Bảo vệ quyền con người của người chưa thành niên phạm tội trong áp dụng hình phạt

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls bảo vệ quyền con người của người chưa thành niên phạm tội trong áp dụng hình phạt, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Nguyễn Thị Ánh Hồng
• Người hướng dẫn: GS.TSKH Đào Trí Úc
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội - Khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật Hình sự và Tố tụng hình sự
• Đề tài: Bảo vệ quyền con người của người chưa thành niên phạm tội trong áp dụng hình phạt
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO VỆ QUYỀN CON NGƯỜI CỦA NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN PHẠM TỘI TRONG ÁP DỤNG HÌNH PHẠT
• 1.1. Cơ sở lý luận của việc bảo vệ quyền con người của người chưa thành niên phạm tội
• 1.2. Khái quát chung về vấn đề bảo vệ quyền con người
• 1.3. Khái niệm, đặc điểm của bảo vệ quyền con người của người chưa thành niên phạm tội trong áp dụng hình phạt
• 1.4. Nội dung bảo vệ quyền con người của người chưa thành niên trong áp dụng hình phạt
• 1.4.1. Về đối tượng bảo vệ
• 1.4.2. Về phương thức bảo vệ
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VÀ TỐ TỤNG HÌNH SỰ ĐỐI VỚI VIỆC BẢO VỆ QUYỀN CON NGƯỜI CỦA NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN PHẠM TỘI TRONG ÁP DỤNG HÌNH PHẠT VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG
• 2.1. Các quy định của pháp luật hình sự và tố tụng hình sự liên quan đến bảo vệ quyền con người của người chưa thành niên phạm tội trong áp dụng hình phạt
• 2.2. Các quy định trong Bộ luật hình sự về bảo vệ quyền con người trong áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên
• 2.3. Các quy định trong Bộ luật tố tụng hình sự về bảo vệ quyền con người trong trình tự, thủ tục áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên
• 2.4. Thực tiễn áp dụng hình phạt trong mối quan hệ với việc bảo vệ quyền con người của người chưa thành niên phạm tội
• 2.4.1. Khái quát tình hình người chưa thành niên phạm tội trong giai đoạn vừa qua
• 2.4.2. Kết quả áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội trong giai đoạn vừa qua
• 2.4.3. Những tồn tại, hạn chế, vướng mắc trong thực tiễn bảo vệ quyền con người của người chưa thành niên phạm tội trong áp dụng hình phạt
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM VÀ NHỮNG KIẾN NGHỊ LIÊN QUAN TỚI VIỆC BẢO VỆ QUYỀN CON NGƯỜI CỦA NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN PHẠM TỘI
• 3.1. Quan điểm về bảo vệ quyền con người của người chưa thành niên trong luật hình sự
• 3.2. Bảo vệ quyền con người của người chưa thành niên phạm tội phải gắn liền vấn đề quyền con người trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền và cải cách tư pháp
• 3.3. Bảo vệ quyền con người của người chưa thành niên trong áp dụng hình phạt phải chú trọng việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về thanh thiếu niên, pháp luật hình sự và tố tụng hình sự
• 3.4. Bảo vệ quyền con người của người chưa thành niên trong áp dụng hình phạt phải nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ tư pháp và bổ trợ tư pháp
• 3.5. Các kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người của người chưa thành niên phạm tội
• 3.5.1. Hoàn thiện pháp luật hình sự về hình phạt và áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội
• 3.5.2. Hoàn thiện thủ tục tố tụng hình sự trong việc áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên
• 3.5.3. Các kiến nghị về tổ chức và hoạt động nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người của người chưa thành niên trong áp dụng hình phạt
• 3.5.3.1. Kiện toàn đội ngũ cán bộ làm công tác xét xử nói chung và đối với người chưa thành niên phạm tội nói riêng
• 3.5.3.2. Xây dựng hệ thống thu thập số liệu thống kê để theo dõi việc xử lý các vụ việc có liên quan đến người chưa thành niên phạm tội
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về bảo vệ quyền con người cho người chưa thành niên phạm tội

Bảo vệ quyền con người cho người chưa thành niên phạm tội là một vấn đề quan trọng trong hệ thống pháp luật hiện nay. Quyền con người không chỉ là những giá trị tinh thần mà còn là những quyền lợi hợp pháp mà mọi cá nhân, đặc biệt là người chưa thành niên, cần được bảo vệ. Trong bối cảnh xã hội hiện đại, việc bảo vệ quyền lợi của nhóm đối tượng này càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của quyền con người

Quyền con người là những quyền lợi cơ bản mà mọi cá nhân đều có, bao gồm quyền sống, quyền tự do, và quyền được bảo vệ trước các hành vi xâm phạm. Đặc điểm của quyền con người là tính phổ biến và tính đặc thù, thể hiện sự khác biệt trong việc thực thi quyền lợi giữa các cá nhân.

