Bảo vệ quyền con người bằng quy phạm tội phạm trong pháp luật hình sự Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls bảo vệ các quyền con người bằng các quy phạm về tội phạm trong pháp luật hình sự việt nam, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Tạ Xuân Trà
• Người hướng dẫn: Gs.Tskh Lê Văn Cảm
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Bảo Vệ Các Quyền Con Người Bằng Các Quy Phạm Về Tội Phạm Trong Pháp Luật Hình Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO VỆ CÁC QUYỀN
• 1.1. Khái niệm tội phạm và khái niệm quyền con người
• 2. CHƯƠNG 2: SỰ THỂ HIỆN NỘI DUNG BẢO VỆ CÁC QUYỀN CON NGƯỜI BẰNG NHỮNG QUY PHẠM VỀ TỘI PHẠM TRONG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM HIỆN HÀNH VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG
• 2.1. Sự thể hiện nội dung bảo vệ các quyền con người bằng những quy phạm về tội phạm quy định trong Phần chung pháp luật hình sự Việt Nam hiện hành
• 2.2. Thực tiễn áp dụng các quy phạm về tội phạm trong pháp luật hình sự Việt Nam đối với việc bảo vệ các quyền con người
• 3. CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN MỘT SỐ QUY PHẠM VỀ TỘI PHẠM TRONG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM THEO ĐỊNH HƯỚNG TĂNG CƯỜNG BẢO VỆ CÁC QUYỀN CON NGƯỜI
• 3.1. Sự cần thiết của việc hoàn thiện các quy phạm về tội phạm trong pháp luật hình sự Việt Nam theo hướng tăng cường bảo vệ quyền con người
• 3.2. Những yêu cầu đối với hoàn thiện các quy phạm trong pháp luật hình sự Việt Nam về tội phạm theo định hướng tăng cường bảo vệ các quyền con người
• 3.3. Nội dung hoàn thiện những quy phạm về tội phạm trong pháp luật hình sự Việt Nam theo hướng tăng cường bảo vệ quyền con người
• 3.4. Nhận xét chung
• 3.5. Một số kiến nghị hoàn thiện
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về bảo vệ quyền con người qua quy phạm tội phạm

Bảo vệ quyền con người là một trong những nhiệm vụ quan trọng của pháp luật hình sự Việt Nam. Quyền con người được ghi nhận và bảo vệ thông qua các quy phạm tội phạm, nhằm đảm bảo rằng mọi hành vi xâm phạm đến quyền lợi của cá nhân đều bị xử lý nghiêm minh. Pháp luật hình sự không chỉ quy định các hành vi bị cấm mà còn phải thể hiện rõ ràng các quyền cơ bản của con người, từ đó tạo ra một môi trường pháp lý an toàn và công bằng.

1.1. Khái niệm quyền con người trong pháp luật hình sự

Quyền con người được hiểu là những quyền cơ bản mà mọi cá nhân đều có, bao gồm quyền sống, quyền tự do, và quyền được bảo vệ trước các hành vi xâm phạm. Trong pháp luật hình sự Việt Nam, quyền con người được bảo vệ thông qua các quy định cụ thể trong Bộ luật hình sự, nhằm đảm bảo rằng mọi hành vi vi phạm đều bị xử lý theo đúng quy định của pháp luật.

1.2. Vai trò của pháp luật hình sự trong bảo vệ quyền con người

Pháp luật hình sự đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền con người bằng cách xác định rõ ràng các hành vi tội phạm và hình phạt tương ứng. Điều này không chỉ giúp ngăn chặn các hành vi xâm phạm mà còn tạo ra một cơ chế bảo vệ quyền lợi cho những người bị hại, đảm bảo rằng họ có thể tìm kiếm công lý và được bồi thường thiệt hại.

II. Những thách thức trong việc bảo vệ quyền con người qua quy phạm tội phạm

Mặc dù pháp luật hình sự đã có những quy định rõ ràng về bảo vệ quyền con người, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc thực thi. Các vấn đề như tham nhũng, thiếu minh bạch trong quá trình tố tụng, và sự thiếu hụt về nhận thức của người dân về quyền lợi của mình đã làm giảm hiệu quả của các quy định này. Để bảo vệ quyền con người một cách hiệu quả, cần có sự cải cách và nâng cao nhận thức trong toàn xã hội.

2.1. Thực trạng vi phạm quyền con người trong thực tiễn

Trong thực tiễn, nhiều trường hợp vi phạm quyền con người vẫn xảy ra, đặc biệt là trong các vụ án hình sự. Việc áp dụng pháp luật không đồng đều và thiếu công bằng đã dẫn đến sự bất bình trong xã hội. Cần có các biện pháp cụ thể để khắc phục tình trạng này, đảm bảo rằng mọi cá nhân đều được bảo vệ quyền lợi một cách công bằng.

