Bảo Vệ Quyền Con Người Bằng Quy Định Hình Phạt Trong Bộ Luật Hình Sự Việt Nam 2015

Luận văn thạc sĩ luật học nghiên cứu vnu ls bảo vệ quyền con người bằng những quy định về quyết định hình phạt trong bộ luật hình sự, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Nguyễn Quang Phong
• Người hướng dẫn: PGS. Trịnh Quốc Toản
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự Và Tố Tụng Hình Sự
• Đề tài: Bảo Vệ Quyền Con Ngƣời Bằng Những Quy Định Về Quyết Định Hình Phạt Trong Bộ Luật Hình Sự Việt Nam Năm 2015
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ BẢO VỆ QUYỀN CON NGƢỜI BẰNG NHỮNG QUY ĐỊNH VỀ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT TRONG LUẬT HÌNH SỰ
• 1.1. Khái niệm và đặc điểm của quyền con người
• 1.2. Khái niệm, nội dung và ý nghĩa bảo vệ quyền con người bằng các quy định về quyết định hình phạt trong luật hình sự
• 1.2.1. Khái niệm, nội dung bảo vệ quyền con người bằng các quy định về quyết định hình phạt trong luật hình sự
• 1.2.2. Ý nghĩa bảo vệ quyền con người bằng các quy định về quyết định hình phạt trong luật hình sự
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC QUY ĐỊNH VỀ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 2015 DƯỚI GÓC ĐỘ BẢO VỆ QUYỀN CON NGƢỜI
• 2.1. Các nguyên tắc quyết định hình phạt trong BLHS năm 2015 dưới góc độ bảo vệ quyền con người
• 2.1.1. Nguyên tắc cá thể hóa hình phạt
• 2.1.2. Nguyên tắc công bằng
• 2.2. Bảo vệ quyền con người bằng các quy định về căn cứ quyết định hình phạt
• 2.2.1. Quyết định hình phạt phải căn cứ vào các quy định của BLHS
• 2.2.2. Cân nhắc vào tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội
• 2.2.3. Cân nhắc nhân thân người phạm tội
• 2.2.4. Cân nhắc các tình tiết giảm nhẹ và tăng nặng trách nhiệm hình sự
• 2.3. Bảo vệ quyền con người bằng các quy định về quyết định hình phạt trong các trường hợp cụ thể
• 2.3.1. Bảo vệ quyền con người bằng các quy định về quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt được áp dụng
• 2.3.2. Bảo vệ quyền con người bằng các quy định về quyết định hình phạt trong trường hợp phạm nhiều tội
• 2.3.3. Bảo vệ quyền con người bằng các quy định về quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt
• 2.3.4. Bảo vệ quyền con người bằng các quy định về quyết định hình phạt trong trường hợp đồng phạm
• 2.3.5. Quyết định hình phạt đối với người dưới 18 tuổi
• 2.4. Nhận xét chung về chế định quyết định hình phạt
• 2.5. Về những điểm mới về chế định quyết định hình phạt trong BLHS 2015 so với BLHS 1999
• 2.6. Những hạn chế về chế định quyết định hình phạt đã được khắc phục và những vấn đề còn vướng mắc
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN ÁP DỤNG, YÊU CẦU VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP TIẾP TỤC HOÀN THIỆN VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG NHỮNG QUY ĐỊNH VỀ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT TRONG BLHS NĂM 2015 DƯỚI GÓC ĐỘ BẢO VỆ QUYỀN CON NGƢỜI
• 3.1. Thực tiễn áp dụng các quy định về quyết định hình phạt của Tòa án các cấp trong giai đoạn từ năm 2016 đến 2018
• 3.2. Phân tích, đánh giá thực tiễn áp dụng các quy định về quyết định hình phạt của Tòa án các cấp trong giai đoạn từ năm 2016 đến 2018
• 3.3. Những ưu điểm, tồn tại và hạn chế trong thực tiễn áp dụng các quy định về quyết định hình phạt của Tòa án các cấp và nguyên nhân của nó
• 3.4. Yêu cầu và một số giải pháp tiếp tục hoàn thiện và nâng cao hiệu quả áp dụng các quy định về quyết định hình phạt trong BLHS năm 2015 theo hướng bảo vệ quyền con người
• 3.4.1. Yêu cầu tiếp tục hoàn thiện và nâng cao hiệu quả áp dụng các quy định về quyết định hình phạt trong Bộ luật hình sự năm 2015 dưới góc độ bảo vệ quyền con người
• 3.4.2. Một số giải pháp tiếp tục hoàn thiện các quy định về quyết định hình phạt trong BLHS năm 2015 dưới góc độ bảo vệ quyền con người
• 3.4.3. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng những quy định về quyết định hình phạt trong BLHS năm 2015 dưới góc độ bảo vệ quyền con người
• 3.4.4. Giải pháp tăng cường công tác xây dựng án lệ
• 3.4.5. Tăng cường công tác hướng dẫn thi hành pháp luật và tổng kết công tác xét xử
• 3.4.6. Tăng cường công tác kiểm tra, giám đốc việc xét xử
• 3.4.7. Nâng cao năng lực và ý thức pháp luật của Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân
• KẾT LUẬN CHUNG

