từ việc nắm vững nguyên lý thiết kế bài dạy tích cực tại Chương 1, thực hành phân tích và soạn giảng chi tiết từng phân môn tại Chương 2–5, sau đó mở rộng sang kỹ năng tổ chức hoạt động giáo dục tại Chương 6. Nguồn học liệu bổ trợ chính thống gồm chương trình SGK Mĩ thuật THCS và các tài liệu chuyên ngành của Nhà xuất bản Đại học Sư phạm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề cho tiết dạy) Có hai cách vào bài: — Vào bài kiểu trực tiếp: Đơn giản, nhanh gọn, chân phương, đi thẳng luôn vào vấn đề. ~ Vào bài kiểu gián tiếp: Nhằm gây sự chờ đợi, chú ý, gây được sự hứng khởi và kích thích tính tò mò của HS. Với hai cách vào bài này, tùy từng GV, tùy từng nội dung bài dạy, tùy mức độ và tầm quan trọng của bài mà có thể vào bài kiểu nào cho phù hợp. Đề ra yêu câu của tiết dạy Trong phân phối chương trình Mĩ thuật THCS có những bài chỉ dạy một tiết (như Vẽ tranh, Vẽ trang trí, Thường thức Mĩ thuật), có những bài dạy trong 2 tiết (như Vẽ theo mẫu).

Vì vậy, GV cần có thông báo ban dầu về tiến độ của bài dạy để HS nắm được, từ đó các em sẽ làm bài theo đúng yêu cầu về thời gian. Ví dụ: GV có thể nói: “Bài này học trong. Hôm nay thầy (cô) giảng đến phần này, còn phần này sẽ để đến tiết sau. Yêu cầu các em ghi chép, tiếp thu bài, làm bài.

Các hoạt động dạy học ~ Các hoạt động DH là toàn bộ kiến thức nội dung bài dạy. GV chú ý: trình bày nội dung ở đây không phải là viết tràn lan toàn bộ kiến thức về chuyên môn như một bài kiểm tra thông thường. Kế hoạch bài học khác với bài kiểm tra kiến thức thông thường ở chỗ: Trong kế hoạch bài học phải ghi những nội dung kiến thức sẽ truyền đạt tới HS ra sao; những câu hỏi sẽ hỏi HS như thế nào; những hình vẽ sẽ minh họa, những ĐDDH sẽ đưa ra vào lúc nào. - Căn cứ vào nội dung cụ thể của từng bài dạy, GV sẽ có cách ghi trong kế hoạch bài học khác nhau (ví dụ: bài dạy Vẽ trang trí, bài dạy Vẽ theo mẫu, bài dạy Vẽ tranh.

~ Ở “Các hoạt động DH”: Sau phần Mở bài và Yêu cầu của tiết dạy, có thể trình bày trong kế hoạch bài học theo một trong hai cách sau: + Cách thứ nhất: Gọi là “bổ ngang”: Tức là GV giảng thế nào, hỏi như thế nào, các thao tác của GV ở từng bước ra sao. sẽ ghi vào trong kế hoạch bài học như vậy. Với cách trình bày này, nhìn vào bài soạn trông đẹp, hài hòa, nhưng lại khó cho người dạy khi muốn nhìn nhanh để theo dõi tiến độ của bài đang thực hiện tới đâu. + Cách thứ hai: Gọi là “bổ dọc”: Tức là chia giấy thành các cột.

Tùy từng GV, có thể người này chia thành bốn cột, nhưng người khác chỉ chia thành ba cột; hai cột., điều đó không quan trọng. Điều quan trọng hơn là trong kế hoạch bài học đó GV ghi liều lượng kiến thức như thế nào để truyền đạt tới HS. Hoặc có những bài dạy mà HS làm bài thực hành, không phải ghi chép gì trong vở, thì GV không cần có cột ghi vở. Với cách trình bày “bổ dọc” này, nhìn vào kế hoạch bài học, các cột sẽ không kín chữ như nhau, sẽ có ô trống, có ô dày đặc chữ.

