Pháp luật về bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư cá nhân trên thị trường chứng khoán tại việt nam

Tìm hiểu pháp luật bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư cá nhân trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Cập nhật quy định, biện pháp, và giải pháp hiệu quả nhất.

• Tác giả: Đỗ Thảo Nhi
• Người hướng dẫn: PGS. TS Lê Thị Thanh
• Trường học: Trường Đại học Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Pháp Luật Về Bảo Vệ Quyền Và Lợi Ích Hợp Pháp Của Nhà Đầu Tư Cá Nhân Trên Thị Trường Chứng Khoán Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Thị Trường Chứng Khoán Việt Nam Bảo Vệ Nhà Đầu Tư

Thị trường chứng khoán đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế, tạo điều kiện cho việc giao dịch các sản phẩm tài chính. Chứng khoán, theo Luật Chứng khoán năm 2019, bao gồm cổ phiếu, chứng chỉ quỹ, trái phiếu, và các công cụ phái sinh khác. Nhà đầu tư, đặc biệt là nhà đầu tư cá nhân, là một trong những chủ thể quan trọng nhất. Tuy nhiên, thị trường chứng khoán cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro như gian lận, thao túng giá, và giao dịch nội gián. Do đó, bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư cá nhân là vô cùng cần thiết. Theo Đỗ Thảo Nhi trong luận văn Thạc Sĩ luật học năm 2024, 'bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư cá nhân trên thị trường chứng khoán là một yêu cầu cấp bách'.

1.1. Vai Trò Của Thị Trường Chứng Khoán Trong Nền Kinh Tế

Thị trường chứng khoán không chỉ là nơi giao dịch mà còn là kênh huy động vốn quan trọng cho doanh nghiệp. Nó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo ra cơ hội đầu tư và việc làm. Tuy nhiên, để thị trường phát triển bền vững, cần có sự minh bạch, công bằng và quy định pháp luật rõ ràng.

1.2. Nhà Đầu Tư Cá Nhân Chủ Thể Quan Trọng Trên Thị Trường

Nhà đầu tư cá nhân chiếm phần lớn số lượng tài khoản trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Sự tham gia của họ góp phần làm tăng tính thanh khoản và hiệu quả của thị trường. Tuy nhiên, họ cũng là đối tượng dễ bị tổn thương do thiếu thông tin và kinh nghiệm. Số lượng tài khoản mở mới tăng liên tục, đến cuối tháng 9 năm 2023 đã đạt hơn 7,8 triệu tài khoản, tăng 13,4% so với cuối năm 2022. Chính vì vậy mà nhà đầu tư cá nhân được coi là một trong những chủ thể quan trọng nhất trên thị trường chứng khoán.

1.3. Rủi Ro Tiềm Ẩn Và Sự Cần Thiết Của Bảo Vệ Quyền Lợi

Thị trường chứng khoán chứa đựng nhiều rủi ro, từ biến động giá đến các hành vi gian lận. Nhà đầu tư cá nhân cần được bảo vệ trước những rủi ro này thông qua hệ thống pháp lý chứng khoán và các biện pháp giám sát hiệu quả. Cần có một hệ thống pháp luật hoàn thiện để đảm bảo tính minh bạch, công bằng và bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư. Theo tài liệu gốc, 'hệ thống pháp luật về chứng khoán chưa hoàn thiện, chưa bảo vệ đầy đủ được quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư'. Do đó, bảo vệ nhà đầu tư cá nhân là vô cùng quan trọng để duy trì sự ổn định và phát triển của thị trường.

II. Thách Thức Pháp Lý Bảo Vệ Quyền Lợi Nhà Đầu Tư Cá Nhân

Hệ thống pháp lý chứng khoán Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư cá nhân. Các quy định hiện hành còn nhiều kẽ hở, chưa đủ sức răn đe các hành vi vi phạm. Bên cạnh đó, việc thực thi pháp luật còn nhiều hạn chế, khiến cho nhà đầu tư khó khăn trong việc bảo vệ quyền lợi của mình. Các hành vi kiếm lời không chính đáng như gian lận, đầu cơ, lan truyền thông tin không chính xác hay công bố các thông tin sai lệch về doanh nghiệp,. Những hành vi tiêu cực này có thể gây ảnh hưởng lớn đến quyền lợi hợp pháp của các nhà đầu tư.

