Sách giáo khoa Mĩ thuật 6 KNTT (2024) - Nội dung & Phương pháp học

Tải sách giáo khoa Mĩ thuật 6 Kết nối tri thức (KNTT) chính thức 2024. Nội dung chi tiết, phương pháp học tập và hướng dẫn sử dụng SGK Mĩ thuật lớp 6 miễn phí.

• Tác giả: Đoàn Thị Mỹ Hương
• Chuyên ngành: Mĩ thuật
• Đề tài: Sách giáo khoa Mĩ thuật 6 Kết nối tri thức
• Loại tài liệu: Sách giáo khoa

Tóm tắt

I. Tổng quan sách giáo khoa Mĩ thuật 6 Kết nối tri thức

Sách giáo khoa Mĩ thuật 6 Kết nối tri thức do Nhà Xuất Bản Giáo Dục Việt Nam phát hành. Cuốn sách được biên soạn bởi đội ngũ tác giả giàu kinh nghiệm. Tổng Chủ biên là Đoàn Thị Mỹ Hương và Đinh Gia Lê. Chủ biên gồm Phạm Thị Chỉnh và Phạm Minh Phong. Các tác giả khác bao gồm Phạm Duy Anh, Vũ Thị Thanh Hương, Nguyễn Thị May và Đoàn Dũng. SGK MT6 được xây dựng theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh. Nội dung sách gồm tám chủ đề. Mỗi chủ đề chứa hai bài học. Tổng cộng có mười sáu bài học xuyên suốt năm học. Các chủ đề bao quát nhiều lĩnh vực mĩ thuật. Từ sáng tác tạo hình đến thiết kế ứng dụng. Từ mĩ thuật Việt Nam đến mĩ thuật thế giới. Cấu trúc bài học tuân theo hệ thống Quan sát - Thể hiện - Thảo luận - Vận dụng. Cách tổ chức này giúp học sinh tiếp cận kiến thức từ cơ bản đến nâng cao. Nội dung gần gũi với đời sống học đường và sinh hoạt hằng ngày.

1.1. Đội ngũ tác giả và nhà xuất bản SGK MT6

Sách giáo khoa Mĩ thuật 6 Kết nối tri thức được biên soạn bởi đội ngũ chuyên gia hàng đầu. Đoàn Thị Mỹ Hương và Đinh Gia Lê đảm nhận vai trò Tổng Chủ biên. Phạm Thị Chỉnh và Phạm Minh Phong là đồng Chủ biên. Các tác giả khác gồm Phạm Duy Anh, Vũ Thị Thanh Hương, Nguyễn Thị May và Đoàn Dũng. Đội ngũ này kết hợp giữa chuyên gia nghiên cứu và giáo viên thực tiễn. Nhà Xuất Bản Giáo Dục Việt Nam chịu trách nhiệm phát hành. Đây là đơn vị uy tín trong lĩnh vực xuất bản sách giáo khoa tại Việt Nam. Sản phẩm được thẩm định chặt chẽ trước khi đưa vào sử dụng.

1.2. Cấu trúc tám chủ đề và mười sáu bài học

SGK MT6 gồm tám chủ đề chính. Mỗi chủ đề chứa hai bài học cụ thể. Chủ đề đầu tiên: Xây dựng ý tưởng trong sáng tác mĩ thuật. Chủ đề hai: Ngôi nhà yêu thương. Chủ đề ba: Hoạt động trong trường học. Chủ đề tư: Mĩ thuật thời kì Tiền Sử. Các chủ đề tiếp theo khai thác mĩ thuật dân gian, thiết kế đồ hoạ, hội hoạ và điêu khắc. Nội dung được sắp xếp từ đơn giản đến phức tạp. Mỗi bài học có yêu cầu cần đạt rõ ràng. Học sinh tiến bộ dần qua từng chủ đề. Cấu trúc này đảm bảo tính hệ thống và liên thông.

II. Phân tích phương pháp học tập trong SGK Mĩ thuật 6

Sách giáo khoa Mĩ thuật 6 Kết nối tri thức áp dụng phương pháp học tập bốn bước. Hệ thống Quan sát - Thể hiện - Thảo luận - Vận dụng là cốt lõi. Hoạt động Quan sát giúp học sinh nhận thức mục tiêu bài học. Học sinh tiếp cận hình ảnh minh hoạ và sản phẩm mẫu. Hoạt động Thể hiện cho phép thực hành kỹ năng. Học sinh tạo ra sản phẩm mĩ thuật cụ thể. Hoạt động Thảo luận củng cố kiến thức đã học. Học sinh trao đổi nhận xét về sản phẩm của mình và bạn bè. Hoạt động Vận dụng kết nối kiến thức với thực tiễn. Học sinh áp dụng kỹ năng vào giải quyết vấn đề đời sống. Phương pháp này phát triển toàn diện năng lực mĩ thuật. Câu hỏi trong sách đóng vai trò định hướng khám phá. Giáo viên đóng vai trò hướng dẫn và hỗ trợ. Học sinh là trung tâm của quá trình học tập.

2.1. Hệ thống bốn hoạt động học tập cốt lõi

Mỗi bài học trong SGK MT6 được tổ chức thành bốn hoạt động. Hoạt động Quan sát giúp học sinh nhận thức ban đầu về mục tiêu. Học sinh quan sát hình ảnh, sản phẩm mẫu để hiểu yêu cầu. Hoạt động Thể hiện là phần thực hành chính. Học sinh tạo ra sản phẩm mĩ thuật theo hướng dẫn. Hoạt động Thảo luận giúp củng cố nội dung bài học. Học sinh nhận xét, đánh giá sản phẩm của bản thân và tập thể. Hoạt động Vận dụng mở rộng kiến thức ra thực tiễn. Học sinh sử dụng kỹ năng đã học để giải quyết vấn đề mới. Bốn hoạt động này liên kết chặt chẽ tạo thành chu trình học tập hoàn chỉnh.

