Khóa luận về quyền dân sự của trẻ em bị xâm phạm trong không gian mạng

Luận văn tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp civil rights of minors infringed in cyberspace, điều tra thực trạng, phân tích số liệu, đề xuất biện pháp cải tiến thực tế.

• Tác giả: Lê Thị Mai Hương
• Người hướng dẫn: Tiến Sĩ Ngô Thanh Hương
• Trường học: Vietnam National University School of Law
• Chuyên ngành: Civil Law
• Đề tài: Civil Rights Of Minors Infringed In Cyberspace
• Loại tài liệu: graduation thesis
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• LETTER OF DECLARATION
• TABLE OF CONTENT
• 1. THEORETICAL FRAMEWORK ABOUT THE CIVIL RIGHTS OF MINORS INFRINGED IN CYBERSPACE
• 1.1. Some basic concepts
• 1.2. The concept of minors’ civil rights
• 1.3. The concept of cyberspace
• 1.4. Classification of minors’ civil rights in cyberspace
• 1.5. Typical infringing acts on the minors’ civil rights in cyberspace
• 1.6. The relationship between the minors’ civil rights in cyberspace and Internet freedoms
• 1.7. The laws of some countries on the minors’ civil rights infringed in cyberspace
• 2. LEGAL REALITY OF THE CIVIL RIGHTS OF MINORS INFRINGED IN CYBERSPACE IN VIETNAM
• 2.1. The provisions of Vietnamese law on the civil rights of minors infringed in cyberspace
• 2.2. The right of an minors over his/her image
• 2.3. The right to protection of honour, dignity and reputation
• 2.4. The right to private life and personal and family secrets
• 2.5. Practice of implementation of the law on minors’ civil rights infringed on cyberspace
• 2.6. An overview of the infringement of minors’ civil rights in cyberspace in Vietnam
• 2.7. Limitations and causes of limitations in the implementation of the law on minors’ civil rights infringed in cyberspace
• 3. COMPLETING VIETNAMESE LAW ON THE CIVIL RIGHTS OF MINORS INFRINGED IN CYBERSPACE
• 3.1. Some legislative solutions
• 3.2. Other solutions to improve the effectiveness of the implementation of Vietnamese law on minors’ civil rights infringed on cyberspace
• LIST OF ABBREVIATIONS
• REFERENCES

Tóm tắt

I. Khung lý thuyết về quyền dân sự của trẻ em bị xâm phạm trong không gian mạng

Nội dung này tập trung vào việc xác định khái niệm về quyền trẻ em và không gian mạng. Quyền trẻ em được hiểu là các quyền tự nhiên mà trẻ em được hưởng, bao gồm quyền sống, quyền được bảo vệ và quyền phát triển. Không gian mạng được định nghĩa là môi trường ảo, nơi mà trẻ em có thể tương tác và giao tiếp thông qua các nền tảng trực tuyến. Việc bảo vệ quyền trẻ em trong không gian mạng trở thành một vấn đề cấp thiết, đặc biệt là khi trẻ em ngày càng tiếp cận công nghệ thông tin sớm hơn. Theo thống kê, Việt Nam có tỷ lệ người sử dụng Internet cao, với nhiều trẻ em tham gia vào các hoạt động trực tuyến mà không có sự giám sát đầy đủ từ phụ huynh. Điều này làm tăng nguy cơ vi phạm quyền dân sự của trẻ em trong không gian mạng.

1.1. Khái niệm về quyền dân sự của trẻ em

Quyền dân sự của trẻ em được hiểu là những quyền cơ bản mà trẻ em có quyền được hưởng theo quy định của pháp luật. Các quyền này bao gồm quyền được bảo vệ danh dự, nhân phẩm, và quyền riêng tư. Quyền riêng tư là một trong những quyền quan trọng nhất, giúp bảo vệ trẻ em khỏi những hành vi xâm hại, đặc biệt trong môi trường trực tuyến. Việc thiếu hiểu biết về các quyền này có thể dẫn đến những xâm phạm nghiêm trọng trong không gian mạng, khiến trẻ em trở nên dễ bị tổn thương hơn. Do đó, việc giáo dục về quyền riêng tư và cách bảo vệ bản thân trên Internet là rất cần thiết.

1.2. Khái niệm về không gian mạng

Không gian mạng được định nghĩa là một môi trường ảo nơi mọi người có thể tương tác và giao tiếp thông qua các thiết bị điện tử. Trong bối cảnh hiện nay, không gian mạng không chỉ là nơi trao đổi thông tin mà còn là nơi diễn ra nhiều hoạt động xã hội và kinh tế. Tuy nhiên, môi trường này cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro cho trẻ em, từ việc tiếp xúc với nội dung không phù hợp đến nguy cơ bị xâm hại. Việc hiểu rõ về không gian mạng và các rủi ro liên quan là điều cần thiết để trẻ em có thể bảo vệ bản thân và sử dụng Internet một cách an toàn.

II. Thực trạng quyền dân sự của trẻ em bị xâm phạm trong không gian mạng tại Việt Nam

Thực trạng quyền dân sự của trẻ em trong không gian mạng tại Việt Nam cho thấy nhiều vấn đề nghiêm trọng. Các hành vi xâm phạm quyền trẻ em như lạm dụng thông tin cá nhân, xâm hại danh dự và nhân phẩm ngày càng gia tăng. Luật bảo vệ trẻ em đã được ban hành, nhưng việc thực thi còn nhiều bất cập. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và phụ huynh trong việc giám sát hoạt động của trẻ em trên Internet. Việc giáo dục và nâng cao nhận thức cho trẻ em về an toàn trực tuyến là rất quan trọng để bảo vệ quyền lợi của các em.