2.1. Kẽ Hở Trong Quy Định Pháp Luật Chứng Khoán Hiện Hành

Luật Chứng khoán và các văn bản hướng dẫn thi hành vẫn còn nhiều điểm chưa rõ ràng, tạo điều kiện cho các hành vi lách luật. Cần có sự rà soát, sửa đổi để khắc phục những kẽ hở này và đảm bảo tính minh bạch, công bằng. Chẳng hạn, các quy định về thao túng giá chứng khoán và giao dịch nội gián cần được cụ thể hóa hơn.

2.2. Hạn Chế Trong Thực Thi Pháp Luật Tính Răn Đe Còn Thấp

Việc phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm trên thị trường chứng khoán còn chậm trễ, chưa đủ sức răn đe. Cần nâng cao năng lực giám sát và điều tra của các cơ quan chức năng, đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế để phòng chống các hành vi vi phạm xuyên quốc gia. Các biện pháp xử lý vi phạm đối với chủ thể vi phạm pháp luật cần được tăng cường. Từ đó nâng cao tính răn đe để tránh các vi phạm tương tự.

2.3. Khó Khăn Trong Tiếp Cận Thông Tin Và Pháp Lý Cho Nhà Đầu Tư

Nhiều nhà đầu tư cá nhân, đặc biệt là những người mới tham gia thị trường, gặp khó khăn trong việc tiếp cận thông tin và kiến thức pháp lý. Cần có các chương trình đào tạo, tư vấn miễn phí để nâng cao nhận thức và năng lực cho nhà đầu tư. Nâng cao kiến thức cho nhà đầu tư là một yếu tố then chốt để họ có thể tự bảo vệ quyền lợi của mình.

III. Hướng Dẫn Giải Pháp Pháp Lý Bảo Vệ Nhà Đầu Tư Cá Nhân

Để bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư cá nhân hiệu quả, cần có các giải pháp pháp lý toàn diện. Các giải pháp này bao gồm hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao năng lực thực thi, tăng cường minh bạch thông tin, và thúc đẩy giáo dục tài chính. Cần có một hệ thống cơ chế bảo vệ nhà đầu tư linh hoạt và hiệu quả, bao gồm cả cơ chế giải quyết tranh chấp nhanh chóng và công bằng.

3.1. Hoàn Thiện Pháp Luật Sửa Đổi Bổ Sung Quy Định Hiện Hành

Cần rà soát và sửa đổi Luật Chứng khoán và các văn bản liên quan để khắc phục những kẽ hở, đảm bảo tính minh bạch và công bằng. Các quy định về gian lận chứng khoán, thao túng giá, giao dịch nội gián cần được cụ thể hóa hơn. Các chế tài xử phạt cũng cần được tăng cường để có tính răn đe cao hơn.

3.2. Nâng Cao Năng Lực Thực Thi Giám Sát Và Điều Tra Hiệu Quả

Các cơ quan chức năng cần được trang bị đầy đủ nguồn lực và công cụ để giám sát và điều tra các hành vi vi phạm trên thị trường chứng khoán. Cần tăng cường hợp tác giữa các cơ quan chức năng để phát hiện và xử lý các vụ việc phức tạp. Nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ thực thi pháp luật cũng là một yếu tố quan trọng. Các biện pháp xử lý vi phạm đối với chủ thể vi phạm pháp luật cần được tăng cường. Từ đó nâng cao tính răn đe để tránh các vi phạm tương tự.

