Luận văn thạc sĩ về thực hiện pháp luật bảo vệ và phát triển rừng tại Bắc Giang

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích thực hiện pháp luật về bảo vệ và phát triển rừng tại tỉnh Bắc Giang, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý.

• Trường học: Trường Đại Học
• Chuyên ngành: Luật
• Đề tài: Bảo vệ và phát triển rừng Bắc Giang: Thực trạng và giải pháp
• Loại tài liệu: luận văn tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Bắc Giang

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ VÀ PHÁT TRIỂN RỪNG
• 1.1. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VÀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ VÀ PHÁT TRIỂN RỪNG
• 1.1.1. Khái niệm thực hiện pháp luật
• 1.1.2. Khái niệm, đặc điểm thực hiện pháp luật về bảo vệ rừng và phát triển rừng

Tóm tắt

I. Tổng quan về bảo vệ và phát triển rừng Bắc Giang

Bắc Giang là một tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam, nổi bật với hệ sinh thái rừng phong phú và đa dạng. Rừng không chỉ đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường mà còn là nguồn tài nguyên quý giá cho phát triển kinh tế địa phương. Tuy nhiên, thực trạng rừng Bắc Giang đang đối mặt với nhiều thách thức nghiêm trọng, từ việc khai thác không hợp lý đến tình trạng xâm hại rừng. Việc bảo vệ và phát triển rừng bền vững là nhiệm vụ cấp bách, đòi hỏi sự quan tâm và hành động từ các cấp chính quyền và cộng đồng.

1.1. Tầm quan trọng của rừng Bắc Giang đối với môi trường

Rừng Bắc Giang đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng sinh thái, bảo vệ nguồn nước và điều hòa khí hậu. Theo thống kê, rừng giúp giảm thiểu tác động của thiên tai, bảo vệ đất đai khỏi xói mòn và tạo ra môi trường sống cho nhiều loài động thực vật. Việc bảo vệ rừng không chỉ là bảo vệ tài nguyên thiên nhiên mà còn là bảo vệ cuộc sống của con người.

1.2. Thực trạng rừng Bắc Giang hiện nay

Theo số liệu từ các cơ quan chức năng, diện tích rừng tự nhiên ở Bắc Giang đã giảm đáng kể trong những năm qua. Nhiều khu rừng bị tàn phá do khai thác gỗ trái phép, xâm lấn đất rừng và biến đổi khí hậu. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến đa dạng sinh học mà còn tác động tiêu cực đến đời sống của người dân địa phương.

II. Những thách thức trong bảo vệ rừng Bắc Giang

Bảo vệ rừng Bắc Giang đang gặp phải nhiều thách thức lớn, từ việc quản lý đến nhận thức của cộng đồng. Các vấn đề như khai thác rừng trái phép, xâm hại rừng và thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng đang làm gia tăng tình trạng suy thoái rừng. Để bảo vệ rừng hiệu quả, cần có những giải pháp đồng bộ và quyết liệt.

2.1. Tình trạng khai thác rừng trái phép

Khai thác rừng trái phép là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến suy giảm diện tích rừng ở Bắc Giang. Nhiều đối tượng lợi dụng sự thiếu sót trong quản lý để thực hiện hành vi này, gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho môi trường và hệ sinh thái.

2.2. Thiếu nhận thức về bảo vệ rừng trong cộng đồng

Nhận thức của người dân về tầm quan trọng của rừng và các quy định pháp luật liên quan đến bảo vệ rừng còn hạn chế. Điều này dẫn đến việc người dân không tích cực tham gia vào các hoạt động bảo vệ rừng, làm giảm hiệu quả của các chính sách bảo vệ rừng.

III. Giải pháp bảo vệ và phát triển rừng Bắc Giang hiệu quả

Để bảo vệ và phát triển rừng Bắc Giang một cách bền vững, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Các giải pháp này không chỉ tập trung vào việc quản lý rừng mà còn cần nâng cao nhận thức của cộng đồng và tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng.

3.1. Tăng cường quản lý và giám sát rừng

Cần thiết lập các hệ thống giám sát chặt chẽ để phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ rừng. Việc áp dụng công nghệ hiện đại trong quản lý rừng sẽ giúp nâng cao hiệu quả bảo vệ tài nguyên rừng.

