Bảo Vệ Môi Trường Trong Hoạt Động Khai Thác Khoáng Sản Tại Lào Cai

Chuyên khảo luật học phân tích Pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác khoáng sản từ thực tiễn trên địa bàn tỉnh lào, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất

• Tác giả: Lý Thị Thùy Linh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Cương
• Trường học: Trường Đại Học Mở Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Bảo Vệ Môi Trường Trong Khai Thác Khoáng Sản Tại Lào Cai: Thực Trạng Và Giải Pháp
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC KHOÁNG SẢN
• 1.1. Hoạt động khai thác khoáng sản và BVMT trong hoạt động khai thác khoáng sản
• 1.1.1. Hoạt động khai thác khoáng sản
• 1.1.2. Hoạt động BVMT trong hoạt động khai thác khoáng sản
• 1.2. Pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác khoáng sản
• 1.2.1. Khái niệm, đặc điểm pháp luật về BVMT trong hoạt động khai thác khoáng sản
• 1.2.2. Vai trò của pháp luật đối với BVMT trong hoạt động khai thác khoáng sản
• 1.2.3. Các chế định cơ bản của pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác khoáng sản
• 1.3. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC KHOÁNG SẢN VÀ THỰC TIỄN THỰC THI TẠI LÀO CAI
• 2.1. Thực trạng pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác khoáng sản
• 2.1.1. Quy định pháp luật về cấp, thu hồi Giấy phép khai thác khoáng sản
• 2.1.2. Quy định về nghĩa vụ bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác khoáng sản của tổ chức cá nhân
• 2.2. Thực trạng thi hành pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác khoáng sản tại Lào Cai
• 2.2.1. Khái lược về hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Lào Cai
• 2.2.2. Khái quát thực trạng thực thi pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Lào Cai
• 2.2.3. Những mặt tích cực của pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác khoáng sản
• 2.2.4. Hạn chế, bất cập trong thực hiện pháp luật về bảo vệ môi trường và nguyên nhân
• 2.2.5. Nguyên nhân của những khó khăn, tồn tại của pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác khoáng sản
• 2.3. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: BỐI CẢNH, DỰ BÁO, GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC THI PHÁP LUẬT BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC KHOÁNG SẢN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH LÀO CAI
• 3.1. Bối cảnh, dự báo tình hình
• 3.2. Giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác khoáng sản
• 3.3. Kết luận chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Toàn cảnh khai thác khoáng sản bảo vệ môi trường Lào Cai

Lào Cai là tỉnh có nguồn tài nguyên khoáng sản đa dạng và trữ lượng lớn, đóng vai trò chiến lược trong phát triển kinh tế - xã hội của khu vực Tây Bắc và cả nước. Theo thống kê, tỉnh đã phát hiện hơn 150 mỏ và điểm mỏ với trên 30 loại khoáng sản. Nổi bật nhất là mỏ Apatit Cam Đường với trữ lượng khoảng 2,5 tỷ tấn, mỏ sắt Quý Xa (124 triệu tấn), và mỏ đồng Sin Quyền (53 triệu tấn). Hoạt động khai khoágs sản đã đóng góp đáng kể vào ngân sách địa phương, bình quân từ 800 đến 1.000 tỷ đồng mỗi năm, chiếm gần 20% tổng thu ngân sách nội địa và tạo việc làm cho hơn 10.000 lao động. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng đi kèm với nhiều thách thức về bảo vệ môi trường trong khai thác khoáng sản. Các hoạt động như nổ mìn, đào bới, tuyển luyện và vận chuyển đã gây ra nhiều tác động môi trường khai thác khoáng sản tiêu cực. Tình trạng ô nhiễm môi trường Lào Cai ngày càng trở nên phức tạp, đặc biệt là tại các khu vực tập trung nhiều mỏ và nhà máy chế biến như khu công nghiệp Tằng Loỏng. Nhận thức được vấn đề này, hệ thống chính sách pháp luật về khoáng sản và môi trường đã được xây dựng, trong đó Luật Khoáng sản 2010 và Luật Bảo vệ Môi trường 2020 (và các phiên bản trước đó) là nền tảng. Các quy định này yêu cầu doanh nghiệp phải thực hiện Đánh giá tác động môi trường (ĐTM), ký quỹ phục hồi môi trường sau khai thác, và tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn về xử lý nước thải mỏ và quản lý chất thải rắn.

1.1. Vai trò kinh tế và tiềm năng khoáng sản tại Lào Cai

Lào Cai sở hữu tiềm năng khoáng sản quý hiếm, là động lực chính cho ngành công nghiệp địa phương. Khai thác Apatit Lào Cai không chỉ cung cấp nguyên liệu cho sản xuất phân bón trong nước mà còn phục vụ xuất khẩu. Tương tự, các mỏ sắt, đồng, và đất hiếm là đầu vào quan trọng cho các ngành luyện kim và công nghệ cao. Giai đoạn 2015-2019, tổng thu ngân sách từ hoạt động khoáng sản đạt trên 5.700 tỷ đồng, cho thấy vai trò trụ cột của ngành này. Việc phát triển công nghiệp khai khoáng đã thu hút đầu tư, hình thành các khu công nghiệp lớn, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế và cải thiện hạ tầng. Tuy nhiên, việc khai thác quy mô lớn cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc hài hòa lợi ích kinh tế với trách nhiệm bảo vệ môi trường để hướng tới phát triển bền vững Lào Cai.