3.3. Minh Bạch Thông Tin Công Khai Kịp Thời Chính Xác

Các công ty niêm yết cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về công bố thông tin. Thông tin cần được công khai đầy đủ, kịp thời và chính xác để nhà đầu tư có thể đưa ra quyết định đầu tư sáng suốt. Minh bạch thông tin chứng khoán là yếu tố then chốt để tạo niềm tin cho nhà đầu tư và đảm bảo tính hiệu quả của thị trường.

IV. Phương Pháp Giải Quyết Tranh Chấp Chứng Khoán Bảo Vệ Quyền Lợi

Khi quyền lợi nhà đầu tư cá nhân bị xâm phạm, cần có cơ chế giải quyết tranh chấp chứng khoán hiệu quả. Các phương thức giải quyết tranh chấp bao gồm thương lượng, hòa giải, trọng tài và tòa án. Cần tạo điều kiện thuận lợi để nhà đầu tư có thể tiếp cận các phương thức này một cách dễ dàng và nhanh chóng.

4.1. Thương Lượng Và Hòa Giải Giải Pháp Thân Thiện Nhanh Chóng

Thương lượng và hòa giải là những phương thức giải quyết tranh chấp ít tốn kém và nhanh chóng. Các bên có thể tự thỏa thuận hoặc nhờ đến sự giúp đỡ của một bên thứ ba để tìm ra giải pháp chung. Việc khuyến khích sử dụng các phương thức này có thể giúp giảm tải cho hệ thống tòa án. Ưu tiên giải quyết tranh chấp chứng khoán bằng thương lượng hòa giải là một phương pháp tiết kiệm thời gian và chi phí, đồng thời giúp các bên duy trì quan hệ hợp tác.

4.2. Trọng Tài Thương Mại Ưu Điểm Về Tính Linh Hoạt Và Bảo Mật

Trọng tài thương mại là một phương thức giải quyết tranh chấp có tính linh hoạt cao, cho phép các bên tự lựa chọn trọng tài viên và quy tắc tố tụng. Quyết định của trọng tài có giá trị ràng buộc pháp lý và được thi hành như bản án của tòa án. Phương pháp này đặc biệt phù hợp với các tranh chấp phức tạp, đòi hỏi chuyên môn cao. So với tòa án, trọng tài có ưu điểm về tính bảo mật và thời gian giải quyết nhanh hơn.

4.3. Tòa Án Giải Pháp Cuối Cùng Khi Các Bên Không Thể Thỏa Thuận

Tòa án là cơ quan có thẩm quyền giải quyết tranh chấp cuối cùng khi các bên không thể thỏa thuận được với nhau. Thủ tục tố tụng tại tòa án thường phức tạp và tốn kém hơn so với các phương thức khác. Tuy nhiên, bản án của tòa án có giá trị cưỡng chế thi hành, đảm bảo quyền lợi của các bên. Hệ thống pháp luật về chứng khoán cần được xây dựng sao cho việc khởi kiện tại tòa án trở nên dễ dàng và hiệu quả hơn cho nhà đầu tư.

V. Nghiên Cứu Thực Tiễn Đánh Giá Hiệu Quả Bảo Vệ Nhà Đầu Tư

Cần có các nghiên cứu thực tiễn để đánh giá hiệu quả của các quy định pháp luật và biện pháp bảo vệ nhà đầu tư cá nhân trên thị trường chứng khoán. Các nghiên cứu này có thể tập trung vào việc khảo sát ý kiến của nhà đầu tư, phân tích dữ liệu giao dịch, hoặc đánh giá tác động của các chính sách mới. Dựa trên kết quả nghiên cứu, có thể đề xuất các giải pháp cải thiện hệ thống pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi.

5.1. Khảo Sát Ý Kiến Của Nhà Đầu Tư Về Mức Độ Bảo Vệ

Việc khảo sát ý kiến của nhà đầu tư là một phương pháp quan trọng để đánh giá mức độ hiệu quả của các quy định pháp luật và biện pháp bảo vệ. Khảo sát có thể tập trung vào các vấn đề như mức độ hài lòng của nhà đầu tư với hệ thống pháp luật, khả năng tiếp cận thông tin và kiến thức pháp lý, và kinh nghiệm giải quyết tranh chấp. Dựa trên kết quả khảo sát, có thể đưa ra các khuyến nghị để cải thiện hệ thống pháp luật và nâng cao hiệu quả bảo vệ nhà đầu tư.