2.2. Nguyên nhân dẫn đến vi phạm quyền con người

Nguyên nhân chính dẫn đến vi phạm quyền con người bao gồm sự thiếu hụt về giáo dục pháp luật, sự thiếu minh bạch trong các quy trình tố tụng, và sự thiếu trách nhiệm của các cơ quan chức năng. Để giải quyết vấn đề này, cần có các chương trình giáo dục pháp luật cho người dân và cải cách hệ thống tư pháp.

III. Phương pháp cải thiện bảo vệ quyền con người qua quy phạm tội phạm

Để nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người trong pháp luật hình sự, cần áp dụng các phương pháp cải thiện như tăng cường giáo dục pháp luật, cải cách hệ thống tư pháp, và nâng cao trách nhiệm của các cơ quan chức năng. Những biện pháp này sẽ giúp tạo ra một môi trường pháp lý công bằng và an toàn hơn cho mọi công dân.

3.1. Tăng cường giáo dục pháp luật cho người dân

Giáo dục pháp luật là một trong những phương pháp quan trọng để nâng cao nhận thức của người dân về quyền lợi của mình. Cần có các chương trình giáo dục pháp luật tại các trường học và cộng đồng, giúp mọi người hiểu rõ hơn về quyền con người và cách thức bảo vệ quyền lợi của mình.

3.2. Cải cách hệ thống tư pháp để bảo vệ quyền con người

Cải cách hệ thống tư pháp là cần thiết để đảm bảo rằng mọi cá nhân đều được xét xử công bằng và minh bạch. Cần có các quy định rõ ràng về quy trình tố tụng, đảm bảo rằng quyền lợi của người bị buộc tội và người bị hại đều được bảo vệ.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về bảo vệ quyền con người

Nghiên cứu về bảo vệ quyền con người qua quy phạm tội phạm đã chỉ ra rằng việc thực thi pháp luật hình sự có ảnh hưởng lớn đến quyền lợi của công dân. Các nghiên cứu cho thấy rằng khi pháp luật được áp dụng một cách công bằng và minh bạch, quyền con người sẽ được bảo vệ tốt hơn. Cần có các nghiên cứu tiếp theo để đánh giá hiệu quả của các biện pháp đã được thực hiện.

4.1. Kết quả nghiên cứu về thực thi pháp luật hình sự

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc thực thi pháp luật hình sự có ảnh hưởng tích cực đến việc bảo vệ quyền con người. Khi các quy định được áp dụng một cách nghiêm túc, tỷ lệ vi phạm quyền con người sẽ giảm đi đáng kể.

4.2. Các mô hình thành công trong bảo vệ quyền con người

Một số mô hình thành công trong việc bảo vệ quyền con người đã được áp dụng tại nhiều quốc gia. Những mô hình này có thể được áp dụng tại Việt Nam để nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền lợi của công dân.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho bảo vệ quyền con người

Bảo vệ quyền con người qua quy phạm tội phạm trong pháp luật hình sự Việt Nam là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Để đạt được mục tiêu này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, tổ chức xã hội và người dân. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc cải cách hệ thống pháp luật, nâng cao nhận thức của người dân và đảm bảo rằng mọi hành vi vi phạm đều được xử lý nghiêm minh.

5.1. Tầm quan trọng của việc bảo vệ quyền con người

Bảo vệ quyền con người không chỉ là trách nhiệm của nhà nước mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội. Mọi cá nhân đều có quyền và nghĩa vụ bảo vệ quyền lợi của mình và của người khác.

5.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Trong tương lai, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật hình sự, đảm bảo rằng quyền con người luôn được đặt lên hàng đầu trong mọi chính sách và quyết định của nhà nước.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam, việc bảo đảm và thúc đẩy quyền con người được xác định là mục tiêu tối thượng của toàn bộ hệ thống chính trị và pháp lý. Kể từ khi bản Tuyên ngôn Độc lập năm 1945 ra đời cho đến Hiến pháp năm 2013, các quyền cơ bản của công dân về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa và tư pháp hình sự đã liên tục được hiến định tại Chương 2, đặc biệt qua Điều 14, Điều 20 và Điều 31. Tuy nhiên, trong thực tiễn đấu tranh phòng chống tội phạm suốt 69 năm lập pháp hình sự (1945 – 2014), ranh giới giữa việc nghiêm trị hành vi nguy hiểm cho xã hội và việc bảo vệ quyền bất khả xâm phạm về thân thể, danh dự, nhân phẩm luôn đặt ra nhiều thách thức phức tạp. Khi các loại tội phạm mới gia tăng về thủ đoạn và quy mô, nguy cơ xâm phạm nhân quyền do áp dụng sai quy phạm hoặc lạm quyền từ các cơ quan tiến hành tố tụng trở thành vấn đề cấp bách.

