Tài Liệu Hướng Dẫn Bồi Dưỡng Giáo Viên Phổ Thông Cốt Cán Mô Đun 4: Xây Dựng Kế Hoạch Dạy Học Và Giáo Dục Theo Hướng Phát Triển Phẩm Chất, Năng Lực Học Sinh Trung Học Phổ Thông Môn Mĩ Thuật

Tổng quan về giáo trình

Tài liệu "Hướng dẫn bồi dưỡng giáo viên phổ thông cốt cán Mô đun 4: Xây dựng kế hoạch dạy học và giáo dục theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh trung học phổ thông môn Mĩ thuật" được biên soạn trong khuôn khổ Chương trình Phát triển các trường sư phạm để nâng cao năng lực đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý cơ sở giáo dục phổ thông (Chương trình ETEP), do Bộ Giáo dục và Đào tạo quản lý. Tài liệu do ThS. Đàm Văn Thọ làm Chủ biên cùng nhóm tác giả thuộc Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng, Trường Đại học Vinh và Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh thực hiện vào năm 2021.

Mô đun 4 là học phần thứ tư trong chuỗi 9 mô đun bồi dưỡng thường xuyên giáo viên phổ thông, được ban hành kèm theo Quyết định số 4660/QĐ-BGDĐT ngày 04/12/2019 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo. Về mặt vị trí trong hệ thống bồi dưỡng, Mô đun 4 đóng vai trò tích hợp và vận dụng tổng hợp các kết quả học tập từ các mô đun trước:

  • Mô đun 1: Hướng dẫn thực hiện Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.
  • Mô đun 2: Phương pháp dạy học và giáo dục phát triển phẩm chất, năng lực học sinh.
  • Mô đun 3: Kiểm tra, đánh giá học sinh theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực.

Mục tiêu cốt lõi của tài liệu là trang bị cho học viên năng lực khái quát hóa những vấn đề chung về kế hoạch giáo dục nhà trường; phân tích mục tiêu, yêu cầu cần đạt, nội dung và phương pháp môn Mĩ thuật cấp Trung học phổ thông (THPT) theo Chương trình Giáo dục phổ thông (CTGDPT) 2018. Sau khóa tập huấn, giáo viên xây dựng được bốn loại văn bản nghiệp vụ sư phạm theo quy định tại Công văn số 5512/BGDĐT-GDTrH:

  1. Kế hoạch dạy học và kế hoạch tổ chức hoạt động giáo dục của tổ chuyên môn.
  2. Kế hoạch giáo dục của giáo viên trong năm học.
  3. Kế hoạch bài dạy (giáo án) môn Mĩ thuật.
  4. Kế hoạch tự học và hỗ trợ đồng nghiệp dành cho giáo viên cốt cán.

Tài liệu được xây dựng theo hướng tiếp cận thực hành nghiệp vụ sư phạm, chuẩn hóa cấu trúc văn bản hành chính - chuyên môn, và phân tích các trường hợp thực tiễn (case studies) trong hoạt động giảng dạy môn Mĩ thuật ở cấp THPT.


Nội dung kiến thức cốt lõi

                    HỆ THỐNG VĂN BẢN VÀ CẤU TRÚC KẾ HOẠCH
                                 (CTGDPT 2018)
   [Nội dung 1: Cấp Nhà trường]                        [Nội dung 2: Cấp Tổ chuyên môn]
   - Khung kế hoạch thời gian (35 tuần)                - KH dạy học môn học (Phụ lục 1 - CV 5512)
   - Phân bổ môn lựa chọn (70 tiết) & CĐ (35 tiết)     - KH tổ chức HĐGD (Phụ lục 2 - CV 5512)
   - GD địa phương & HĐTN, HN (105 tiết)               - Sinh hoạt chuyên môn theo NC bài học
   [Nội dung 3: Cấp Giáo viên]                         [Nội dung 4: Cấp Bài dạy (KHBD)]
   - KH cá nhân theo năm học (Phụ lục 3 - CV 5512)     - Thiết kế tiến trình dạy học (Phụ lục 4)
   - Phân công nhiệm vụ kiêm nhiệm/giảng dạy          - Đánh giá theo 4 tiêu chuẩn (CV 5555)
                       [Nội dung 5: Hỗ trợ đồng nghiệp]
                       - Kế hoạch tự học của GVCC
                       - Kế hoạch bồi dưỡng giáo viên đại trà