2.2. Vai trò của giáo viên và học sinh trong tiết học

Trong SGK MT6, học sinh đóng vai trò trung tâm. Mọi hoạt động đều hướng đến sự chủ động của người học. Giáo viên đóng vai trò người hướng dẫn và hỗ trợ. Các câu hỏi trong sách là định hướng để học sinh cùng trao đổi. Giáo viên tổ chức các hoạt động theo trình tự phù hợp. Học sinh được khuyến khích khám phá nội dung qua thảo luận nhóm. Sản phẩm mĩ thuật của học sinh thể hiện cá tính sáng tạo riêng. Hướng dẫn kỹ thuật trong sách mang tính gợi ý. Không yêu cầu sao chép nguyên mẫu. Cách tiếp cận này phát triển tư duy độc lập và khả năng sáng tạo.

III. Giải pháp khai thác hiệu quả sách giáo khoa Mĩ thuật 6

Để khai thác hiệu quả SGK MT6, nhiều giải pháp được khuyến nghị. Giáo viên cần nghiên cứu kỹ nội dung từng bài học trước khi lên lớp. Mỗi bài có yêu cầu cần đạt cụ thể cần nắm rõ. Sử dụng hình ảnh minh hoạ trong sách làm tài liệu trực quan. Kết hợp với vật liệu thực tế để tăng tính trải nghiệm. Hướng dẫn kỹ thuật trong sách có tính gợi ý. Giáo viên có thể linh hoạt điều chỉnh phương pháp. Khuyến khích học sinh sáng tạo thay vì sao chép mẫu. Tổ chức thảo luận nhóm để tăng tương tác học tập. Liên kết nội dung bài học với đời sống thực tế. Sử dụng sản phẩm mĩ thuật ứng dụng trong sinh hoạt hằng ngày. Đánh giá quá trình thay vì chỉ đánh giá kết quả. Nhận xét sự tiến bộ của học sinh qua từng hoạt động. Bảo quản sách giáo khoa để sử dụng lâu dài.

3.1. Phương pháp tổ chức hoạt động sáng tạo cho học sinh

Tổ chức hoạt động sáng tạo cần tuân theo hệ thống bốn bước. Bắt đầu bằng hoạt động Quan sát để kích thích hứng thú. Cho học sinh xem hình ảnh minh hoạ và sản phẩm mẫu. Tiếp theo là hoạt động Thể hiện với hướng dẫn cụ thể. Cung cấp vật liệu đa dạng: giấy, bìa, đất sét, màu acrylic. Tổ chức Thảo luận nhóm để học sinh chia sẻ ý tưởng. Khuyến khích nhận xét tích cực và góp ý xây dựng. Cuối cùng là Vận dụng sáng tạo vào thực tế. Giao bài tập mở để học sinh tự do thể hiện. Không áp đặt một khuôn mẫu duy nhất. Mỗi sản phẩm phản ánh cá tính riêng của người học.

3.2. Sử dụng hình ảnh và sản phẩm minh hoạ trong SGK

SGK MT6 chứa nhiều hình ảnh minh hoạ chất lượng cao. Đây là nguồn tài liệu trực quan quý giá. Giáo viên sử dụng hình ảnh để giới thiệu bài học mới. Sản phẩm mĩ thuật từ đất nặn, đa chất liệu được trưng bày. Tác phẩm của danh hoạ Van Gogh giúp hiểu về tương phản màu sắc. Thiệp chúc mừng, đồ chơi dân gian minh hoạ ứng dụng thực tế. Giáo viên nên khai thác triệt để hệ thống hình ảnh này. Yêu cầu học sinh quan sát kỹ trước khi thảo luận. So sánh các sản phẩm để rút ra nguyên tắc tạo hình. Hình ảnh giúp học sinh tiếp cận kiến thức trực quan và sinh động.

IV. Kết luận và ứng dụng SGK Mĩ thuật 6 trong thực tế

Sách giáo khoa Mĩ thuật 6 Kết nối tri thức mang nội dung mở và dễ hiểu. Hình thức biên soạn đổi mới tạo hứng thú học tập. Cuốn sách giúp học sinh trải nghiệm quá trình học tập lí thú. Nội dung phát triển năng lực mĩ thuật toàn diện. Thị hiếu thẩm mĩ được bồi dưỡng qua từng bài học. Các phẩm chất phù hợp mục tiêu môn học được hình thành. Kiến thức từ SGK MT6 ứng dụng rộng rãi trong đời sống. Thiết kế đồ hoạ áp dụng làm logo, thiệp, bao bì. Kỹ năng tạo hình dùng trong trang trí nhà cửa. Mĩ thuật dân gian giúp hiểu biết văn hoá truyền thống. Sản phẩm mĩ thuật ứng dụng phục vụ học tập và sinh hoạt. Học sinh biết kết hợp công năng sử dụng với giá trị thẩm mĩ. Đây là nền tảng quan trọng cho việc học mĩ thuật ở các lớp trên.

4.1. Ứng dụng kiến thức mĩ thuật trong đời sống học đường

4.2. Phát triển năng lực thẩm mĩ và sáng tạo lâu dài

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Tài liệu học tập Mĩ thuật 6 do Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam ấn hành, được biên soạn bởi đội ngũ tác giả gồm: Đoàn Thị Mỹ Hương, Đinh Gia Lê (đồng Tổng Chủ biên); Phạm Thị Chỉnh, Phạm Minh Phong (đồng Chủ biên); cùng các tác giả Phạm Duy Anh, Vũ Thị Thanh Hương, Nguyễn Thị May và Đoàn Dũng Sĩ. Trong hệ thống chương trình giáo dục phổ thông môn Mĩ thuật cấp Trung học cơ sở, cuốn sách giữ vị trí bản lề, chuyển tiếp người học từ các kĩ năng tạo hình trực quan sơ cấp ở bậc tiểu học sang hệ thống tri thức mĩ thuật có cấu trúc học thuật, phân định rõ ràng giữa mĩ thuật tạo hình và mĩ thuật ứng dụng.