5.2. Phân Tích Dữ Liệu Giao Dịch Phát Hiện Hành Vi Bất Thường

Phân tích dữ liệu giao dịch là một công cụ hữu hiệu để phát hiện các hành vi bất thường trên thị trường chứng khoán, như thao túng giá, giao dịch nội gián. Các cơ quan chức năng có thể sử dụng các kỹ thuật phân tích dữ liệu để xác định các giao dịch đáng ngờ và tiến hành điều tra. Phân tích dữ liệu giao dịch là một phần quan trọng của công tác giám sát thị trường và bảo vệ nhà đầu tư.

5.3. Đánh Giá Tác Động Của Chính Sách Đo Lường Hiệu Quả

Trước khi ban hành một chính sách mới liên quan đến thị trường chứng khoán, cần có đánh giá tác động để dự báo những ảnh hưởng của chính sách đó đến nhà đầu tư và thị trường. Sau khi chính sách được ban hành, cần có đánh giá hiệu quả để đo lường mức độ thành công của chính sách trong việc đạt được các mục tiêu đề ra. Đánh giá tác động và hiệu quả chính sách là một phần quan trọng của quá trình xây dựng và thực thi pháp luật.

VI. Tương Lai Bảo Vệ Quyền Lợi Phát Triển Bền Vững Thị Trường

Bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư cá nhân là yếu tố then chốt để phát triển bền vững thị trường chứng khoán Việt Nam. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, tổ chức tự quản, và nhà đầu tư để xây dựng một thị trường minh bạch, công bằng, và hiệu quả. Việc nâng cao nhận thức và năng lực cho nhà đầu tư cũng là một yếu tố quan trọng. Các chính sách bảo vệ nhà đầu tư cần phù hợp với sự phát triển của thị trường.

6.1. Vai Trò Của Cơ Quan Quản Lý Giám Sát Và Điều Tiết

Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc giám sát và điều tiết thị trường chứng khoán. Ủy ban cần đảm bảo rằng các quy định pháp luật được thực thi nghiêm túc và các hành vi vi phạm bị xử lý kịp thời. Ủy ban cũng cần chủ động phối hợp với các cơ quan khác để phát hiện và ngăn chặn các rủi ro tiềm ẩn trên thị trường. Vai trò của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước là then chốt trong việc bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư.

6.2. Tổ Chức Tự Quản Nâng Cao Đạo Đức Nghề Nghiệp

Các tổ chức tự quản, như Hiệp hội Kinh doanh Chứng khoán, có vai trò quan trọng trong việc nâng cao đạo đức nghề nghiệp của các thành viên. Các tổ chức này cần xây dựng các quy tắc ứng xử và giám sát việc tuân thủ của các thành viên. Việc nâng cao đạo đức nghề nghiệp sẽ góp phần xây dựng một thị trường chứng khoán minh bạch và công bằng. Đạo đức nghề nghiệp trong chứng khoán có vai trò then chốt để đảm bảo sự tin tưởng của nhà đầu tư.