Các chương/chủ đề chính

Tài liệu gồm 5 nội dung học tập chính, được sắp xếp theo logic từ cấp độ quản trị hệ thống đến nghiệp vụ cá nhân:

  • Nội dung 1: Những vấn đề chung về xây dựng kế hoạch giáo dục của nhà trường theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh ở trường THPT
    Cung cấp căn cứ pháp lý, quan niệm, ý nghĩa và nguyên tắc xây dựng kế hoạch giáo dục nhà trường. Nội dung này hướng dẫn cách thức xây dựng khung thời gian 35 tuần/năm học, phương án tổ chức cho học sinh đăng ký 5 môn học lựa chọn từ 3 nhóm môn (Khoa học xã hội, Khoa học tự nhiên, Công nghệ và Nghệ thuật), triển khai các chuyên đề học tập lựa chọn (35 tiết/năm), tích hợp nội dung giáo dục địa phương và Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp (105 tiết/năm).
  • Nội dung 2: Xây dựng kế hoạch giáo dục của tổ chuyên môn Mĩ thuật ở trường THPT
    Hướng dẫn tổ chuyên môn phân tích chương trình, điều kiện cơ sở vật chất và năng lực đội ngũ để thiết kế hai văn bản: Kế hoạch dạy học môn Mĩ thuật (theo Phụ lục 1, Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH) và Kế hoạch tổ chức các hoạt động giáo dục của môn học (theo Phụ lục 2, Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH). Đồng thời, hướng dẫn quy trình 4 bước sinh hoạt tổ chuyên môn dựa trên nghiên cứu bài học.
  • Nội dung 3: Xây dựng kế hoạch giáo dục của giáo viên
    Hướng dẫn giáo viên cụ thể hóa nhiệm vụ năm học thành kế hoạch cá nhân (theo Phụ lục 3, Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH) để thay thế sổ báo giảng truyền thống, bao gồm phân phối chương trình cá nhân, kế hoạch sử dụng thiết bị dạy học và phòng thực hành mỹ thuật.
  • Nội dung 4: Xây dựng kế hoạch bài dạy môn Mĩ thuật
    Làm rõ cấu trúc, quy trình thiết kế kế hoạch bài dạy (theo Phụ lục 4, Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH) với 4 hoạt động điển hình (Mở đầu, Hình thành kiến thức mới, Luyện tập, Vận dụng). Giới thiệu phương pháp phân tích, đánh giá kế hoạch bài dạy môn Mĩ thuật dựa trên 4 tiêu chí đánh giá quy định tại Công văn số 5555/BGDĐT-GDTrH.
  • Nội dung 5: Xây dựng kế hoạch tự học và hỗ trợ đồng nghiệp của giáo viên cốt cán
    Hướng dẫn giáo viên cốt cán thiết lập kế hoạch tự học liên tục và quy trình tổ chức hỗ trợ, tư vấn cho giáo viên đại trà tại địa phương trong quá trình triển khai thực hiện các loại kế hoạch giáo dục môn Mĩ thuật.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Nội dung tài liệu được xây dựng dựa trên hệ thống văn bản pháp lý và lý luận dạy học bao gồm:

  • Cơ sở pháp lý: Luật Giáo dục năm 2019 (Điều 31 quy định về yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông); Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ban hành Chương trình Giáo dục phổ thông tổng thể và chương trình môn Mĩ thuật; Thông tư số 32/2020/TT-BGDĐT ban hành Điều lệ trường THCS, THPT; Công văn số 5512/BGDĐT-GDTrH về xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch giáo dục của nhà trường; Công văn số 5555/BGDĐT-GDTrH về đổi mới sinh hoạt chuyên môn và đánh giá giờ dạy; Công văn số 3089/BGDĐT-GDTrH về triển khai giáo dục STEM.
  • Mô hình tổ chức môn học: Môn Mĩ thuật cấp THPT là môn học lựa chọn thuộc nhóm Nghệ thuật, có thời lượng 70 tiết/năm. Mỗi khối lớp có các cụm chuyên đề học tập lựa chọn với tổng thời lượng 35 tiết/năm (chia thành các chuyên đề 10 hoặc 15 tiết).
  • Phương pháp phân tích hoạt động học: Dựa trên 4 bước của nghiên cứu bài học:
    1. Mô tả hành động học của học sinh (đọc, nghe, viết, nói, làm).
    2. Đánh giá kết quả hoạt động học (nội dung đã đạt và chưa đạt).
    3. Phân tích nguyên nhân.
    4. Đề xuất biện pháp khắc phục và hoàn thiện tiến trình dạy học.