3.2. Nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ rừng

Tổ chức các chương trình tuyên truyền, giáo dục về tầm quan trọng của rừng và các biện pháp bảo vệ rừng cho người dân. Sự tham gia tích cực của cộng đồng sẽ góp phần quan trọng trong việc bảo vệ và phát triển rừng bền vững.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về bảo vệ rừng

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc bảo vệ và phát triển rừng không chỉ mang lại lợi ích về môi trường mà còn có tác động tích cực đến kinh tế địa phương. Các mô hình phát triển rừng bền vững đã được áp dụng thành công tại một số địa phương, tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho người dân.

4.1. Mô hình phát triển rừng bền vững tại Bắc Giang

Một số mô hình phát triển rừng bền vững đã được triển khai tại Bắc Giang, như trồng rừng gỗ lớn, rừng sản xuất và rừng phòng hộ. Những mô hình này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn tạo ra nguồn thu nhập cho người dân địa phương.

4.2. Kết quả từ các chương trình bảo vệ rừng

Các chương trình bảo vệ rừng đã mang lại nhiều kết quả tích cực, như tăng cường diện tích rừng, cải thiện chất lượng rừng và nâng cao nhận thức của cộng đồng. Tuy nhiên, cần tiếp tục duy trì và phát triển các chương trình này để đạt được hiệu quả lâu dài.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho bảo vệ rừng Bắc Giang

Bảo vệ và phát triển rừng Bắc Giang là một nhiệm vụ quan trọng, đòi hỏi sự chung tay của toàn xã hội. Cần có những chính sách và giải pháp đồng bộ để bảo vệ tài nguyên rừng, đồng thời phát triển kinh tế bền vững. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức cộng đồng và tăng cường quản lý rừng hiệu quả.

5.1. Tầm nhìn cho bảo vệ rừng Bắc Giang

Tầm nhìn cho bảo vệ rừng Bắc Giang trong tương lai là xây dựng một hệ sinh thái rừng bền vững, nơi mà con người và thiên nhiên có thể cùng tồn tại và phát triển. Cần có sự đầu tư mạnh mẽ vào các chương trình bảo vệ rừng và phát triển bền vững.

5.2. Đề xuất chính sách cho bảo vệ rừng

Đề xuất các chính sách hỗ trợ cho người dân tham gia vào các hoạt động bảo vệ rừng, như cung cấp kiến thức, kỹ thuật và nguồn lực. Chính sách cần hướng tới việc tạo ra động lực cho cộng đồng trong việc bảo vệ và phát triển rừng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo thống kê từ Hiệp hội Bảo tồn thiên nhiên Quốc tế (IUCN), thế giới tổn thất khoảng 17 triệu hecta rừng mỗi năm, gây ra sự mất cân bằng sinh thái nghiêm trọng trên quy mô toàn cầu. Tại Việt Nam, giai đoạn từ năm 1943 đến 1990 đã ghi nhận diện tích rừng suy giảm xấp xỉ 5 triệu hecta; đến năm 2009, tổng diện tích rừng cả nước phục hồi đạt khoảng 13,26 triệu hecta nhờ nỗ lực hoàn thiện thể chế lâm nghiệp. Tuy nhiên, hiệu lực thực thi pháp luật vẫn là thách thức lớn tại nhiều địa phương vùng trung du và miền núi phía Bắc.

Tại tỉnh Bắc Giang, với tổng diện tích tự nhiên 3.823 km2 gồm 9 huyện và 1 thành phố, tài nguyên rừng đóng vai trò quyết định trong việc bảo vệ môi trường sinh thái đầu nguồn và ổn định sinh kế địa phương. Mặc dù độ che phủ rừng đến hết năm 2012 đạt 35,5%, chất lượng rừng tự nhiên vẫn đối mặt với nguy cơ suy thoái cục bộ nghiêm trọng. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ thực trạng chấp hành, tuân thủ, sử dụng và áp dụng các quy phạm pháp luật lâm nghiệp, từ đó nhận diện những khoảng trống pháp lý và rào cản tổ chức bộ máy.

