Chương 1: Một số vấn đề lý luận về pháp luật phòng, chống xâm hại tình dục trẻ em. Chương 2: Thực trạng pháp luật về phòng, chống xâm hại tình dục trẻ em. Chương 3: Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật và thực hiện pháp luật phòng, chống xâm hại tình dục trẻ em. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁP LUẬT PHÒNG, CHỐNG XÂM HẠI TÌNH DỤC TRẺ EM 1.
Khái niệm trẻ em, xâm hại tình dục trẻ em 1. Khái niệm trẻ em Khái niệm trẻ em đƣợc hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau, dƣới những góc độ khác nhau. Nhƣ trong triết học, trẻ em đƣợc xem xét trong mối quan hệ biện chứng với sự phát triển xã hội nên ở mọi thời đại, tƣơng lai của quốc gia, dân tộc đều tùy thuộc vào việc bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em. Đối với chuyên ngành xã hội học, trẻ em đƣợc xác định là ngƣời có vị thế, vai trò khác với ngƣời lớn, vì vậy, cần đƣợc xã hội quan tâm, tạo điều kiện sinh trƣởng, nuôi dƣỡng, bảo vệ, chăm sóc phát triển thành ngƣời lớn.
Dƣới góc độ pháp lý, trẻ em đƣợc xác định theo độ tuổi và độ tuổi của trẻ em tùy thuộc vào sự quy định của mỗi quốc gia và từng lĩnh vực trẻ em tham gia. Mặc dù còn nhiều cách hiểu khác nhau nhƣng chúng ta có thể thống nhất khái niệm trẻ em nhƣ sau: “Trẻ em là một thuật ngữ nhằm chỉ một nhóm xã hội thuộc về một độ tuổi nhất định trong giai đoạn đầu của sự phát triển con người”. Theo Công ƣớc của Liên Hợp quốc về Quyền trẻ em năm 1989, trẻ em do còn non nớt về trí tuệ và thể lực vì thế cần phải đƣợc bảo vệ và chăm sóc đặc biệt, kể cả sự bảo vệ thích hợp về mặt pháp lý trƣớc cũng nhƣ sau khi ra đời. Ngay tại Điều 1 Công ƣớc Quyền trẻ em đã xác định rõ: “Trong phạm vi của công ước này, trẻ em có nghĩa là người dưới 18 tuổi, trừ trường hợp pháp luật áp dụng với trẻ em quy định tuổi thành niên sớm hơn”.
8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nhƣ vậy, theo Công ƣớc Quyền trẻ em, trẻ em đƣợc xác định là ngƣời dƣới 18 tuổi, trừ khi pháp luật các quốc gia quy định độ tuổi sớm hơn. Các văn bản pháp luật quốc tế khác nhƣ: Quy tắc Bắc Kinh, Hƣớng dẫn Ri át và Quy tắc của Liên hiệp quốc về bảo vệ ngƣời chƣa thành niên bị tƣớc quyền tự do thƣờng sử dụng thuật ngữ ngƣời chƣa thành niên là những ngƣời chƣa đến 18 tuổi. Theo quy định của pháp luật Việt Nam, tại Điều 1 Luật Trẻ em 2016: “Trẻ em là người dưới 16 tuổi”. Nghĩa là không giới hạn trẻ em là công dân Việt Nam, mà đối tƣợng áp dụng của Luật còn bao gồm cả trẻ em là ngƣời nƣớc ngoài cƣ trú tại Việt Nam.
Quy định về tuổi trẻ em trong Luật Trẻ em của Việt Nam đã có độ vênh tới 2 tuổi so với Công ƣớc Quốc tế về Quyền trẻ em. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ khái niệm “trẻ em” theo Luật Trẻ em và khái niệm “ người chưa thành niên” quy định tại các văn bản quy phạm pháp luật khác. Điều 18 BLDS quy định: “Người từ đủ mười tám tuổi trở lên là người thành niên. Người chưa đủ mười tám tuổi là người chưa thành niên”.