Mục tiêu học tập (learning outcomes) cốt lõi của giáo trình tập trung vào việc hình thành và phát triển năng lực thẩm mĩ, bao gồm: nhận biết các yếu tố và nguyên lí tạo hình; hiểu rõ ngôn ngữ thị giác của các thể loại nghệ thuật; phân tích, cảm thụ tác phẩm mĩ thuật; và vận dụng kiến thức thị giác vào thực hành sáng tạo sản phẩm gắn liền với đời sống thực tiễn.

Giáo trình được cấu trúc thành 8 chủ đề với tổng cộng 16 bài học (mỗi chủ đề gồm 2 bài học). Về mặt phương pháp tiếp cận, cuốn sách triển khai cấu trúc sư phạm tích hợp dựa trên mô hình chu trình học tập 4 bước khép kín cho từng bài học: Quan sát $\rightarrow$ Thể hiện $\rightarrow$ Thảo luận $\rightarrow$ Vận dụng.

Điểm đặc sắc của giáo trình nằm ở việc xây dựng cấu trúc cặp bài học tương hỗ trong từng chủ đề: bài học thứ nhất trang bị kiến thức nền tảng về mĩ thuật tạo hình (hội họa, đồ họa, điêu khắc) hoặc nghiên cứu lịch sử nghệ thuật; bài học thứ hai chuyển hóa ngôn ngữ thị giác đó vào mĩ thuật ứng dụng (thiết kế công nghiệp, thiết kế đồ họa, tạo dáng sản phẩm). Đồng thời, tài liệu tích hợp song song giữa di sản mĩ thuật thế giới và mĩ thuật truyền thống Việt Nam, đặt các kiến thức hàn lâm vào bối cảnh văn hóa và chất liệu bản địa.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Cấu trúc giáo trình bao gồm 8 chủ đề chính, phản ánh mạch phát triển logic từ khái niệm chung, đối tượng cụ thể, bối cảnh lịch sử cho đến các ứng dụng đời sống:

• Chủ đề 1: Xây dựng ý tưởng trong sáng tác mĩ thuật (Bài 1: Một số thể loại mĩ thuật; Bài 2: Xây dựng ý tưởng trong sáng tác theo chủ đề): Giới thiệu hệ thống phân loại mĩ thuật tạo hình (Hội họa, Đồ họa tranh in, Điêu khắc) và mĩ thuật ứng dụng (Thiết kế công nghiệp, Thiết kế thời trang, Thiết kế đồ họa). Cung cấp sơ đồ quy trình xây dựng ý tưởng từ quan sát thực tế, ảnh chụp, văn học hoặc trí nhớ đến việc phác hình, xác định mảng chính - phụ, lựa chọn màu sắc và đặt tên tác phẩm.
• Chủ đề 2: Ngôi nhà yêu thương (Bài 3: Tạo hình ngôi nhà; Bài 4: Thiết kế quà lưu niệm): Khảo sát hình dáng kiến trúc truyền thống (nhà lá, nhà rông, nhà sàn) và kiến trúc phố cổ. Giới thiệu kỹ thuật tranh in độc bản, nghiên cứu bút pháp tranh sơn dầu phố cổ của Bùi Xuân Phái và tranh Hậu Ấn tượng của Vincent Willem Van Gogh. Chuyển tiếp sang thiết kế sản phẩm quà lưu niệm 2D/3D từ vật liệu tái sử dụng và giới thiệu sơ lược về ngành Thiết kế công nghiệp (Industrial Design).
• Chủ đề 3: Hoạt động trong trường học (Bài 5: Tạo hình hoạt động trong nhà trường; Bài 6: Thiết kế đồ chơi): Nghiên cứu tỷ lệ, dáng động của con người trong các hoạt động thể thao, học tập. Phân tích bố cục tranh lụa Học tổ (Nguyễn Phan Chánh) và tranh sơn dầu To the finish line (Rostislav Nikolaevich Galitsky). Thực hành kĩ thuật phù điêu đắp nổi và ứng dụng thiết kế đồ chơi thủ công (đèn kéo quân, đèn ông sao, mô hình lắp ghép).
• Chủ đề 4: Mĩ thuật thời kì Tiền sử (Bài 7: Mĩ thuật thế giới thời kì Tiền sử; Bài 8: Mĩ thuật Việt Nam thời kì Tiền sử): Khảo cứu các di sản khảo cổ học thế giới (tranh hang động Bhimbetka, hình khắc đá Sahara, phù điêu Val Camonica, tượng Vệ nữ Willendorf, tượng voi ma mút) và di sản tiền sử Việt Nam thuộc các nền văn hóa Tràng An, Hòa Bình, Bắc Sơn (hình khắc mặt người hang Đồng Nội, rìu đá Núi Đọ, chày và bàn nghiền đá Chiềng Xến).
• Chủ đề 5: Trò chơi dân gian (Bài 9: Sáng tạo mĩ thuật với trò chơi dân gian; Bài 10: Thiết kế thiệp chúc mừng): Khai thác nghệ thuật đồ họa tranh in khắc gỗ truyền thống (dòng tranh Đông Hồ, Hàng Trống) qua các tác phẩm như Trê cóc kiện nhau, Bịt mắt bắt dê, Bác Hồ với thiếu nhi (Huy Oánh). Ứng dụng ngôn ngữ đồ họa dân gian vào thiết kế thiệp chúc mừng và nhận diện mối quan hệ giữa công năng và giá trị thẩm mĩ trong Thiết kế đồ họa (Graphic Design).
• Chủ đề 6: Sắc màu lễ hội (Bài 11: Hoà sắc trong tranh chủ đề lễ hội; Bài 12: Màu sắc lễ hội trong thiết kế lịch treo tường): Nghiên cứu lý thuyết màu sắc, cách phối màu, tương quan hòa sắc và ứng dụng vào thiết kế ấn phẩm lịch.
• Chủ đề 7: Cuộc sống thường ngày (Bài 13: Sáng tạo mĩ thuật với hình ảnh trong cuộc sống; Bài 14: Thiết kế thời gian biểu): Phân tích cảnh sinh hoạt, lao động sản xuất và vận dụng vào thiết kế đồ họa thông tin phục vụ học tập.
• Chủ đề 8: Mĩ thuật thời kì Cổ đại (Bài 15: Mĩ thuật thế giới thời kì Cổ đại; Bài 16: Mĩ thuật Việt Nam thời kì Cổ đại): Cung cấp kiến thức về các nền văn minh cổ đại thế giới và mĩ thuật thời kì dựng nước tại Việt Nam, kết thúc bằng bảng hệ thống thuật ngữ chuyên ngành.