Mục tiêu cụ thể của đề tài là hệ thống hóa cơ sở lý luận về thực hiện pháp luật bảo vệ và phát triển rừng, đánh giá toàn diện kết quả xử lý 3.204 vụ vi phạm lâm luật trong giai đoạn 2008 - 2013, đồng thời xác lập hệ thống giải pháp đồng bộ giai đoạn 2015 - 2020. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, hướng tới mục tiêu giảm tối thiểu 30% số vụ vi phạm lâm luật hàng năm, bảo vệ nguyên vẹn 63.559,2 hecta rừng tự nhiên hiện có và nâng cao độ che phủ rừng của tỉnh lên mức trên 40%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng nền tảng lý luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng, học thuyết Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật, kết hợp với lý thuyết quản lý nhà nước bằng pháp luật trong điều kiện xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Mô hình phân tích thực hiện pháp luật được xây dựng trên 4 hình thức cơ bản theo khoa học pháp lý: tuân thủ pháp luật, chấp hành pháp luật, sử dụng pháp luật và áp dụng pháp luật.

Nghiên cứu tập trung làm sáng tỏ 4 khái niệm cốt lõi:

1. Pháp luật bảo vệ và phát triển rừng: Hệ thống quy phạm do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội trong quản trị, bảo tồn và khai thác lâm nghiệp.
2. Bảo vệ rừng: Tổng thể các hoạt động bảo toàn hệ sinh thái, ngăn chặn xâm hại lâm sản và kiểm soát suy thoái môi trường sống.
3. Phát triển rừng: Hoạt động trồng mới, tái sinh phục hồi và cải tạo nâng cao chất lượng rừng, gia tăng độ che phủ từ 0,1 trở lên.
4. Thực hiện pháp luật: Hoạt động có mục đích của các chủ thể nhằm biến quy phạm pháp lý thành hành vi thực tế hợp pháp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích - tổng hợp, phương pháp thống kê xã hội học và phương pháp so sánh luật học để giải quyết các mục tiêu đề ra trong timeline đánh giá từ năm 2008 đến năm 2013. Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ hơn 100 văn bản pháp quy trung ương và báo cáo tổng kết của Chi cục Kiểm lâm tỉnh Bắc Giang đối với 160.660 hecta đất lâm nghiệp toàn tỉnh.

Nghiên cứu khảo sát dữ liệu thực chứng với cỡ mẫu 350 phiếu điều tra, áp dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng tại 3 huyện trọng điểm lâm nghiệp gồm Sơn Động, Lục Ngạn và Lục Nam. Mẫu khảo sát bao gồm 200 hộ gia đình nhận khoán rừng, 100 cán bộ kiểm lâm địa bàn và 50 đại diện chính quyền cấp xã. Phương pháp phân tích định tính kết hợp định lượng được lựa chọn nhằm lượng hóa chính xác tỷ lệ nhận thức pháp luật, mức độ hài lòng về chính sách hưởng lợi, cũng như giải mã các nguyên nhân xã hội học đằng sau 12 vụ việc chống người thi hành công vụ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu chỉ ra 4 phát hiện căn bản về thực trạng thực thi pháp luật lâm nghiệp tại Bắc Giang:

1. Biến động diện tích và suy giảm chất lượng rừng: Tổng diện tích rừng và đất lâm nghiệp giảm từ 185.380 hecta năm 2005 xuống còn 160.660 hecta vào năm 2012, trong đó diện tích rừng tự nhiên mất đi 11.733 hecta (tương đương mức giảm 15,58%, bình quân mất 1.460 hecta mỗi năm).
2. Tình hình vi phạm pháp luật lâm nghiệp diễn biến phức tạp: Giai đoạn 2008 - 2013 phát hiện 3.204 vụ vi phạm, trong đó có 300 vụ phá rừng trái phép và 458 vụ khai thác gỗ lậu. Rừng tự nhiên tại Sơn Động, Lục Ngạn và Lục Nam chịu áp lực xâm hại nặng nề nhất, chiếm trên 65% tổng số vụ vi phạm toàn tỉnh.
3. Mức độ chống đối lực lượng thực thi công vụ gia tăng: Toàn tỉnh xảy ra 12 vụ chống người thi hành công vụ mang tính chất manh động, gây thương tích cho 5 cán bộ kiểm lâm và làm 1 phó trưởng công an xã hy sinh khi đang làm nhiệm vụ.
4. Cơ cấu tổ chức và năng lực kiểm lâm cơ sở còn nhiều hạn chế: Mặc dù đã chuyển đổi 7 lâm trường quốc doanh thành 5 công ty lâm nghiệp trách nhiệm hữu hạn một thành viên và 2 ban quản lý rừng phòng hộ, hơn 60% cán bộ kiểm lâm địa bàn chỉ đạt trình độ trung cấp chuyên nghiệp, gây khó khăn cho hoạt động áp dụng pháp luật.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh bức tranh đa chiều, có thể được trực quan hóa qua biểu đồ đường thể hiện xu hướng giảm 15,58% diện tích rừng tự nhiên và bảng thống kê ma trận phân bổ 3.204 vụ vi phạm theo từng địa bàn hành chính.

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng trên xuất phát từ sự xung đột giữa nhu cầu sinh kế của 26 dân tộc anh em (với 90,38% dân số sống ở nông thôn và 68% lao động làm nông lâm nghiệp) với yêu cầu bảo tồn nghiêm ngặt. Tại các xã vùng cao, tỷ lệ hộ nghèo còn ở mức 9,78%, phong tục canh tác nương rẫy cùng tư tưởng phép vua thua lệ làng cản trở quá trình tuân thủ pháp luật. Khi so sánh với các nghiên cứu tại Hải Dương năm 2009 và Tuyên Quang năm 2010, nghiên cứu tại Bắc Giang chỉ ra thêm khoảng trống thể chế: Luật Bảo vệ và phát triển rừng năm 2004 chưa thừa nhận tư cách pháp nhân của cộng đồng dân cư thôn bản, khiến các chính sách giao khoán và chi trả dịch vụ môi trường rừng thiếu tính bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực chứng, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm nâng cao hiệu lực thực thi pháp luật lâm nghiệp:

1. Hoàn thiện khung pháp lý và chính sách hưởng lợi: Kiến nghị Quốc hội và Chính phủ sửa đổi Luật Bảo vệ và phát triển rừng trước năm 2017, chính thức công nhận cộng đồng dân cư thôn là chủ thể có tư cách pháp nhân; ban hành cơ chế chi trả dịch vụ môi trường rừng với mục tiêu nâng mức hỗ trợ giao khoán bảo vệ rừng lên tối thiểu 400.000 đồng/hecta/năm trong giai đoạn 2016 - 2020.
2. Tăng cường năng lực thực thi và thanh tra kiểm lâm: Giao Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với Chi cục Kiểm lâm Bắc Giang đào tạo nâng chuẩn trình độ đại học cho 80% cán bộ kiểm lâm cơ sở đến năm 2018; trang bị công nghệ định vị vệ tinh và viễn thám nhằm phát hiện sớm 95% điểm cháy và phá rừng trong thời gian dưới 2 giờ.
3. Nâng cao hiệu lực xử lý vi phạm và cưỡng chế pháp luật: Yêu cầu Công an tỉnh và Tòa án nhân dân các cấp phối hợp chặt chẽ với lực lượng kiểm lâm, điều tra và xét xử điểm 100% các vụ chống người thi hành công vụ; phấn đấu giảm 50% số vụ khai thác, vận chuyển lâm sản trái phép trên toàn địa bàn giai đoạn 2015 - 2020.
4. Đẩy mạnh xã hội hóa và truyền thông pháp luật lâm nghiệp: Chỉ đạo Ủy ban nhân dân cấp huyện và cấp xã xây dựng 100% hương ước bảo vệ rừng tại 2.455 làng, thôn, bản trước năm 2017; tổ chức tuyên truyền phổ biến giáo dục pháp luật định kỳ cho 100% hộ đồng bào dân tộc thiểu số vùng đệm các khu rừng phòng hộ và đặc dụng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng sau:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và lực lượng kiểm lâm: Cán bộ Chi cục Kiểm lâm, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn có thể ứng dụng các giải pháp tổ chức bộ máy để tối ưu hóa quy trình tuần tra, kiểm soát 145.700,2 hecta rừng và xử lý 100% các điểm nóng vi phạm lâm luật.
2. Chính quyền địa phương cấp huyện và xã: Ủy ban nhân dân các huyện miền núi như Sơn Động, Lục Ngạn, Lục Nam có thể sử dụng số liệu luận văn làm căn cứ xây dựng kế hoạch quản lý đất lâm nghiệp, lồng ghép 14 quy hoạch nông nghiệp gắn với ổn định sinh kế cho 26 dân tộc địa phương.
3. Các công ty lâm nghiệp và ban quản lý rừng: Đơn vị quản lý 5 công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên lâm nghiệp và 2 ban quản lý rừng phòng hộ có thể áp dụng mô hình khoán bảo vệ rừng bền vững, nâng cao giá trị kinh tế trên từng hecta đất rừng sản xuất.
4. Giảng viên, học viên và nhà nghiên cứu pháp luật: Người nghiên cứu chuyên ngành Luật học, Quản lý tài nguyên môi trường có thể khai thác nguồn tài liệu tham khảo với 3.204 vụ việc thực tế và hệ thống lý luận chuyên sâu về 4 hình thức thực hiện pháp luật.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Thực trạng diện tích rừng tự nhiên tại Bắc Giang biến động như thế nào trong giai đoạn nghiên cứu?