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bảo Vệ Quyền Con Người Trong Bộ Luật Hình Sự 2015

Bảo vệ quyền con người là một trong những mục tiêu hàng đầu của pháp luật Việt Nam. Bộ luật Hình sự năm 2015 đã có những quy định cụ thể nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Những quy định này không chỉ thể hiện sự tôn trọng quyền con người mà còn góp phần xây dựng một xã hội công bằng, văn minh.

1.1. Khái Niệm Quyền Con Người Trong Luật Hình Sự

Quyền con người được hiểu là những quyền cơ bản mà mỗi cá nhân được hưởng. Trong bối cảnh pháp luật hình sự, quyền con người bao gồm quyền được bảo vệ, quyền được xét xử công bằng và quyền không bị xâm phạm. Những quyền này được ghi nhận trong các điều khoản của Bộ luật Hình sự 2015.

1.2. Ý Nghĩa Của Việc Bảo Vệ Quyền Con Người

Việc bảo vệ quyền con người không chỉ là trách nhiệm của Nhà nước mà còn là nghĩa vụ của toàn xã hội. Điều này giúp nâng cao nhận thức về quyền lợi của công dân, đồng thời tạo ra một môi trường pháp lý an toàn và công bằng cho mọi người.

II. Những Thách Thức Trong Bảo Vệ Quyền Con Người Qua Quy Định Hình Phạt

Mặc dù Bộ luật Hình sự 2015 đã có nhiều cải tiến, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều thách thức trong việc bảo vệ quyền con người. Những thách thức này chủ yếu đến từ việc áp dụng pháp luật chưa đồng bộ và sự thiếu hiểu biết về quyền lợi của công dân.

2.1. Những Sai Sót Trong Quyết Định Hình Phạt

Trong thực tiễn, nhiều quyết định hình phạt chưa đảm bảo tính công bằng và hợp lý. Điều này dẫn đến việc xâm phạm quyền lợi của người bị kết án, gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho họ và gia đình.

2.2. Thiếu Hiểu Biết Về Quyền Con Người

Nhiều người dân vẫn chưa nhận thức đầy đủ về quyền con người của mình. Điều này khiến họ không dám lên tiếng khi quyền lợi bị xâm phạm, dẫn đến việc các quy định pháp luật không được thực thi hiệu quả.

III. Phương Pháp Bảo Vệ Quyền Con Người Qua Quy Định Hình Phạt

Để bảo vệ quyền con người hiệu quả hơn, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể. Những phương pháp này không chỉ giúp nâng cao nhận thức mà còn đảm bảo việc thực thi pháp luật một cách nghiêm minh.

3.1. Cải Cách Quy Định Hình Phạt

Cần cải cách các quy định về hình phạt để đảm bảo tính công bằng và nhân đạo. Việc áp dụng hình phạt phải dựa trên nguyên tắc cá thể hóa, cân nhắc đến hoàn cảnh và nhân thân của người phạm tội.

3.2. Tăng Cường Đào Tạo Về Quyền Con Người

Đào tạo về quyền con người cho các cán bộ tư pháp và người dân là rất cần thiết. Điều này giúp nâng cao nhận thức và hiểu biết về quyền lợi của công dân, từ đó bảo vệ quyền con người một cách hiệu quả hơn.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Về Quy Định Hình Phạt Trong Bảo Vệ Quyền Con Người

Việc áp dụng các quy định về hình phạt trong thực tiễn cần được theo dõi và đánh giá thường xuyên. Những kết quả từ thực tiễn sẽ giúp điều chỉnh và hoàn thiện các quy định pháp luật.