Điều 68 BLHS quy định: “Người chưa thành niên phạm tội là người từ đủ mười bốn tuổi đến dưới mười tám tuổi”, Bộ luật lao động quy định: “Người lao động chưa thành niên là người lao động dưới mười tám tuổi”, còn khái niệm trẻ em trong Luật Lao động đƣợc quy định là ngƣời chƣa đủ 15 tuổi; Luật xử lý vi phạm hành chính 2012 quy định: “Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi bị xử phạt hành chính về vi phạm hành chính do cố ý; người từ đủ 16 tuổi trở lên bị xử phạt hành chính về mọi vi phạm hành chính do mình gây ra”, Luật Hôn nhân và gia đình quy định: “trẻ em từ đủ 15 tuổi trở lên có thể tự mình quản lý tài sản riêng hoặc nhờ cha mẹ quản lý”. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nhƣ vậy trong pháp luật chuyên ngành, Việt Nam thừa nhận độ tuổi trẻ em đƣợc pháp luật bảo vệ và chăm sóc là những ngƣời dƣới 16 tuổi. Khái niệm này phần nào có thể bao hàm đƣợc cả khái niệm trẻ em của Công ƣớc và của các ngành luật thuộc hệ thống pháp luật quốc gia. Tùy thuộc vào quan hệ pháp luật mà trẻ em tham gia, độ tuổi chịu trách nhiệm của trẻ em có khác nhau, nhƣng pháp luật Việt Nam luôn bảo vệ quyền của trẻ em từ mọi hành vi xâm phạm.
Khái niệm xâm hại tình dục trẻ em Theo từ điển tiếng Việt, Nhà xuất bản Đà Nẵng “tình dục là nhu cầu tự nhiên của con người về quan hệ tính giao” và “xâm hại là xâm phạm đến khiến cho bị tổn hại”. Do vậy, xâm hại tình dục trẻ em là xâm phạm, động chạm đến quyền tự do, nhu cầu phát triển tự nhiên của trẻ em về quan hệ tính giao, xâm phạm đến thân thể, sức khỏe, nhân phẩm và danh dự của trẻ. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) định nghĩa xâm hại tình dục trẻ em nhƣ sau: Xâm hại tình dục trẻ em là việc lôi kéo trẻ em tham gia vào các hoạt động tình dục mà trẻ em đó không hiểu một cách đầy đủ, không có khả năng quyết định ƣng thuận một cách có hiểu biết, hoặc hành động đó là trái pháp luật hoặc trái quy tắc xã hội. Xâm hại tình dục trẻ em là hành động diễn ra giữa một trẻ em với một ngƣời trƣởng thành hoặc với một trẻ em khác mà do độ tuổi và mức độ phát triển, ngƣời này có mối quan hệ trách nhiệm, tin tƣởng hoặc quyền hành với trẻ, và hành động gây ra nhằm thỏa mãn nhu cầu của ngƣời đó.
Theo Luật Trẻ em 2016: Xâm hại tình dục trẻ em là việc dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực, ép buộc, lôi kéo, dụ dỗ trẻ em tham gia vào các hành vi liên quan 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đến tình dục, bao gồm hiếp dâm, cƣỡng dâm, giao cấu, dâm ô với trẻ em và sử dụng trẻ em vào mục đích mại dâm, khiêu dâm dƣới mọi hình thức. Trẻ có thể bị xâm hại tình dục dƣới nhiều hình thức khác nhau trong đó phổ biến là xâm hại bằng cách đụng chạm và không đụng chạm. Xâm hại tình dục trẻ em bằng cách đụng chạm bộc lộ qua một số hành vi nhƣ hôn hít hoặc ôm trẻ theo kiểu tình dục, sờ mó vào bộ phận sinh dục của trẻ, hoặc bắt trẻ sờ mó vào bộ phận sinh dục của ngƣời lớn hoặc của một đứa trẻ lớn hơn, ép trẻ thực hiện hành vi mại dâm… Xâm hại tình dục trẻ em bằng cách không đụng chạm là những hành vi nhƣ dùng lời nói hoặc tranh ảnh khiêu dâm để làm cho trẻ sốc, làm cho trẻ hƣng phấn tình dục hoặc làm cho trẻ quen với tình dục, cho trẻ nghe hoặc nhìn những cảnh tình dục, bắt trẻ đứng ngồi theo tƣ thế gợi dục để chụp ảnh (khiêu dâm), hoặc cho trẻ xem sách báo khiêu dâm… Hầu hết những ngƣời xâm hại tình dục là nam giới. Và hầu hết các trẻ bị xâm hại bởi ngƣời quen biết, nhƣ họ hàng, bạn của gia đình, hoặc hàng xóm.