1.2. Khái quát khung pháp lý về bảo vệ môi trường ngành mỏ

Pháp luật Việt Nam đã thiết lập một khung pháp lý tương đối toàn diện để điều chỉnh hoạt động khai thác khoáng sản. Luật Khoáng sản 2010 quy định rõ về việc cấp giấy phép khai thác khoáng sản, yêu cầu các dự án phải có báo cáo ĐTM được phê duyệt. Luật Bảo vệ Môi trường (các phiên bản 2014, 2020) nhấn mạnh nghĩa vụ của doanh nghiệp trong việc phòng ngừa ô nhiễm, ứng phó sự cố và thực hiện phục hồi môi trường sau khai thác. Các văn bản dưới luật như Nghị định 19/2015/NĐ-CP và Nghị định 33/2017/NĐ-CP quy định chi tiết về ký quỹ môi trường và xử phạt vi phạm hành chính. Những quy định này là công cụ quan trọng để nhà nước quản lý, giám sát và yêu cầu các doanh nghiệp thực hiện trách nhiệm xã hội (CSR) trong quá trình hoạt động.

II. Phân tích tác động môi trường từ khai thác khoáng sản Lào Cai

Hoạt động khai thác khoáng sản tại Lào Cai, dù mang lại lợi ích kinh tế, nhưng cũng là nguyên nhân chính gây ra nhiều vấn đề môi trường nghiêm trọng. Tình trạng ô nhiễm không khí, bụi do vận chuyển, nổ mìn và hoạt động của các nhà máy tuyển luyện là vấn đề nhức nhối, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng dân cư xung quanh. Bên cạnh đó, ô nhiễm nguồn nước sông Hồng và các nhánh suối do nước thải mỏ chưa qua xử lý hoặc xử lý không đạt chuẩn là một thách thức lớn. Nước thải thường chứa kim loại nặng và hóa chất độc hại, gây hại cho hệ sinh thái thủy sinh và nguồn nước sinh hoạt. Một tác động tiêu cực khác là suy thoái đất. Việc bóc lớp phủ thực vật, đào bới lòng đất và hình thành các bãi thải khổng lồ đã làm thay đổi địa hình, giảm độ phì của đất và tăng nguy cơ sạt lở đất vào mùa mưa lũ. Đặc biệt, các khu vực như khai thác Apatit Lào Cai và khu công nghiệp Tằng Loỏng là những điểm nóng về ô nhiễm, nơi các tác động này biểu hiện rõ rệt nhất. Luận văn của Lý Thị Thùy Linh (2021) đã chỉ ra rằng, mặc dù có quy định, việc thực thi pháp luật và giám sát vẫn còn nhiều hạn chế, dẫn đến hậu quả môi trường kéo dài.

2.1. Thực trạng ô nhiễm không khí bụi và nguồn nước

Bụi phát sinh từ các mỏ khai thác lộ thiên, các nhà máy nghiền sàng và phương tiện vận tải hạng nặng là nguồn gây ô nhiễm không khí chính. Nồng độ bụi mịn (PM2.5) tại các khu vực gần mỏ thường xuyên vượt ngưỡng cho phép, gây ra các bệnh về đường hô hấp cho người dân. Về ô nhiễm nguồn nước, hoạt động tuyển rửa quặng sử dụng lượng lớn nước và hóa chất, sau đó thải ra môi trường. Dù có hệ thống xử lý nước thải mỏ, nhiều cơ sở vẫn xả thải trực tiếp hoặc hệ thống hoạt động kém hiệu quả, gây ô nhiễm kim loại nặng cho các dòng suối và chảy ra sông Hồng, đe dọa an ninh nguồn nước và sản xuất nông nghiệp hạ lưu.

2.2. Vấn đề suy thoái đất và nguy cơ sạt lở đất tiềm ẩn

Khai thác khoáng sản làm mất đi lớp thảm thực vật bảo vệ bề mặt, khiến đất đai dễ bị xói mòn và rửa trôi. Các bãi thải đất đá khổng lồ, thiếu các biện pháp gia cố ổn định, trở thành nguồn gây suy thoái đất và tiềm ẩn nguy cơ sạt lở đất cao, đặc biệt trong điều kiện khí hậu mưa lớn của Lào Cai. Các sự cố sạt lở không chỉ gây thiệt hại về tài sản, cơ sở hạ tầng mà còn đe dọa tính mạng của người dân và công nhân làm việc tại khu vực mỏ. Việc phục hồi môi trường sau khai thác gặp nhiều khó khăn do quy mô tác động lớn và chi phí cao.

2.3. Thách thức môi trường tại Khu công nghiệp Tằng Loỏng

Khu công nghiệp Tằng Loỏng là trung tâm chế biến sâu khoáng sản của tỉnh, tập trung nhiều nhà máy luyện kim, hóa chất, phân bón. Đây là một trong những điểm nóng nhất về ô nhiễm môi trường Lào Cai. Khí thải từ các lò luyện chứa SO2, HF và các chất độc hại khác gây mưa axit và ảnh hưởng sức khỏe người dân. Quản lý chất thải rắn và chất thải nguy hại cũng là một bài toán nan giải. Mặc dù đã có nhà máy xử lý nước thải tập trung, tình trạng ô nhiễm tổng thể vẫn còn phức tạp, đòi hỏi sự giám sát chặt chẽ và các giải pháp công nghệ đồng bộ hơn.

III. Top giải pháp hoàn thiện pháp luật BVMT khoáng sản Lào Cai

Để giải quyết các thách thức môi trường, việc hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi là nhiệm vụ trọng tâm. Một trong những giải pháp hàng đầu là rà soát và bổ sung các chính sách pháp luật về khoáng sản theo hướng siết chặt các tiêu chuẩn môi trường. Cần quy định rõ ràng hơn về trách nhiệm của doanh nghiệp trong suốt vòng đời dự án, từ khâu thăm dò đến khi đóng cửa mỏ. Đặc biệt, vai trò của báo cáo Đánh giá tác động môi trường (ĐTM) cần được nâng cao. Quá trình thẩm định ĐTM phải được thực hiện một cách minh bạch, khoa học, với sự tham gia của các chuyên gia độc lập và cộng đồng địa phương. Kết quả thẩm định phải là điều kiện tiên quyết và ràng buộc chặt chẽ trong việc cấp giấy phép khai thác khoáng sản. Ngoài ra, cần xây dựng các chế tài xử phạt đủ sức răn đe đối với các hành vi vi phạm. Mức phạt hiện tại theo Nghị định 33/2017/NĐ-CP dù đã được nâng lên nhưng đôi khi vẫn chưa tương xứng với lợi nhuận từ việc vi phạm và mức độ thiệt hại gây ra cho môi trường. Việc công khai thông tin các doanh nghiệp vi phạm cũng là một biện pháp hiệu quả để tăng cường áp lực xã hội và thúc đẩy sự tuân thủ.