Trong giai đoạn 2005 - 2012, diện tích rừng tự nhiên tại Bắc Giang sụt giảm nghiêm trọng từ 75.292 hecta xuống còn 63.559,2 hecta, tương ứng mất 11.733 hecta. Bình quân mỗi năm tỉnh tổn thất khoảng 1.460 hecta rừng tự nhiên do chuyển đổi mục đích sử dụng đất, khai thác khoáng sản và nạn phá rừng làm nương rẫy trái phép.

Câu hỏi 2: Nguyên nhân chủ yếu nào dẫn đến tình trạng vi phạm pháp luật lâm nghiệp trên địa bàn?

Nguyên nhân cốt lõi là áp lực sinh kế của 90,38% dân số sống ở nông thôn với 68% lao động nông lâm nghiệp, cùng tỷ lệ nghèo 9,78% tại vùng cao. Bên cạnh đó, nhận thức pháp luật của người dân chưa đồng đều và chế tài xử lý vi phạm hành chính chưa đủ sức răn đe đối với các hành vi lấn chiếm đất rừng.

Câu hỏi 3: Lực lượng kiểm lâm Bắc Giang gặp những khó khăn gì trong quá trình thực thi công vụ?

Trong giai đoạn 2008 - 2013, toàn tỉnh đã xảy ra 12 vụ việc chống người thi hành công vụ hết sức nguy hiểm, làm 5 cán bộ kiểm lâm bị thương và 1 đồng chí công an xã hy sinh. Hơn nữa, trên 60% cán bộ kiểm lâm cơ sở có trình độ trung cấp, trong khi địa bàn đồi núi chiếm 72% diện tích.

Câu hỏi 4: Bất cập lớn nhất của Luật Bảo vệ và phát triển rừng năm 2004 là gì?

Luật năm 2004 còn mang tính chất khung, thiếu quy định cụ thể về tư cách pháp nhân của cộng đồng dân cư thôn bản và chưa có cơ chế chi trả dịch vụ môi trường rừng rõ ràng. Điều này làm giảm động lực của 200 hộ gia đình nhận khoán rừng tại các huyện miền núi Sơn Động, Lục Ngạn và Lục Nam.

Câu hỏi 5: Luận văn đề xuất những giải pháp đột phá nào để bảo vệ rừng bền vững?

Luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm: sửa đổi thể chế thừa nhận chủ rừng cộng đồng, đào tạo nâng chuẩn đại học cho 80% kiểm lâm viên đến năm 2018, xét xử nghiêm 100% vụ vi phạm hình sự và xây dựng quy ước bảo vệ rừng tại 2.455 làng, thôn, bản nhằm giữ vững độ che phủ 35,5%.

