Chương 1 NỘI DUNG PHẦN LÝ LUẬN CHUNG VỀ CÁC QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 2015 SỬA ĐỔI BỔ SUNG NĂM 2017 VỀ CÁC TỘI XÂM HẠI TÌNH DỤC TRẺ EM 1. Quan điểm và đặc trưng của các tội xâm hại tình dục trẻ em. Khái niệm “Trẻ em” ở mỗi quốc gia, vùng lãnh thổ trên thế giới là không giống nhau; do ảnh hưởng từ các yếu tố địa lý, ngôn ngữ, văn hóa, thể chế nhà nước, hệ thống pháp luật…khác nhau, nên mỗi quốc gia đều có những quy định, định nghĩa, khái niệm khác nhau. Từ điển tiếng Việt không đưa ra định nghĩa về “Trẻ em” mà chỉ mô tả chung, không rõ ràng cụ thể, trẻ em là “Trẻ nhỏ nói chung”, trong Từ điển bách khoa toàn thư Wikipedia định nghĩa trẻ em là một con người ở giữa giai đoạn từ khi sinh ra và sống đến tuổi dậy thì.
Luật trẻ em Việt Nam chỉ căn cứ vào độ tuổi và đưa ra quy định: “Trẻ em là người dưới mười sáu tuổi”. Quyền trẻ em cũng được thể chế hóa trong nhiều bộ luật và các luật, mà tập trung là ở Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em năm 2004, Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 và trong Hiến pháp năm 2013. Đặc biệt, các quyền trẻ em được quy định trực tiếp tại khoản 1, Luật Trẻ em được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua ngày 05 tháng 4 năm 2016. Trong các quy định của Hiến pháp Việt Nam qua các thời kỳ có thay đổi, bổ sung nội dung khác nhau, tuy nhiên, các quyền lợi có tác động, chi phối đến đối tượng là trẻ em đều được Quốc hội cân nhắc, xem xét để phù hợp với từng giai đoạn, từng thời kỳ phát triển của đất nước.
Theo đó, trong Hiến pháp năm 2013, quyền trẻ em được quy định: “Nhà nước bảo hộ hôn nhân và gia đình, bảo hộ quyền lợi của người mẹ và trẻ em"2. “Trẻ em được Nhà nước, gia đình và xã hội bảo vệ, chăm sóc và giáo dục; được 2 Khoản 2 Điều 36 Hiến pháp nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam năm 2013. 6 tham gia vào các vấn đề về trẻ em. Nghiêm cấm xâm hại, hành hạ, ngược đãi, bỏ mặc, lạm dụng, bóc lột sức lao động và những hành vi khác vi phạm quyền trẻ em.”3 Trẻ em là người đang ở trong giai đoạn đầu phát triển, trong gia đoạn học tập, tiếp thu kiến thức nên khả năng xử lý các sự việc phát sinh trong cuộc sống còn chưa chuẩn mực, do vậy pháp luật quy định họ không phải chịu trách nhiệm hình sự về các tội ít nghiêm trọng và nghiêm trọng.
Tùy thuộc vào các mối quan hệ pháp luật mà trẻ em tham gia, độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự của trẻ em được hạn chế và pháp luật Việt Nam luôn bảo vệ quyền trẻ em trước mọi hành vi xâm hại. Định nghĩa tội phạm Theo quy định tại Bộ luật Hình sự năm 2015 sửa đổi bổ sung năm 2017 thì bộ luật này có chức năng bảo vệ thể chế chính trị quốc gia, các quyền cơ bản của công dân, dân tộc, các hành vi vi phạm điều luật này đều bị nhà nước chế tài xử lý nhằm bảo vệ trật tự kỷ cương của xã hội. Để thực hiện nhiệm vụ đó, khái niệm tội phạm được Bộ luật Hình sự sửa đổi như sau: “Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự hoặc pháp nhân thương mại thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hóa, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm quyền con người, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa mà theo quy định của Bộ luật này phải bị xử lý hình sự.”4 3 Điều 37 Hiến pháp 2013. 4 Điều 8 Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi bổ sung năm 2017 7 Đối với độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự, Bộ luật hình sự quy định “Người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm, trừ những tội phạm mà Bộ luật này có quy định khác.
Khái niệm tội xâm hại tình dục con người. Từ khi xuất hiện nhà nước và pháp luật, đời sống xã hội luôn luôn được điều hành và quản lý bằng pháp luật. Trong nhà nước pháp quyền, pháp luật là tối thượng, con người sống và hoạt động theo quy định của Hiến pháp và pháp luật, con người được pháp luật bảo vệ và phải chịu trách nhiệm trước pháp luật. Bảo vệ quyền con người là chức năng cơ bản của nhà nước và pháp luật, phản ánh tính nhân văn của nhà nước pháp quyền trong xã hội hiện đại.
Để bảo vệ quyền này luật quy định: “Mọi người có quyền bất khả xâm phạm về thân thể, được pháp luật bảo hộ về sức khỏe, danh dự và nhân phẩm, không bị tra tấn, bạo lực, truy bức, nhục hình hay bất kỳ hình thực đối xử nào khác xâm phạm thân thể, sức khỏe, xúc phạm danh dự, nhân phẩm.”6 “Các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con người là những hành vi nguy hiểm cho con người được quy định trong Bộ luật hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự và đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý.”7 Để đảm bảo và thực hiện các quyền con người, quyền công dân cơ bản được Hiến pháp thừa nhận và bảo hộ, để cụ thể hóa quyền này tại Chương XIV Các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con người của Bộ luật Hình sự sửa đổi 2017 từ Điều 123 đến Điều 156. Đây là cơ sở quan trọng để các cơ quan nhà nước và toàn xã hội bảo vệ tốt các quyền con người, quyền cơ bản của công dân. Các tội phạm được quy định bằng các nội dung cụ thể, rõ ràng dễ nhận biết, phần các chế tài hình phạt tương ứng với từng hành vi 5 Điều 12 Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi bổ sung năm 2017. 6 Điều 20 Hiến pháp năm 2013.