Tiến trình phát triển logic của giáo trình:
[Chủ đề 1: Bản chất & Quy trình tư duy ý tưởng]
[Chủ đề 2 & 3: Tạo hình đối tượng gần gũi (Không gian kiến trúc, Dáng người)]
[Chủ đề 4 & 8: Khảo cứu Lịch sử mĩ thuật (Tiền sử, Cổ đại thế giới & Việt Nam)]
[Chủ đề 5, 6, 7: Văn hóa dân gian, Đời sống & Thiết kế ứng dụng]

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập hệ thống tri thức nền tảng thông qua các trục lý thuyết và nguyên lí thị giác:

• Phân loại hình thái mĩ thuật: Xác lập ranh giới và đặc trưng giữa Mĩ thuật tạo hình (nhấn mạnh biểu đạt tư tưởng, cảm xúc người nghệ sĩ thông qua đường nét, màu sắc, hình khối, không gian, bố cục) và Mĩ thuật ứng dụng (gắn với sản xuất công nghiệp, chú trọng công năng sử dụng song hành với giá trị thẩm mĩ).
• Hệ thống nguyên lí tạo hình:
  • Nguyên lí Tương phản (Contrast): Được định nghĩa và phân loại chi tiết trên 4 bình diện:
    • Đường nét: dài - ngắn, thẳng - cong, uốn lượn - gấp khúc, thanh - đậm.
    • Màu sắc: sáng - tối, đậm - nhạt, nóng - lạnh, trầm - dịu, tươi - xỉn, màu chủ đạo - màu bổ trợ.
    • Chất cảm (Texture): nhẵn - xù xì, thô ráp - trơn láng.
    • Khối (Form/Volume): khối dương (lồi) - khối âm (lõm), khối tĩnh - khối động, khối cứng - khối mềm, khối đặc - khối rỗng, khối dày - khối mỏng.
  • Nguyên lí Cân bằng (Balance): Phân tích biểu hiện trong điêu khắc (sự cân bằng giữa các thành phần trên - dưới, trái - phải tạo sự vững chắc) và trong hội họa (sự phân bổ hài hòa của màu sắc, nét, khối tạo cảm giác ổn định thị giác).
• Lý luận thiết kế công năng - thẩm mĩ: Khẳng định công năng sử dụng quyết định sự tồn tại của sản phẩm (sự phù hợp mục đích, thao tác thuận tiện), trong khi tính thẩm mĩ là yếu tố nhận diện bên ngoài (tạo dáng, màu sắc, kí hiệu).

Kỹ năng phát triển

Tài liệu hỗ trợ người học phát triển đồng bộ 3 nhóm năng lực:

• Kỹ năng kĩ thuật (Technical skills): Thao tác với đa dạng chất liệu 2D và 3D như vẽ màu nước, màu bột, màu acrylic, sáp màu; kĩ thuật in đồ họa độc bản (in từ bề mặt không thấm nước như kính, kim loại, nhựa); in khắc gỗ; tạo hình đắp nổi phù điêu; nặn tạo khối bằng đất sét/đất nặn; kĩ thuật xé dán giấy và lắp ghép vật liệu tái sử dụng.
• Kỹ năng phân tích thị giác (Analytical skills): Năng lực quan sát, bóc tách cấu trúc bố cục, phân tích cách xử lý hòa sắc, độ tương phản và hình khối qua các tác phẩm chuẩn mực: tranh sơn mài Tát nước đồng chiêm (Trần Văn Cẩn, 1958), Bình minh trên nông trang (Nguyễn Đức Nùng, 1958); tranh khắc gỗ Phong cảnh Sài Sơn (Nguyễn Tiến Chung, 1970); điêu khắc đá Bà cháu (Nguyễn Thị Hoà, 1980); phù điêu gò đồng Những người khởi nghĩa (Trần Thị Hồng, 1984); tranh lụa Học tổ (Nguyễn Phan Chánh, 1959); và các tác phẩm của danh họa Bùi Xuân Phái, Vincent Van Gogh.
• Kỹ năng ứng dụng thực hành (Practical competencies): Chuyển hóa các họa tiết, biểu tượng di sản lịch sử (như hình khắc mặt người hang Đồng Nội, hoa văn thời Tiền sử) và hình ảnh sinh hoạt vào thiết kế đồ dùng thực tế: thiết kế quà lưu niệm, thiệp chúc mừng, đồ chơi dân gian, ống đựng bút, thời gian biểu và lịch treo tường.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình vận hành trên mô hình sư phạm kiến tạo, tổ chức tiến trình học tập của mỗi bài học thành 4 pha hoạt động có chức năng chuyên biệt:

1. Quan sát: Cung cấp tư liệu hình ảnh thực tế, tác phẩm nghệ thuật chuẩn mực và hiện vật khảo cổ nhằm kích hoạt nhận thức ban đầu, giúp người học xác định mục tiêu và yêu cầu cần đạt.
2. Thể hiện: Hướng dẫn các bước kĩ thuật mang tính gợi mở (từ phác thảo ý tưởng, lựa chọn chất liệu đến hoàn thiện sản phẩm), tạo không gian để người học tự do thực hành tạo hình 2D hoặc 3D.
3. Thảo luận: Thiết kế hệ thống câu hỏi định hướng để người học thuyết minh ý tưởng, phân tích cách sử dụng hình - màu - khối và nhận xét sản phẩm của bản thân cùng bạn học.
4. Vận dụng: Đưa ra các bài tập mở rộng nhằm giải quyết vấn đề thực tế, khuyến khích sử dụng vật liệu sẵn có để tạo ra sản phẩm ứng dụng trong sinh hoạt và học tập.

Mô hình tiến trình sư phạm của giáo trình:

Phương pháp đánh giá trong giáo trình bám sát các tiêu chí cụ thể được quy định tại mục "Yêu cầu cần đạt" ở đầu mỗi bài học. Đánh giá kết hợp giữa tự đánh giá của người học, đánh giá đồng đẳng qua hoạt động thảo luận nhóm và đánh giá quá trình từ giáo viên.

Hệ thống mục "Em có biết" xuyên suốt các bài học đóng vai trò tài liệu tự học, cung cấp kiến thức bổ trợ về thuật ngữ kĩ thuật (tranh in độc bản, tranh khắc gỗ), bối cảnh lịch sử tác giả - tác phẩm (tiểu sử Bùi Xuân Phái, Vincent Van Gogh), lịch sử các ngành nghề (nguồn gốc ngành Thiết kế công nghiệp từ thế kỉ XIX, vai trò Thiết kế đồ họa) và các mốc khảo cổ học Tiền sử.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Cấu trúc tích hợp Mĩ thuật Tạo hình - Mĩ thuật Ứng dụng: Khác với cách tiếp cận truyền thống nặng về rèn luyện kĩ năng vẽ sao chép hình mẫu tĩnh vật hay phong cảnh đơn thuần, giáo trình kết hợp chặt chẽ việc rèn luyện thẩm mĩ tạo hình với tư duy thiết kế sản phẩm có công năng sử dụng.
• Tiếp cận lịch sử mĩ thuật qua Khảo cổ học và Di sản: Giáo trình cập nhật các cứ liệu khảo cổ học thực chứng khi giảng dạy về mĩ thuật Tiền sử và Cổ đại. Lịch sử mĩ thuật Việt Nam được gắn liền với các nền văn hóa khảo cổ cụ thể như văn hóa Tràng An (khoảng 300.000 năm trước Công nguyên), văn hóa Hòa Bình (khoảng 10.000 năm trước Công nguyên) và văn hóa Bắc Sơn (10.000 - 8.000 năm trước Công nguyên), tạo tính liên môn với Lịch sử và Địa lí.
• Xu hướng giáo dục bền vững và tái chế: Các bài tập thực hành ứng dụng (như thiết kế quà lưu niệm, đồ chơi, vật dụng học tập) định hướng sử dụng vật liệu tái sử dụng và vật liệu sẵn có trong tự nhiên/đời sống, đáp ứng xu hướng giáo dục bảo vệ môi trường.
• Kết nối ngành nghề thực tế: Giáo trình cung cấp các khái niệm ban đầu về các ngành nghề mĩ thuật ứng dụng hiện đại gồm Thiết kế công nghiệp (Industrial Design), Thiết kế đồ họa (Graphic Design) và Thiết kế thời trang, giúp người học bước đầu nhận thức về hệ sinh thái nghề nghiệp mĩ thuật.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Học sinh cấp Trung học cơ sở (lớp 6): Là đối tượng người học trực tiếp, tiếp cận cuốn sách để hình thành thị hiếu thẩm mĩ, nhận biết các nguyên lí thị giác và thực hành kĩ năng tạo hình cơ bản theo chuẩn chương trình giáo dục phổ thông.
• Sinh viên chuyên ngành Sư phạm Mĩ thuật: Sử dụng giáo trình như một học liệu mẫu mực để nghiên cứu cấu trúc bài học tích hợp, phân tích phương pháp thiết kế hoạt động sư phạm mĩ thuật 4 bước và học hỏi cách xây dựng hệ thống câu hỏi tương tác trong lớp học nghệ thuật.
• Sinh viên ngành Mỹ thuật ứng dụng, Thiết kế đồ họa/Công nghiệp (năm thứ nhất): Sử dụng các nội dung về nguyên lí thị giác (tương phản, cân bằng), phương pháp xây dựng ý tưởng sáng tác và mối quan hệ công năng - thẩm mĩ làm tài liệu tham khảo cho học phần cơ sở tạo hình.
• Giáo viên môn Mĩ thuật: Sử dụng làm căn cứ pháp lí và chuyên môn để xây dựng kế hoạch bài dạy, thiết kế phiếu học tập, tổ chức hoạt động trải nghiệm và đánh giá chuẩn đầu ra của học sinh.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Giáo trình được biên soạn chính khóa cho học sinh lớp 6 THCS. Ngoài ra, tài liệu là nguồn tham khảo phương pháp luận sư phạm cho sinh viên đại học/cao đẳng ngành Sư phạm Mĩ thuật và là tài liệu tổng quan về ngôn ngữ thị giác cơ sở cho người mới bắt đầu học thiết kế.