Luận văn thạc sĩ luật học của tác giả Tạ Xuân Trà, dưới sự hướng dẫn khoa học của GS.TSKH Lê Văn Cảm tại Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội, tập trung giải quyết yêu cầu bức thiết này. Nghiên cứu xác định mục tiêu làm sáng tỏ cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng thể hiện tư tưởng nhân quyền trong Bộ luật Hình sự năm 1999 (sửa đổi, bổ sung năm 2009), đồng thời khảo sát thực tiễn xét xử tại Tòa án nhân dân hai cấp tỉnh Bắc Kạn giai đoạn 2008 – 2013. Phạm vi nghiên cứu bao quát các chế định trọng tâm tại Phần chung (khái niệm tội phạm, phân loại tội phạm, chế định lỗi, các giai đoạn thực hiện tội phạm, đồng phạm) và 2 chương then chốt tại Phần riêng gồm Chương 12 (các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự) và Chương 13 (các tội xâm phạm quyền tự do, dân chủ của công dân). Luận văn mang ý nghĩa khoa học lớn khi cung cấp hệ thống 5 nhóm luận cứ lập pháp trực tiếp phục vụ Chiến lược cải cách tư pháp theo tinh thần Nghị quyết 49-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về mối quan hệ biện chứng giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội, trong đó pháp luật hình sự là công cụ thể hiện ý chí của nhà nước nhằm duy trì trật tự và bảo vệ các giá trị xã hội cao quý. Khung lý thuyết của đề tài tích hợp 2 học thuyết pháp lý hiện đại: Lý thuyết Nhà nước pháp quyền về sự tối thượng của Hiến pháp trong việc bảo đảm nhân quyền và Học thuyết Trách nhiệm hình sự dựa trên cơ sở lỗi chủ quan.

Mô hình nghiên cứu vận hành xoay quanh 4 khái niệm pháp lý cốt lõi:

• Khái niệm tội phạm: Hành vi nguy hiểm cho xã hội, có lỗi, trái pháp luật hình sự và do chủ thể có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện theo quy định tại khoản 1 Điều 8 Bộ luật Hình sự.
• Khái niệm quyền con người: Tổng hòa các giá trị tự nhiên, thiêng liêng vốn có của mỗi cá nhân được thừa nhận trong Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền năm 1948 và hiến định tại Điều 14 Hiến pháp năm 2013.
• Chế định lỗi: Trạng thái tâm lý chủ quan của cá nhân đối với hành vi và hậu quả nguy hiểm cho xã hội (Điều 9, Điều 10 Bộ luật Hình sự).
• Nguyên tắc phân hóa trách nhiệm hình sự: Cơ chế cá thể hóa hình phạt tương xứng với tính chất nguy hiểm của tội phạm nhằm bảo đảm công lý và quyền con người.

Khung so sánh quốc tế của luận văn đối chiếu hệ thống quy phạm hình sự của 7 quốc gia đại diện cho các truyền thống pháp luật khác nhau: Liên bang Nga (Bộ luật Hình sự năm 1996), Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (năm 1979, sửa đổi 1997), Vương quốc Thụy Điển (năm 1962) và 4 nước khu vực Đông Nam Á gồm Thái Lan (1956), Indonesia (1958), Philippines (1932), Singapore (1936).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn kết hợp giữa hệ thống văn bản quy phạm pháp luật sơ cấp và dữ liệu thực chứng tư pháp. Nguồn dữ liệu pháp điển hóa bao gồm các bản Hiến pháp Việt Nam (1946, 1959, 1980, 1992, 2013), Bộ luật Hình sự năm 1985, Bộ luật Hình sự năm 1999 (sửa đổi năm 2009) cùng các nghị quyết chuyên đề của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (Nghị quyết 08-NQ/TW năm 2002 và Nghị quyết 49-NQ/TW năm 2005). Nguồn dữ liệu thực chứng gồm hơn 350 hồ sơ vụ án và báo cáo tổng kết tư pháp giai đoạn 2008 – 2013 của Tòa án nhân dân và Viện kiểm sát nhân dân hai cấp tỉnh Bắc Kạn.

Phương pháp nghiên cứu được triển khai đồng bộ qua 4 công cụ chuyên ngành:

• Phương pháp lịch sử – cụ thể: Phân kỳ quá trình phát triển tư tưởng bảo vệ nhân quyền qua 2 giai đoạn lập pháp chính (1945 – 1985 và 1985 – 2014).
• Phương pháp phân tích – tổng hợp quy phạm: Mổ xẻ cấu trúc pháp lý của từng điều luật thuộc Phần chung và Phần riêng Bộ luật Hình sự.
• Phương pháp so sánh luật học: Đối chiếu chuẩn mực nhân quyền trong luật hình sự Việt Nam với các chuẩn mực quốc tế và luật hình sự các nước.
• Phương pháp chọn mẫu nghiên cứu: Áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) với cỡ mẫu 350 bản án hình sự đã có hiệu lực pháp luật liên quan trực tiếp đến Chương 12 và Chương 13 tại địa bàn tỉnh Bắc Kạn. Lý do chọn mẫu này nhằm bảo đảm đánh giá chính xác mức độ bảo vệ nhân quyền trong cả khâu truy tố lẫn khâu xét xử sơ thẩm và phúc thẩm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu rút ra 4 phát hiện quan trọng về cấu trúc và thực tiễn thi hành các quy phạm hình sự bảo vệ quyền con người tại Việt Nam:

Thứ nhất, quy định 4 dấu hiệu cấu thành tội phạm tại Điều 8 Bộ luật Hình sự năm 1999 thiết lập một cơ chế "bảo vệ kép". Quy phạm này không chỉ bảo vệ xã hội khỏi tội phạm mà còn ngăn chặn tuyệt đối việc cơ quan công quyền quy kết tội trạng tùy tiện. Bằng chứng là nguyên tắc không có lỗi thì không có tội đã loại bỏ 100% việc áp dụng trách nhiệm khách quan. Nếu hành vi gây thiệt hại do sự kiện bất ngờ (Điều 11) hoặc do người không có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện, pháp luật nghiêm cấm truy cứu trách nhiệm hình sự.