7 Giáo trình Luật hình sự Việt Nam (Phần chung). Tác giả Võ Khánh Vinh (2014), NXB Khoa hoc xã hội, Hà Nội 8 Do sức khoẻ tình dục cũng là một loại quyền con người quan trọng nên có thể hiểu tội xâm hại tình dục con người là những hành vi nguy hiểm cho xã hội do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý xâm hại đến quyền bất khả xâm phạm về tình dục của nạn nhân, xâm phạm đến quyền bảo hộ của nhà nước về sức khỏe tình dục và quyền được tôn trọng về nhân phẩm, danh dự của mỗi con người, không phân biệt dân tộc, tôn giáo, quốc tịch, người có tình trạng khuyết tật. Định nghĩa tội phạm xâm phạm tình dục Xâm hại tình dục trẻ em là hành vi liên quan đến tình dục, theo đó, một người trưởng thành hoặc một nhóm người dùng các thủ đoạn dụ dỗ, mua chuộc hay cưỡng ép, đe dọa trẻ em nhằm thoả mãn nhu cầu tình dục. Xâm hại tình dục trẻ em có thể xảy ra ở bất kì ở đâu, không phụ thuộc vào quốc gia, nền văn hóa, chủng tộc, tôn giáo, thể chế nào.
Hành vi xâm hại tình dục đối với trẻ không chỉ gây tổn thương và những hậu quả nặng nề về cơ thể mà còn có thể ảnh hưởng tinh thần đến các trẻ em. “Những hậu quả lâu dài của xâm hại tình dục ở trẻ em biểu hiện từ nhẹ cho đến những rối loạn rất nặng nề không chỉ liên quan đến sức khỏe sinh sản mà còn liên quan đến khả năng học tập, vui chơi, khả năng hòa nhập gia đình và xã hội cũng như đối với sức khỏe tâm thần của trẻ.”8 Hành vi đặc trưng chính yếu của xâm hại tình dục trẻ em có thể thay đổi từ việc sờ, bóp bộ phận sinh dục của trẻ, thủ dâm, tiếp xúc miệng với bộ phận sinh dục (khẩu dâm), giao hợp bằng ngón tay, ngón chân và cao hơn là giao hợp qua đường sinh dục hoặc hậu môn bằng dương vật hoặc các công cụ giả. Các tội phạm xâm hại tình dục ở trẻ em thì ngoài các hành vi đụng chạm trực tiếp thì còn bao gồm cả nhưng hành vi không đụng chạm như phô diễn hình ảnh ấu dâm, hình ảnh quan hệ tình dục, rình xem trẻ em trong nhà vệ sinh.org/wiki/L%E1%BA%A1m_d%E1%BB%A5ng_t%C3%ACnh_d%E1%BB%A5c_tr%E 1%BA%BB_emvi.org, “Lạm dụng tình dục trẻ em”, 7/7/2018 9 Kẻ phạm tội có nhiều thủ đoạn, phương pháp, mục đích thực hiện tội phạm, tuy nhiên có thể hiểu tội xâm hại tình dục trẻ em bao gồm lạm dụng tình dục trẻ em và bóc lột tình dục trẻ em: Lạm dụng tình dục trẻ em là sử dụng trẻ em để thỏa mãn nhu cầu tình dục của một người hoặc một nhóm người trưởng thành, không nhằm mục đích vì lợi ích vật chất. Lạm dụng tình dục trẻ em trong thực tiển phong phú, đa dạng về các hành vi phạm tội, có thể chia ra làm hai dạng là dạng thông thường và dạng phi thông thường.
Bóc lột tình dục trẻ em là các trường hợp người đã thành niên lợi dụng trẻ em nhằm đạt được các dục vọng đê hèn trong đó có gắn liền với các thỏa thuận trao đổi về kinh tế. Bóc lột tình dục trẻ em phổ biến ở các dạng mại dâm trẻ em, mua bán trẻ em nhằm mục đích mại dâm, khiêu dâm, sử dụng hình ảnh khiêu dâm của trẻ em làm mục đích kinh doanh, do đó trẻ em dễ bị tổn hại về tinh thần và thể chất, ảnh hưởng đến quá trình phát triển toàn diện nếu trẻ bị xâm hại tình dục, không những thế mà những tác động này còn ảnh hưởng lâu dài, trở thành nổi ám ảnh trong tuổi thơ của trẻ đến khi trưởng thành. Trẻ em cần được chăm sóc đặc biệt hơn khi bị rơi vào những hoàn cảnh đó, không chỉ xuất phát từ quan điểm bảo vệ trẻ em là bảo vệ tương lai của đất nước, bảo vệ những người kế tục giống nòi, bảo vệ những người không có khả năng tự vệ nên có thể nói phạm tội đối với trẻ em nói chung và phạm tội tình dục trẻ em luôn luôn là hành vi phạm tội nghiêm trọng.