3.1. Sửa đổi bổ sung chính sách pháp luật về khoáng sản

Cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật, đặc biệt là các thông tư, nghị định hướng dẫn Luật Khoáng sản và Luật Bảo vệ Môi trường. Các quy định cần cụ thể hóa các yêu cầu về công nghệ khai thác sạch, lộ trình giảm thiểu phát thải, và quy chuẩn kỹ thuật cho các bãi chứa chất thải. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế tài chính linh hoạt để khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ thân thiện với môi trường, ví dụ như ưu đãi thuế, tín dụng xanh.

3.2. Nâng cao chất lượng Đánh giá tác động môi trường ĐTM

Chất lượng của báo cáo ĐTM là yếu tố quyết định đến hiệu quả phòng ngừa ô nhiễm. Quy trình thẩm định cần được cải tiến, đảm bảo tính khách quan và khoa học. Cần tăng cường năng lực cho các hội đồng thẩm định, yêu cầu bắt buộc có sự tham vấn từ cộng đồng giám sát môi trường. Các cam kết trong báo cáo ĐTM đã được phê duyệt phải được coi là nghĩa vụ pháp lý và là cơ sở để các cơ quan chức năng thực hiện công tác quan trắc môi trường và thanh tra, kiểm tra sau này.

3.3. Siết chặt quy trình cấp và thu hồi giấy phép khai thác

Quy trình cấp giấy phép khai thác khoáng sản phải gắn liền với năng lực tài chính, công nghệ và cam kết bảo vệ môi trường của doanh nghiệp. Cần ưu tiên các nhà đầu tư có dự án chế biến sâu và áp dụng công nghệ hiện đại. Cơ chế thu hồi giấy phép cần được áp dụng kiên quyết đối với các trường hợp vi phạm nghiêm trọng và có hệ thống về môi trường. Việc này không chỉ loại bỏ các doanh nghiệp yếu kém mà còn tạo ra một môi trường cạnh tranh lành mạnh, nơi các doanh nghiệp có trách nhiệm được khuyến khích phát triển.

IV. Cách áp dụng công nghệ kỹ thuật trong bảo vệ môi trường

Bên cạnh giải pháp pháp lý, việc áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật là chìa khóa để giảm thiểu tác động môi trường khai thác khoáng sản. Chuyển đổi sang công nghệ khai thác sạch và hiện đại là xu thế tất yếu. Ví dụ, trong khai thác lộ thiên, việc sử dụng các thiết bị giảm bụi, hệ thống phun sương dập bụi tự động, và kỹ thuật nổ mìn vi sai có thể hạn chế đáng kể lượng bụi và khí thải. Trong khai thác hầm lò, công nghệ khai thác cơ giới hóa đồng bộ giúp tăng hiệu suất và đảm bảo an toàn lao động. Về quản lý chất thải rắn, cần áp dụng các phương pháp đổ thải theo từng lớp, lu lèn chặt và xây dựng hệ thống thoát nước bề mặt và thu gom nước thấm để ngăn ngừa ô nhiễm. Đối với xử lý nước thải mỏ, cần đầu tư các trạm xử lý tiên tiến, kết hợp các phương pháp hóa lý, sinh học để loại bỏ kim loại nặng và các chất độc hại trước khi xả ra môi trường. Cuối cùng, quy trình phục hồi môi trường sau khai thác phải được lên kế hoạch ngay từ đầu và thực hiện song song với quá trình khai thác, bao gồm các hoạt động như san lấp mặt bằng, cải tạo đất và trồng lại cây xanh để tái tạo hệ sinh thái.

4.1. Đầu tư vào công nghệ khai thác sạch và tuần hoàn

Các doanh nghiệp cần ưu tiên đầu tư vào các dây chuyền công nghệ hiện đại, ít tiêu tốn năng lượng và tài nguyên. Áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn, tận dụng đất đá thải để sản xuất vật liệu xây dựng hoặc san lấp các khu vực đã khai thác xong là một hướng đi hiệu quả. Việc này không chỉ giảm lượng chất thải mà còn tạo ra giá trị kinh tế mới. Nhà nước cần có chính sách khuyến khích và hỗ trợ doanh nghiệp trong việc chuyển đổi công nghệ khai thác sạch.

4.2. Giải pháp hiệu quả cho xử lý nước thải và chất thải rắn

Đối với xử lý nước thải mỏ, cần xây dựng các hệ thống xử lý đa bậc, có khả năng tùy chỉnh theo đặc tính nguồn thải của từng khu vực. Việc lắp đặt hệ thống quan trắc môi trường tự động, liên tục đối với nước thải sau xử lý giúp giám sát chất lượng và kịp thời phát hiện sự cố. Về quản lý chất thải rắn, quy hoạch các bãi thải phải đảm bảo tiêu chuẩn kỹ thuật về độ dốc, khả năng chống thấm và hệ thống thoát nước, ngăn ngừa nguy cơ sạt lở đất và ô nhiễm nước ngầm.

4.3. Tối ưu hóa quy trình phục hồi môi trường sau khai thác

Công tác phục hồi môi trường sau khai thác cần được thực hiện một cách bài bản, khoa học. Thay vì đợi đến khi mỏ đóng cửa, việc phục hồi nên được tiến hành cuốn chiếu, khu vực nào khai thác xong sẽ được cải tạo ngay. Lựa chọn các loài cây bản địa có khả năng chống chịu tốt để trồng lại sẽ giúp quá trình tái tạo hệ sinh thái diễn ra nhanh và bền vững hơn. Kinh phí ký quỹ cải tạo môi trường phải được tính toán đầy đủ và sử dụng đúng mục đích để đảm bảo công tác này được thực hiện hiệu quả.

V. Nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật môi trường tại Lào Cai

Một hệ thống pháp luật dù hoàn thiện đến đâu cũng sẽ không phát huy tác dụng nếu công tác thực thi yếu kém. Do đó, việc nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật là giải pháp then chốt để bảo vệ môi trường trong khai thác khoáng sản tại Lào Cai. Trước hết, cần tăng cường năng lực cho các cơ quan quản lý nhà nước, đặc biệt là lực lượng thanh tra chuyên ngành về môi trường và khoáng sản. Hoạt động thanh tra, kiểm tra cần được tiến hành thường xuyên, đột xuất và tập trung vào các đối tượng có nguy cơ gây ô nhiễm cao. Việc áp dụng công nghệ thông tin, hình ảnh vệ tinh và hệ thống quan trắc môi trường tự động sẽ giúp công tác giám sát trở nên hiệu quả và minh bạch hơn. Bên cạnh sự giám sát của nhà nước, việc phát huy vai trò của giám sát môi trường cộng đồng là vô cùng quan trọng. Cần xây dựng cơ chế để người dân địa phương có thể tham gia vào quá trình giám sát, phản ánh các hành vi vi phạm của doanh nghiệp một cách dễ dàng và an toàn. Cuối cùng, nâng cao trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (CSR) là yếu tố nền tảng. Doanh nghiệp cần nhận thức rằng bảo vệ môi trường không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là yếu tố sống còn cho sự phát triển bền vững của chính mình.

5.1. Tăng cường hoạt động thanh tra kiểm tra và quan trắc

Các cơ quan chức năng cần xây dựng kế hoạch thanh tra, kiểm tra định kỳ và đột xuất một cách khoa học, tránh chồng chéo nhưng vẫn đảm bảo bao quát. Cần đầu tư hiện đại hóa trang thiết bị cho các trung tâm quan trắc môi trường, xây dựng mạng lưới các trạm quan trắc tự động tại các điểm nóng như KCN Tằng Loỏng để cung cấp dữ liệu theo thời gian thực, làm cơ sở cho việc cảnh báo sớm và xử lý vi phạm kịp thời.

5.2. Phát huy vai trò giám sát môi trường của cộng đồng

Cần thiết lập các kênh thông tin hai chiều giữa chính quyền, doanh nghiệp và người dân. Tổ chức các buổi đối thoại công khai, thành lập các tổ giám sát môi trường cộng đồng tại các xã, thôn bị ảnh hưởng trực tiếp bởi hoạt động khai khoáng. Việc trao quyền và bảo vệ người dân khi họ thực hiện quyền giám sát sẽ tạo ra một mạng lưới giám sát xã hội hiệu quả, bổ sung cho nỗ lực của các cơ quan nhà nước.

VI. Hướng tới phát triển bền vững trong khai thác khoáng sản

Mục tiêu cuối cùng của các giải pháp là hướng ngành khai thác khoáng sản của Lào Cai tới con đường phát triển bền vững. Điều này đòi hỏi một cách tiếp cận tổng thể, cân bằng giữa ba trụ cột: kinh tế, xã hội và môi trường. Về kinh tế, cần tập trung vào chế biến sâu để nâng cao giá trị tài nguyên, thay vì chỉ xuất khẩu thô. Về môi trường, các nguyên tắc khai thác có trách nhiệm, áp dụng công nghệ khai thác sạch và thực hiện nghiêm túc việc phục hồi môi trường phải trở thành tiêu chuẩn bắt buộc. Về xã hội, lợi ích từ khai thác khoáng sản phải được chia sẻ một cách công bằng. Cần đảm bảo an sinh xã hội vùng mỏ, đầu tư vào cơ sở hạ tầng, y tế, giáo dục cho cộng đồng địa phương, đồng thời giải quyết tốt vấn đề tái định cư và chuyển đổi nghề nghiệp cho người dân bị ảnh hưởng. Tầm nhìn dài hạn là xây dựng một ngành công nghiệp khai khoáng minh bạch, có trách nhiệm, đóng góp tích cực vào sự phát triển chung của tỉnh mà không phải đánh đổi bằng những tổn thương không thể khắc phục cho môi trường và xã hội. Đây là con đường duy nhất để tài nguyên khoáng sản thực sự trở thành phúc lợi cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

6.1. Xây dựng lộ trình phát triển bền vững cho ngành mỏ

Chính quyền tỉnh Lào Cai cần xây dựng một chiến lược và lộ trình cụ thể cho phát triển bền vững ngành khoáng sản đến năm 2030, tầm nhìn 2050. Lộ trình này cần xác định rõ các mục tiêu về giảm thiểu ô nhiễm, tỷ lệ che phủ rừng được phục hồi, và các chỉ số về chất lượng cuộc sống của người dân vùng mỏ. Việc quy hoạch khoáng sản phải gắn liền với quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển các ngành kinh tế khác như du lịch, nông nghiệp công nghệ cao.

6.2. Đảm bảo an sinh xã hội và chia sẻ lợi ích cộng đồng

Cần thiết lập cơ chế trích một phần nguồn thu từ thuế tài nguyên và các loại phí môi trường để tái đầu tư trực tiếp cho các địa phương bị ảnh hưởng. Các chương trình an sinh xã hội vùng mỏ cần tập trung vào việc cải thiện điều kiện sống, đào tạo nghề và tạo sinh kế thay thế bền vững cho người dân. Việc đảm bảo người dân địa phương được hưởng lợi một cách thực chất từ tài nguyên trên chính quê hương của họ là yếu tố then chốt để tạo ra sự đồng thuận xã hội và thành công của chính sách phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khai thác khoáng sản đóng vai trò là động lực then chốt thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, cung cấp nguyên liệu nền tảng cho các ngành công nghiệp nặng và luyện kim. Tại tỉnh Lào Cai, với hơn 150 mỏ và điểm mỏ chứa trên 30 loại khoáng sản quý như Apatit Cam Đường đạt trữ lượng 2,5 tỷ tấn, sắt Quý Xa đạt 124 triệu tấn và đồng Sin Quyền đạt 53 triệu tấn, ngành công nghiệp khai khoáng duy trì tỷ trọng từ 78% đến 83% tổng giá trị sản xuất công nghiệp toàn tỉnh. Trong giai đoạn 2015-2019, nguồn thu ngân sách từ tiền cấp quyền khai thác, thuế tài nguyên và phí bảo vệ môi trường đạt 5.712,4 tỷ đồng, đóng góp bình quân 20% nguồn thu nội địa và giải quyết việc làm cho hơn 10.000 lao động.