2.1. Các quy định pháp luật về quyền dân sự của trẻ em

Các quy định pháp luật hiện hành về quyền dân sự của trẻ em trong không gian mạng tại Việt Nam chưa được cụ thể hóa đầy đủ. Mặc dù có các điều luật quy định về bảo vệ quyền lợi của trẻ em, việc áp dụng vào thực tiễn vẫn còn nhiều khó khăn. Luật bảo vệ trẻ em cần được cập nhật và hoàn thiện để đáp ứng với những thay đổi nhanh chóng trong công nghệ thông tin và môi trường trực tuyến. Cần phải có các biện pháp cụ thể để bảo vệ trẻ em khỏi các hành vi xâm hại quyền lợi của các em trên Internet.

2.2. Thực trạng xâm phạm quyền dân sự của trẻ em

Thực trạng cho thấy rằng trẻ em đang phải đối mặt với nhiều nguy cơ trong không gian mạng, bao gồm việc bị lạm dụng thông tin cá nhân và các hành vi xâm hại khác. Nhiều trẻ em không nhận thức được các rủi ro này, dẫn đến việc dễ dàng trở thành nạn nhân. Thống kê cho thấy tỷ lệ trẻ em bị xâm hại qua mạng đang gia tăng, điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc cần có các biện pháp bảo vệ hiệu quả hơn. Việc giáo dục trẻ em về an toàn trực tuyến và quyền lợi của mình là rất quan trọng để giảm thiểu các rủi ro này.

III. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về quyền dân sự của trẻ em trong không gian mạng

Việc hoàn thiện pháp luật về quyền dân sự của trẻ em trong không gian mạng là rất cần thiết để bảo vệ quyền lợi của trẻ em. Các giải pháp cần được đưa ra bao gồm việc tăng cường giáo dục về quyền riêng tư và an toàn trực tuyến cho trẻ em, cũng như tạo ra một môi trường pháp lý chặt chẽ hơn để xử lý các hành vi xâm hại. Ngoài ra, cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng, phụ huynh và các tổ chức xã hội trong việc giám sát và bảo vệ trẻ em trong không gian mạng.

3.1. Các giải pháp pháp lý

Các giải pháp pháp lý cần tập trung vào việc hoàn thiện các quy định liên quan đến quyền lợi của trẻ em trong không gian mạng. Cần có các quy định rõ ràng về trách nhiệm của các tổ chức và cá nhân trong việc bảo vệ quyền lợi của trẻ em. Ngoài ra, việc áp dụng các chế tài xử lý nghiêm khắc đối với các hành vi xâm hại quyền trẻ em cũng cần được chú trọng. Điều này sẽ tạo ra một môi trường pháp lý an toàn hơn cho trẻ em trong không gian mạng.

3.2. Tăng cường giáo dục và nâng cao nhận thức

Giáo dục và nâng cao nhận thức về an toàn trực tuyến cho trẻ em là một trong những giải pháp quan trọng. Các chương trình giáo dục cần được triển khai rộng rãi để giúp trẻ em hiểu rõ về quyền lợi của mình và cách bảo vệ bản thân trong môi trường trực tuyến. Phụ huynh cũng cần được trang bị kiến thức để có thể giám sát và hỗ trợ trẻ em trong việc sử dụng Internet một cách an toàn. Điều này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của trẻ em mà còn tạo ra một thế hệ trẻ em có ý thức và trách nhiệm hơn trong việc sử dụng công nghệ.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Civil Rights of Minors Infringed in Cyberspace" (Bảo vệ quyền dân sự của người chưa thành niên bị xâm phạm trên không gian mạng) được thực hiện bởi sinh viên Lê Thị Mai Hương (Lớp K63 Chương trình Chất lượng cao, Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội) dưới sự hướng dẫn của TS. Ngô Thanh Hương vào năm 2022.

Tác giả đặt vấn đề nghiên cứu dựa trên bối cảnh Việt Nam là một trong 20 quốc gia có số lượng người dùng Internet cao nhất thế giới. Theo Báo cáo Digital 2021 Vietnam của We Are Social và Hootsuite, tính đến đầu năm 2021, dân số Việt Nam đạt hơn 97 triệu người với 68,72 triệu người sử dụng Internet (chiếm trên 70% dân số). Trong đó, 94,3% người dùng truy cập Internet qua thiết bị di động với thời lượng trực tuyến trung bình 6 giờ 47 phút mỗi ngày (dành 2 giờ 40 phút xem truyền hình/streaming, 2 giờ 21 phút dùng mạng xã hội và 1 giờ 57 phút đọc báo). Báo cáo Vietnam NetCitizens Report 2011 của Cimigo cũng chỉ ra rằng 95% người dùng Internet tại Việt Nam thuộc nhóm tuổi 15–24, tập trung vào các dịch vụ như Google (60%), Zing (32%), Yahoo (34%) và Facebook (13%). Đặc biệt, trong giai đoạn 2020–2021, tác động của đại dịch COVID-19 buộc học sinh phải học trực tuyến kéo dài, làm gia tăng đột biến số lượng người chưa thành niên tiếp cận không gian mạng từ độ tuổi rất nhỏ. Sự non nớt về thể chất, tâm lý và kỹ năng xã hội khiến người chưa thành niên đối mặt với nhiều nguy cơ bị xâm phạm quyền dân sự trong môi trường số.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu:

• Mục tiêu: Làm rõ cơ sở lý luận và thực trạng pháp lý về hành vi xâm phạm quyền dân sự của người chưa thành niên trên không gian mạng; từ đó đề xuất quan điểm và giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam.
• Nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Trình bày cơ sở lý luận về người chưa thành niên, không gian mạng và các quyền dân sự của người chưa thành niên bị xâm phạm trên không gian mạng.
  2. Phân tích thực trạng quy định pháp luật Việt Nam, thực tiễn thi hành, chỉ rõ các hạn chế và nguyên nhân của những tồn tại trong việc bảo vệ quyền dân sự của người chưa thành niên trên không gian mạng.
  3. Đề xuất các giải pháp lập pháp và giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng: Quyền dân sự của người chưa thành niên, trọng tâm là các quyền nhân thân bị xâm phạm trong không gian mạng (quyền đối với hình ảnh; quyền được bảo vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín; quyền về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình).
• Phạm vi nghiên cứu: Tiếp cận dưới góc độ ngành Luật Dân sự Việt Nam; mở rộng nghiên cứu các văn bản pháp luật chuyên ngành (Luật An ninh mạng 2018, Luật Trẻ em 2016), các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên (CRC, ICCPR, UDHR) và kinh nghiệm lập pháp của một số quốc gia (Trung Quốc, Liên minh Châu Âu EU, Pháp, Tây Ban Nha).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng trên nền tảng lý luận về quyền con người và lý thuyết quyền nhân thân trong luật dân sự:

• Khung khái niệm và chuẩn mực quốc tế: Tiếp cận khái niệm người chưa thành niên thông qua Công ước của Liên Hợp Quốc về Quyền trẻ em năm 1989 (CRC), Quy tắc tối thiểu tiêu chuẩn của Liên Hợp Quốc về hoạt động tư pháp đối với người chưa thành niên năm 1985 (Quy tắc Bắc Kinh), và Quy tắc của Liên Hợp Quốc về bảo vệ người chưa thành niên bị tước quyền tự do năm 1990. Tiếp cận quyền dân sự và quyền riêng tư từ Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền năm 1948 (UDHR), Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị năm 1966 (ICCPR), Bình luận chung số 16 và Bình luận chung số 34 của Ủy ban Nhân quyền Liên Hợp Quốc.
• Lý thuyết về không gian mạng và quyền riêng tư: Sử dụng khái niệm không gian mạng từ tác phẩm Neuromancer (William Gibson, 1984), định nghĩa của Viện Tiêu chuẩn và Công nghệ Quốc gia Hoa Kỳ (NIST, 2012) và Luật An ninh mạng Việt Nam 2018; lý thuyết phân loại quyền nhân thân (quyền nhân thân gắn liền với sự sinh ra và quyền nhân thân phát sinh từ địa vị pháp lý); lý thuyết về mối quan hệ giữa quyền riêng tư và quyền tự do biểu đạt trên Internet (tương hỗ và xung đột).
• Phương pháp nghiên cứu:
  • Phương pháp luận: Chủ nghĩa duy vật biện chứng Mác – Lênin.
  • Phương pháp cụ thể: Phân tích – tổng hợp quy phạm pháp luật, phương pháp luật so sánh (đối chiếu quy định pháp luật Việt Nam với EU, Pháp, Tây Ban Nha, Trung Quốc), phương pháp nghiên cứu dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo khảo sát xã hội học và y tế học.
• Nguồn dữ liệu: Các văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam (Hiến pháp 2013, BLDS 2005, BLDS 2015, Luật Trẻ em 2016, Luật An ninh mạng 2018, Nghị định 56/2017/NĐ-CP); các báo cáo khảo sát thực chứng trong nước (khảo sát của Phạm Thị Thu Ba & Trần Quỳnh Anh năm 2016; Dương Thị Huỳnh Mai và cộng sự năm 2020; Điều tra quốc gia về lao động trẻ em năm 2012 của Bộ LĐ-TB&XH); báo cáo của các tổ chức quốc tế (UNICEF, WHO, We Are Social).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về quyền dân sự của người chưa thành niên bị xâm phạm trên không gian mạng

Chương 1 hệ thống hóa các khái niệm nền tảng và phân loại quyền dân sự của người chưa thành niên trong môi trường số:

• Khái niệm người chưa thành niên và quyền dân sự: Người chưa thành niên là người chưa phát triển đầy đủ về thể chất, tâm lý và nhận thức xã hội. Theo CRC (Điều 1), người dưới 18 tuổi là trẻ em/người chưa thành niên. Quyền dân sự của người chưa thành niên bao gồm 4 nhóm quyền cơ bản theo CRC (sống còn, bảo vệ, phát triển, tham gia) và các quyền nhân thân gắn liền với cá nhân không thể chuyển giao.
• Phân loại quyền nhân thân bị xâm phạm trên không gian mạng: Khóa luận chia thành 2 nhóm chính thuộc phạm vi quyền riêng tư: (1) Nhóm quyền nhân thân đối với hình ảnh, danh dự, nhân phẩm, uy tín; (2) Nhóm quyền nhân thân đối với đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, gia đình và an toàn thư tín/thông điệp dữ liệu điện tử.
• Các hành vi xâm phạm điển hình:
  • Xâm phạm quyền hình ảnh: Cha mẹ đăng tải hình ảnh con cái công khai để câu tương tác, trục lợi bán hàng (commercialization); người lạ sử dụng hình ảnh trẻ em để cắt ghép, minh họa cho nội dung độc hại.
  • Xâm phạm danh dự, nhân phẩm: Sử dụng ngôn từ thù ghét (hate speech), đưa tin sai sự thật hoặc chưa kiểm chứng về trẻ vị thành niên trên báo chí và mạng xã hội; bắt nạt trực tuyến (cyberbullying) qua việc nhắn tin lăng mạ, lập nhóm bôi nhọ.
  • Xâm phạm đời sống riêng tư, bí mật gia đình: Các doanh nghiệp công nghệ, nền tảng số thu thập trái phép dữ liệu cá nhân (tên, tuổi, vị trí, sở thích, tin nhắn) bằng thuật toán tự động để kinh doanh quảng cáo hoặc định hướng hành vi tiêu dùng.
• Mối quan hệ giữa quyền dân sự và quyền tự do Internet: Tự do biểu đạt (Điều 19 ICCPR) và bảo vệ quyền dân sự có tính chất tương hỗ nhưng cũng tiềm ẩn xung đột sâu sắc. Khóa luận khẳng định tự do biểu đạt không phải là quyền tuyệt đối; theo Khoản 3 Điều 19 ICCPR, việc hạn chế tự do Internet phải được quy định bằng luật, bảo đảm tính cấp thiết, tương xứng và nhằm mục đích tôn trọng quyền, danh dự của người khác hoặc bảo đảm an ninh quốc gia, trật tự và đạo đức xã hội.
• Kinh nghiệm pháp luật quốc tế:
  • Trung Quốc: Ban hành Quy định về bảo vệ thông tin cá nhân của trẻ em trên môi trường mạng 2019 (áp dụng cho trẻ dưới 14 tuổi, trao quyền yêu cầu chỉnh sửa và xóa thông tin) và Luật Bảo vệ thông tin cá nhân 2021 (PIPL), kết hợp Hệ thống tín nhiệm xã hội.
  • Liên minh Châu Âu (EU): Tách bạch giữa quyền riêng tư (Điều 7 Hiến chương EU) và quyền bảo vệ dữ liệu cá nhân (Điều 8). Quy định chung về bảo vệ dữ liệu 2018 (GDPR) xác lập "Quyền được lãng quên" (Điều 17 GDPR) gồm quyền xóa dữ liệu (right to erasure) và quyền hủy liên kết (right to delist); Bộ quy tắc ứng xử chống phát ngôn thù ghét trực tuyến 2016 buộc các nền tảng công nghệ gỡ bỏ nội dung vi phạm trong vòng 24 giờ.
  • Pháp: Đạo luật năm 2020 quản lý việc sử dụng thương mại hình ảnh trẻ dưới 16 tuổi là người có ảnh hưởng trên mạng (child influencers) và trao quyền yêu cầu xóa hình ảnh trực tiếp cho trẻ.
  • Tây Ban Nha: Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và bảo đảm quyền kỹ thuật số 2018 đưa nội dung bảo vệ dữ liệu và an toàn mạng vào chương trình giáo dục quốc gia.