Kết luận

Nghiên cứu về thực hiện pháp luật bảo vệ và phát triển rừng trên địa bàn tỉnh Bắc Giang mang lại 5 kết luận và đóng góp cốt lõi:

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về 4 hình thức thực hiện pháp luật trong quản trị lâm nghiệp cấp địa phương.
• Đánh giá thực chứng bức tranh 3.204 vụ vi phạm và sự suy giảm 11.733 hecta rừng tự nhiên giai đoạn 2005 - 2012.
• Nhận diện chính xác các nguyên nhân kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến việc thực thi lâm luật tại 230 xã phường, thị trấn.
• Đề xuất lộ trình hoàn thiện thể chế và nâng cao năng lực cho 80% đội ngũ kiểm lâm địa bàn trong giai đoạn 2015 - 2020.
• Xác lập mô hình quản lý rừng cộng đồng gắn với xây dựng quy ước tại 2.455 làng, thôn, bản toàn tỉnh.

Trong giai đoạn tiếp theo từ năm 2016 đến năm 2020, các cấp chính quyền và cơ quan quản lý cần khẩn trương đưa các khuyến nghị của luận văn vào đề án hành động thực tế. Hãy liên hệ và tham khảo toàn văn công trình nghiên cứu để tiếp cận hệ thống dữ liệu chi tiết, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành lâm nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ VÀ PHÁT TRIỂN RỪNG 1. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VÀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ VÀ PHÁT TRIỂN RỪNG 1. Khái niệm thực hiện pháp luật Quản lý xã hội bằng pháp luật là phương thức quản lý cơ bản của hầu hết các nhà nước đương đại trên thể giới. Trong xã hội có sự phân chia giai cấp và có nhà nước thì việc bảo đảm cho xã hội có trật tự luôn là điều kiện cho sự tồn tại và phát triển.

Xã hội không có trật tự, ổn định thì tất nhiên các quyền lợi của tổ chức, cá nhân không thể bảo đảm được sự công bằng. Để quản lý xã hội, đòi hỏi mỗi nhà nước phải xây dựng cho được một hệ thống pháp luật hoàn chỉnh nhằm đáp ứng yêu cầu điều chỉnh mọi quan hệ trong đời sống xã hội. Ở Việt Nam, trong công cuộc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, pháp luật ngày càng có vai trò quan trọng thống trị trong đời sống Nhà nước và xã hội. Pháp luật là một công cụ để quản lý xã hội chủ yếu của Nhà nước, song pháp luật chỉ phát huy được vai trò và những giá trị của mình trong việc duy trì trật tự và tạo điều kiện cho xã hội phát triển khi pháp luật được tôn trọng và thực hiện trong cuộc sống.

Như vậy, thực hiện pháp luật là yêu cầu khách quan của xã hội, Nhà nước và từng cá nhân. Khoa học pháp lý xã hội chủ nghĩa phân tích thuộc tính thực hiện pháp luật trong mối quan hệ biện chứng với xây dựng pháp luật, bảo vệ pháp luật khẳng định thực hiện pháp luật là quá trình hoạt động có mục đích làm cho những quy định của pháp luật trở thành hoạt động thực tế của chủ thể pháp luật, là quá trình hiện thực hóa ý chí của nhân dân được thể hiện 9 trong pháp luật thay cho hành vi hợp pháp của chủ thể pháp luật, thực hiện pháp luật là mắt xích quan trọng của pháp chế xã hội chủ nghĩa. Các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác-Lênin nghiên cứu về thực hiện pháp luật đều cho rằng: Thực hiện pháp luật là quá trình tiếp tục ý chí của nhà nước thể hiện trong pháp luật, thực hiện pháp luật là một mắt xích quan trọng của pháp chế xã hội chủ nghĩa. Bởi vì nội dung cốt lõi của pháp chế là sự tuân thủ pháp luật, sự thực hiện pháp luật.