Kỹ năng phát triển

Tài liệu tập trung hình thành các kỹ năng chuyên môn cho học viên:

  • Kỹ năng phân tích bối cảnh giáo dục: Khảo sát, đánh giá điều kiện nhân lực, cơ sở vật chất (phòng chức năng, thiết bị thực hành) của nhà trường để phân bổ thời lượng môn Mĩ thuật và xây dựng tổ hợp môn lựa chọn khả thi.
  • Kỹ năng xây dựng văn bản chuyên môn: Thiết kế chính xác khung kế hoạch dạy học môn Mĩ thuật, kế hoạch giáo dục cá nhân và kế hoạch bài dạy theo đúng cấu trúc của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
  • Kỹ năng sư phạm bộ môn: Thiết kế chuỗi hoạt động học môn Mĩ thuật nhằm hình thành và phát triển năng lực mĩ thuật (Quan sát và nhận thức thẩm mĩ, Sáng tạo và ứng dụng thẩm mĩ, Phân tích và đánh giá thẩm mĩ).
  • Kỹ năng đánh giá và hỗ trợ chuyên môn: Sử dụng tiêu chí từ Công văn 5555/BGDĐT-GDTrH để phân tích giáo án, xử lý tình huống sư phạm và lập kế hoạch hỗ trợ chuyên môn cho đồng nghiệp.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Khóa bồi dưỡng được thiết kế theo mô hình kết hợp (Blended learning) theo công thức chuẩn hóa 7:2:7:

  1. Giai đoạn 1 - Bồi dưỡng qua mạng lần 1 (7 ngày):
    Học viên tự học trên hệ thống LMS (Learning Management System). Quá trình này bao gồm việc nghiên cứu tài liệu đọc, đồ họa thông tin (infographic), theo dõi video bài giảng cho từng hoạt động, hoàn thành các câu hỏi trắc nghiệm, tự luận tương tác và chuẩn bị các bản dự thảo kế hoạch.
  2. Giai đoạn 2 - Bồi dưỡng trực tiếp (2 ngày):
    Tổ chức làm việc tập trung qua 4 buổi học:
    • Buổi 1: Thảo luận khái quát về kế hoạch giáo dục nhà trường; phân tích kế hoạch giáo dục của tổ chuyên môn đã xây dựng trên LMS.
    • Buổi 2: Thực hành xây dựng và điều chỉnh kế hoạch dạy học môn Mĩ thuật của tổ chuyên môn gắn với thực tiễn cơ sở giáo dục.
    • Buổi 3: Thảo luận nhóm, phân tích và đánh giá kế hoạch bài dạy môn Mĩ thuật minh họa dựa trên các tiêu chí của Công văn số 5555/BGDĐT-GDTrH.
    • Buổi 4: Thực hành thiết kế kế hoạch bài dạy theo Phụ lục 4 của Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH và xây dựng kế hoạch hỗ trợ đồng nghiệp.
  3. Giai đoạn 3 - Bồi dưỡng qua mạng lần 2 (7 ngày):
    Học viên tiếp tục hoàn thiện các sản phẩm thực hành dựa trên góp ý của báo cáo viên và nộp lên LMS để chấm điểm cuối khóa.