Tuy nhiên, sự gia tăng quy mô khai thác cũng gây ra áp lực suy thoái môi trường nghiêm trọng như phát sinh nước thải quặng, bụi mịn, chất thải rắn công nghiệp và nguy cơ sạt lở địa chất. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm đặt ra là sự mâu thuẫn giữa tối đa hóa lợi nhuận kinh tế và yêu cầu bảo vệ môi trường theo định hướng phát triển bền vững. Mục tiêu của luận văn là làm sáng tỏ cơ sở lý luận của pháp luật về bảo vệ môi trường trong khai khoáng, đánh giá toàn diện thực trạng thi hành pháp luật trên địa bàn tỉnh Lào Cai trong khung thời gian 2015-2019, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện thể chế và nâng cao năng lực thực thi. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện qua việc chuẩn hóa quy trình pháp lý đối với 105 giấy phép khai thác còn hiệu lực, thúc đẩy giải ngân 115 tỷ đồng quỹ ký quỹ phục hồi môi trường và kiểm soát ô nhiễm tại các khu công nghiệp trọng điểm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn tiếp cận vấn đề dựa trên ba trụ cột lý thuyết pháp lý và kinh tế môi trường:

Thứ nhất, Lý thuyết phát triển bền vững xác lập nguyên tắc hoạt động khai khoáng không được đánh đổi môi trường sinh thái lấy tăng trưởng ngắn hạn, bảo đảm quyền tiếp cận tài nguyên của các thế hệ tương lai.

Thứ hai, Lý thuyết công cụ kinh tế trong quản lý môi trường luận giải cơ chế nội hóa chi phí ngoại ứng tiêu cực thông qua thuế tài nguyên, phí bảo vệ môi trường và ký quỹ cải tạo, phục hồi môi trường theo Điều 38 Luật Bảo vệ môi trường 2014 và Nghị định số 19/2015/NĐ-CP.

Thứ ba, Lý thuyết trách nhiệm pháp lý môi trường xác định nghĩa vụ bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng theo nguyên tắc không phụ thuộc vào lỗi tại Điều 602 Bộ luật Dân sự 2015 và trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại theo Điều 76, Điều 235 Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi năm 2017.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm: Hoạt động khai thác khoáng sản theo Khoản 1 Điều 2 Luật Khoáng sản 2010; Đánh giá tác động môi trường; Ký quỹ phục hồi môi trường; và Pháp luật bảo vệ môi trường trong khai thác khoáng sản. Khung pháp lý cũng đặt ra các tiêu chuẩn nghiêm ngặt như tỷ lệ vốn chủ sở hữu tối thiểu 30% tổng vốn đầu tư theo Điều 53 và thời hạn cấp phép khai thác tối đa 30 năm theo Điều 54 Luật Khoáng sản 2010.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng cỡ mẫu tổng thể gồm toàn bộ 197 hồ sơ cấp phép hoạt động khoáng sản (70 giấy phép thăm dò và 127 giấy phép khai thác) được ban hành trong giai đoạn 2014-2019, cùng dữ liệu vận hành thực tế của 105 giấy phép đang có hiệu lực thuộc 83 tổ chức, cá nhân. Phương pháp chọn mẫu kết hợp khảo sát toàn diện hồ sơ pháp lý tại Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Lào Cai và chọn mẫu điển hình tại 4 khu công nghiệp tập trung: KCN Tằng Loỏng quy mô 1.100 ha, KCN Bắc Duyên Hải 85 ha, KCN Đông Phố Mới 100 ha và Khu thương mại - công nghiệp Kim Thành 87 ha.

Nguồn dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ báo cáo tài chính của Cục Thuế tỉnh Lào Cai, báo cáo quan trắc định kỳ của Ban Quản lý Khu kinh tế và các kết luận thanh tra chuyên ngành. Luận văn áp dụng phương pháp phân tích luật học quy chuẩn để chỉ ra khoảng trống pháp lý, phương pháp thống kê mô tả để lượng hóa dòng tiền ngân sách và phương pháp so sánh thực chứng để đánh giá mức độ tương thích giữa quy định pháp luật và thực tế áp dụng trong mốc thời gian 2015-2019. Việc lựa chọn phương pháp phân tích liên ngành luật học - kinh tế học môi trường bảo đảm tính khách quan, khoa học và phản ánh trung thực bản chất thực thi pháp luật tại địa bàn miền núi.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát thực chứng tại tỉnh Lào Cai giai đoạn 2015-2019 chỉ ra bốn phát hiện trọng tâm:

Thứ nhất, hiệu quả huy động nguồn thu tài chính môi trường tăng trưởng mạnh mẽ. Tổng thu ngân sách từ hoạt động khoáng sản tăng từ 715,8 tỷ đồng năm 2015 lên 2.318,5 tỷ đồng năm 2019, tương ứng mức tăng 223,8%. Trong đó, thuế tài nguyên chiếm tỷ trọng lớn nhất với 3.733,2 tỷ đồng (chiếm 65,3%), phí bảo vệ môi trường đạt 1.389,1 tỷ đồng (chiếm 24,3%), tiền cấp quyền khai thác đạt 1.257,9 tỷ đồng và phụ thu hạ tầng đạt 590,1 tỷ đồng.