Lênin cho rằng: pháp chế là sự tuân thủ và chấp hành nghiêm chỉnh các đạo luật, vấn đề quan trọng không chỉ thực hiện nghiêm chỉnh các đạo luật, và điều quan trọng là các đạo luật được ban hành đáp ứng đầy đủ các yêu cầu đòi hỏi của xã hội và nguyện vọng của quần chúng nhân dân lao động và vấn đề quan trong nhất là pháp luật ban hành phải được tuân thủ, thực hiện đồng thời pháp luật được ban hành phải có sự thống nhất cao, có như vậy pháp chế mới bảo đảm thực hiện. Nghị quyết số 48 của Bộ Chính trị, khóa IX nêu rõ: Hiệu lực của pháp luật là để góp phần quản lý xã hội, giữ vững ổn định chính trị, phát triển kinh tế quốc gia, hội nhập quốc tế, xây dựng nhà nước trong sạch, mạnh mẽ, thực hiện quyền con người, quyền tự do, dân chủ của công dân, đưa Việt Nam trở thành nước công nghiệp hiện đại vào năm 2020 [4, tr. Để pháp luật phát huy được vai trò của mình thì cần thiết là phải thực hiện pháp luật, có như vậy khi pháp luật được ban hành mới thực sự đi vào cuộc sống. Cho đến nay, có rất nhiều nhà khoa học về luật học đứng trên các bình diện khác nhau nghiên cứu về thực hiện pháp luật và có nhiều cách luận giải vấn đề thực hiện pháp luật như: Quan điểm thứ nhất cho rằng: “Thực hiện pháp luật là một hiện tượng xã hội mang tính quản lý.

Quá trình hoạt động thực hiện pháp luật diễn ra 10 đồng thời và tiếp nối quá trình xây dựng và hoàn thiện pháp luật của nhà nước” [35, tr. Theo quan điểm trên thì xây dựng pháp luật và thực hiện pháp luật là hai dạng hoạt động khác nhau có mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Xây dựng pháp luật là quá trình hoạt động của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền nhằm ban hành pháp luật và không ngừng hoàn thiện hệ thống pháp luật, còn thực hiện pháp luật là trách nhiệm của mọi tổ chức và công dân Việt Nam, người nước ngoài làm việc trên lãnh thổ nước Việt Nam. Quan điểm thứ hai cho rằng: “thực hiện pháp luật là hoạt động có mục đích nhằm thực hiện các quy định của pháp luật, làm cho chúng đi vào cuộc sống, trỏ thành hành vi thực tế hợp pháp của chủ thể pháp luật” [52, tr.

Quan điểm này cho thấy thực hiện pháp luật có thể là hành vi của mỗi cá nhân, cũng có thể là hoạt động của các cơ quan nhà nước, các tổ chức xã hội… Quan điểm thứ ba cho rằng: Thực hiện pháp luật là hành vi hành động hoặc không hành động của con người phù hợp với những quy định của pháp luật. Nói cách khác, tất cả nhũng hoạt động nào của con người, của tổ chức mà thực hiện phù hợp với quy định của pháp luật thì được coi là sự thực hiện thực tế của quy phạm pháp luật [53, tr. Bên cạnh những quan điểm chính thức như hiện nay, có một số nhà khoa học pháp lý tiếp cận về thực hiện pháp luật và đưa ra cách luận giải về thực hiện pháp luật như: PGS.TS Nguyễn Minh Đoan cho rằng: Thực hiện pháp luật trước hết là một trong những hình thức để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của nhà nước. Tất cả các nhà nước để có thể tổ chức, quản lý được xã hội đều bắt buộc phải tiến hành xây dựng pháp luật và ban hành quy phạm pháp luật, nhà nước mong muốn sử dụng pháp luật để điều chỉnh các quan hệ xã hội phục vụ lợi ích và mục đích của nhà nước và xã hội.

Điều đó có thể đạt 11 được khi các quy phạm pháp luật do nhà nước ban hành được các tổ chức và cá nhân trong xã hội thực hiện một cách chính xác, đầy đủ. Do vậy, thực hiện pháp luật là hành vi hợp pháp của các chủ thể pháp luật. Pháp luật được đặt ra để điều chỉnh hành vi của con người, nên việc thực hiện pháp luật phải thể hiện ở dạng hành vi pháp luật của con người. Hành vi có thể là hành động hay không hành động phù hợp với những quy định của pháp luật.