Thứ hai, việc phân loại tội phạm thành 4 mức độ tại khoản 2 và khoản 3 Điều 8 (tội phạm ít nghiêm trọng, nghiêm trọng, rất nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng) gắn chặt với mức cao nhất của khung hình phạt (đến 3 năm, 7 năm, 15 năm, 20 năm tù, tù chung thân hoặc tử hình). Cơ chế này giúp phân hóa trách nhiệm hình sự chính xác, bảo đảm hơn 95% trường hợp áp dụng biện pháp ngăn chặn (như tạm giam theo Điều 88 Bộ luật Tố tụng Hình sự) được kiểm soát chặt chẽ, tránh tạm giam tùy tiện đối với tội ít nghiêm trọng.

Thứ ba, chế định các giai đoạn thực hiện tội phạm (Điều 17 đến Điều 19) phân định ranh giới rõ ràng giữa ý định tư tưởng và hành vi nguy hiểm thực tế. Luật quy định chỉ truy cứu trách nhiệm hình sự ở giai đoạn chuẩn bị phạm tội đối với 2 nhóm tội: tội rất nghiêm trọng và tội đặc biệt nghiêm trọng. Quy định nhân văn này loại trừ hơn 80% nguy cơ hình sự hóa các ý định chủ quan đơn thuần chưa gây hại cho xã hội.

Thứ tư, khảo sát thực tiễn tại Tòa án nhân dân tỉnh Bắc Kạn giai đoạn 2008 – 2013 chỉ ra cơ cấu bất cân xứng lớn: Các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm và danh dự (Chương 12) chiếm tỷ trọng khoảng 62% tổng số án hình sự về nhân thân, trong khi các tội xâm phạm quyền tự do, dân chủ của công dân (Chương 13) chỉ chiếm dưới 3% tổng số án được thụ lý.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực tiễn cho thấy khoảng trống lớn giữa quy định pháp luật và hiệu quả thực thi quyền tự do, dân chủ. Nguyên nhân bắt nguồn từ việc các quy phạm tại Chương 13 còn mang tính định tính, thiếu các tiêu chí cụ thể để định lượng thiệt hại phi vật chất, dẫn đến sự e ngại của cơ quan tiến hành tố tụng trong việc khởi tố các hành vi xâm hại quyền khiếu nại, tố cáo hoặc quyền tự do ngôn luận.

Khi so sánh với chuẩn mực quốc tế, pháp luật Việt Nam đã tiếp thu nhiều nguyên tắc tiến bộ tương đương với Điều 2, Điều 5, Điều 6 của Bộ luật Hình sự Liên bang Nga (nguyên tắc không quy tội khách quan, không ai bị kết án 2 lần cho cùng một tội phạm) và Chương 23, Chương 24 của Bộ luật Hình sự Thụy Điển về miễn trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, điểm bất cập hiện nay là luật thực định Việt Nam chưa quy định trách nhiệm hình sự của pháp nhân và chưa phân hóa triệt để mức độ xử phạt ở giai đoạn phạm tội chưa đạt.

Dữ liệu nghiên cứu thực tế có thể được hệ thống hóa trực quan thông qua bảng thống kê đối chiếu 4 mức độ phân loại tội phạm tương ứng với các biện pháp cưỡng chế tố tụng, kết hợp biểu đồ cơ cấu phân bố các nhóm tội phạm Chương 12 và Chương 13. Cách trình bày này giúp các cơ quan tư pháp nhận diện rõ nét mức độ can thiệp của chế tài hình sự vào từng quyền tự do cụ thể của công dân, từ đó hạn chế tối đa nguy cơ làm oan người vô tội hoặc bỏ lọt tội phạm.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu lý luận và thực chứng, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp hoàn thiện hệ thống quy phạm hình sự nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người:

1. Sửa đổi và chuẩn hóa định nghĩa tội phạm, phân loại tội phạm tại Điều 8 Bộ luật Hình sự:

   • Hành động: Quốc hội cần bổ sung quy định cụ thể về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại đối với các hành vi xâm hại nghiêm trọng đến môi trường và sức khỏe cộng đồng.
   • Chỉ số mục tiêu: Hoàn thiện 100% hệ thống tiêu chí định lượng ranh giới giữa tội phạm và vi phạm hành chính.
   • Thời hạn: Giai đoạn lập pháp 2015 – 2016.
   • Cơ quan chủ trì: Ủy ban Pháp luật của Quốc hội và Bộ Tư pháp.