2. Người học cần chuẩn bị kiến thức nền nào trước khi tiếp cận giáo trình?

Người học cần có năng lực nhận biết trực quan cơ bản và kĩ năng sử dụng các công cụ tạo hình thủ công sơ cấp (cắt, dán, nặn, sử dụng bút màu, cọ vẽ) đã được trang bị ở cấp tiểu học. Không yêu cầu kỹ năng hội họa chuyên sâu trước khi học.

3. Điểm khác biệt cơ bản của giáo trình này so với các tài liệu mĩ thuật truyền thống là gì?

Tài liệu tích hợp mô hình 4 bước (Quan sát - Thể hiện - Thảo luận - Vận dụng), loại bỏ hoàn toàn việc truyền thụ thụ động và sao chép mẫu. Mỗi chủ đề đều gắn kết song song giữa tạo hình nghệ thuật thuần túy và thiết kế sản phẩm ứng dụng đời sống.

4. Phương pháp tự học giáo trình như thế nào để đạt hiệu quả cao?

Người học nên tuân thủ trình tự bài học: quan sát và trả lời hệ thống câu hỏi định hướng ở đầu bài, đọc kĩ các khung kiến thức "Em có biết" để nắm thuật ngữ, tự thực hiện sản phẩm theo sơ đồ các bước kĩ thuật hướng dẫn và đối chiếu sản phẩm hoàn thành với các tiêu chí trong "Yêu cầu cần đạt".

5. Giáo trình cung cấp những tài liệu bổ trợ nào kèm theo nội dung chính?

Cuối sách có mục "Một số thuật ngữ dùng trong sách" (trang 72) giúp giải nghĩa các khái niệm chuyên môn. Toàn bộ các bài học đều đi kèm hệ thống tư liệu ảnh chụp tác phẩm mĩ thuật nguyên bản, hiện vật khảo cổ học chuẩn xác và ảnh mẫu sản phẩm thực hành đa chất liệu của học sinh.

---

Kết luận

Tài liệu Mĩ thuật 6 (Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam) thiết lập một hệ thống lí luận và thực hành mĩ thuật cơ bản mạch lạc, định hình rõ ràng hai nhánh Mĩ thuật tạo hình và Mĩ thuật ứng dụng. Giá trị cốt lõi của giáo trình thể hiện ở cấu trúc sư phạm 4 hoạt động tường minh, liên kết chặt chẽ giữa tri thức thị giác hàn lâm, di sản lịch sử văn hóa và năng lực giải quyết các bài toán thẩm mĩ trong đời sống thực tế.

Lộ trình học tập đề xuất cho người tiếp cận tài liệu bao gồm: nắm vững quy trình tư duy ý tưởng và thể loại tại Chủ đề 1 $\rightarrow$ rèn luyện kĩ năng tạo hình không gian, dáng người tại Chủ đề 2, 3 $\rightarrow$ khảo cứu di sản lịch sử Tiền sử - Cổ đại tại Chủ đề 4, 8 $\rightarrow$ chuyển hóa họa tiết, màu sắc văn hóa vào thiết kế sản phẩm ứng dụng tại Chủ đề 5, 6, 7. Để tối ưu hóa hiệu quả, người học và giảng viên nên kết hợp khai thác bảng thuật ngữ chuyên ngành tại trang 72 cùng hệ thống hiện vật khảo cổ và tác phẩm nghệ thuật nguyên mẫu được trích dẫn trong văn bản.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐOÀN THỊ MỸ HƯƠNG - ĐINH GIA LÊ (đổng Tổng Chủ biên) PHẠM THỊ CHỈNH - PHẠM MINH PHONG (đổng Chủ biên) PHẠM DUY ANH - vũ THỊ THANH HƯƠNG NGUYỄN THỊ MAY - ĐOÀN DŨNG sĩ wổo S@B1® MI THUAT GIÁO BÁN MÂU NHA XUÂT BÁN GIÁO DUC VIÊT NAM ĐOÀN THỊ MỸ HƯƠNG - ĐINH GIA LÊ (đồng Tổng Chủ biên) PHẠM THỊ CHỈNH - PHẠM MINH PHONG (đổng Chủ biên) PHẠM DUY ANH - VŨ THỊ THANH HƯƠNG - NGUYỄN THỊ MAY-ĐOÀN DŨNG sĩ MĨTHUẬT NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM HƯƠNG DAN Sư DUNG SACH Mỗi bài học trong sách giáo khoa Mĩ thuật 6 được tổ chức thành bốn hoạt động, cụ thể như sau: QUAN SÁT: Hoạt động này giúp học sinh có nhận thức ban đầu về mục tiêu và yêu cầu cần đạt của bài học. THẺ HIỆN: Học sinh thực hiện hoạt động này để hình thành kiến thức, kĩ năng liên quan đến bài học. THẢO LUẬN: Thông qua hoạt động này, học sinh củng cố lại nội dung, mục tiêu cần đạt được của bài học. VẬN DỤNG: Học sinh sử dụng những kiến thức, kĩ năng trong bài học để giải quyết những vấn đề của cuộc sống liên quan đến môn học.

Những hướng dẫn kĩ thuật, cách làm sản phẩm mĩ thuật trong sách có tính gợi ý, nhằm giúp các em thuận tiện hơn trong việc thực hành. Hay bão quản, giữ gìn sách giáo khoa để dành tặng các em học sinh lớp sau! L0I NOI ĐAU Các em học sinh thân mến! Sách giáo khoa Mĩ thuật 6 được biên soạn theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực của học sinh, nhằm mục đích giúp các em gắn kết kiến thức với thực tiễn trong từng hoạt động học của mình. Sách được biên soạn gồm tám chủ đề, mỗi chủ đề có hai bài học. Nội dung của các bài học gần gũi với hoạt động trong nhà trường; cảnh vật, sinh hoạt trong đời sống hằng ngày; từ đơn giản đến nâng cao dần, phù hợp với đối tượng học sinh lớp 6, thể hiện đầy đủ những nội dung yêu cầu trong chương trình giáo dục phổ thông môn Mĩthuật cấp Trung học cơ sở.