1.2. Tầm quan trọng của việc bảo vệ quyền con người cho người chưa thành niên

Người chưa thành niên là nhóm đối tượng dễ bị tổn thương, do đó, việc bảo vệ quyền lợi của họ không chỉ là trách nhiệm của gia đình mà còn là của toàn xã hội. Bảo vệ quyền con người cho nhóm này giúp họ phát triển toàn diện và trở thành công dân có ích cho xã hội.

II. Những thách thức trong việc bảo vệ quyền con người cho người chưa thành niên phạm tội

Mặc dù đã có nhiều quy định pháp luật nhằm bảo vệ quyền con người cho người chưa thành niên phạm tội, nhưng thực tế vẫn còn nhiều thách thức. Những thách thức này không chỉ đến từ hệ thống pháp luật mà còn từ nhận thức của xã hội và các cơ quan chức năng.

2.1. Những hạn chế trong quy định pháp luật hiện hành

Các quy định pháp luật hiện hành về bảo vệ quyền con người cho người chưa thành niên vẫn còn nhiều điểm chưa rõ ràng, dẫn đến việc áp dụng không đồng nhất trong thực tiễn. Điều này gây khó khăn cho việc bảo vệ quyền lợi của nhóm đối tượng này.

2.2. Nhận thức xã hội về quyền con người của người chưa thành niên

Nhận thức của xã hội về quyền con người của người chưa thành niên còn hạn chế, dẫn đến việc thiếu sự quan tâm và hỗ trợ cho nhóm đối tượng này. Điều này ảnh hưởng đến khả năng bảo vệ quyền lợi của họ trong các vụ án hình sự.

III. Phương pháp bảo vệ quyền con người cho người chưa thành niên phạm tội

Để bảo vệ quyền con người cho người chưa thành niên phạm tội, cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau, từ việc hoàn thiện hệ thống pháp luật đến việc nâng cao nhận thức của xã hội.

3.1. Hoàn thiện hệ thống pháp luật về bảo vệ quyền con người

Cần có những điều chỉnh và bổ sung trong hệ thống pháp luật để đảm bảo quyền lợi của người chưa thành niên được bảo vệ một cách hiệu quả. Điều này bao gồm việc xây dựng các quy định rõ ràng hơn về quyền lợi và nghĩa vụ của nhóm đối tượng này.

3.2. Tăng cường giáo dục và nâng cao nhận thức

Giáo dục về quyền con người cho người chưa thành niên và cộng đồng là rất quan trọng. Việc nâng cao nhận thức sẽ giúp mọi người hiểu rõ hơn về quyền lợi của mình và từ đó có thể bảo vệ quyền lợi của bản thân tốt hơn.

IV. Ứng dụng thực tiễn trong bảo vệ quyền con người cho người chưa thành niên phạm tội

Việc áp dụng các quy định pháp luật trong thực tiễn là rất quan trọng để bảo vệ quyền con người cho người chưa thành niên phạm tội. Cần có những nghiên cứu và đánh giá thực tiễn để tìm ra những giải pháp hiệu quả.

4.1. Kết quả áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên

Các kết quả từ việc áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên cần được đánh giá một cách khách quan. Điều này giúp nhận diện những ưu điểm và hạn chế trong việc bảo vệ quyền lợi của họ.

4.2. Những bài học từ thực tiễn

Từ những trường hợp cụ thể trong thực tiễn, có thể rút ra những bài học quý giá về cách thức bảo vệ quyền con người cho người chưa thành niên phạm tội. Những bài học này sẽ giúp cải thiện quy trình và chính sách trong tương lai.

V. Kết luận và hướng đi tương lai trong bảo vệ quyền con người cho người chưa thành niên phạm tội

Bảo vệ quyền con người cho người chưa thành niên phạm tội là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Cần có những giải pháp đồng bộ để đảm bảo quyền lợi của họ được thực thi một cách hiệu quả.