Thứ hai, công tác thẩm định hồ sơ môi trường và ký quỹ đạt tỷ lệ chuẩn hóa cao nhưng dòng tiền thực nộp còn độ trễ. Cơ quan quản lý đã phê duyệt 62 dự án báo cáo đánh giá tác động môi trường với tổng số tiền ký quỹ được thẩm định trên 350 tỷ đồng. Tuy nhiên, lũy kế số tiền ký quỹ thực tế đã nộp vào Quỹ Bảo vệ môi trường chỉ đạt 115 tỷ đồng, tương đương tỷ lệ hoàn thành khoảng 32,8% so với phương án phê duyệt.

Thứ ba, công tác cấp phép và hậu kiểm được siết chặt qua chế tài thu hồi. Trong giai đoạn khảo sát, cơ quan chức năng đã ban hành quyết định thu hồi 07 giấy phép khai thác vi phạm pháp luật khoáng sản, chấp thuận trả lại 03 khu vực mỏ và hoàn tất đóng cửa mỏ tại 07 khu vực khai thác. Đồng thời, Sở Tài nguyên và Môi trường đã cấp 32 sổ đăng ký chủ nguồn thải chất thải nguy hại cho 29 dự án.

Thứ tư, sự mất cân đối nghiêm trọng về hạ tầng xử lý chất thải tập trung tại các khu công nghiệp. KCN Bắc Duyên Hải với 68 dự án và tỷ lệ lấp đầy 100% cùng Khu Kim Thành với 31 dự án và tỷ lệ lấp đầy 84% đều chưa xây dựng trạm xử lý nước thải tập trung. Toàn tỉnh mới chỉ có KCN Tằng Loỏng vận hành 01 nhà máy xử lý nước thải tập trung công suất 3.000 m3/ngày đêm (đang xây dựng thêm module 2.000 m3/ngày đêm) và KCN Đông Phố Mới có trạm công suất 500 m3/ngày đêm.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực tiễn có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ cột chồng thể hiện cơ cấu tăng trưởng 4 nguồn thu tài chính môi trường từ năm 2015 đến 2019, kết hợp với bảng đối chiếu ma trận giữa tỷ lệ lấp đầy dự án và mức độ đáp ứng hạ tầng xử lý nước thải tại 4 khu công nghiệp trọng điểm.

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng chênh lệch giữa quy định và thực thi xuất phát từ rào cản tài chính của các doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ, dẫn đến việc cắt giảm chi phí xử lý chất thải và chậm nộp tiền ký quỹ phục hồi. Mặt khác, công tác quản lý chất thải nguy hại còn mang tính đối phó, chỉ thực hiện nghiêm túc khi có đoàn kiểm tra liên ngành. Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu trước đây về tính hiệu quả của công cụ kinh tế môi trường, nhưng phản ánh rõ nét tính đặc thù của địa hình vùng cao chia cắt, hệ thống hạ tầng giao thông kết nối chưa hoàn chỉnh và công nghệ tuyển khoáng còn ở mức trung bình tại vùng biên giới phía Bắc.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao hiệu lực quản trị môi trường trong khai khoáng tại Lào Cai, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao:

Thứ nhất, hoàn thiện hệ thống quy chuẩn kỹ thuật và chế tài pháp lý. Bộ Tài nguyên và Môi trường phối hợp cùng Bộ Tư pháp cần xây dựng bộ quy chuẩn xả thải và giới hạn rung chấn đặc thù cho khai thác khoáng sản vùng núi dốc; đồng thời sửa đổi Nghị định xử phạt vi phạm hành chính, nâng mức phạt tiền tối đa đối với hành vi trốn tránh trách nhiệm phục hồi môi trường trước năm 2024.

Thứ hai, nâng cao tỷ lệ thực hiện nghĩa vụ ký quỹ phục hồi môi trường. Ủy ban nhân dân tỉnh Lào Cai và Quỹ Bảo vệ môi trường cần áp dụng cơ chế giám sát tài chính định kỳ, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ nộp tiền ký quỹ cải tạo môi trường thực tế từ mức 32,8% lên tối thiểu 85% tổng số tiền thẩm định vào cuối năm 2025; thực hiện phong tỏa tài khoản hoặc đình chỉ hoạt động đối với đơn vị nợ đọng kéo dài quá 12 tháng.

Thứ ba, đầu tư hoàn thiện 100% hạ tầng xử lý nước thải tập trung tại các khu công nghiệp. Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Lào Cai cần bố trí nguồn vốn đầu tư công hoặc thu hút xã hội hóa để khởi công xây dựng trạm xử lý nước thải tập trung công suất từ 1.000 đến 1.500 m3/ngày đêm tại KCN Bắc Duyên Hải và Khu Kim Thành, hoàn thành và nghiệm thu đưa vào vận hành trước quý IV/2024.

Thứ tư, hiện đại hóa công nghệ giám sát và thanh tra chuyên ngành. Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Lào Cai cần bắt buộc 100% cơ sở luyện kim, tuyển khoáng quy mô lớn tại KCN Tằng Loỏng lắp đặt trạm quan trắc nước thải và khí thải tự động truyền dữ liệu liên tục 24/7 về trung tâm điều hành trước năm 2023; tăng tần suất thanh tra đột xuất nhằm giảm thiểu 50% số vụ vi phạm môi trường không được phát hiện kịp thời.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và hệ thống dữ liệu thực chứng của luận văn mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

Thứ nhất, Cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Tài nguyên và Môi trường, Ủy ban nhân dân tỉnh, Sở Tài nguyên và Môi trường, Ban Quản lý Khu kinh tế): Sử dụng luận văn làm cơ sở thực tiễn để rà soát quy hoạch khai khoáng, xây dựng quy chế phối hợp liên ngành trong thanh tra, kiểm tra và chuẩn hóa quy trình thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường cho 105 điểm mỏ trên địa bàn.