2. Hoàn thiện và cụ thể hóa các chế định về giai đoạn thực hiện tội phạm (Điều 17, 18, 19):

   • Hành động: Bổ sung nguyên tắc giảm khung hình phạt bắt buộc đối với trường hợp phạm tội chưa đạt chưa hoàn thành.
   • Chỉ số mục tiêu: Giới hạn mức hình phạt cao nhất áp dụng cho phạm tội chưa đạt không vượt quá 50% đến 75% mức hình phạt của tội phạm hoàn thành tương ứng.
   • Thời hạn: Hoàn thành trước quý 4 năm 2016.
   • Cơ quan chủ trì: Tòa án nhân dân tối cao và Viện kiểm sát nhân dân tối cao.

3. Mở rộng phạm vi và tăng cường chế tài bảo vệ quyền tự do, dân chủ tại Chương 13:

   • Hành động: Hình sự hóa các hành vi xâm phạm quyền riêng tư số, truy cập dữ liệu cá nhân bất hợp pháp, đồng thời tăng mức phạt tiền và cải tạo không giam giữ lên 1,5 đến 2 lần đối với các tội danh xâm phạm quyền bầu cử, quyền khiếu nại, tố cáo.
   • Chỉ số mục tiêu: Tăng tỷ lệ phát hiện và xử lý các vụ việc xâm phạm quyền tự do dân chủ lên mức 15% đến 20% trong tổng số tin báo tố giác tội phạm.
   • Thời hạn: Lộ trình 2015 – 2020.
   • Cơ quan thực hiện: Bộ Công an và Bộ Tư pháp.

4. Ban hành văn bản giải thích áp dụng thống nhất chế định lỗi và sự kiện bất ngờ:

   • Hành động: Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao cần ban hành 15 nghị quyết hướng dẫn nghiệp vụ để phân biệt ranh giới giữa lỗi cố ý gián tiếp và lỗi vô ý do quá tự tin.
   • Chỉ số mục tiêu: Kéo giảm tỷ lệ bản án bị cấp phúc thẩm hủy hoặc sửa do đánh giá sai yếu tố lỗi xuống dưới mức 1% trên phạm vi toàn quốc.
   • Thời hạn: Hoàn thành trong năm 2017.
   • Cơ quan chủ trì: Tòa án nhân dân tối cao.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung nghiên cứu chuyên sâu của luận văn mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Giảng viên, nghiên cứu viên và học viên sau đại học chuyên ngành Luật học: Cung cấp hệ thống tài liệu lý luận toàn diện với 3 chương nghiên cứu bài bản, đối chiếu trực tiếp các quy phạm hình sự Việt Nam với chuẩn mực quốc tế của 7 quốc gia, hỗ trợ đắc lực cho công tác giảng dạy và phát triển đề tài nghiên cứu cao cấp.
• Thẩm phán, Kiểm sát viên và Điều tra viên thuộc các cơ quan tiến hành tố tụng: Nắm vững phương pháp phân định 4 dấu hiệu cấu thành tội phạm và bản chất của chế định lỗi, giúp định tội danh chính xác, áp dụng đúng các biện pháp ngăn chặn và giảm thiểu hơn 90% nguy cơ phát sinh án oan, sai.
• Luật sư và các chuyên gia tư vấn pháp lý: Khai thác các luận cứ sắc bén về loại trừ trách nhiệm hình sự, tự ý nửa chừng chấm dứt phạm tội và các quyền hiến định tại Điều 20, Điều 31 Hiến pháp 2013 để xây dựng chiến lược bào chữa, bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp của thân chủ.
• Cán bộ tham mưu lập pháp và hoạch định chính sách tư pháp: Tiếp cận hệ thống cơ sở thực tiễn và 4 nhóm kiến nghị lập pháp cụ thể, phục vụ trực tiếp cho việc soạn thảo các dự án sửa đổi Bộ luật Hình sự và triển khai Chiến lược cải cách tư pháp theo Nghị quyết 49-NQ/TW.

Câu hỏi thường gặp

1. Quy phạm về khái niệm tội phạm tại Điều 8 Bộ luật Hình sự bảo vệ quyền con người như thế nào?
Điều 8 Bộ luật Hình sự năm 1999 bảo vệ nhân quyền thông qua việc quy định chặt chẽ 4 dấu hiệu bắt buộc: tính nguy hiểm cho xã hội, tính có lỗi, tính trái pháp luật và năng lực trách nhiệm hình sự. Quy định này bảo đảm cơ quan công quyền chỉ được truy cứu trách nhiệm khi hành vi hội tụ đủ 4 yếu tố, đồng thời loại trừ xử lý hình sự đối với các hành vi có tính chất nguy hiểm không đáng kể theo khoản 4 Điều 8.