Mỗi bài học được thiết kế thành một hệ thống các hoạt động: Quan sát - Thể hiện - Thảo luận - Vận dụng, giúp học sinh dễ dàng tiếp cận kiến thức mới dưới sự hướng dẫn của giáo viên. Các câu hỏi trong sách là định hướng để học sinh cùng trao đổi trong việc khám phá nội dung và hình thành kiến thức, kĩ năng của môn học. Trên cơ sở đó, các em có thể vận dụng để sáng tạo được những sản phẩm mĩ thuật ứng dụng trong học tập cũng như trong cuộc sống. Với nội dung mở, dễ hiểu; hình thức đổi mới trong biên soạn, hi vọng cuốn sách Mĩ thuật 6 sẽ cùng các em có những trải nghiệm lí thú trong quá trình học tập, qua đó góp phần phát triển năng lực mĩ thuật cũng như thị hiếu thẩm mĩ và những phẩm chất theo đúng mục tiêu môn học đã đề ra.

Chúc các em học tập thật vui và đạt kết quả tốt. MỤC LỤC Chù đề NỘI DUNG Trang 1 Xây dựng ý tưởng trong sáng tác mĩ thuật 5 Bài l: Một số thể loại mĩ thuật 5 Bài 2: Xây dựng ý tưởng trong sáng tác theo chủ đề 9 2 Ngôi nhà yêu thương 13 Bài 3: Tạo hình ngôi nhà l3 Bài 4: Thiết kế quà lưu niệm l9 3 Hoạt động trong trường học 23 Bài 5: Tạo hình hoạt động trong nhà trường 23 Bài 6: Thiết kế đồ choi 28 4 Mĩ thuật thài kì Tiền SỪ 32 Bài 7: Mĩ thuật thế giói thời kì Tiền sử 32 Bài 8: Mĩ thuật Việt Nam thời kì Tiền sử 37 5 Trô chơi dân gian 40 Bài 9: Sáng tạo mĩ thuật vái trò choi dân gian 40 Bài 10: Thiết kế thiệp chúc mừng 44 6 Sắc màu lễ hội 48 Bài 11: Hoà sắc trong tranh chủ đề lễ hội 48 Bài l 2: Màu sắc lễ hội trong thiết kế lịch treo tường 53 7 Cuộc sống thường ngày 57 Bài 13: Sáng tạo mĩ thuật vái hình ảnhtrong cuộc sống 57 Bài 14: Thiết kế thời gian biểu 62 8 Mĩ thuật thời kì Cổ đại 65 Bài 15: Mĩ thuật thế giới thời kì cổ đại 65 Bài 16: Mĩ thuật Việt Nam thời kì cổ đại 68 • Một số thuật ngữ dùng trong sách 72 MÂV DựNG V TƯỞNG TRONG SÁNG TÁC MỈ THUẬT Bài 1: Một số thể loại mĩ thuật Yêu cầu cần đạt - Nhận biết được một số đặc điềm cơ bản của mĩ thuật tạo hình và mĩ thuật ứng dụng thông qua tìm hiểu một số tác phẩm/ sản phẩm mĩ thuật; - Nhận biết được vẻ đẹp của một bức tranh, tượng và sử dụng chất liệu thực hiện một sản phẩm mĩ thuật; - Nhận xét, đánh giá được sản phẩm mĩ thuật của cá nhân, nhóm. Một số thề loại mĩ thuật tạo hình Mĩ thuật tạo hình bao gồm các thề loại như: Hội hoạ, Đồ hoạ tranh in, Điêu khắc,. Các thể loại này đều sử dụng những yếu tố tạo hình như đường nét, màu sắc, hình khối, không gian, bố cục,.

để thể hiện ý tưởng, quan điểm của người nghệ sĩ trước thiên nhiên, cuộc sống. • Hội hoạ • Đồ hoạ tranh in Tát nước đồng chiêm, tranh sơn mài, Trần Văn cẩn, Phong cành Sài Son, tranh khắc gỗ, 1958 Nguyễn Tiến Chung, 1970 Hoạ sĩ đã khai thác chất liệu, kĩ thuật sơn mài để làm Hoạ sĩ đã sử dụng lối tạo hình có tính ước lệ, thể nồi bật các yếu tố hình, nét, sắc màu nhân vật trên nền hiện những đặc trưng như: ao làng, núi đá, nhà mái đen; thể hiện được vẻ đẹp của cảnh lao động sản xuất ở ngói, những cây rơm vàng. Cách thể hiện đơn giản, nông thôn. biểu đạt lối tạo hình mạnh mẽ, giúp người xem có cảm giác bình dị và nhẹ nhàng như chính không gian yên bình ở miền quê.

5 • Điêu khắc Bà cháu, đá, Nguyễn Thị Hoà, 1980 Điều nồi bật của tác phẩm là cách tạo hình bằng những nhát đục thô nhám, đường nét thẳng, góc cạnh thể hiện dấu ấn thời gian trên hình tượng người bà. Những nét cong, mềm kết hợp với khối tròn căng bộc lộ nét ngây thơ của con trẻ. Qua việc khắc hoạ hình tượng đơn giản nhưng chân thực, sâu sắc, tác phẩm đã diễn tả thành công tình cảm yêu thương, ấm áp của hai bà cháu. Những người khời nghĩa, phù điêu gò đồng, Trần Thị Hồng, 1984 Trong tác phẩm của mình, nhà điêu khắc sắp xếp các nhân vật theo nhiều lớp khác nhau để tạo không gian xa gần.