5.1. Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người

Cần có những giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người cho người chưa thành niên phạm tội, bao gồm việc hoàn thiện pháp luật và tăng cường giáo dục.

5.2. Tương lai của quyền con người cho người chưa thành niên

Tương lai của quyền con người cho người chưa thành niên phụ thuộc vào sự quan tâm và nỗ lực của toàn xã hội. Việc xây dựng một môi trường pháp lý và xã hội thân thiện sẽ giúp bảo vệ quyền lợi của họ tốt hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo số liệu thống kê từ ngành kiểm sát và tòa án, tỷ lệ người chưa thành niên phạm tội bị truy tố và xét xử tại Việt Nam có xu hướng gia tăng với tốc độ bình quân khoảng 10% mỗi năm. Tình trạng này đặt ra thách thức lớn đối với công tác bảo vệ quyền con người trong hệ thống tư pháp hình sự. Nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề cốt lõi: làm thế nào để việc áp dụng hình phạt vừa bảo đảm tính răn đe, phòng ngừa tội phạm, vừa tôn trọng và bảo vệ tối đa các quyền cơ bản của người dưới 18 tuổi – nhóm đối tượng đặc biệt nhạy cảm về tâm sinh lý và nhận thức xã hội.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là làm sáng tỏ nền tảng lý luận về quyền con người của người chưa thành niên trong tư pháp hình sự, phân tích toàn diện thực trạng các quy định của Bộ luật Hình sự và Bộ luật Tố tụng hình sự, đồng thời đánh giá thực tiễn xét xử tại Tòa án nhân dân các cấp. Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu xét xử trên địa bàn toàn quốc trong giai đoạn 5 năm từ năm 2012 đến năm 2016, đối chiếu với các chuẩn mực quốc tế như Công ước Liên Hợp Quốc về Quyền trẻ em năm 1989.

Ý nghĩa của công trình thể hiện ở việc định hình khung lý luận chuyên sâu và cung cấp luận cứ thực tiễn phục vụ tiến trình cải cách tư pháp. Kết quả nghiên cứu hướng tới việc tối ưu hóa chính sách xử lý hình sự, góp phần hạ tỷ lệ tái phạm ở người chưa thành niên xuống dưới mức 5%, đồng thời thúc đẩy tỷ lệ áp dụng các biện pháp giáo dục ngoài nhà tù đạt trên 40% trong thực tiễn áp dụng pháp luật.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng của 2 lý thuyết chủ đạo trong khoa học pháp lý hiện đại:

Thứ nhất, Lý thuyết Quyền con người (Human Rights Theory) gắn liền với hệ thống pháp luật quốc tế về quyền trẻ em. Lý thuyết này khẳng định người chưa thành niên là chủ thể độc lập của các quyền cơ bản, đòi hỏi Nhà nước phải thực hiện 3 nghĩa vụ pháp lý bắt buộc: tôn trọng, bảo vệ và thực thi quyền trong mọi giai đoạn tố tụng.

Thứ hai, Lý thuyết Tư pháp phục hồi (Restorative Justice) và Tư pháp thân thiện với người chưa thành niên (Child-friendly Justice). Lý thuyết này nhấn mạnh mục đích cốt lõi của chế tài hình sự đối với người dưới 18 tuổi không phải là trừng trị thuần túy mà là giáo dục, cảm hóa, hàn gắn tổn thương xã hội và tạo điều kiện tối ưu để người phạm tội tái hòa nhập cộng đồng.

Bên cạnh đó, nghiên cứu vận dụng 4 khái niệm pháp lý then chốt: Quyền con người của người chưa thành niên phạm tội; Hoạt động áp dụng hình phạt của Tòa án; Nguyên tắc bảo đảm lợi ích tốt nhất của người chưa thành niên; Các biện pháp tư pháp có tính chất giáo dục thay thế hình phạt.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ hơn 15.000 bản án và số liệu báo cáo thống kê chính thức của Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Bộ Công an trong giai đoạn 2012 - 2016, kết hợp hệ thống văn bản pháp lý quốc gia và các điều ước quốc tế.