Chương 2: Thực trạng pháp lý về quyền dân sự của người chưa thành niên bị xâm phạm trên không gian mạng tại Việt Nam

Chương 2 phân tích hệ thống quy phạm pháp luật thực định và đánh giá thực tiễn áp dụng tại Việt Nam:

• Phân tích khung pháp luật thực định:
  • Hiến pháp 2013 (Điều 21): Quy định quyền bất khả xâm phạm về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình và an toàn thông tin thư tín.
  • Bộ luật Dân sự 2015: Cụ thể hóa qua Điều 25 (quyền nhân thân), Điều 32 (quyền hình ảnh — bổ sung quy định trả thù lao thương mại và quyền yêu cầu Tòa án buộc tiêu hủy hình ảnh vi phạm), Điều 34 (bảo vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín — bổ sung cơ chế yêu cầu Tòa án tuyên bố thông tin sai sự thật khi không xác định được chủ thể phát tán), và Điều 38 (đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình — loại bỏ việc cha mẹ có toàn quyền quyết định thay con dưới 15 tuổi, mở đường cho việc tôn trọng ý kiến trẻ từ 7 tuổi trở lên theo Luật Trẻ em 2016).
  • Văn bản chuyên ngành: Luật Trẻ em 2016 (Điều 1, Điều 21), Nghị định 56/2017/NĐ-CP (Điều 33 quy định danh mục thông tin bí mật đời sống riêng tư của trẻ em), Luật An ninh mạng 2018.
• Thực tiễn xâm phạm và số liệu khảo sát:
  • Theo Bộ LĐ-TB&XH, trung bình 1 trong 4 trẻ em được khảo sát từng có trải nghiệm bị tổn thương trên môi trường mạng.
  • Khảo sát năm 2016 của Phạm Thị Thu Ba và Trần Quỳnh Anh (1.609 học sinh THPT tại Hà Nội, Thừa Thiên Huế, Cần Thơ): 13,5% học sinh bị bắt nạt trong vòng 30 ngày trước khảo sát; hình thức phổ biến nhất là đặt biệt danh giễu cợt, trêu chọc trực tuyến/qua điện thoại (17,5%).
  • Khảo sát năm 2020 của Dương Thị Huỳnh Mai và cộng sự (1.648 học sinh THCS, THPT tại TP.HCM): tỷ lệ học sinh bị bắt nạt trực tuyến lên đến 36%.
  • Các tình huống thực tiễn được phân tích: (1) Vụ việc phụ huynh (bà Nhung) phát hiện con bị kéo vào nhóm tin nhắn khiêu dâm đã chụp màn hình, đập điện thoại và đăng công khai lên Facebook — hành vi này xâm phạm quyền danh dự, nhân phẩm của chính người con theo Điều 34 BLDS 2015; (2) Vụ nam sinh lớp 11 tự tử bị phát tán thư tuyệt mệnh và video clip trích xuất từ camera an ninh — vi phạm nghiêm trọng Điều 38 Khoản 3 BLDS 2015 về an toàn thư tín, thông tin cá nhân; (3) Vụ việc phát tán thông tin đời tư, nhân thân trẻ em tại Tịnh thất Bồng Lai trên không gian mạng.
• Hạn chế và nguyên nhân:
  • Bất cập về độ tuổi: Luật Trẻ em 2016 giới hạn trẻ em dưới 16 tuổi, trong khi BLDS 2015 xác định người chưa thành niên dưới 18 tuổi. Khoảng trống này khiến gần 3 triệu người chưa thành niên từ 16–17 tuổi không được hưởng các chính sách bảo trợ đặc thù của Luật Trẻ em khi tham gia không gian mạng. Đáng chú ý, số liệu thống kê cho thấy nhóm 15–17 tuổi chiếm 58% lao động trẻ em (năm 2012) và nhóm 16–17 tuổi chiếm tỷ lệ vi phạm pháp luật cao nhất trong độ tuổi vị thành niên (67% vào năm 2015).
  • Thiếu rõ ràng trong giải thích thuật ngữ: BLDS 2015 chưa định nghĩa rõ "sử dụng vì lợi ích quốc gia, công cộng", "mục đích thương mại" (Điều 32); chưa có tiêu chí phân định "danh dự, nhân phẩm, uy tín" và cấu thành hành vi "bắt nạt qua mạng" (Điều 34); Điều 33 Nghị định 56/2017/NĐ-CP gộp quyền hình ảnh vào bí mật đời tư (mâu thuẫn với việc BLDS 2015 tách riêng Điều 32 và Điều 38), đồng thời nhầm lẫn khi xếp các thông tin định danh công khai (họ tên, ngày sinh) vào nhóm "thông tin bí mật".
  • Nguyên nhân: Tốc độ phát triển công nghệ vượt quá khả năng dự liệu của pháp luật; nhận thức của người chưa thành niên và phụ huynh còn hạn chế; trách nhiệm quản lý nhà nước của chính quyền cấp cơ sở (quận/huyện, xã/phường) còn buông lỏng và thiếu cán bộ chuyên trách.