4.1. Đánh Giá Thực Tiễn Áp Dụng Quy Định Hình Phạt

Cần có những nghiên cứu và đánh giá cụ thể về thực tiễn áp dụng quy định hình phạt. Điều này giúp phát hiện những bất cập và đề xuất giải pháp khắc phục kịp thời.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Quyền Con Người

Các nghiên cứu về quyền con người trong bối cảnh hình sự sẽ cung cấp thông tin quý giá cho việc hoàn thiện pháp luật. Những kết quả này cần được công khai và phổ biến rộng rãi để nâng cao nhận thức của cộng đồng.

V. Kết Luận Về Bảo Vệ Quyền Con Người Trong Bộ Luật Hình Sự 2015

Bảo vệ quyền con người qua quy định hình phạt trong Bộ luật Hình sự 2015 là một nhiệm vụ quan trọng. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và toàn xã hội để đảm bảo quyền lợi của công dân được tôn trọng và bảo vệ.

5.1. Tương Lai Của Quyền Con Người Trong Pháp Luật

Tương lai của quyền con người trong pháp luật Việt Nam phụ thuộc vào sự cải cách và hoàn thiện các quy định pháp luật. Cần có những chính sách cụ thể để bảo vệ quyền lợi của công dân một cách hiệu quả hơn.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Cải Thiện

Đề xuất các giải pháp cải thiện quy định hình phạt nhằm bảo vệ quyền con người. Những giải pháp này cần được thực hiện đồng bộ và có sự tham gia của toàn xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hệ thống tư pháp hình sự Việt Nam giai đoạn 2016-2018, các Tòa án nhân dân trên cả nước đã thụ lý và xét xử hơn 210.000 vụ án hình sự với trên 350.000 bị cáo. Hoạt động quyết định hình phạt là giai đoạn then chốt định đoạt số phận pháp lý của người phạm tội, tác động trực tiếp đến quyền sống, quyền tự do và phẩm giá con người được Hiến pháp năm 2013 bảo vệ. Thực tiễn công tác xét xử phúc thẩm và giám đốc thẩm cho thấy vẫn còn khoảng 3% đến 5% số bản án phải sửa hoặc hủy do sai sót trong việc lượng hình, áp dụng mức hình phạt chưa tương xứng hoặc đánh giá chưa đầy đủ các tình tiết của vụ án.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm sáng tỏ mối quan hệ biện chứng giữa việc áp dụng các quy định về quyết định hình phạt trong Bộ luật Hình sự năm 2015 và yêu cầu bảo vệ quyền con người. Mục tiêu cụ thể bao gồm: hệ thống hóa cơ sở lý luận về quyền con người trong tư pháp hình sự, phân tích toàn diện các quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015 dưới góc độ bảo đảm nhân quyền, và đánh giá thực tiễn xét xử giai đoạn 2016-2018 để đưa ra các giải pháp hoàn thiện. Phạm vi nghiên cứu bao quát các vụ án hình sự trong toàn quốc từ năm 2016 đến tháng 6 năm 2019, tập trung vào chế định quyết định hình phạt đối với người thành niên và người dưới 18 tuổi. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc chuẩn hóa nhận thức pháp lý, hướng tới mục tiêu giảm thiểu 100% các trường hợp oan sai và bảo đảm nguyên tắc công bằng trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng 2 hệ thống lý thuyết cốt lõi: Lý thuyết chủ nghĩa Mác - Lênin về quyền con người và Lý luận khoa học luật hình sự hiện đại về mục đích của hình phạt. Theo quan điểm Mác - Lênin, quyền con người mang tính lịch sử - cụ thể, kết hợp hài hòa giữa quyền tự nhiên và quyền pháp lý, gắn liền với nguyên tắc không có quyền lợi nào tách rời nghĩa vụ. Đồng thời, lý luận về mục đích hình phạt theo Điều 31 Bộ luật Hình sự năm 2015 khẳng định hình phạt không chỉ thuần túy trừng trị mà mục đích tối hậu là giáo dục, cải tạo người phạm tội và phòng ngừa chung cho toàn xã hội.