Cỡ mẫu nghiên cứu chuyên sâu bao gồm 1.250 hồ sơ vụ án hình sự sơ thẩm và phúc thẩm có bị cáo là người chưa thành niên. Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên được áp dụng tại các đô thị lớn và 3 vùng kinh tế trọng điểm (miền Bắc, miền Trung, miền Nam) nhằm bảo đảm tính đại diện cao cho bức tranh tư pháp toàn quốc.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích quy phạm kết hợp thống kê xã hội học là để vừa mổ xẻ chính xác các lỗ hổng kỹ thuật lập pháp trong Bộ luật Hình sự năm 1999 và Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, vừa đo lường định lượng tương quan giữa tính chất tội phạm và mức độ nghiêm khắc của hình phạt được tuyên. Timeline nghiên cứu được thực hiện xuyên suốt trong giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo cứu thực tiễn xét xử giai đoạn 2012 - 2016 làm nổi bật 3 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, việc áp dụng hình phạt tù có thời hạn vẫn chiếm tỷ lệ áp đảo. Trong tổng số các bản án đối với người chưa thành niên, hình phạt tù giam chiếm từ 65% đến 68,5%, trong khi các hình phạt không tước tự do như cải tạo không giam giữ hoặc cảnh cáo chỉ chiếm khoảng 18% đến 22,5%. Điều này cho thấy biện pháp cách ly khỏi xã hội vẫn bị lạm dụng thay vì chỉ coi là biện pháp cưỡng chế cuối cùng.

Thứ hai, cơ cấu tội phạm do người chưa thành niên thực hiện tập trung chủ yếu vào nhóm tội xâm phạm sở hữu và trật tự công cộng. Tội trộm cắp, cướp và cướp giật tài sản chiếm tỷ trọng cao nhất với 54,2%; tiếp theo là nhóm tội cố ý gây thương tích và giết người chiếm 23,6%. Khoảng 82% người chưa thành niên phạm tội xuất phát từ hoàn cảnh gia đình đặc biệt (bố mẹ ly hôn, bạo lực gia đình) hoặc bị người thành niên lôi kéo, rủ rê.

Thứ ba, việc áp dụng các biện pháp tư pháp thay thế hình phạt còn rất hạn chế. Tỷ lệ áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn hoặc đưa vào trường giáo dưỡng chỉ đạt khoảng 12,3% tổng số trường hợp được giải quyết, phản ánh tâm lý e ngại trách nhiệm và thiếu cơ chế chuyển hướng xử lý ngoài tư pháp.

Thảo luận kết quả

Thực trạng tỷ lệ phạt tù cao bắt nguồn từ sự thiếu vắng các quy định cụ thể về thủ tục chuyển hướng và nhận thức chưa đồng đều của đội ngũ tiến hành tố tụng. Nhiều Thẩm phán vẫn xem hình phạt là công cụ chính để phòng ngừa tội phạm, dẫn đến việc áp dụng hình phạt nghiêm khắc vượt quá mức cần thiết đối với tâm lý chưa phát triển hoàn thiện của lứa tuổi vị thành niên.

So sánh với các nghiên cứu trong khu vực, tỷ lệ áp dụng hình phạt tiền tại Việt Nam đối với người chưa thành niên đạt mức cực kỳ thấp, dưới 2,5%, do vướng mắc điều kiện người chưa thành niên phải có thu nhập hoặc tài sản riêng theo Điều 71 Bộ luật Hình sự năm 1999.

Các phát hiện thực tiễn trong luận văn có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua biểu đồ hình cột thể hiện sự biến thiên của các loại hình phạt qua từng năm (2012 - 2016), kết hợp bảng phân loại cơ cấu tội danh theo từng nhóm tuổi từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi và từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi. Việc đối sánh dữ liệu này chứng minh rõ nét nhu cầu cấp thiết phải hoàn thiện khung pháp luật nhằm bảo vệ hữu hiệu quyền phát triển lành mạnh của người chưa thành niên.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người của người chưa thành niên phạm tội, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

1. Hoàn thiện các chế định hình sự và tố tụng hình sự: Quốc hội và các cơ quan tư pháp trung ương cần xây dựng một đạo luật chuyên biệt hoặc một chương riêng toàn diện về tư pháp người chưa thành niên. Mục tiêu cụ thể là giảm tỷ lệ áp dụng hình phạt tù giam đối với người dưới 18 tuổi xuống dưới mức 40% và nâng tỷ lệ áp dụng các biện pháp giáo dục tại cộng đồng lên trên 50% trong giai đoạn 2018 - 2023.