Thứ hai, Doanh nghiệp khai thác, chế biến khoáng sản: Tham khảo để xây dựng kế hoạch quản trị rủi ro pháp lý, nắm vững quy định về tỷ lệ vốn chủ sở hữu 30%, thời hạn nộp ký quỹ phục hồi môi trường trên 350 tỷ đồng và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ báo cáo chất thải nguy hại nhằm tránh rủi ro bị đình chỉ hoạt động hoặc xử lý hình sự.

Thứ ba, Giảng viên, chuyên gia và học viên ngành Luật Kinh tế, Luật Môi trường: Khai thác công trình như một tài liệu nghiên cứu chuyên sâu với hệ thống dữ liệu thực chứng giai đoạn 2015-2019, phục vụ biên soạn bài giảng và phát triển các đề tài nghiên cứu về công cụ kinh tế trong bảo vệ tài nguyên.

Thứ tư, Tổ chức tư vấn môi trường và thẩm định dự án đầu tư: Ứng dụng khung phân tích và dữ liệu 62 dự án đánh giá tác động môi trường để tư vấn lập phương án cải tạo phục hồi môi trường, tính toán chi phí ký quỹ chính xác cho các chủ đầu tư mỏ khoáng sản.

Câu hỏi thường gặp

Trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại khai thác khoáng sản gây ô nhiễm môi trường được quy định ra sao?

Theo Điều 76 và Điều 235 Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi năm 2017, pháp nhân thương mại hoạt động khai khoáng gây sự cố ô nhiễm nghiêm trọng hoặc xả chất thải nguy hại vượt quy chuẩn kỹ thuật sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự với mức phạt tiền lên tới hàng chục tỷ đồng, kèm theo hình phạt bổ sung là đình chỉ hoạt động vĩnh viễn hoặc cấm kinh doanh trong lĩnh vực khoáng sản.

Kết quả thu nộp ký quỹ cải tạo phục hồi môi trường tại Lào Cai trong giai đoạn nghiên cứu đạt mức nào?

Trong giai đoạn 2014-2019, toàn tỉnh đã phê duyệt 62 dự án đánh giá tác động môi trường với tổng số tiền ký quỹ được thẩm định trên 350 tỷ đồng và 43 phương án cải tạo phục hồi môi trường quy mô nhỏ với 10,8 tỷ đồng. Tổng số tiền ký quỹ thực tế đã nộp vào quỹ đạt 115 tỷ đồng, phản ánh sự chuyển biến tích cực nhưng vẫn cần đẩy mạnh thu nộp phần còn tồn đọng.

Doanh nghiệp cần đáp ứng điều kiện pháp lý nào về năng lực tài chính để được cấp phép khai thác khoáng sản?

Theo quy định tại Khoản 2 Điều 53 Luật Khoáng sản 2010, doanh nghiệp nộp hồ sơ xin cấp phép phải có vốn chủ sở hữu ít nhất bằng 30% tổng vốn đầu tư của dự án. Đồng thời, chủ dự án phải hoàn thành báo cáo đánh giá tác động môi trường hoặc kế hoạch bảo vệ môi trường và cam kết phương án ký quỹ tài chính phục vụ công tác phục hồi mỏ sau đóng cửa.

Thực trạng đầu tư hệ thống xử lý nước thải tập trung tại các khu công nghiệp tỉnh Lào Cai ra sao?

Hiện trạng hạ tầng xử lý nước thải tập trung phân hóa rõ rệt. KCN Tằng Loỏng đã vận hành nhà máy xử lý 3.000 m3/ngày đêm và KCN Đông Phố Mới có trạm công suất 500 m3/ngày đêm. Ngược lại, KCN Bắc Duyên Hải với 68 dự án và Khu Kim Thành với 31 dự án vẫn chưa có trạm xử lý nước thải tập trung, các đơn vị phải tự xử lý tại chỗ.

Đóng góp tài chính của ngành khoáng sản vào ngân sách tỉnh Lào Cai giai đoạn 2015-2019 có quy mô như thế nào?

Ngành khoáng sản mang lại nguồn thu ngân sách bình quân từ 800 đến 1.000 tỷ đồng mỗi năm, chiếm xấp xỉ 20% tổng thu ngân sách nội địa toàn tỉnh. Tổng số thu lũy kế giai đoạn 2015-2019 đạt 5.712,4 tỷ đồng, trong đó thuế tài nguyên đóng góp 3.733,2 tỷ đồng và phí bảo vệ môi trường đóng góp 1.389,1 tỷ đồng.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động khai khoáng, gắn kết giữa lý thuyết phát triển bền vững và công cụ kinh tế môi trường.
• Đánh giá thực trạng tại tỉnh Lào Cai với 105 giấy phép khai khoáng có hiệu lực, làm rõ sự đóng góp của nguồn thu ngân sách 5.712,4 tỷ đồng song hành với những áp lực suy thoái môi trường.
• Xác định điểm nghẽn hạ tầng tại KCN Bắc Duyên Hải (68 dự án) và Kim Thành (31 dự án) chưa có hệ thống xử lý nước thải tập trung, cùng tỷ lệ thực nộp ký quỹ môi trường mới đạt 115 tỷ đồng trên tổng thẩm định 350 tỷ đồng.
• Kiến nghị 4 nhóm giải pháp đột phá về hoàn thiện quy chuẩn kỹ thuật vùng cao, tăng tỷ lệ thu hồi ký quỹ lên 85%, đầu tư trạm xử lý chất thải tập trung và vận hành trạm quan trắc tự động 24/7.
• Đóng góp nguồn dữ liệu thực chứng 5 năm (2015-2019), tạo nền tảng khoa học cho lộ trình hoàn thiện thể chế quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường giai đoạn 2022-2025.