Khung lý thuyết của đề tài tích hợp 4 khái niệm trung tâm:

1. Quyền con người trong tư pháp hình sự: Các quyền cơ bản được ghi nhận tại Điều 14 Hiến pháp năm 2013, bảo đảm không bị tước đoạt hay hạn chế trái pháp luật.
2. Quyết định hình phạt: Hoạt động áp dụng pháp luật của Tòa án căn cứ vào 426 điều luật của Bộ luật Hình sự năm 2015 để tuyên một chế tài cụ thể.
3. Nguyên tắc cá thể hóa hình phạt: Việc định lượng hình phạt phù hợp với tính chất nguy hiểm của hành vi và đặc điểm nhân thân người phạm tội.
4. Tình tiết giảm nhẹ và tăng nặng trách nhiệm hình sự: Các căn cứ pháp lý quy định tại Điều 51 và Điều 52 làm thay đổi mức độ nghiêm khắc của hình phạt.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo tổng kết công tác xét xử của Tòa án nhân dân tối cao trong giai đoạn 3 năm (2016-2018), kết hợp số liệu chuyên đề về người dưới 18 tuổi phạm tội từ năm 2016 đến tháng 6 năm 2019.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm hơn 150 bản án hình sự sơ thẩm và phúc thẩm điển hình được chọn lọc từ các Tòa án nhân dân cấp tỉnh và huyện đại diện cho 3 miền Bắc, Trung, Nam. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu có chủ đích, tập trung vào các nhóm tội danh phức tạp có tỷ lệ áp dụng Điều 54 (phạt dưới khung), Điều 55 (phạm nhiều tội), Điều 57 (phạm tội chưa đạt) và các vụ án có người dưới 18 tuổi tham gia.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích luật học so sánh kết hợp thống kê xã hội học là nhằm đối chiếu các quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015 với Bộ luật Hình sự năm 1999, đồng thời lượng hóa chính xác tác động thực tế của việc áp dụng pháp luật đối với việc bảo vệ quyền con người trong mốc thời gian từ năm 2016 đến năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, Bộ luật Hình sự năm 2015 đã thể chế hóa mạnh mẽ tinh thần bảo vệ quyền con người thông qua việc thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tù và mở rộng các chế tài nhân đạo. Cụ thể, Điều 57 quy định mức phạt tù tối đa không quá 20 năm đối với trường hợp phạm tội chưa đạt có khung hình phạt cao nhất là tù chung thân hoặc tử hình, và không quá ba phần tư (75%) mức phạt tù mà điều luật quy định đối với tù có thời hạn.

Thứ hai, việc áp dụng các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự theo Điều 51 đạt tỷ lệ trên 70% trong tổng số các vụ án được xét xử sơ thẩm. Tuy nhiên, việc xem xét nhân thân người phạm tội theo Điều 50 vẫn còn biểu hiện phiến diện, dẫn đến khoảng 12% đến 15% số vụ án bị kháng nghị hoặc sửa án do chưa đánh giá đúng mức độ nguy hiểm hoặc hoàn cảnh đặc biệt của bị cáo.

Thứ ba, chính sách xử lý đối với người dưới 18 tuổi phạm tội có bước chuyển biến rõ rệt. Trong tổng số các vụ án người dưới 18 tuổi phạm tội giai đoạn 2016 - tháng 6/2019, Tòa án các cấp đã áp dụng các biện pháp miễn trách nhiệm hình sự kèm theo biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn hoặc áp dụng hình phạt cải tạo không giam giữ chiếm khoảng 35%, tăng 8% so với giai đoạn áp dụng Bộ luật Hình sự năm 1999.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những tồn tại trong thực tiễn áp dụng quyết định hình phạt xuất phát từ sự thiếu thống nhất trong nhận thức của một bộ phận Thẩm phán về mối quan hệ giữa trừng trị và giáo dục. Nhiều bản án vẫn mắc lỗi cơ học khi bù trừ số học giữa tình tiết tăng nặng và giảm nhẹ, vi phạm nguyên tắc toàn diện và khách quan.

So sánh với các công trình nghiên cứu của GS. Lê Cảm và TS. Trịnh Tiến Việt về nhân thân người phạm tội, luận văn khẳng định nhân thân không chỉ là điều kiện định lượng mức án mà còn là thước đo khả năng tái hòa nhập cộng đồng. Khi đối chiếu với luận án của TS. Dương Tuyết Miên, kết quả nghiên cứu này bổ sung góc nhìn bảo vệ quyền con người như một nguyên tắc chỉ đạo xuyên suốt thay vì chỉ xem xét quyết định hình phạt thuần túy dưới góc độ kỹ thuật lập pháp.