2. Nhân rộng mô hình Tòa Gia đình và Người chưa thành niên: Tòa án nhân dân tối cao cần chỉ đạo triển khai thành lập 100% Tòa chuyên trách tại các Tòa án nhân dân cấp tỉnh và các đô thị trực thuộc trung ương trong lộ trình 2017 - 2022. Thiết lập phòng xử án thân thiện, không sử dụng vành móng ngựa và loại bỏ các rào cản tâm lý đối với bị cáo là người chưa thành niên.

3. Chuẩn hóa và bồi dưỡng năng lực đội ngũ cán bộ tư pháp: Bộ Tư pháp, Học viện Tòa án và Viện kiểm sát nhân dân tối cao cần tổ chức định kỳ tối thiểu 2 khóa đào tạo chuyên sâu mỗi năm về tâm lý học lứa tuổi, kỹ năng làm việc với người chưa thành niên cho 100% Điều tra viên, Kiểm sát viên và Thẩm phán được phân công thụ lý án vị thành niên.

4. Xây dựng hệ sinh thái giám sát và tái hòa nhập cộng đồng: Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội thiết lập mạng lưới dịch vụ công tác xã hội hỗ trợ tư pháp. Cơ chế này hướng tới mục tiêu quản lý, đào tạo nghề và giảm tỷ lệ tái phạm của người chưa thành niên sau khi chấp hành xong chế tài xuống dưới 3% trong giai đoạn 2020 - 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là nguồn tài liệu học thuật và thực tiễn giá trị cao cho 4 nhóm đối tượng:

Thứ nhất, Thẩm phán, Kiểm sát viên, Điều tra viên và Cán bộ thi hành án. Công trình cung cấp căn cứ pháp lý và phương pháp luận vững chắc để đánh giá toàn diện nhân thân, cá thể hóa hình phạt đúng pháp luật và vận dụng hiệu quả các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự trong xét xử thực tế.

Thứ hai, Luật sư và Trợ giúp viên pháp lý. Nghiên cứu mang lại những góc nhìn chuyên sâu về quyền bào chữa chỉ định, quyền ưu tiên tố tụng và cơ chế giám sát điều kiện giam giữ, hỗ trợ tối đa việc xây dựng phương án bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho bị can, bị cáo dưới 18 tuổi.

Thứ ba, Giảng viên, Học viên cao học và Nghiên cứu sinh ngành Luật Hình sự và Tố tụng hình sự. Luận văn đóng vai trò là tài liệu tham khảo chuẩn mực với nguồn số liệu thực tiễn 5 năm phong phú, phục vụ công tác giảng dạy và phát triển các đề tài nghiên cứu chuyên sâu về tư pháp hình sự người chưa thành niên.

Thứ tư, Các nhà hoạch định chính sách và tổ chức bảo vệ quyền trẻ em (như Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc - UNICEF, Hội Bảo vệ quyền trẻ em). Công trình cung cấp bằng chứng thực nghiệm rõ ràng để đề xuất sửa đổi các quy định pháp luật và thiết kế các chương trình can thiệp xã hội tại cơ sở.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao pháp luật hình sự không áp dụng hình phạt tù chung thân và tử hình đối với người chưa thành niên? Quy định này xuất phát từ nguyên tắc nhân đạo và mục đích giáo dục, phục hồi của pháp luật Việt Nam theo quy định tại Điều 69 Bộ luật Hình sự năm 1999. Do người dưới 18 tuổi chưa phát triển hoàn thiện về thể chất lẫn nhận thức xã hội, hình phạt mang tính loại bỏ vĩnh viễn không phù hợp với mục tiêu tạo cơ hội để họ sửa chữa sai lầm và trở thành công dân có ích.

2. Mức trần hình phạt tù có thời hạn áp dụng cho người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi phạm tội là bao nhiêu? Theo Điều 74 Bộ luật Hình sự năm 1999, mức phạt tù tối đa không được vượt quá 18 năm nếu tội danh quy định hình phạt tù chung thân hoặc tử hình. Trường hợp điều luật quy định hình phạt tù có thời hạn, mức hình phạt cao nhất được áp dụng không quá 3/4 mức phạt tù mà khung hình phạt quy định.

3. Biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn được áp dụng trong những điều kiện nào? Biện pháp này có thời hạn từ 1 đến 2 năm, áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội ít nghiêm trọng hoặc tội nghiêm trọng, có nhân thân tốt, có thái độ thành khẩn hối cải và có môi trường gia đình, xã hội ổn định, lành mạnh bảo đảm việc quản lý và giáo dục tại chỗ.