6.3. Giáo Dục Tài Chính Nâng Cao Năng Lực Cho Nhà Đầu Tư

Nâng cao kiến thức và kỹ năng tài chính cho nhà đầu tư là một yếu tố quan trọng để bảo vệ quyền lợi của họ. Các chương trình giáo dục tài chính cần cung cấp cho nhà đầu tư những kiến thức cơ bản về thị trường chứng khoán, các loại rủi ro, và các biện pháp phòng ngừa. Nâng cao kiến thức và kỹ năng tài chính sẽ giúp nhà đầu tư đưa ra các quyết định đầu tư sáng suốt và giảm thiểu rủi ro. Nâng cao kiến thức cho nhà đầu tư là một yếu tố quan trọng để họ tự bảo vệ mình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN VỀ BẢO VỆ QUYỀN VÀ LỢI ÍCH HỢP PHÁP CỦA NHÀ ĐẦU TƯ CÁ NHÂN TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VÀ PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH 1. Khái quát về bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư cá nhân trên thị trường chứng khoán 1. Thị trường chứng khoán và nhà đầu tư cá nhân trên thị trường chứng khoán Thị trường chứng khoán hiểu cơ bản là nơi mà người mua và người bán có tương tác với nhau, tạo điều kiện cho việc trao đổi và giao dịch các sản phẩm tài chính. Có nhiều loại thị trường khác nhau và mỗi loại thị trường sẽ tương ứng với các sản phẩm hàng hóa nhất định.

Chứng khoán được coi là một dạng hàng hóa có giá trị đặc biệt vì nó không thể hiện giá trị sử dụng trực tiếp. Khi một nhà đầu tư mua chứng khoán, họ không mua một sản phẩm dùng trực tiếp mà là một tài sản có khả năng mua bán trên thị trường với nhiều mức giá khác nhau. Để định giá chứng khoán, người mua phải dựa vào các thông tin liên quan đến tổ chức phát hành chứng khoán và tình hình thị trường thay vì dựa vào các giác quan thông thường như đối với các loại hàng hóa khác. Theo định nghĩa trong Luật Chứng khoán năm 2019, "Chứng khoán" bao gồm các tài sản như cổ phiếu, chứng chỉ quỹ, chứng khoán phái sinh, trái phiếu, chứng quyền, chứng quyền có bảo đảm, quyền mua cổ phần, và chứng chỉ lưu ký [19, Điều 4, Khoản 1].

Những loại tài sản này chung một đặc điểm đều là bằng chứng xác nhận quyền sở hữu hợp pháp của nhà đầu tư đối với tài sản của doanh nghiệp hoặc tổ chức phát hành. Về nguồn gốc của thị trường chứng khoán ra đời mang tính tự phát và xuất phát từ nhu cầu về trao đổi hàng hóa giữa các chủ thể trong xã hội. Vào giữa thế kỷ XV, ở phương Tây, các thương gia thường tụ tập lại các trung tâm thành phố để tiến hành trao đổi và mua bán hàng hóa [28]. Ban đầu, điều này chỉ là hoạt động của một nhóm nhỏ, nhưng sau đó dần trở thành một "thị trường" riêng biệt với những quy tắc nhất định.

Thông thường, thị trường chứng khoán được hiểu là nơi gặp gỡ giữa 8 những người có nhu cầu về vốn và những người có vốn nhàn rỗi muốn đầu tư thông qua việc trao đổi và giao dịch các loại chứng khoán. Các giao dịch này được thực hiện qua các phương thức giao dịch nhất định. Có nhiều dạng thị trường chứng khoán được phân loại dựa trên cách tổ chức, bao gồm: thị trường chứng khoán tập trung, thị trường chứng khoán phi tập trung và thị trường chứng khoán tự do. Thị trường chứng khoán tập trung là nơi mà giao dịch mua bán chứng khoán diễn ra một cách có tổ chức tại một địa điểm xác định, hay còn được biết đến là sàn giao dịch chứng khoán.

Trong thị trường này, các thành viên tham gia thực hiện giao dịch với các chứng khoán được niêm yết do Sở Giao dịch hoặc Trung tâm Giao dịch Chứng khoán tổ chức. Những tổ chức này không sở hữu chứng khoán, mà chỉ cung cấp dịch vụ kỹ thuật và tạo điều kiện cho hoạt động giao dịch, đồng thời giám sát để đảm bảo sàn giao dịch tuân thủ quy định pháp luật. Trái ngược với thị trường chứng khoán tập trung, thị trường chứng khoán phi tập trung là nơi mua bán chứng khoán diễn ra bên ngoài các sàn giao dịch chứng khoán chính thức. Trên thị trường này, việc giao dịch không phụ thuộc vào thời gian biểu cụ thể hoặc các thủ tục nhất định, mà thường được thực hiện thông qua thỏa thuận giữa bên mua và bán.