Hành vi xâm hại hiếm khi đƣợc thực hiện bởi một ngƣời lạ. Đôi khi việc xâm hại này diễn ra trong một thời gian dài, thậm chí kéo dài nhiều năm. Không phải tất cả những ngƣời xâm hại tình dục trẻ em đều dùng bạo lực. Đôi khi họ lợi dụng sự tin tƣởng hoặc sự ảnh hƣởng của mình để bắt trẻ thực hiện hành vi tình dục.
Họ cũng có thể thuyết phục hoặc dùng “lòng tốt”, sự đe doạ và bắt nạt hoặc cho quà hoặc bao ăn uống. Cho dù ngƣời ta sử dụng bạo lực, sự đe doạ hay “lòng tốt” để bắt trẻ thực hiện hành vi tình dục thì kết quả của việc xâm hại này vẫn sẽ gây tổn thƣơng cho trẻ. Những yếu tố tác động đến xâm hại tình dục trẻ em 1. Các yếu tố khách quan Về môi trường gia đình, phần lớn các gia đình Việt Nam chƣa có thói 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quen dạy trẻ về giới tính, coi đây là vấn đề cấm kỵ từ đó, dẫn tới các em thiếu hiểu biết về đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi, về kiến thức, kỹ năng phòng tránh xâm hại tình dục.
Hơn nữa đó là nhận thức của các cha mẹ về xâm hại tình dục trẻ em còn rất nhiều hạn chế. Nhiều cha mẹ chƣa hề có khái niệm nào về ấu dâm. Họ chỉ nghĩ ấu dâm có nghĩa là phải có quan hệ tình dục, phải là hãm hiếp trẻ em. Đa phần các bậc phụ huynh mới chỉ dừng lại ở việc cấm đoán trẻ, thậm chí không cho con nhìn thấy những gì có thể xảy ra nó nhƣ thế nào; nhiều bậc cha mẹ vẫn còn e ngại, thậm chí không dạy trẻ biết đƣợc những bộ phận nào trên cơ thể mà ngƣời khác không đƣợc động vào, khiến trẻ thiếu các kỹ năng nhƣ kỹ năng phòng tránh, kỹ năng tự vệ hay kỹ năng phản kháng để chống lại các hành vi lạm dụng.
Về môi trường giáo dục, hiện tại các trƣờng học chƣa thực sự chú trọng đến việc tƣ vấn tâm lý học đƣờng, giáo dục giới tính. Tất cả những gì các trƣờng đang làm hiện nay mới chỉ là lý thuyết về phòng chống xâm hại tình dục. Thậm chí nhiều trƣờng còn coi đó là một học trình bộ môn mà không phải thi nên học cho xong, dạy cho xong. Nhiều trƣờng ý thức hơn, có mời các chuyên gia về nói chuyện với học sinh của trƣờng nhƣng nó vẫn chỉ mang tính ngắn hạn, vội vàng và chƣa thực sự sâu sát hơn.
Bên cạnh đó, gia đình và nhà trƣờng chƣa làm tốt công tác tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức cho các em về những vấn đề liên quan đến giới tính, tâm sinh lý lứa tuổi cũng nhƣ những kỹ năng để phòng tránh xâm hại tình dục, nên khi gặp phải những tình huống phát sinh trên thực tế, bản thân các em không biết cách xử lý và giải quyết phù hợp, từ đó dẫn đến những hệ quả không mong muốn. Về môi trường kinh tế, văn hóa, xã hội, kinh tế Việt Nam đang trên đà phát triển, đời sống ngƣời dân đƣợc nâng lên.