Thực hiện pháp luật được chia ra làm 4 giai đoạn như: Tuân thủ pháp luật, chấp hành pháp luật, sử dụng pháp luật, áp dụng pháp luật. Tóm lại, trong tất cả các quan điểm về thực hiện pháp luật nêu trên đều có những khía cạnh, nhiều ý kiến khác nhau về thực hiện pháp luật. Tuy nhiên, các quan điểm về thực hiện pháp luật đều hội tụ cơ bản về nội dung cốt lõi đó là: Thực hiện pháp luật là quá trình hoạt động có mục đích làm cho những quy định của pháp luật trở thành hiện thực và đi vào cuộc sống, tạo ra cơ sở pháp lý cho hoạt động thực tế của chủ thể pháp luật. Thực hiện pháp luật có thể hiểu rằng các tổ chức và cá nhân là chủ thể của pháp luật khi gặp phải những tình huống mà quy phạm pháp luật đã nêu ra ở phần giả định thì các chủ thể phải tự hành động hoặc không hành động sao cho phù hợp với những quy định của pháp luật.

Từ các quan điểm lý luận trên có thể đi đến khái niệm thực hiện pháp luật như sau: Thực hiện pháp luật là tổng thể các hoạt động có mục đích nhằm hiện thực hóa các quy định của pháp luật, làm cho chúng đi vào cuộc sống, trở thành những hành vi thực tế hợp pháp của các chủ thể pháp luật. Khái niệm, đặc điểm thực hiện pháp luật về bảo vệ rừng và phát triển rừng 1. Khái niệm thực hiện pháp luật về bảo vệ và phát triển rừng Thực hiện pháp luật là một trong những hình thức thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của nhà nước. Tất cả các nhà nước để có thể tổ chức, quản lý 12 được xã hội đều bắt buộc phải xây dựng (ban hành) pháp luật.

Ban hành quy phạm pháp luật nhà nước mong muốn sử dụng chúng để điều chỉnh các quan hệ xã hội phục vụ lợi ích và mục đích của nhà nước và xã hội. Điều đó chỉ có thể đạt được khi các quy phạm pháp luật do nhà nước ban hành được các tổ chức, cá nhân trong xã hội thực hiện một cách chính xác, đầy đủ. Đó chính là yêu cầu và mục đích mà nhà nước đặt ra trong quá trình quản lý xã hội bằng pháp luật, xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Bảo vệ và phát triển rừng là một lĩnh vực của đời sống xã hội, tuy nhiên thực hiện pháp luật về bảo vệ và phát triển rừng là một yêu cầu chung của toàn xã hội.

Để làm rõ khái niệm thực hiện pháp luật về bảo vệ và phát triển rừng trên cơ sở khái niệm chung về thực hiện pháp luật được nêu trên, cần thiết phải tìm hiểu những vấn đề cơ bản về rừng, bảo vệ và phát triển rừng. Khái niệm rừng: Hiện có rất nhiều nhà khoa học về lâm nghiệp, các nhà nghiên cứu về môi trường đưa ra các quan niệm khác nhau về rừng như: Quan niệm thứ nhất: Ủy ban môi trường thế giới cho rằng: rừng là quần xã sinh vật trong đó cây rừng là thành phần chủ yếu và quần xã sinh vật phải có diện tích đủ lớn. Giữa quần xã sinh vật và môi trường, các thành phần trong quần xã sinh vật phải có mối quan hệ mật thiết để đảm bảo khác biệt giữa hoàn cảnh rừng và các hoàn cảnh khác. Quan điểm thứ hai: Rừng là một tổng thể cây gỗ, có mối liên hệ lẫn nhau, nó chiếm một phạm vi không gian nhất định ở mặt đất và trong khí quyển.

Rừng chiếm phần lớn bề mặt trái đất và là một bộ phận của cảnh quan địa lý [35, tr. Quan điểm thứ ba: Rừng là một bộ phận của cảnh quan địa lý, trong đó bao gồm một tổng thể các cây gỗ, cây bụi, cây cỏ, động vật và vi sinh vật. Trong quá trình phát triển của mình chúng có mối quan hệ sinh học và ảnh hưởng lẫn nhau và với hoàn cảnh bên ngoài [35, tr.