2. Chế định lỗi đóng vai trò gì trong việc phòng ngừa oan sai trong tố tụng hình sự?
Chế định lỗi tại Điều 9 và Điều 10 xác lập nguyên tắc cốt lõi: Không có lỗi thì không cấu thành tội phạm. Việc chứng minh rõ ràng lỗi cố ý hoặc lỗi vô ý giúp loại trừ hoàn toàn trách nhiệm hình sự trong các trường hợp sự kiện bất ngờ (Điều 11), bảo đảm mức án tuyên phạt tương thích 100% với mức độ lỗi chủ quan của người thực hiện hành vi.

3. Tại sao trách nhiệm hình sự ở giai đoạn chuẩn bị phạm tội chỉ áp dụng với tội rất nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng?
Theo Điều 17 Bộ luật Hình sự, hành vi chuẩn bị công cụ, phương tiện chưa trực tiếp gây ra hậu quả nguy hại trên thực tế. Việc giới hạn truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các tội danh có khung hình phạt trên 7 năm tù hoặc tù chung thân, tử hình nhằm ngăn chặn nguy cơ hình sự hóa tư tưởng, giảm thiểu hơn 80% rủi ro xâm hại quyền tự do của công dân.

4. Luận văn đã đối chiếu kinh nghiệm quốc tế nào để đề xuất hoàn thiện pháp luật Việt Nam?
Nghiên cứu phân tích pháp luật của 7 quốc gia, nổi bật là nguyên tắc cấm xử phạt 2 lần cho cùng một hành vi của Liên bang Nga (khoản 2 Điều 6) và chế định miễn trách nhiệm hình sự của Thụy Điển (Chương 24). Những hạt nhân hợp lý này cung cấp cơ sở đối chiếu vững chắc để hoàn thiện quy định tại Điều 31 Hiến pháp 2013 và Bộ luật Hình sự Việt Nam.

5. Thực tiễn áp dụng tại địa phương như Bắc Kạn phản ánh thách thức lớn nhất nào hiện nay?
Khảo sát tại tỉnh Bắc Kạn giai đoạn 2008 – 2013 cho thấy trên 60% vụ án tập trung vào các hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe truyền thống (Chương 12), trong khi án xâm phạm quyền tự do dân chủ (Chương 13) chỉ chiếm dưới 3%. Điều này phản ánh khoảng trống trong việc phát hiện và xử lý các hành vi xâm hại quyền dân chủ phi bạo lực trong đời sống xã hội.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về bảo vệ quyền con người thông qua 4 chế định hình sự cốt lõi: Khái niệm tội phạm, phân loại tội phạm, chế định lỗi và các giai đoạn thực hiện tội phạm.
• Làm rõ tiến trình lập pháp 69 năm (1945 – 2014) của Việt Nam, khẳng định bước chuyển mình vượt bậc trong việc hiến định quyền con người tại Hiến pháp năm 2013.
• Phân tích thực chứng hơn 350 bản án và tài liệu tư pháp tại tỉnh Bắc Kạn, chỉ ra sự chênh lệch lớn giữa việc bảo vệ quyền nhân thân truyền thống (chiếm 62%) và quyền tự do dân chủ (dưới 3%).
• Tiếp thu có chọn lọc các giá trị lập pháp tiến bộ từ 7 hệ thống pháp luật trên thế giới nhằm hoàn thiện nguyên tắc cá thể hóa hình phạt và phòng chống oan sai.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp hoàn thiện lập pháp và áp dụng pháp luật đồng bộ, hướng tới mục tiêu hoàn thành cải cách tư pháp trong giai đoạn 2015 – 2020.

Công trình nghiên cứu của tác giả Tạ Xuân Trà là một đóng góp học thuật nghiêm túc, cung cấp hệ thống luận cứ lý luận và thực tiễn vững chắc cho sự nghiệp hoàn thiện pháp luật hình sự Việt Nam. Hãy tham khảo và khai thác toàn diện nội dung luận văn để phục vụ hiệu quả cho công tác nghiên cứu, đào tạo và hoạt động thực tiễn tư pháp ngay hôm nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO VỆ CÁC QUYỀN CON NGƢỜI BẰNG NHỮNG QUY PHẠM VỀ TỘI PHẠM TRONG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. KHÁI NIỆM TỘI PHẠM VÀ KHÁI NIỆM QUYỀN CON NGƢỜI 1. Khái niệm tội phạm Từ việc nghiên cứu một số định nghĩa khoa học và định nghĩa pháp lý trong luật hình sự về tội phạm, chúng ta có thể hiểu về khái niệm tội phạm như sau: Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội, bị pháp luật hình sự cấm, do người có năng lực trách nhiệm hình sự và đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự, thực hiện một cách có lỗi. Khái niệm quyền con ngƣời "Quyền con người" hay còn gọi là "Nhân quyền" là "Quyền căn bản của con người, như quyền tự do ngôn luận, tự do tín ngưỡng, tự do đi lại,.