Sự chuyển động của nhóm người về phía trước đã diễn tả được sự quyết tâm, đồng lòng của những người tham gia khởi nghĩa theo đúng ý tưởng mà tác giả muốn gửi đến người xem. Một số thề loại mĩ thuật ứng dụng Mĩ thuật ứng dụng gắn với sản xuất công nghiệp và cuộc sống. Đó là nghệ thuật sử dụng các yếu tố mĩ thuật trong thiết kế, tạo dáng sản phẩm như: trang phục, bìa sách, đồ lưu niệm, bao bì, đồ dùng,. Một số thể loại cùa mĩ thuật ứng dụng là: • Thiết kế công nghiệp • Thiết kế thời trang • Thiết kế đồ hoạ CHIEN DỆCH ĐIEN-BIEN PHO VI ĐAI DÃ TOAN THANG' DẢI 1ỊiẢMiM£x--bựx PHÚ u ụưtil.

/1 PHẢI Ql ứ í ' Hit X f.\y DỞ1" IAP xừỉÁI bWt.Hl HbMìÌXỊỊ Chiến dịch Điện Biên Phủ vĩ đại đã toàn thắng, tranh cồ động, bút sắt, Nguyễn Ghế ngồi, nhựa Khuyên tai, đa chất liệu Bích, 1953- 1954 Hãy cho biết đặc điểm của các thể loại mĩ thuật tạo hình, mĩ thuật ứng dụng. 6 Dùng hình thức vẽ hoặc nặn đề tạo một sản phẩm mĩ thuật Sản phẩm mĩ thuật của học sinh Mai Châu, sản phẩm mĩ thuật từ sáp màu, Phong cành quê em, sản phẩm mĩ thuật từ đất nặn, Ngô Duy Hằng Minh Đức Sản phẩm mĩ thuật trang trí cái quạt, Mai Bá Trình 7 Thảo luận và trả lời những câu hỏi sau: - Bạn đã sử dụng hình, màu, khối nào trong sản phẩm mĩ thuật của mình? - Bạn sẽ đặt tên cho sản phẩm mĩ thuật của mình là gì? - Bạn sẽ trưng bày sản phẩm mĩ thuật cùa mình ở đâu? Trê cóc kiện nhau, tranh dân gian Đông Hồ Hãy trả lời các câu hỏi sau: - Tranh dân gian Đông Hồ thuộc thề loại mĩ thuật nào? 8 - Tượng đài Khởi nghĩa Ba Tơ thuộc thể loại mĩ thuật nào? Tượng đài Khời nghĩa Ba Tơ, Quảng Ngãi Nguồn: Nguyễn Tuấn Anh 9 Bài 2 Xáy dựng ý tưởng trong sáng tác theo chủ dề Yêu cầu cần đạt - Xác định được nội dung của chủ đề; - Biết khai thác hình ảnh trong thiên nhiên, cuộc sống để thể hiện về chủ đề; - Bước đầu phân tích được yếu tố, nguyên lí tạo hình được sử dụng trong sản phẩm mĩ thuật của cá nhân, nhóm. Tìm ý tưởng qua quan sát cảnh vật, sinh hoạt trong cuộc sống Phố cồ Hội An, Quảng Nam Cánh đồng lúa Lũng Cao, Thanh Hoá Nguồn: Nguyễn Tuấn Anh Nguồn: Nguyễn Anh Tuấn Thêu thồ cẩm, Lào Cai Đi chợ trên sông, Sóc Trăng Nguồn: Nguyễn Đăng Việt Nguồn: Nguyễn Đắc Toàn Cuộc sống xung quanh mở ra cho chúng ta rất nhiều ý tưởng có thề khai thác trong sáng tác mĩ thuật. Chính những hình ảnh của cuộc sống và tự nhiên đã tạo nên cảm hứng để thề hiện chủ đề mĩ thuật với những hình ảnh, màu sắc tươi mới theo ý thích của mình.

10 Một số cách xây dựng ý tưởng trong sáng tác • Xây dựng ý tưởng từ cảnh đẹp trong cuộc sống Tháp Rùa, Hồ Gươm, Hà Nội Tháp Rùa, sản phẩm mĩ thuật đa chất liệu, Nguồn: Nguyễn Tuấn Anh Phạm Hoàng Vân • Xây dựng ý tưởng từ hình ảnh sinh hoạt trong cuộc sống Nghề làm đũa Làm đũa, sản phẩm mĩ thuật xé - dán, Ngô Tâm Nguồn: Nguyễn Đắc Toàn Chủ đề là gợi ý để mỗi người xây dựng ý tưởng thể hiện. Có nhiều cách tìm ý tưởng trong sáng tác mĩ thuật thông qua việc quan sát cảnh vật, sinh hoạt trong cuộc sống; những bức ảnh chụp; khai thác hình ảnh trong thơ văn; hoặc xây dựng ý tưởng qua trí nhớ và trí tưởng tượng,. Hp Theo em, cách xây dựng ý tưởng trong sáng tác nào phù hợp với mình? 11 Sơ đồ quá trình xây dựng ý tưởng đến thực hiện sản phẩm mĩ thuật Lựa chọn màu cho Xây dựng ỷ tưởng hình chính, các chi tiết CHỦ ĐỀ/ (Tìm hình ảnh qua quan sát ĐỀ TÀI và nền (nếu là sản phổm Đặt tên sản phẩm thực tế, ảnh chụp, thơ văn, mĩ th uột 2D) mĩ th uột trí nhớ,.