Để tối ưu hóa việc phân tích thực tiễn, toàn bộ dữ liệu xét xử trong giai đoạn 2016-2018 có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ cột thể hiện cơ cấu hình phạt (tù có thời hạn chiếm khoảng 65%, án treo chiếm khoảng 22%, các hình phạt khác chiếm 13%) và bảng so sánh chi tiết các tiêu chí lượng hình giữa Bộ luật Hình sự năm 1999 và năm 2015.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Ban hành Nghị quyết hướng dẫn áp dụng thống nhất các căn cứ quyết định hình phạt: Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao cần ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết Điều 50 và Điều 51 Bộ luật Hình sự năm 2015 trong giai đoạn 2021-2022, chuẩn hóa tiêu chí đánh giá nhân thân và xác định rõ 100% các trường hợp được coi là có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn.
2. Mở rộng và phát triển hệ thống án lệ về lượng hình: Tòa án nhân dân tối cao cần tuyển chọn và công bố tối thiểu 10 đến 15 án lệ chuyên sâu về quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt (Điều 54) và tổng hợp hình phạt (Điều 55) trước năm 2023 nhằm khắc phục tình trạng áp dụng tùy nghi tại các Tòa án địa phương.
3. Đổi mới chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ cho Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân: Học viện Tòa án phối hợp với các cơ sở đào tạo luật triển khai 100% các khóa tập huấn định kỳ hàng năm cho hơn 6.000 Thẩm phán trên cả nước, tích hợp module chuyên đề về chuẩn mực quốc tế về quyền con người trong tư pháp hình sự.
4. Tăng cường công tác kiểm tra, giám đốc xét xử: Tòa án nhân dân cấp cao và Viện kiểm sát nhân dân các cấp cần đẩy mạnh việc kiểm tra hồ sơ vụ án định kỳ 6 tháng một lần, phấn đấu kéo giảm tỷ lệ các bản án bị hủy hoặc sửa do lỗi lượng hình xuống dưới mức 1% vào năm 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành Luật hình sự: Cung cấp nguồn tài liệu học thuật giá trị với hơn 50 tài liệu tham khảo trong nước và quốc tế, hỗ trợ nghiên cứu chuyên sâu về quyền con người và chính sách hình sự.
2. Thẩm phán, Thư ký Tòa án và Hội thẩm nhân dân: Tài liệu hỗ trợ thực hành lượng hình chuẩn xác trong xét xử sơ thẩm và phúc thẩm, giúp giảm thiểu tối đa các sai sót mang tính chủ quan trong định lượng mức án.
3. Luật sư và Trợ giúp viên pháp lý: Nguồn luận cứ vững chắc để xây dựng phương án bào chữa, giúp viện dẫn chính xác các tình tiết giảm nhẹ theo Điều 51 và các điều kiện hưởng lượng khoan hồng theo Điều 54 nhằm bảo vệ tối đa quyền lợi của thân chủ.
4. Cơ quan xây dựng chính sách và cải cách tư pháp: Cung cấp 4 nhóm luận cứ khoa học và số liệu thực tiễn 3 năm (2016-2018) phục vụ việc sơ kết, tổng kết thi hành Bộ luật Hình sự năm 2015 và hoạch định chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2030.

Câu hỏi thường gặp

1. Quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt (Điều 54) bảo vệ quyền con người như thế nào? Quy định này thể chế hóa chính sách khoan hồng của Nhà nước đối với người có từ 2 tình tiết giảm nhẹ trở lên. Việc tuyên mức án nhẹ hơn khung hình phạt giúp giảm bớt sự trừng trị nghiêm khắc không cần thiết, tạo cơ hội cho hơn 70% người phạm tội có thái độ ăn năn, tích cực sửa chữa sai lầm sớm tái hòa nhập cộng đồng.

2. Nguyên tắc cá thể hóa hình phạt có vai trò gì trong việc phòng chống oan sai? Cá thể hóa hình phạt đòi hỏi Tòa án phải xem xét toàn diện hành vi trong mối liên hệ với đặc điểm nhân thân của từng bị cáo. Nguyên tắc này ngăn chặn triệt để việc áp dụng hình phạt cào bằng, bảo đảm xử đúng người, đúng tội và bảo vệ 100% quyền được xét xử công bằng của mọi công dân.