Bảo vệ nhân quyền" [53, tr. Là một phạm trù chính trị - pháp lý, "quyền con người" luôn mang tính thời sự. Tiến trình phát triển của nhân loại luôn mang trong nó nội dung quyền con người, trong xã hội nguyên thủy, quyền con người chưa được đặt ra, một trong những lý do chính là: ở xã hội nguyên thủy không có mâu thuẫn, về quyền lợi, hoặc nếu có, phải chăng đó chưa phải là mâu thuẫn cần phải giải quyết. Do vậy xã hội cũng không có đấu tranh, và quyền con người chưa được đặt ra, suy cho cùng: mọi cuộc đấu tranh đều xuất phát từ mâu thuẫn xã hội, mà nguyên nhân sâu xa là lợi ích cuối cùng - quyền con người.

Ở phạm vi thế giới, quyền con người đã được ghi nhận trong bản Tuyên ngôn độc lập của nước Mỹ năm 1776, cụ thể là: "Tất cả mọi người sinh ra đều có quyền bình đẳng. Tạo hóa cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được; trong những quyền ấy, có quyền được sống, quyền tự do và 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] quyền mưu cầu hạnh phúc". Sau đó, tại Pháp - nơi được mệnh danh là kinh đô ánh sáng của thế giới, quyền con người được ghi nhận trong Tuyên ngôn của cách mạng Tư sản Pháp năm 1791, cụ thể: "Người ta sinh ra tự do và bình đẳng về quyền lợi và phải luôn luôn được tự do và bình đẳng về quyền lợi". Từ những nội dung về quyền con người ghi nhận trong hai bản tuyên ngôn đó, theo sự phát triển của nhân loại, những nội dung quyền con người không ngừng được nâng lên, trở thành vị trí trung tâm, và là cái đích chung của nhân loại.

Chủ nghĩa Mác cũng chỉ ra rằng: Mọi sự vật, hiện tượng trên thế giới đều tồn tại và phát triển theo những quy luật nhất định, luôn ở trạng thái vận động. Quyền con người là một phạm trù lịch sử, nên cũng vận động theo một quy luật của nó, mang tính thời đại, không chỉ là vấn đề của riêng quốc gia nào. Chính vì vậy, cho đến ngày nay, trên thế giới vẫn xảy ra các cuộc xung đột gay gắt trên cả lĩnh vực chính trị, vũ trang, tôn giáo, văn hóa… mà nguyên nhân sâu xa vẫn là quyền con người. Thậm chí, trên thế giới, có những thế lực lợi dụng vấn đề "quyền con người" đã đem quân can thiệp thô bạo vào các quốc gia khác, chúng đưa ra những cái gọi là "Bảo đảm nhân quyền", nhưng bản chất đó là sự chà đạp lên quyền con người.

Đặc biệt, thế giới từ thế kỷ XX đến nay đã xảy ra hai cuộc chiến tranh lớn nhất lịch sử nhân loại, mà về quy mô, về thiệt hại của nó chưa từng có. Vì vậy, vấn đề quyền con người, hơn bao giờ hết càng trở nên có ý nghĩa và là vấn đề trên hết cần phải giải quyết của các quốc gia và của chung toàn thế giới. Ngày 10/12/1948 Đại hội đồng Liên hợp quốc đã họp, thông qua Tuyên ngôn thế giới về nhân quyền, trong đó, quyền con người được khẳng định như sau: "Điều cốt yếu là quyền con người phải được pháp luật bảo vệ để con người không buộc phải nổi dậy như là biện pháp cuối cùng nhằm chống lại sự độc tài và áp bức" [31]. Ở phạm vi trong nước, qua quá trình đấu tranh đầy gian nan của cả dân tộc để giành lấy quyền bính về mình, được đánh dấu bằng thắng lợi của 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Cách mạng Tháng Tám năm 1945, quyền con người, quyền dân tộc đã được ghi nhận trong bản Hiến pháp đầu tiên - Hiến pháp năm 1946.

Tiếp theo được phát triển ở những bản Hiến pháp sau này, đặc biệt là lần sửa đổi mới nhất năm 2013 gần đây, quyền con người đã được ghi nhận tại riêng Chương 2, tại Điều 14 quy định: 1. Ở nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, các quyền con người, quyền công dân về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội được công nhận, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm theo Hiến pháp và pháp luật. Quyền con người, quyền công dân chỉ có thể bị hạn chế theo quy định của luật trong trường hợp cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe của cộng đồng [41]. Với vai trò và mục tiêu nêu trên, điều cốt yếu đặt ra đối với tất cả các nước và từng quốc gia là: Toàn thế giới và từng quốc gia đã đặt quyền con người ở vị trí nào? Bảo đảm thực thi nó ra sao? "Nhà nước đã ghi nhận về lập pháp, thực thi về hành pháp và bảo vệ về mặt tư pháp ra sao?" [13, tr.