Chứng khoán giao dịch trên thị trường này thường là những loại chứng khoán chưa đáp ứng được các tiêu chuẩn để niêm yết trên các sàn chính thống. Thêm vào đó, các bên tham gia trong thị trường này thường không phải tuân thủ những quy định chặt chẽ như trên các sàn giao dịch chính thức. So với thị trường chứng khoán tập trung thì thị trường chứng khoán phi tập trung có lượng hàng hóa đa dạng hơn, bao gồm cả những chứng khoán trên thị trường tập trung. Cuối cùng, về thị trường chứng khoán tự do là nơi không có sự can thiệp từ phía nhà nước và không bị áp đặt bởi các quy định.

Do đó, đặc điểm của thị trường này là mang tính rủi ro cao. Các giao dịch mua bán trên thị trường này thường được thực hiện thông qua cách thoả thuận trực tiếp và giao dịch với tất cả các loại chứng khoán được phát hành. Trong các loại thị trường trên, thị trường chứng khoán tập trung vẫn được coi là thị trường truyền thống, điển hình và là thị trường cơ bản nhất. Khi đề cập đến thị trường chứng khoán tập trung, người ta thường nói đến cơ quan quan trọng nhất đó là 9 Sở Giao dịch Chứng khoán bởi nó có vai trò đặc biệt và ảnh hưởng lớn tới thị trường.

Ở Việt Nam, Sở Giao dịch Chứng khoán được thành lập, quản lý và sở hữu một phần hoặc toàn bộ vốn bởi nhà nước [19, Điều 43]. Mô hình này mang lại ưu điểm là hoạt động của Sở Giao dịch không vì lợi nhuận mà chỉ tập trung vào việc bảo vệ quyền và lợi ích của nhà đầu tư. Đồng thời, khi cần thiết, nhà nước có thể can thiệp để đảm bảo sự ổn định và lành mạnh của thị trường, phù hợp với định hướng phát triển của đất nước. Tuy nhiên, mô hình này cũng có hạn chế là khá cứng nhắc trong quản lý và điều hành, chi phí hoạt động lớn, hiệu quả không cao và thiếu tính độc lập.

Đặc điểm cơ bản của thị trường chứng khoán là có tính liên tục. Sau khi chứng khoán được phát hành trên thị trường sơ cấp, có thể được mua bán nhiều lần trên thị trường thứ cấp. Thị trường chứng khoán đảm bảo cho các nhà đầu chuyển đổi chứng khoán thành tiền mặt bất cứ khi nào họ muốn. Đây được coi là thị trường gần giống với thị trường cạnh tranh hoàn hảo, nơi mà mọi người có thể tham gia một cách tự do mà không phải chịu sự áp đặt về giá.

Giá của chứng khoán được hình thành dựa trên quan hệ giữa cung - cầu giữa người mua và người bán. Hơn thế nữa, đặc điểm công khai giúp cho thị trường chứng khoán duy trì được tính minh bạch, tạo thuận lợi cho người tham gia có thể tiếp cận thông tin về giá cả của cổ phiếu đang được giao dịch. Điều này giúp cho việc giao dịch diễn ra một cách tự do và hiệu quả. Cuối cùng, khả năng thanh khoản là một trong những đặc điểm nổi bật của thị trường chứng khoán.

Điều này cho phép nhà đầu tư dễ dàng chuyển đổi tài sản của mình thành tiền mặt hoặc các loại chứng khoán khác thông qua cơ chế định giá dựa trên quan hệ cung và cầu. Nhà đầu tư cá nhân trên thị trường chứng khoán là những người sử dụng vốn của mình để mua và sở hữu chứng khoán với mục đích thu lại lợi nhuận. Trái lại với các thị trường thông thường khác, những nhà đầu tư cá nhân này thường đóng vai trò là cả người mua lẫn người bán chứng khoán. Luật Chứng khoán năm 2019 đã định nghĩa "Nhà đầu tư" có thể là tổ chức hoặc cá nhân tham gia vào hoạt động đầu tư trên thị trường chứng khoán [19, Điều 4, Khoản 16].