3. Giới hạn tổng hợp hình phạt tù tối đa 30 năm (Điều 55) thể hiện tính nhân đạo ra sao? Khi một người phạm nhiều tội, tổng mức án tù có thời hạn không được vượt quá 30 năm. Mốc giới hạn 30 năm này ngăn chặn việc tước đoạt quyền tự do suốt đời dưới hình thức cộng dồn cơ học các mức án tù, mở ra cơ hội cải tạo để làm lại cuộc đời cho người bị kết án.

4. Pháp luật hình sự bảo vệ người dưới 18 tuổi phạm tội thông qua những quy định lượng hình nào? Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định không áp dụng hình phạt tù chung thân hoặc tử hình đối với người dưới 18 tuổi. Mức phạt tù có thời hạn cao nhất áp dụng đối với người từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi không quá 18 năm, và đối với người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi không quá 12 năm.

5. Vì sao Tòa án không được thực hiện phép bù trừ số học giữa tình tiết tăng nặng và giảm nhẹ? Mỗi tình tiết tăng nặng (Điều 52) hay giảm nhẹ (Điều 51) đều có tính chất và mức độ tác động độc lập đến tính nguy hiểm của hành vi. Việc bù trừ máy móc sẽ làm méo mó bản chất vụ án, vi phạm nguyên tắc đánh giá chứng cứ khách quan và xâm hại quyền lợi hợp pháp của đương sự.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về mối quan hệ giữa quyền con người và chế định quyết định hình phạt trong luật hình sự Việt Nam.
• Phân tích sâu sắc 4 nguyên tắc định lượng hình phạt và các căn cứ lượng hình tại Điều 50 Bộ luật Hình sự năm 2015 theo chuẩn mực bảo đảm quyền con người.
• Đánh giá khách quan thực trạng xét xử các vụ án hình sự trong cả nước giai đoạn 2016-2018 với hơn 210.000 vụ án, chỉ rõ các ưu điểm và 3 nhóm tồn tại chính.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ về lập pháp, phát triển án lệ, đào tạo cán bộ và giám đốc xét xử có tính khả thi cao.
• Đóng góp nguồn tư liệu khoa học thiết thực cho lộ trình hoàn thiện pháp luật hình sự và cải cách tư pháp giai đoạn 2021-2030. Quý độc giả, các chuyên gia pháp lý và học viên có thể ứng dụng trực tiếp các kết quả nghiên cứu này vào công tác giảng dạy, học tập và hoạt động tố tụng thực tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Một số vấn đề chung về bảo vệ quyền con người bằng những quy định về quyết định hình phạt trong luật hình sự. Chương 2: Các quy định về quyết định hình phạt trong Bộ luật hình sự năm 2015 dưới góc độ bảo vệ quyền con người. Chương 3: Thực tiễn áp dụng, yêu cầu và một số giải pháp tiếp tục hoàn thiện và nâng cao hiệu quả việc áp dụng những quy định về quyết định hình phạt trong Bộ luật hình sự năm 2015 dưới góc độ bảo vệ quyền con người.

5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ BẢO VỆ QUYỀN CON NGƢỜI BẰNG NHỮNG QUY ĐỊNH VỀ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT TRONG LUẬT HÌNH SỰ 1. Khái niệm và đặc điểm của quyền con ngƣời 1. Khái niệm quyền con người Quyền con người là những giá trị trân quý, là tinh hoa của nền văn minh nhân loại. Đó tiếng nói chung của tất cả các dân tộc trên thế giới nhằm hướng đến mục tiêu thúc đẩy và bảo vệ phẩm giá cũng như hạnh phúc của mọi con người.

Sau khi chiến tranh thế giới lần hai kết thúc, quyền con người và những đảm bảo pháp lý về quyền con người ngày càng được ghi nhận và phát triển thành một hệ thống với những tiêu chuẩn quốc tế, mang tính bắt buộc đối với mọi quốc gia. Cùng với sự phát triển của lịch sử xã hội loài người, quyền con người và các cơ chế bảo vệ quyền con người đã dần trở thành giá trị cơ bản đánh giá trình độ văn minh của các quốc gia, dân tộc trên thế giới. Chủ nghĩa Mác - Lênin xác định vấn đề quyền con người xuất phát từ cách tiếp cận con người vừa là sản phẩm tự nhiên, vừa là sản phẩm của xã hội; do vậy, quyền của con người vừa mang tính tự nhiên và vừa mang tính xã hội. Chủ nghĩa Mác - Lênin cho rằng vấn đề quyền con người: “Về bản chất bao hàm cả hai mặt tự nhiên và xã hội” [23].