Chương 3: Hoàn thiện pháp luật Việt Nam về quyền dân sự của người chưa thành niên bị xâm phạm trên không gian mạng

Chương 3 đề xuất hệ thống giải pháp lập pháp và thực thi:

• Nhóm giải pháp lập pháp:
  1. Thống nhất độ tuổi pháp lý: Nâng độ tuổi trẻ em trong Luật Trẻ em từ dưới 16 tuổi lên dưới 18 tuổi để đồng bộ với BLDS 2015, phù hợp với Điều 1 CRC và định nghĩa lứa tuổi thanh thiếu niên của WHO (10–19 tuổi), khắc phục khoảng trống bảo vệ đối với nhóm 16–17 tuổi.
  2. Sửa đổi, chuẩn hóa các khái niệm pháp lý: Làm rõ tiêu chí "sử dụng hình ảnh vì mục đích thương mại", "lợi ích công cộng"; cụ thể hóa khái niệm danh dự, nhân phẩm, uy tín; học tập kinh nghiệm EU tách bạch khái niệm "thông tin bí mật đời tư" và "dữ liệu cá nhân".
  3. Nội luật hóa "Quyền được lãng quên" (Right to be forgotten): Bổ sung chế định buộc các nhà cung cấp dịch vụ mạng phải thiết lập công cụ cho phép người chưa thành niên yêu cầu xóa bỏ dữ liệu cá nhân, hình ảnh, bài đăng quá khứ hoặc xóa đường dẫn liên kết (delist) nhằm giảm thiểu nguy cơ bị theo vết dữ liệu vĩnh viễn.
• Nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả thi hành:
  1. Ban hành Bộ quy tắc ứng xử bảo vệ người chưa thành niên trên không gian mạng áp dụng cho toàn bộ đối tượng dưới 18 tuổi.
  2. Đưa nội dung giáo dục quyền dân sự trên môi trường số vào chương trình giảng dạy chính khóa tại trường học; đa dạng hóa hình thức tuyên truyền pháp luật bằng video hoạt hình, truyện tranh, phim ngắn trên mạng xã hội; tập huấn nâng cao kỹ năng giám sát số cho phụ huynh, giáo viên và cán bộ tư pháp cơ sở.
  3. Phân định rõ trách nhiệm cơ quan quản lý đầu mối ở trung ương; ràng buộc trách nhiệm pháp lý của các nền tảng mạng xã hội trong việc nâng cấp thuật toán quét nhận diện khuôn mặt, tự động cảnh báo người dùng vị thành niên trước khi đăng ảnh, và thiết lập cơ chế tiếp nhận, gỡ bỏ thông tin độc hại vi phạm quyền của người chưa thành niên.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp các số liệu thực chứng và hệ thống hóa khung quy phạm pháp luật so sánh liên quan đến việc bảo vệ quyền dân sự của người chưa thành niên trên không gian mạng:

Tiêu chí	Pháp luật Việt Nam	Pháp luật Liên minh Châu Âu (EU)	Pháp luật Trung Quốc
Độ tuổi bảo vệ đặc thù	Luật Trẻ em: Dưới 16 tuổi. BLDS: Dưới 18 tuổi (người chưa thành niên).	GDPR: Trẻ em dưới 16 tuổi cần phụ huynh đồng ý (quốc gia thành viên có thể hạ xuống 13 tuổi).	Quy định 2019: Bảo vệ đặc thù thông tin cá nhân trẻ em dưới 14 tuổi.
Bảo vệ quyền hình ảnh	Điều 32 BLDS 2015: Cần sự đồng ý; ngoại lệ vì lợi ích công cộng, sự kiện công cộng.	Gắn liền với quyền bảo vệ dữ liệu cá nhân (Điều 8 Hiến chương EU, GDPR).	Luật Bảo vệ thông tin cá nhân 2021; cấm phát tán thông tin/ảnh trẻ em khi chưa có phép.
Quyền được lãng quên (Right to be forgotten)	Chưa được quy định cụ thể trong luật thực định.	Điều 17 GDPR: Quy định rõ quyền xóa dữ liệu (erasure) và quyền hủy liên kết (delist).	Điều 19, 20 Quy định 2019: Cho phép trẻ em và người giám hộ yêu cầu sửa/xóa dữ liệu.
Xử lý phát ngôn thù ghét / Bắt nạt mạng	Điều 34 BLDS 2015; yêu cầu Tòa án gỡ bỏ tin, xin lỗi công khai, bồi thường.	Bộ quy tắc ứng xử 2016: Các nền tảng công nghệ cam kết rà soát, gỡ bỏ vi phạm trong 24 giờ.	Hệ thống tín nhiệm xã hội; kiểm soát tài khoản, lọc nội dung bôi nhọ, giả mạo.