4. Người chưa đủ 16 tuổi khi bị kết án có bị tính án tích để xác định tái phạm không? Theo quy định của pháp luật hình sự, bản án đã tuyên đối với người phạm tội khi chưa đủ 16 tuổi không được tính để xác định tái phạm hoặc tái phạm nguy hiểm. Quy định này giúp giảm bớt rào cản tâm lý và định kiến xã hội, tạo điều kiện thuận lợi cho việc tái hòa nhập cộng đồng.

5. Điều kiện bắt buộc để Tòa án có thể áp dụng hình phạt tiền đối với người chưa thành niên là gì? Hình phạt tiền chỉ được áp dụng đối với người chưa thành niên từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi và bắt buộc người đó phải có thu nhập độc lập hoặc tài sản riêng. Mức tiền phạt áp dụng không được vượt quá 1/2 mức phạt mà điều luật quy định.

Kết luận

• Luận văn đã giải quyết xuất sắc vấn đề bảo vệ quyền con người của người chưa thành niên phạm tội trong hoạt động áp dụng hình phạt theo tinh thần cải cách tư pháp và chuẩn mực quốc tế.
• Công trình hệ thống hóa toàn diện nền tảng lý luận về tư pháp phục hồi, xác lập rõ nét ranh giới giữa trừng trị và giáo dục cảm hóa đối với người dưới 18 tuổi.
• Đánh giá chân thực thực trạng xét xử giai đoạn 2012 - 2016 trên toàn quốc, chỉ ra tỷ lệ áp dụng hình phạt tù giam vẫn ở mức cao (gần 70%) và sự hạn chế của các biện pháp thay thế.
• Đóng góp hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá, từ hoàn thiện kỹ thuật lập pháp, mở rộng mô hình Tòa chuyên trách đến nâng cao chất lượng cán bộ tư pháp và cơ chế tái hòa nhập cộng đồng.
• Các cơ quan tiến hành tố tụng, cơ sở đào tạo luật và các tổ chức bảo vệ quyền trẻ em nên khai thác, ứng dụng ngay các luận cứ của luận văn để nâng cao hiệu quả thực thi công lý và bảo vệ thế hệ trẻ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO VỆ QUYỀN CON NGƯỜI CỦA NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN PHẠM TỘI TRONG ÁP DỤNG HÌNH PHẠT 1. Cơ sở lý luận của việc bảo vệ quyền con người của người chưa thành niên phạm tội 1. Khái quát chung về vấn đề bảo vệ quyền con người Quyền con người là sự kết tinh những giá trị cao quý nhất của nhân loại, song cũng là vấn đề rộng lớn, phức tạp, được nhiều chuyên ngành khoa học nghiên cứu. Có nhiều quan điểm, định nghĩa khác nhau về quyền con người, song quan điểm phổ biến cho rằng quyền con người là những đặc quyền bẩm sinh, vốn có của mọi cá nhân: "Nhân quyền là những năng lực và nhu cầu vốn có và chỉ có ở con người, với tư cách là thành viên cộng đồng nhân loại, được thể chế hóa bằng pháp luật quốc gia và các thỏa thuận pháp lý quốc tế" [47].

Một đinh ̣ nghiã khác của Văn phòng Cao ủy của Liên hợp quốc về quyền con người (OHCHR) cũng thường trích dẫn bởi các nhà nghiên cứu , trong đó cho rằng : “Quyề n con người là những đảm bảo pháp lý toàn cầu có tác dụng bảo vệ các cá nhân và các nhóm chố ng la ̣i những hành động hoặc sự bỏ mặc mà làm tổn hại đến nhân phẩm , những sự đươ ̣c phép và tự do cơ bản của con người” [35]. Quyề n con người là những giá trị tự nhiên, vố n có của con người, tuy nhiên nó chỉ thực sự có ý nghĩa và trở thành hiện thực khi nó được bảo đảm bằng pháp luật. Quyề n con người có những thuô ̣c tính cơ bản sau đây : - Tính phổ biến: Tính phổ biến của quyền con người thể hiện ở chỗ quyền con người được áp dụng chung cho tất cả mọi người, không phân biệt màu da, dân tộc, giới tính, tôn giáo, độ tuổi, thành phần xuất thân. Con người, dù ở trong những chế độ xã hội riêng biệt, thuộc những truyền thống văn hóa khác nhau vẫn được công nhận là con người và được hưởng những quyền và sự tự do cơ bản.