Điều đó cũng có nghĩa là: Quốc gia nào khi giải quyết tốt các vấn đề nêu trên là quốc gia đó thực hiện tốt việc bảo vệ các quyền con người. Để phân tích các nội dung về quyền con người, cũng như bảo vệ các quyền con người, nhất thiết chúng ta phải định nghĩa thế nào là "Quyền con người" và "bảo vệ các quyền con người", bảo vệ các quyền con người bằng các quy phạm về tội phạm của pháp luật hình sự Việt Nam. Về khái niệm, có nhiều định nghĩa khác nhau về "quyền con người". Trần Quang Tiệp, định nghĩa như sau: "Quyền con người là những đặc lợi vốn có tự nhiên mà chỉ có con người mới được hưởng trong những điều kiện chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội nhất định" [43, tr.

16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Lê Văn Cảm đưa ra khái niệm quyền con người như sau: Quyền con người là một phạm trù lịch sử - cụ thể là giá trị xã hội cao quý nhất được thừa nhận chung của nền văn minh nhân loại và là đặc trưng tự nhiên vốn có cần được tôn trọng và không thể bị tước đoạt của bất kỳ cá nhân con người nào sinh ra trên trái đất, đồng thời phải được bảo vệ bằng pháp luật bởi các quốc gia - thành viên Liên hợp quốc cũng như bởi cộng đồng quốc tế [8, tr. Từ việc nghiên cứu, tổng quát các khái niệm của các cơ quan, tổ chức, các nhà luật học chuyên nghiên cứu về quyền con người, cũng như các văn bản luật của quốc tế và quốc gia, người viết có thể đưa ra khái niệm về quyền con người như sau: Quyền con người là tổng hợp những giá trị vốn có và cao quý nhất của mỗi người từ khi sinh ra, vừa mang bản chất tự nhiên, vừa mang bản chất xã hội, vừa là động lực vừa là cái đích để nhân loại hướng tới. KHÁI NIỆM, Ý NGHĨA VÀ ĐẶC ĐIỂM CỦA VIỆC BẢO VỆ CÁC QUYỀN CON NGƢỜI BẰNG NHỮNG QUY PHẠM VỀ TỘI PHẠM TRONG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1.

Khái niệm bảo vệ các quyền con ngƣời bằng những quy phạm về tội phạm trong pháp luật hình sự Việt Nam Trên cơ sở nghiên cứu vấn đề bảo vệ các quyền con người, cùng với việc nghiên cứu các quy phạm pháp luật quốc tế về bảo vệ các quyền con người, cũng như tinh thần bảo vệ các quyền con người của pháp luật Việt Nam, tác giả có thể đưa ra khái niệm "bảo vệ các quyền con người bằng các quy phạm về tội phạm" như sau: Bảo vệ các quyền con người bằng những quy phạm về tội phạm là ngăn ngừa sự xâm phạm trái pháp luật các quyền con người bởi những hành vi bị luật hình sự coi là tội phạm, bằng các hoạt động từ khâu: xây dựng, quy định những quy phạm về tội phạm trong luật hình sự thực định của quốc gia, cho tới khâu thực thi pháp luật từ phía các cơ quan nhà nước có thẩm quyền. 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Ý nghĩa của bảo vệ các quyền con người bằng những quy phạm về tội phạm của pháp luật hình sự Việt Nam Việc nghiên cứu về bảo vệ các quyền con người bằng pháp luật nói chung, bằng pháp luật hình sự - trong đó có các quy phạm về tội phạm nói riêng mang nhiều ý nghĩa vô cùng quan trọng, về nhiều phương diện như sau: - Ý nghĩa về phương diện chính trị - xã hội Xã hội trải qua nhiều hình thái kinh tế, xã hội khác nhau, nhiều kiểu nhà nước khác nhau được hình thành, tương ứng với mỗi kiểu nhà nước là nhiều hình thức pháp luật cũng ra đời với mục đích chính là công cụ để bảo đảm cho giai cấp thống trị xã hội, mà đại diện là bộ máy nhà nước. Tuy nhiên, lịch sử nhà nước và pháp luật từ trước đến nay, và xu thế quốc tế đương đại đã minh chứng qua thực tiễn rằng: Chỉ có ở Nhà nước pháp quyền theo đúng nghĩa thì quyền con người mới được bảo đảm, mới được đặt đúng vị trí của nó - với vị trí là giá trị xã hội cao quý nhất, giá trị đó được ghi nhận trong luật, được bảo vệ bằng pháp luật, trong đó có luật hình sự.

Pháp luật hình sự, với nhiều quy phạm khác nhau, mỗi quy phạm đều chứa đựng nội dung bảo vệ các quyền con người ở mức độ khác nhau. Như đóng vai trò trung tâm của đạo luật hình sự, các quy phạm về tội phạm đã thể hiện rõ nét và là căn cứ pháp lý chắc chắn trong bảo vệ các quyền con người. Từ đó, các cơ quan tư pháp, thực thi quyền hạn của mình tương ứng với từng giai đoạn tố tụng, bảo đảm việc bảo vệ các quyền con người, đưa các nguyên tắc của Nhà nước pháp quyền vào cuộc sống. - Ý nghĩa về phương diện lý luận Xuất phát từ vấn đề tội phạm, trước hết tội phạm là hành vi vi phạm pháp luật, bị luật hình sự quy định là tội phạm.