Đóng góp của khóa luận:

• Chỉ rõ sự xung đột và khoảng trống pháp lý giữa Luật Trẻ em 2016 và BLDS 2015 đối với nhóm đối tượng từ 16–17 tuổi trên không gian mạng.
• Cung cấp các luận cứ khoa học thực chứng (dựa trên số liệu khảo sát học đường và các vụ việc điển hình) chứng minh tính cấp thiết của việc bảo vệ quyền nhân thân trong thời đại số.
• Đề xuất mô hình lập pháp tiếp thu kinh nghiệm quốc tế, đặc biệt là việc đưa chế định "Quyền được lãng quên" và tiêu chuẩn kỹ thuật kiểm duyệt tự động vào hệ thống pháp luật Việt Nam.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nghiên cứu chủ yếu tiếp cận dưới góc độ ngành Luật Dân sự (tập trung vào quyền nhân thân), chưa phân tích sâu các khía cạnh chế tài hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các hành vi xâm hại trẻ em trên không gian mạng. Nguồn số liệu thực tiễn chủ yếu dựa trên các nghiên cứu xã hội học thứ cấp do việc thu thập bản án, quyết định của Tòa án về tranh chấp quyền nhân thân trên không gian mạng tại Việt Nam còn gặp nhiều khó khăn.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu cơ chế tố tụng dân sự đặc thù cho người chưa thành niên khi khởi kiện bảo vệ quyền nhân thân trên không gian mạng; nghiên cứu trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng do thuật toán AI và các nền tảng xuyên biên giới gây ra; đánh giá tác động khi xây dựng Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân riêng biệt tại Việt Nam.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên ngành Luật: Đặc biệt thuộc chuyên ngành Luật Dân sự, Luật Quốc tế, Quyền con người, có thể tham khảo phương pháp tiếp cận quyền nhân thân trong môi trường số và hệ thống lập luận so sánh pháp luật.
• Cơ quan lập pháp và hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để sửa đổi Luật Trẻ em (đồng bộ độ tuổi 18), sửa đổi BLDS và xây dựng các văn bản hướng dẫn thi hành về bảo vệ dữ liệu cá nhân.
• Các tổ chức xã hội và cơ sở giáo dục: Tham khảo các số liệu thực chứng về bắt nạt trực tuyến để thiết kế chương trình giáo dục kỹ năng số và an toàn mạng cho học sinh trung học.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao khóa luận kiến nghị nâng độ tuổi trẻ em trong Luật Trẻ em từ dưới 16 tuổi lên dưới 18 tuổi?
Khóa luận chỉ ra rằng định nghĩa trẻ em dưới 16 tuổi trong Luật Trẻ em 2016 mâu thuẫn với Điều 1 Công ước CRC, mâu thuẫn với khái niệm người chưa thành niên trong BLDS 2015 (dưới 18 tuổi) và không phù hợp với tâm sinh lý lứa tuổi theo WHO (10–19 tuổi). Sự chênh lệch này tạo ra khoảng trống pháp lý khiến gần 3 triệu người vị thành niên từ 16–17 tuổi bị loại khỏi các chính sách, chương trình bảo trợ đặc thù trên môi trường mạng, dù đây là nhóm có tỷ lệ vi phạm và bị tổn thương rất cao (chiếm 58% lao động trẻ em năm 2012 và chiếm 67% số vụ vi phạm pháp luật ở tuổi vị thành niên năm 2015).

2. Nội dung "Quyền được lãng quên" (Right to be forgotten) theo GDPR được khóa luận đề xuất áp dụng tại Việt Nam như thế nào?
Theo Điều 17 GDPR của EU, quyền được lãng quên bao gồm hai quyền nhánh: quyền yêu cầu bên kiểm soát dữ liệu xóa bỏ hoàn toàn dữ liệu cá nhân (right to erasure) và quyền yêu cầu gỡ bỏ các liên kết/bản sao dữ liệu đã công khai (right to delist). Khóa luận kiến nghị Việt Nam nội luật hóa quyền này nhằm buộc các doanh nghiệp nền tảng số phải cung cấp tính năng cho phép người chưa thành niên chủ động xóa dữ liệu hoặc gỡ bài đăng trong quá khứ, ngăn chặn việc dữ liệu nhạy cảm thời niên thiếu bị lưu trữ vĩnh viễn và bị khai thác trái phép.

3. Vụ việc phụ huynh đăng tải ảnh chụp tin nhắn nhạy cảm của con lên Facebook bị coi là xâm phạm quyền dân sự nào?
Hành vi này đã xâm phạm quyền được bảo vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín của người con theo Điều 34 BLDS 2015. Dù mục đích của phụ huynh là cảnh báo xã hội, việc công khai các nội dung nhạy cảm mà không có sự đồng thuận đã khiến đứa trẻ phải đối mặt với sự phán xét, chế giễu từ bạn bè và cộng đồng mạng, gây tổn thương tâm lý nghiêm trọng và xâm phạm bí mật đời sống riêng tư (Điều 38 BLDS 2015).

4. Mức độ bắt nạt trực tuyến (cyberbullying) tại Việt Nam được khóa luận chứng minh qua những số liệu nào?
Khóa luận trích dẫn khảo sát năm 2016 của nhóm tác giả Phạm Thị Thu Ba và Trần Quỳnh Anh trên 1.609 học sinh THPT tại 3 tỉnh/thành phố (Hà Nội, Thừa Thiên Huế, Cần Thơ), ghi nhận 13,5% học sinh bị bắt nạt qua mạng trong vòng 30 ngày (phổ biến nhất là đặt tên lóng, trêu chọc chiếm 17,5%). Đến khảo sát năm 2020 của Dương Thị Huỳnh Mai và cộng sự trên 1.648 học sinh tại TP.HCM, tỷ lệ học sinh bị bắt nạt trực tuyến đã tăng lên mức 36%.