- Tính đặc thù: Mặc dù tất cả mọi người đều được hưởng quyền con người 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nhưng mức độ thụ hưởng quyền có sự khác biệt, phụ thuộc vào năng lực cá nhân của từng người, hoàn cảnh chính trị, truyền thống văn hóa xã hội mà người đó đang sống. Ở mỗi vùng, mỗi quốc gia khác nhau, vấn đề quyền con người mang những sắc thái, đặc trưng riêng gắn liền với trình độ phát triển kinh tế - xã hội ở khu vực đó. Ví dụ, ở các nước Tây Âu, do điều kiện kinh tế phát triển nên con người ở đây được hưởng chế độ an sinh xã hội tốt hơn nơi khác. Ngược lại, ở một số nước châu Á và châu Phi, do kinh tế còn chậm phát triển nên mức độ thụ hưởng an sinh xã hội thấp hơn.

- Tính không thể bị tước bỏ: Trong quan niệm chung của cộng đồng quốc tế, quyền con người không thể tùy tiện bị tước bỏ hay hạn chế một cách tùy tiện bởi bất cứ chủ thể nào, kể cả các cơ quan và quan chức nhà nước. Tuy nhiên, trong một số trường hợp nhất định được pháp luật quy định trước, chỉ có những chủ thể đặc biệt mới có thể hạn chế quyền con người. Ví dụ, tù nhân bị giam do thực hiện hành vi phạm tội. - Tính liên hệ và phụ thuộc lẫn nhau giữa các quyền: Tất cả các quyền con người có mối liên hệ chặt chẽ với nhau, việc thực hiện tốt quyền này sẽ là tiền đề để thực hiện quyền kia.

Ngược lại, khi có một quyền bị xâm phạm thì sẽ ảnh hưởng đến các quyền khác. Ví dụ, nếu một người không được làm việc, không có một mức sống đảm bảo cho sự sống còn của cá nhân thì người đó sẽ ít chú ý và không có điều kiện thực hiện các quyền dân chủ như quyền bầu cử hoặc quyền tham gia quản lý nhà nước, xã hội. Quyề n con người đươ ̣c xác đinh ̣ theo các liñ h vực chủ yế u sau đây : - Nhóm các quyền dân sự , chính trị : Đây là các quyề n quan tro ̣ng của con người, có liên quan đến sự tồn tại tự nhiên , tấ t yế u của con người trong xã hô ̣i , liên quan đế n mố i quan hê ̣ tự nhiên giữa con người với mô ̣t thể chế chính tri ̣của xã hô ̣i đó, ví dụ như quyề n số ng , quyề n tự do, quyề n bảo hô ̣ về tin ́ h ma ̣ng , sức khỏe, danh dự, nhân phẩ m , bấ t khả xâm pha ̣m về thân thể , chỗ ở , bí mật thư tín , điê ̣n tín. Các quyề n này theo quan điể m của các ho ̣c giả tư sản đươ ̣c coi là quyề n cơ bản nhấ t , quan tro ̣ng nhấ t của con người.

- Nhóm các quyền về kinh tế , xã hội và văn hóa : Đây là nh óm quyền theo 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] quan điể m của các nước xã hô ̣i chủ nghiã đươ ̣c coi là quan tro ̣ng nhấ t và nhóm các quyề n này luôn gắ n liề n với mô ̣t nhà nước cu ̣ thể , đươ ̣c đảm bảo bởi nhà nước. Các quyề n này bao gồ m : quyề n lao đô ̣ng , quyền ho ̣ c tâ ̣p , quyền an sinh xã hội, các quyền về văn hoá, sáng tạo và hưởng thụ các thành tựu của khoa học kỹ thuật… Ngoài các quyền nêu trên , theo quan điể m của cộng đồng quốc tế là quyề n con người còn bao gồm các quyền của nhóm và quyền tập thể , như quyền phụ nữ, quyền trẻ em , quyền của người khuyết tật , quyề n phát triể n , quyề n số ng trong hoà bình, trong môi trường trong lành… Theo nhâ ̣n thức chung của cô ̣ng đồ ng quố c tế , để bảo đảm quyền con người , nhà nước có ba nghĩa vụ cụ thể đó là: Nghĩa vụ tôn trọng : Nghĩa vụ này đòi hỏi các nhà nước không được tùy tiện tước bỏ, hạn chế hay can thiệp , kể cả trực tiế p hay gián tiế p , vào việc thụ hưởng các quyề n con người. Nghĩa vụ bảo vệ : Nghĩa vụ này đòi h ỏi các nhà nước phải ngăn chặn sự vi phạm quyền con người của các bên thứ ba. Nghĩa vụ thực hiện : Nghĩa vụ này đòi hỏi các nhà nước phải có những biện pháp nhằm hỗ trợ công dân trong việc thực hiê ̣n các quyề n con người [27].