Phương án đánh giá toàn khóa

Kết quả học tập được đánh giá dựa trên thang điểm 100 với các trọng số cụ thể theo quy định:

STT Nội dung đánh giá Hệ số Thang điểm Yêu cầu đạt Ghi chú
1 Trả lời câu hỏi trắc nghiệm 0,2 100 > 80 Thực hiện trước khi bồi dưỡng trực tiếp
2 Kế hoạch dạy học và giáo dục môn học 0,3 100 > 70 Đánh giá theo bảng tiêu chí rubric
3 Kế hoạch bài dạy môn Mĩ thuật 0,3 100 > 70 Đánh giá theo bảng tiêu chí rubric
4 Kế hoạch hỗ trợ đồng nghiệp - - Đạt Dành cho giáo viên cốt cán
Tổng Điểm trung bình toàn khóa 1,0 100 > 75 Đạt tất cả các tiêu chí thành phần

Điểm nổi bật và cập nhật

Tài liệu thể hiện các định hướng đổi mới căn bản của CTGDPT 2018 so với chương trình GDPT 2006:

  • Chuyển đổi vị thế môn Mĩ thuật ở cấp THPT: Trong chương trình cũ, Mĩ thuật không được bố trí thành môn học độc lập ở cấp THPT. Theo CTGDPT 2018, Mĩ thuật là môn học lựa chọn với thời lượng 70 tiết/năm kèm theo các chuyên đề định hướng nghề nghiệp (35 tiết/năm), đòi hỏi quy trình lập kế hoạch dạy học phải có sự điều chỉnh linh hoạt theo năng lực và nguyện vọng của học sinh.
  • Chuẩn hóa hệ thống kế hoạch dạy học theo Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH: Thay thế hình thức soạn giáo án truyền thống bằng kế hoạch bài dạy được phân rã thành các hoạt động học cụ thể, làm rõ: Mục tiêu, Nội dung, Sản phẩm học tập và Cách thức tổ chức thực hiện của từng hoạt động.
  • Quy chuẩn hóa đánh giá sinh hoạt chuyên môn: Đổi mới phương pháp dự giờ, thăm lớp thông qua việc đánh giá kế hoạch bài dạy và phân tích hoạt động học của học sinh theo các tiêu chí tại Công văn 5555/BGDĐT-GDTrH, loại bỏ hình thức đánh giá, xếp loại tiết dạy mang tính hành chính hóa.
  • Tính phân hóa và tự chủ chương trình: Hướng dẫn nhà trường và tổ chuyên môn cách xây dựng tổ hợp môn lựa chọn, cách bố trí thời khóa biểu linh hoạt (không bắt buộc dạy đều tất cả các tuần hoặc chia đều số tiết/tuần), xử lý tình huống thiếu giáo viên thông qua giải pháp liên kết giáo viên liên trường hoặc ký hợp đồng chuyên môn.

Đối tượng sử dụng giáo trình

Tài liệu được biên soạn phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể trong hệ thống giáo dục:

  • Giáo viên phổ thông cốt cán môn Mĩ thuật cấp THPT: Đối tượng chính tham gia khóa bồi dưỡng để tiếp thu quy trình, thực hành xây dựng các loại kế hoạch và thực hiện nhiệm vụ bồi dưỡng, hỗ trợ giáo viên đại trà tại địa phương.
  • Giáo viên Mĩ thuật đại trà và Cán bộ quản lý trường THPT: Tài liệu cung cấp cơ sở để giáo viên trực tiếp giảng dạy xây dựng kế hoạch cá nhân, kế hoạch bài dạy; hỗ trợ Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng và Tổ trưởng chuyên môn xây dựng khung kế hoạch giáo dục nhà trường và kế hoạch tổ chuyên môn.
  • Giảng viên và sinh viên ngành Sư phạm Mĩ thuật: Dùng làm tài liệu tham khảo chính thức trong các học phần Phương pháp dạy học Mĩ thuật, Rèn luyện nghiệp vụ sư phạm và Thực tập sư phạm tại các trường đại học, cao đẳng đào tạo giáo viên.
  • Yêu cầu điều kiện tiên quyết: Học viên cần nắm vững các nội dung cơ bản của Mô đun 1 (Chương trình GDPT 2018 môn Mĩ thuật), Mô đun 2 (Phương pháp dạy học phát triển phẩm chất, năng lực) và Mô đun 3 (Kiểm tra, đánh giá theo hướng phát triển năng lực).