5. Điểm mâu thuẫn giữa Nghị định 56/2017/NĐ-CP và Bộ luật Dân sự 2015 được tác giả chỉ ra là gì?
Điều 33 Nghị định 56/2017/NĐ-CP xếp hình ảnh cá nhân vào nhóm thông tin bí mật đời sống riêng tư, trong khi BLDS 2015 tách quyền hình ảnh (Điều 32) thành một quyền nhân thân độc lập với quyền đời sống riêng tư (Điều 38). Ngoài ra, Nghị định liệt kê các thông tin định danh phổ thông (họ tên, ngày sinh) vào nhóm "bí mật" là chưa chuẩn xác về mặt thuật ngữ pháp lý, đồng thời bỏ sót các đối tượng quan trọng như giọng nói và dữ liệu thông điệp thư tín điện tử.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Lê Thị Mai Hương đã phân tích một cách có hệ thống cơ sở lý luận và thực trạng pháp lý về bảo vệ quyền dân sự của người chưa thành niên trên không gian mạng tại Việt Nam. Nghiên cứu chỉ rõ những bất cập nội tại của hệ thống pháp luật thực định, nổi bật là khoảng trống bảo vệ lứa tuổi 16–17 và sự thiếu vắng các cơ chế kiểm soát dữ liệu số hiện đại. Các kiến nghị đồng bộ độ tuổi pháp lý, chuẩn hóa thuật ngữ và nội luật hóa quyền được lãng quên mang giá trị khoa học và thực tiễn thiết thực đối với công tác hoàn thiện pháp luật dân sự Việt Nam trong kỷ nguyên số.

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY SCHOOL OF LAW ----------------------------------------------- GRADUATION THESIS CIVIL LAW DEPARTMENT Topic: CIVIL RIGHTS OF MINORS INFRINGED IN CYBERSPACE Supervisor: Doctor Ngô Thanh Hương Full name: Lê Thị Mai Hương Student code: 18062019 Class: K63 Honors Program Hanoi - 2022 LETTER OF DECLARATION I hereby declare that the Graduation thesis “Civil Rights of Minors Infringed in Cyberspace” is the result of my own honest research under the guidance and supervision of Dr. Ngo Thanh Huong. All references presented in this thesis are for analysis, comments, and evaluations from various resources have been clearly cited in the reference part according to regulations. I take full responsibility for the fidelity of the number and data and other contents of my graduation project.

Hanoi, 20th, May 2022 Le Thi Mai Huong TABLE OF CONTENT LIST OF ABBREVIATIONS. 8 THEORETICAL FRAMEWORK ABOUT THE CIVIL RIGHTS OF MINORS INFRINGED IN CYBERSPACE. Some basic concepts. The concept of minors’ civil rights.

The concept of cyberspace. Classification of minors’ civil rights in cyberspace. Typical infringing acts on the minors’ civil rights in cyberspace. The relationship between the minors’ civil rights in cyberspace and Internet freedoms.

The laws of some countries on the minors’ civil rights infringed in cyberspace. 25 LEGAL REALITY OF THE CIVIL RIGHTS OF MINORS INFRINGED IN CYBERSPACE IN VIETNAM. The provisions of Vietnamese law on the civil rights of minors infringed in cyberspace. The right of an minors over his/her image.

The right to protection of honour, dignity and reputation. The right to private life and personal and family secrets. Practice of implementation of the law on minors’ civil rights infringed on cyberspace. An overview of the infringement of minors’ civil rights in cyberspace in Vietnam.

Limitations and causes of limitations in the implementation of the law on minors’ civil rights infringed in cyberspace. 40 COMPLETING VIETNAMESE LAW ON THE CIVIL RIGHTS OF MINORS INFRINGED IN CYBERSPACE. Some legislative solutions. Other solutions to improve the effectiveness of the implementation of Vietnamese law on minors’ civil rights infringed on cyberspace.

47 1 LIST OF ABBREVIATIONS Abbreviation Explanation CRC Convention on the Right of the Child EU European Union ICCPR International Covenant on Civil and Political Rights UDHR Universal Declaration of Human Rights 2 INTRODUCTION 1. The urgency of the subject Vietnam is one of the 20 countries with the highest number of Internet users globally. According to We Are Social’s Digital 2021 Report on Internet use in Vietnam, by early 2021, Vietnam’s population had reached more than 97 million people and contained 68.72 million internet users, accounting for more than 70% of the population. Users access the Internet through mobile devices, up to 94.3% of the total number of Internet users.

Users in Vietnam spend an average of 6 hours 47 minutes per day accessing the Internet, of which 2 hours 40 minutes are spent watching TV and streaming, 2 hours 21 minutes are spent on social networks, 1 hour 57 minutes reading newspapers and other activities.1 Vietnamese children and young people have early access to new information and communication technologies. The Vietnam NetCitizens Report 2011 on Internet usage and development speed showed that 95% of Vietnamese Internet users are aged 15-24.2 This report also shows that the percentages of websites that are used mainly by this group of people include: Google (60%), Zing (32%), Yahoo (34%), Facebook (13%). Although there have been many changes so far and there are no specific statistics on the percentage of children and young people using the Internet, students must learn online within the past two years due to the COVID-19 epidemic. Hence, it is believed that the number of minors accessing the Internet at an early age has increased dramatically.

Minors are leading the way in approaching information and communication technology in Vietnam, and it will create conditions for them to increase personal development. However, it also means they will have many negative experiences in cyberspace, including having their civil rights violated. With the above real situation, it is believed that the law on the civil rights of minors infringed in cyberspace always plays a vital role in ensuring their safety. Although the provisions of Vietnamese civil law have made positive changes, they still face many challenges because of the rapid development of the Internet and the variety of violations of civil rights in Vietnam.