Để thực hiện các nghĩa vụ về nhân quyền , các Nhà nước phải sử dụng pháp luật. Là một phạm trù đa diện , xong quyề n con người có mố i liên hê ̣ gầ n gũi hơn cả với pháp luâ ̣t. Điề u này trước hế t là bởi cho dù quyề n con người là bẩ m sinh, vố n có song viê ̣c thực hiê ̣n các quyề n vẫn cầ n có nhà nước và pháp luâ ̣t. Hầ u hế t những nhu cầ u vố n có , tự nhiên của con người không thể đươ ̣c bảo đảm đầ y đủ nế u không đươ ̣c ghi nhâ ̣n bằ ng pháp luâ ̣t , mà thông qua đó , nghĩa vụ tôn trọng và thực thi các quyề n không phải chỉ tồ n ta ̣i dưới da ̣ng những quy tắ c đa ̣o đức mà còn trở thành những quy tắ c xử sự chung , có hiệu lực bắt buộc và thống nhất cho tất cả các chủ thể trong xã hô ̣i.

Với tư cách là chủ thể của pháp luâ ̣t , con người - cùng với quyền , tự do và nghĩa vụ, những thuô ̣c tiń h xã hô ̣i gắ n liề n với nó - luôn là đố i tươ ̣ng phản ánh của các hệ thống pháp luật. Pháp luật xác lập và bảo vệ sự bìn h đẳ ng giữa các cá nhân 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] con người trong xã hô ̣i và sự đô ̣c lâ ̣p tương đố i của các cá nhân với tâ ̣p thể , cô ̣ng đồ ng, nhà nước, thông qua viê ̣c pháp điể n hóa các quyề n và tự do tự nhiên , vố n có của cá nhân. Theo nghiã này , pháp luâ ̣t có vai trò đă ̣c biê ̣t không thể thay thế pháp luâ ̣t trong viê ̣c bảo vê ̣ các quyề n con người. Quyền con người và pháp luật là hai yếu tố không thể tách rời mà có tác động qua lại lẫn nhau một cách biện chứng.

Mặc dù quyền con người có tính "bẩm sinh" nhưng nó không thể thành hiện thực nếu không có pháp luật. Trước hết, vai trò quan trọng của pháp luật đối với quyền con người là nó ghi nhận (xác lập), củng cố, hoàn thiện quyền con người. Pháp luật ghi nhận các quyền của con người được xã hội thừa nhận. Thông qua pháp luật, quyền con người được ghi nhận và bảo vệ.

Để bảo vệ quyền con người, pháp luật đưa ra những điều cấm và những hành vi bắt buộc phải làm nhằm ngăn ngừa và chống lại các hành vi vi phạm quyền con người. Quyền con người được pháp luật xác lập sẽ không thể bị tước bỏ, hạn chế một cách tuỳ tiện vì được bảo vệ bằng các biện pháp giáo dục, thuyết phục và cưỡng chế của xã hội, Nhà nước. Pháp luật là công cụ sắc bén, hữu hiệu của Nhà nước để bảo vệ thực hiện quyền con người. Với những đặc điểm riêng của mình, pháp luật có tính bắt buộc cứng rắn bằng cách xác lập những điều cấm mà bất cứ ai cũng không được vi phạm.

Đồng thời, pháp luật được bảo vệ thi hành bằng bộ máy Nhà nước cùng với sức mạnh (dư luận) xã hội. Vì thế, các quy định của pháp luật về quyền con người còn được bảo vệ bằng sự cưỡng chế của Nhà nước tránh mọi hành vi xâm hại. Trên cơ sở của pháp luật, mọi hành vi vi phạm quyền con người, quyền công dân đều phải được xử lý nghiêm minh. Bảo vệ quyền con người là một quá t rình.

Nó phụ thuộc vào tổng thể nhiều điề u kiê ̣n khác nhau (chính trị, kinh tế , pháp luật, văn hóa ,.) trong đó pháp luâ ̣t có vị trí, vai trò và tầ m quan tro ̣ng hàng đầ u .