Trong mặt tự nhiên, C.Mác coi con người là “động vật xã hội” có khả năng “tái sinh ra con người”, con người là động vật cao cấp nhất trong quá trình tiến hóa. Ăng-ghen trên cơ sở tổng kết thực tiễn nhân quyền tư sản và phê phán các tư tưởng về quyền con người trong xã hội tư sản. Theo các ông, phương thức sản xuất tạo thành cơ sở hạ tầng kinh tế, làm phát sinh, phát triển các mối quan hệ xã hội của con người, như đạo đức, chính trị, nhà nước, pháp luật và quyền con người. Mác khẳng định, quyền con người được luật pháp hóa thì thành quyền công dân theo nguyên tắc: “Không có quyền lợi nào mà không có nghĩa vụ, không có nghĩa vụ nào mà không có quyền lợi”, “Quyền không bao giờ có thể ở mức cao hơn chế độ kinh tế và sự phát triển văn hóa do chế độ kinh tế đó quyết định” [24]; tương ứng với những thời đại khác nhau và những cơ sở kinh tế - xã hội khác nhau thì có quyền khác nhau.

Nghĩa là, quan niệm về quyền con người không phải khái niệm, phạm trù bất biến, mà 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chúng có sự biến đổi trong lịch sử, tùy thuộc vào điều kiện hoàn cảnh ở mỗi nơi chúng tồn tại. Quyền con người, nếu xét một cách toàn diện, gồm quyền sống, quyền lao động và quyền tự do. Bởi lẽ, các quyền này thể hiện ba phương diện cốt lõi của đời sống con người: Con người trước hết phải được tồn tại (quyền sống); con người phải được hoạt động (quyền lao động); con người phải được khẳng định, được phát triển (quyền tự do). Kế thừa và tiếp tục phát triển chủ nghĩa Mác – Lênin trong điều kiện thực tế tại Việt Nam, chủ tịch Hồ Chí Minh cũng đã có những nhận định vô cùng xác đáng về nhân quyền.

Ở đây, quyền con người không chỉ là thuộc về từng cá nhân riêng lẻ, là giá trị nhân văn cao nhất mà mỗi người đương nhiên có được, mà đó còn là giá trị văn hóa của cộng đồng, quốc gia, dân tộc. Quyền con người gắn bó chặt chẽ với các quyền dân tộc cơ bản và thuộc phạm vi chủ quyền quốc gia, là bộ phận không thể tách rời của tiến trình lịch sử dân tộc. Điều đó cho thấy kết hợp tài tình giữa tinh hoa văn hóa nhân văn nhân loại với những giá trị truyền thống của dân tộc. Sự phát triển khái niệm quyền con người thành quyền dân tộc cơ bản của Chủ tịch Hồ Chí Minh được thể hiện rõ nét trong bản Tuyên ngôn độc lập năm 1945.

Bằng những luận điểm đã được cộng đồng quốc tế thừa nhận rộng rãi, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết: “Tất cả mọi người đều sinh ra có quyền bình đẳng. Tạo hóa cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được; trong những quyền ấy, có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc” [16]. Tại Đại hội lần thứ VI của Đảng cộng sản Việt Nam, con người đã được xác định là trung tâm của mọi chính sách phát triển kinh tế xã hội ở Việt Nam. Trải qua quá trình phát triển và mới đây nhất quyền con được ghi nhận ở Hiến pháp năm 2013, trong Chương 2, tại Điều 14 quy định: “1.

Ở nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, các quyền con người, quyền công dân về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội được công nhận, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm theo Hiến pháp và pháp luật. Quyền con người, quyền công dân chỉ có thể bị hạn chế theo quy định của luật trong trường hợp cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe của cộng đồng” [1]. Trên cơ sở lập trường của chủ nghĩa Mác-Lênin, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta qua các giai đoạn cách mạng đã tiếp cận vấn đề quyền con người từ quyền của 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] người dân mất nước và quyền của người lao động, từ đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta khẳng định: Chủ nghĩa xã hội là chế độ tốt nhất bảo đảm quyền con người cho nhân dân Việt Nam. Sự vận dụng, phát triển sáng tạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta là không quên quyền lợi của bất kỳ một giai tầng xã hội nào, từ nhi đồng, thiếu niên, đến thanh niên, phụ nữ, phụ lão, công nhân, nông dân, bộ đội, trí thức, đồng bào dân tộc thiểu số và tôn giáo, người khuyết tật, người dân mất nước,.

Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta xác định dân là chủ thì mới làm chủ và coi quyền cá nhân phải gắn với quyền tập thể, với quyền của toàn thể xã hội; bảo đảm quyền lợi của nhân dân Việt Nam, đồng thời tôn trọng quyền lợi của các dân tộc khác. Đặc biệt, Chủ tịch Hồ Chí Minh yêu cầu cán bộ, đảng viên phải là “công bộc”, là tấm gương phục vụ quyền lợi của nhân dân; đề ra nguyên tắc “trăm điều phải có thần linh pháp quyền” trong tổ chức xây dựng, vận hành chế độ dân chủ với Nhà nước của dân, do dân, vì dân; trong đó, việc bảo đảm quyền con người là trách nhiệm trước tiên của Đảng, Nhà nước. Nét đặc sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta là kế thừa, phát triển quyền con người “tự nhiên” của mỗi cá nhân thành quyền đương nhiên của mọi dân tộc; đúc kết tư tưởng cốt lõi về quyền con người vào các giá trị: độc lập - tự do - hạnh phúc cho mỗi người và mọi người; trong đó, “nếu nước độc lập mà dân không được hưởng hạnh phúc tự do, thì độc lập cũng chẳng có nghĩa lý gì” [17]. Trong Giáo trình Lý luận và pháp luật về quyền con người của Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nôi, tập thể tác giả định nghĩa quyền con người là “những nhu cầu, lợi ích tự nhiên, vốn có của con người được ghi nhận và bảo vệ trong pháp luật quốc gia và các thỏa thuận pháp lý quốc tế” [26].

Lê Văn Cảm đưa ra khái niệm quyền con người như sau: “Quyền con người là một phạm trù lịch sử - cụ thể là giá trị xã hội cao quý nhất được thừa nhận chung của nền văn minh nhân loại và là đặc trưng tự nhiên vốn có cần được tôn trọng và không thể bị tước đoạt của bất kỳ cá nhân con người nào sinh ra trên trái đất, đồng thời phải được bảo vệ bằng pháp luật bởi các quốc gia – thành viên Liên hợp quốc cũng như bởi cộng đồng quốc tế” [36, tr 224]. TS Trần Quang Tiệp định nghĩa về quyền con người một cách ngắn gọn, theo đó, quyền con người “là những đặc lợi vốn có tự nhiên mà chỉ con người mới được hưởng trong những điều kiện chính trị, văn hóa kinh tế, xã hội nhất định” [37, tr 14]. Một định nghĩa được sử dụng tương đối phổ biến trong giảng dạy, nghiên cứu về 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nhân quyền ở nước ta hiện nay coi: “Nhân quyền (hay quyền con người) là những năng lực và nhu cầu vốn có và chỉ có ở con người, với tư cách là thành viên cộng đồng nhân loại, được thể chế hóa bằng pháp luật quốc gia và các thỏa thuận pháp lý quốc tế” [38, tr 10]. Những định nghĩa này tuy có những điểm khác biệt, nhưng nhìn chung, quyền con người thường được hiểu là những nhu cầu, lợi ích tự nhiên, vốn có của con người được ghi nhận và bảo vệ trong pháp luật quốc gia và các thỏa thuận pháp lý quốc tế.

Từ việc nghiên cứu, tổng hợp các khái niệm, các văn bản pháp lý, người viết có thể đưa ra khái niệm về quyền con người như sau: Quyền con người là những quyền tự nhiên, vốn có và khách quan của con người được ghi nhận và bảo vệ trong pháp luật quốc gia và các thỏa thuận pháp lý quốc tế. Quyền con người là những giá trị cao cả cần được tôn trọng và bảo vệ trong mọi xã hội và mọi giai đoạn lịch sử. Trong thời đại ngày nay, quyền con người không thể tách khỏi hòa bình, dân chủ và phát triển. Đặc điểm quyền con người Thông qua việc nghiên cứu những Văn kiện của Đảng cộng sản Việt Nam cùng những văn bản pháp luật được Nhà nước ta ban hành, kết hợp với những đặc tính nêu trên có thể rút ra sáu đặc điểm riêng có của quyền con người ở nước ta như sau.

Một là, quyền con người là giá trị chung của toàn nhân loại.