Nhưng cách trình bày này lại có một ưu điểm lớn là người dạy chỉ liếc qua vào bài soạn là biết ngay mình đang dạy ở phần nào, và tiếp đến là phần nào. Tùy từng nội dung nhiều hay ít mà người soạn bài sẽ chia các ô cột đó rộng/ hẹp khác nhau. Tiến trình của các hoạt động dạy học được cụ thể hóa như sau: * Hoạt động 1: Hướng dẫn HS quan sát, nhận xét Quan sát, nhận xét rất cần thiết trong học Mĩ thuật. Quan sát, nhận xét 16 mẫu giúp HS tiếp cận với bài học, tìm hiểu sơ bộ về mẫu và nhận ra vẻ đẹp của nó, tạo điều kiện cho các em vẽ một cách hứng thú.

Giai đoạn này GV cần giúp HS tiếp cận với đối tượng (mẫu vẽ, hình minh họa, tranh ảnh.), hiểu đối tượng một cách sơ bộ về hình đáng bên ngoài, tí lệ, cấu trúc, đặc điểm, màu sắc, đậm nhạt, bố cục. Khi hướng dẫn HS quan sát, GV cần đặt các câu hỏi gợi mở để HS đối chiếu với mẫu, từ đó các em tự tìm tòi, khám phá, chủ động chiếm lĩnh tri thức, hình thành và phát triển kĩ năng tư duy tạo hình. Qua đó, HS tim ra hướng vẽ có bố cục đẹp cho bài của mình. Đối với các bài học Thường thức Mĩ thuật thì GV hướng dẫn HS quan sát, nhận xét, tìm hiểu, khám phá các kiến thức của bài học là chú yếu.

+ Hoạt động 2: Hướng dẫn HS cách vẽ Sau khi HS đã quan sát, nhận xét đối tượng, đã hiểu sơ bộ về đối tượng thì phần hướng dẫn cách vẽ sẽ trả lời cho câu hỏi: “vẽ như thế nào cho đẹp?”. GV cần giúp các em biết cách vẽ như thế nào cho khoa học để hình thành kĩ năng vẽ hình đúng, kĩ năng vẽ đậm nhạt, kĩ năng vẽ màu sao cho đẹp. Hướng dẫn HS cách vẽ là chỉ cho các em cách tiến hành bài vẽ từ đầu đến kết thúc. Đối với môn Mĩ thuật, cách tiến hành bài vẽ cho mỗi loại thường giống nhau, thường lặp lại quy trình chung.

Nhưng nếu bài dạy nào mà GV cũng nhắc lại điệp khúc chung đó thì hiệu quả bài vẽ sẽ không cao, HS sẽ không hứng thú học tập. Mỗi dạng bài tập cần có hướng dẫn cụ thể (ví dụ: Khung hình và cách vẽ khung hình của bài này như thế nào? Hình mắng và cách vẽ hình mắng ở bài trang trí hình vuông, hình tròn có gì giống và khác nhau. Đối với các bài thực hành, ngoài cách vẽ chung cho từng loại bài theo phân môn, còn có cách vẽ cụ thể, chi tiết và đặc trưng cho mỗi bài. Do vậy, những phần chung GV chỉ nhắc qua, cần đi sâu nhấn mạnh vào cách vẽ cụ thể về bố cục, khung hình, tỉ lệ bộ phận, hình khái quát, hình cụ thể, hoạ tiết, đậm nhạt, màu sắc, nhịp điệu.

GV có thể dùng các câu hỏi gợi ý để HS quan sát, suy nghĩ trả lời về cách vẽ. Chú ý: Phần hướng dẫn cách vẽ thường tiến hành từ 10 - 15 phút đối với các bài vẽ đầu tiên. Đến các bài tiếp theo có thể chỉ nhắc lại cách tiến hành bài vẽ, và cần nhấn mạnh ở những điểm chính, mấu chốt. * Hoạt động 3: Hướng dẫn HS luyện tập, làm bài thực hành Đây là nội dung làm bài vẽ thực hành của HS.

Nhiệm vụ của các em là Trong hoạt động này, GV phải tổ chức các hoạt động cho HS một cách tích cực, bằng cách giao nhiệm vụ, yêu cầu cụ thể cho HS làm bài thực hành cá nhân hoặc theo nhóm; yêu cầu mức độ kĩ năng cần đạt. GV luôn quán xuyến hoạt động của tất cả HS trong lớp để giúp đỡ, gợi mở và khuyến khích HS phát huy tính tích cực, chủ động tìm tòi, sáng tạo trong học tập. Trong quá trình HS vẽ, GV quan sát HS làm bài, tiếp tục hướng dẫn để các em thực hiện tốt bài vẽ của mình. Nhiém vu cua GV ở hoạt động này thường là: ~ Quan sát lớp, điều hành thời gian để đảm bảo bài vẽ đúng tiến độ.