It is for this reason that I chose the topic: 1 We Are Social, Hootsuite (2021), Digital 2021 Vietnam, Datareportal https://datareportal.com/reports/digital- 2021-vietnam 2 Cimigo (2011), the Vietnam NetCitizens Report 2011, https://www.com/vi/research-reports/vietnam- netcitizens-report-2011-vietnamese/ 3 “Civil Rights of Minors Infringed in Cyberspace” to carry out the graduation thesis, so that I can have an overview of the theory, practice and limitations of the law on this issue, at the same time provide recommendations to complete the law. The research situation Through the research process, I realized that the topic related to child protection in cyberspace is not new, and much research was done years ago. However, recently, due to the rapid development of information and communication technology, and the use of the Internet among young people has increased significantly, the topic has received more and more attention. However, specific research on the civil rights of minors infringed in cyberspace is still limited.

Some related research works can be mentioned as follows: About monographs First of all, “Giáo trình Lý luận và Pháp luật về quyền con người” by Prof. Nguyen Dang Dung et al. (2015), Hanoi, National Political Publishing House. The textbook has shown basic knowledge about human rights and civil rights in particular.

Based on that, I have theoretical knowledge to know what are civil rights. “Phạm vi và giới hạn của tự do Internet” by Assoc. Nguyen Thi Que Anh and Assoc. Vu Cong Giao (2018), Faculty of Law - Hanoi National University, is a collection of articles on many freedom issues on the Internet such as limitation, monitoring of freedom of expression, the role of the State’s management, the situation of exceeding the limit of free speech – hate speech, international law and reference to Vietnam, etc.

It provides readers with theoretical and practical knowledge to understand freedom in cyberspace in Vietnam and other countries. Especially articles on freedom of expression and the rights to privacy and protection of personal data such as: “Internet với tự do biểu đạt và quyền bảo vệ dữ liệu cá nhân trong pháp luật Cộng hòa Pháp” of Assoc. Nguyen Hoang Anh, Faculty of Law - Hanoi National University, “Cân bằng quyền tự do biểu đạt và quyền riêng tư trong môi trường Internet: Bình luận một số bản án của Tòa án Nhân quyền và Tòa án công lý châu Âu” of Dr. Do Giang Nam, Faculty of Law - Hanoi National University has shown the interaction between these rights to understand the necessity of limiting them.

Besides, it is impossible not to mention the “Quyền về sự riêng tư” of Assoc. Nguyen Thi Que Anh et al.(2018), Faculty of Law - Hanoi National 4 University. This is also a collection of articles to help readers understand the history, theory, legal and practice of privacy in Vietnam and some countries around the world, which are closely related to the topic. Especially the article on “Quyền riêng tư của trẻ em trong không gian Internet tại Việt Nam” by Dr.

Ngo Minh Huong and Nguyen Dinh Duc, Faculty of Law - Hanoi National University, have provided me with knowledge related to the group of minors who are children in cyberspace such as contents, the scope of privacy of children, sanctions for violations of privacy on the Internet, or experience from the European Union on protecting children’s privacy. Through these above monographs, I could grasp theoretical and practical knowledge about freedom in cyberspace and the privacy rights of minors. Then, I can inherit to write my thesis. About other works Specific research related to minor’s civil rights violated in cyberspace includes the following works.

“Chế tài đối với hành vi xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín của cá nhân theo pháp luật dân sự ở Việt Nam” by Pham Minh Chau (2020), Master of Law thesis, Faculty of Law - National University Hanoi or “Quyền được bảo vệ bí mật thông tin cá nhân ở Việt Nam hiện nay” by Pham Thi Hau (2017), Master's thesis in jurisprudence, Faculty of Law - Hanoi National University; etc. They show the theoretical basis of rights such as the right to protect the honour, dignity and reputation of individuals; the right to privacy of personal information; provisions of Vietnamese law and international law; infringing acts and obstacles in applying relevant legal provisions. In addition, some research works related to the group of minors who are children, such as: “Bảo vệ trẻ em trên không gian mạng” by Pham Thanh An et al. (2020), Hanoi Law University has shown a complete and general definition of child protection in cyberspace from different angles, dived into the legal solutions and practical solutions recommended for exact circumstances.

“Pháp luật về bảo vệ trẻ em trên không gian mạng” by Luong Dieu Thu et al. (2021), Vietnam Court Academy has also systematized and clarified the theoretical basis of Vietnamese law on protecting children in cyberspace; formulating concepts, contents, forms and conditions to ensure the application of the law; at the same time, 5 comprehensively analyze and evaluate the reality of implementation of the law on child protection in Vietnam, etc. Both of these studies have mainly provided many solutions to improve the law related to minors’ civil rights that I can inherit and promote them to become effective new ideas for this topic. The research aims and tasks 3.

Research aims The thesis clarifies the theoretical basis and reality of the infringing civil rights of minors in cyberspace. Then, the thesis gives viewpoints and recommendations to complete the law on the civil rights of minors in cyberspace. Research tasks The thesis needs to perform the following tasks to achieve the research aims: - Representing the theoretical basis such as the concepts of juveniles, cyberspace, and civil rights of minors infringed in cyberspace; - Analyzing the provisions of Vietnamese law, the real situation, limitations and causes of the civil rights of minors infringed in cyberspace; - Proposing several solutions to complete Vietnamese law on civil rights of minors infringed in cyberspace. Object and scope of the research 4.

Research object The research object of the thesis is civil rights; specifically, the moral rights of minors are infringed in cyberspace. Research scope The thesis is mainly researched in the field of civil law. In addition, the thesis also researched and exploited a sufficient range of other relevant legal documents, international treaties and laws of some countries around the world. Research methodology The thesis was carried out based on the dialectical materialistic method of Marxism - Leninism and the theory of moral rights.

In addition, I use social science research methods such as analysis - synthesis, comparison, and use of data to perform the research tasks set out. The theoretical and practical significance of the research 6 - Theoretical significance: this thesis helps readers understand the theoretical knowledge of the law related to the minor’s civil rights infringed in cyberspace, and solutions to reduce limitations and complete the legal system. - Practical significance: the thesis helped grasp the practical application of current legal provisions to see the progress, limitations, shortcomings and their causes. Then, it proposed a number of solutions to complete the law and improve the law implementation on the civil rights of minors infringed in cyberspace.