Do đó, theo định nghĩa này có thể nhận biết bản chất của nhà đầu tư dựa trên những đặc điểm sau: 10 Một là về chủ thể: Nhà đầu tư cá nhân trên thị trường chứng khoán bao gồm tất cả các cá nhân tham gia vào thị trường, bao gồm cả nhà đầu tư chuyên và không chuyên. Hai là về trình độ chuyên môn: Đối với nhà đầu tư cá nhân không chuyên, họ không có am hiểu nhiều về thị trường cũng như cách thức đầu tư chứng khoán. Khác với đó là nhà đầu tư cá nhân chuyên nghiệp thì thường có nhiều kiến thức và kỹ năng hơn về thị trường. Không chỉ là việc học hỏi kiến thức thông qua kinh nghiệm thực tế, mà còn phải đáp ứng các yêu cầu để có được chứng chỉ hành nghề do Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cấp.

Để đạt được điều này buộc phải có bằng cử nhân trở lên, vượt qua kỳ thi chứng chỉ, và có kiến thức chuyên môn về lĩnh vực tài chính kinh doanh,. Còn nhà đầu tư cá nhân không chuyên thường sẽ tham gia thị trường chứng khoán như một hình thức đầu tư phụ, song song với công việc chính của họ. Họ thường thiếu kinh nghiệm và không được đào tạo chuyên sâu về thị trường chứng khoán. Ba là về trang thiết bị: Đa số nhà đầu tư cá nhân không có các trang thiết bị chuyên dụng cần thiết cho việc nghiên cứu và đầu tư trên thị trường chứng khoán, như hệ thống máy tính hay phòng làm việc riêng.

Do vậy nên nhóm nhà đầu tư cá nhân thường không có khả năng thu thập và xử lý thông tin, tạo báo cáo, tổng hợp để đưa ra những cái nhìn tổng quát, vi mô về thị trường. Bốn là về nguồn vốn đầu tư: Nhà đầu tư cá nhân thường có nguồn vốn đầu tư hạn hẹp hơn so với các nhà đầu tư khác trên thị trường. Mặc dù có một số nhà đầu tư cá nhân chuyên nghiệp có số vốn đầu tư lớn, nhưng điều này thường không phổ biến. Nguồn vốn này có thể đến từ vốn nhàn rỗi tiết kiệm hoặc từ các nguồn kinh doanh, thừa kế mà chưa được sử dụng.

Thậm chí khi họ dành nguồn vốn này để đầu tư vào chứng khoán thì số tiền này cũng không quá lớn so với tổng số tài sản của họ. Đa phần do thiếu kế hoạch đầu tư lâu dài nên họ cũng không dự phòng đến các rủi ro. Năm là về chiến lược đầu tư: Thường thì nhà đầu tư cá nhân không chuyên không có chiến lược xác định cho việc đầu tư lâu dài. Họ chỉ đầu tư trong khoảng thời gian ngắn với mục tiêu kiếm lời nhanh chóng.

11 Sáu là về tâm lý đầu tư: Đa phần nhà đầu tư cá nhân thiếu bản lĩnh và bị ảnh hưởng bởi tâm lý đám đông. Phương pháp đầu tư của họ thường là mua khi thị trường tăng và bán khi thị trường giảm để cắt lỗ. Nhà đầu tư cá nhân có thể tham gia thị trường chứng khoán bằng các hình thức như: đầu tư; thành lập doanh nghiệp để kinh doanh, làm dịch vụ chứng khoán (đầu tư trực tiếp); hoặc có thể tham gia dưới hình thức mua, bán chứng khoán để kiếm lời; hoặc tham gia thông qua các quỹ đầu tư chứng khoán.