- Cung cấp thêm kiến thức cần thiết cho cả lớp (nếu ở phần giảng lí thuyết chưa có điều kiện, hoặc chưa khắc sâu kiến thức được cho HS). - Củng cố, hay tổng hợp những kiến thức còn rời rạc, tỉn mạn của HS mà GV nhận thấy trên bài vẽ của các em. - Chỉ ra những thiếu sót ngay trên từng bài vẽ của HS bằng cách giúp các em quan sát mẫu, so sánh, đối chiếu với bài vẽ của mình để các em tự sửa chữa, điều chỉnh cho phù hợp với khả năng của từng người. GV không vẽ giúp mà chỉ gợi ý, động viên các em làm bài.

Đây cũng là một đặc điểm của cách dạy, cách học mĩ thuật ở THCS. * Hoạt động 4: Đánh giá kết quả học tập của học sinh Trước đây, đánh giá kết quả học tập trong giờ học chủ yếu là ý kiến nhận xét, đánh giá của GV. Phương pháp đánh giá này chưa tích cực. Để hình thành và phát triển được kĩ năng đánh giá của HS, GV cần chú ý tổ chức cho các em được tham gia vào hoạt động đánh giá cùng với GV nhằm tạo điều kiện để các em độc lập suy nghĩ, đưa ra những ý kiến riêng tự đánh giá và đánh giá kết quả của các bạn trong lớp, cùng bổ sung ý kiến xây dựng bài học, củng cố kiến thức một cách tích cực, hiệu quả hơn.

GV cần lưu ý rằng kết quả bài tập của môn Mĩ thuật không có đáp số chung, mà là sự tìm tòi, khám phá, sáng tạo của từng HS để đạt mục tiêu chung là cái đẹp hợp lí, hài hòa, phù hợp với nội dung yêu cầu của từng bài. Cách tổ chức cho HS tham gia đánh giá kết quả bài học thường là: - Củng cố bài, nếu là giờ vẽ thực hành: GV nhận xét tình hình làm bài của cả lớp. Có thể đưa ra một số bài tốt, khá, yếu để HS tự nhận xét, đánh giá (bằng cách đán, đính hoặc ghim các bài lên bảng). GV yêu cầu HS nhận xét kết quả bài vẽ của mình và của bạn.

Sau đó GV đưa ra ý kiến nhận xét từng bài. Cách nhận xét cần mang tính tích cực, khuyến khích HS cố gắng 18 "— cho bài vẽ sau đạt kết quả tốt hơn (không nên phê bình gay gắt làm mất hứng thú học tập của các em). Cuối cùng, GV khẳng định lại kiến thức đúng sau các ý kiến khác nhau của HS. — Củng cố bài, nếu là giờ học lí thuyết (hoặc phân tích, giảng tranh; hoặc Thường thức Mĩ thuật): GV hỏi 2 - 3 HS về những nội dung chính của bài học.

Sau đó, GV củng cố kiến thức đúng để HS không nhầm lẫn. — Dan do vé nhà. Ở bước này, ỐV thực hiện những việc sau đây: + Nhận xét tình hình học tập và kỉ luật của lớp trong tiết học này. + Giao bài tập về nhà.

+ Nếu không có bài tập về nhà thì GV nói cho HS cách học bài, hoặc cách làm tiếp bài ở nhà. + Chuẩn bị cho bài học sau: Đọc SGK, chuẩn bị mẫu, sưu tầm tư liệu. + Dặn dò HS chuẩn bị dụng cụ học tập cho tiết sau. Chư ý: Do đặc thù của môn Mĩ thuật, khi dạy trên lớp GV có thể không thực hiện theo trình tự như kế hoạch bài học đã ghi.

Tùy theo tình hình lớp và nội dung của bài mà GV có thể hoán vị từng bước cho phù hợp với tình hình thực tế.