Câu hỏi thường gặp

1. Tài liệu này phù hợp với những đối tượng nào?

Tài liệu được thiết kế chuyên biệt cho giáo viên cốt cán môn Mĩ thuật cấp THPT, cán bộ quản lý trường trung học, giáo viên Mĩ thuật phổ thông đại trà, cũng như giảng viên và sinh viên khối ngành Sư phạm Nghệ thuật/Mĩ thuật.

2. Cần chuẩn bị những kiến thức nền tảng nào trước khi nghiên cứu tài liệu?

Học viên cần hoàn thành và nắm chắc kiến thức từ Mô đun 1 (Chương trình tổng thể và chương trình môn Mĩ thuật 2018), Mô đun 2 (Phương pháp dạy học phát triển phẩm chất, năng lực) và Mô đun 3 (Kiểm tra đánh giá theo hướng phát triển năng lực học sinh).

3. Cấu trúc kế hoạch dạy học trong tài liệu có điểm gì khác so với giáo án truyền thống?

Kế hoạch dạy học theo tài liệu này được thiết kế theo 4 phụ lục của Công văn số 5512/BGDĐT-GDTrH. Kế hoạch bài dạy không trình bày theo dạng bảng chia cột nội dung - hoạt động của thầy/trò như trước mà xây dựng thành chuỗi 4 hoạt động học tập (Mở đầu, Hình thành kiến thức, Luyện tập, Vận dụng), mỗi hoạt động xác định rõ: Mục tiêu, Nội dung, Sản phẩm và Tổ chức thực hiện.

4. Quy trình bồi dưỡng và tự học tài liệu được tổ chức như thế nào?

Khóa học triển khai theo mô hình kết hợp 7:2:7: Học viên tự học và làm bài tập tương tác trên hệ thống LMS trong 7 ngày đầu, tham gia tập huấn thảo luận trực tiếp trong 2 ngày, sau đó có thêm 7 ngày để chỉnh sửa và hoàn thiện các sản phẩm chuyên môn trên hệ thống LMS.

5. Tài liệu bồi dưỡng này đi kèm với các văn bản chỉ đạo nào?

Tài liệu tham chiếu trực tiếp và yêu cầu thực hiện theo các văn bản quy phạm pháp luật của Bộ GD&ĐT: Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT, Thông tư 32/2020/TT-BGDĐT, Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH, Công văn 5555/BGDĐT-GDTrH, Công văn 2384/BGDĐT-GDTrH và Quyết định số 4660/QĐ-BGDĐT.


Kết luận

Tài liệu Hướng dẫn bồi dưỡng giáo viên phổ thông cốt cán Mô đun 4 môn Mĩ thuật cấp THPT cung cấp khung lý thuyết nghiệp vụ và các mẫu kế hoạch chuẩn hóa theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Nội dung tài liệu định hình các bước triển khai chương trình môn Mĩ thuật cấp THPT từ cấp độ quản lý nhà trường, tổ chuyên môn đến từng bài học cụ thể của giáo viên, đáp ứng yêu cầu chuyển dịch giáo dục từ truyền thụ kiến thức sang phát triển phẩm chất và năng lực học sinh.

Lộ trình học tập đề xuất là hoàn thành tuần tự 5 nội dung học tập theo mô hình 7:2:7, kết hợp giữa tự học học liệu số trên LMS, tham gia thảo luận phân tích trường hợp thực tiễn và hoàn thiện các sản phẩm kế hoạch bài dạy theo hệ thống tiêu chí quy định.

Danh mục tài liệu tham khảo chính

  1. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2018), Chương trình giáo dục phổ thông - Chương trình tổng thể (Ban hành kèm theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26/12/2018).
  2. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2018), Chương trình giáo dục phổ thông - Chương trình giáo dục môn Mĩ thuật (Ban hành kèm theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26/12/2018).
  3. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2020), Công văn số 5512/BGDĐT-GDTrH ngày 18/12/2020 về việc xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch giáo dục của nhà trường.
  4. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2014), Công văn số 5555/BGDĐT-GDTrH về việc hướng dẫn sinh hoạt chuyên môn về đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá.
  5. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2019), Quyết định số 4660/QĐ-BGDĐT ngày 04/12/2019 về ban hành danh mục các mô đun bồi dưỡng giáo viên và cán bộ quản lý cơ sở GDPT cốt cán.