Cơ quan quản lý, nhà đầu tư và các đơn vị nghiên cứu cần chủ động áp dụng các giải pháp pháp lý nêu trên nhằm hướng tới mục tiêu khai khoáng bền vững và bảo vệ trọn vẹn môi trường sinh thái vùng cao.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết Trong cuộc sống ngày nay, sự phát triển của khoa học và công nghệ, cùng sự mở rộng hoạt động sản xuất phục vụ con ngƣời đã kéo theo một hệ lụy vô cùng to lớn là vấn đề ô nhiễm môi trƣờng. Bảo vệ môi trƣờng đang đƣợc hết sức quan tâm và đặt ƣu tiên hàng đầu trong hoạch định chính sách phát triển kinh tế, xã hội. Có thể nói, môi trƣờng là một điều kiện cốt tử bảo đảm cho sự phát triển bền vững của tất cả các quốc gia.

Hiện nay, đối với quốc gia trên thế giới không phải là khai thác nguồn tài nguyên thiên nhiên để tạo ra năng suất và sản lƣợng bằng mọi giá mà phải bảo đảm sự cân đối với việc duy trì, bảo vệ và nuôi dƣỡng nguồn tài nguyên thiên nhiên cho các thế hệ mai sau. Trong xu thế ấy, Việt Nam cũng đang tiến hành hoàn thiện hệ thống pháp luật về bảo vệ môi trƣờng, cùng với việc nỗ lực tham gia các công ƣớc quốc tế nhằm BVMT hiệu quả hơn. BVMT đang là vấn đề lớn mang tính toàn cầu nói chung và ở Việt Nam nói riêng. Việt Nam ngoài việc xử lý gánh nặng về những vấn đề môi trƣờng do chiến tranh để lại, còn phải thực hiện công tác BVMT trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội.

Là quốc gia đang phát triển, Việt Nam có nhu cầu khai thác và sử dụng lƣợng tài nguyên khoáng sản rất lớn.Tuy nhiên, việc khai thác tài nguyên trong khi trình độ công nghệ, kỹ thuật còn yếu kém gây ra hệ lụy. Thêm vào đó, các doanh nghiệp hoạt động khai thác khoáng sản chƣa thực sự tuân thủ các quy định của pháp luật.Tình trạng khai thác trái phép khoáng sản, khai thác không đúng thiết kế gây ra ô nhiễm môi trƣờng, các sự cố về ô nhiễm môi trƣờng còn diễn ra. Chính vì thế, BVMT ngày càng trở thành một trong những ƣu tiên chính sách quan trọng của Đảng và Nhà nƣớc. Vì vậy, việc phân tích thực trạng khai thác môi trƣờng tự nhiên, đặc biệt là trong lĩnh vực khai thác khoáng sản, nhằm đề xuất những giải pháp cải thiện, nâng cao trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân đối với việc bảo vệ môi trƣờng trong hoạt động khai thác khoáng sản ở cả về phƣơng diện lý luận và phƣơng diện thực tiễn hiện nay cấp thiết.

Để tăng cƣờng công tác quản lý Nhà nƣớc về bảo vệ môi trƣờng trong hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Lào Cai trong thời gian tớiviệc có một hệ thống pháp luật đủ mạnh và đồng bộ là vô cùng cần thiết. Vì lý do đó, tôi chọn đề tài “Pháp luật bảo vệ môi trƣờng trong hoạt động khai thác khoáng sản từ thực tiễn trên địa bàn tỉnh ào Cai” làm luận văn thạc sỹ. Tình hình nghiên cứu Bảo vệ môi trƣờng trong hoạt động khai thác khoáng sản có vai trò rất quan trọng trong việc giữ gìn môi trƣờng sống của con ngƣời, góp phần giảm thiểu tác động xấu đến môi trƣờng nhằm hƣớng đến việc phát triển bền vững. Hoạt động khai thác khoáng sản dƣới góc độ pháp lý đƣợc nhiều nhà nghiên cứu ở nhiều khía cạnh khác nhau, trong đó phải kể tới các công trình nhƣ: Nguyễn Ngọc Ánh.

Nguyễn Ngọc Ánh Đào (2013), Pháp luật về sử dụng các công cụ kinh t trong bảo vệ m i tr ng ở Việt Nam hiện nay, Luận án tiến sĩ uật học, Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam, Hà Nội (luận án đã đi sâu nghiên cứu về việc sử dụng các công cụ kinh tế của Nhà nƣớc và các lợi ích kinh tế của các bên nhằm BVMT trong nền kinh tế thị trƣờng, định hƣớng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay); Nguyễn Văn Nghệ (2012), Khai thác và sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên với BVMT ở n ớc ta hiện nay,(Tạp chí khoa học công nghệ và môi trƣờng số 3); Đinh Tiến Quân - PGS.TS Trần Minh Hƣởng (2013), Công tác thanh tra, kiểm tra vi phạm pháp luật về BVMT, Tạp chí khoa học công nghệ và môi trƣờng, số 50(315), Hà Nội; Nguyễn Quang Hùng (2014), Tình hình ban hành chính sách luật pháp luật, pháp luật về quản lý, khai thác khoáng sản gắn với BVMT, Vụ Khoa học công nghệ v m i tr ng – Văn phòng Quốc hội… Nhìn chung, các công trình nêu trên đều đã nghiên cứu về BVMT, nhất là BVMT trong hoạt động khai thác khoáng sản. Tuy nhiên các công trình kể trên chƣa nghiên cứu một cách chuyên sâu pháp luật BVMT trong hoạt động khai thác khoáng sản. Pháp luật về BVMT trong hoạt động khai thác khoáng sản có liên quan đến rất nhiều chuyên ngành luật khác nhƣ uật Dân sự, Luật Hình sự, Luật Đất đai, uật tài nguyên nƣớc,… Đây là lĩnh vực nhạy cảm có nguy cơ gây ô nhiễm môi trƣờng,… Những năm gần đây trên địa bàn tỉnh Lào Cai hoạt động khai thác khoáng sản mang lại rất nhiều lợi ích kinh tế, tuy nhiên đi cùng với sự phát triển của nền kinh tế qua hoạt động khai thác khoáng sản gây ra sự cố ô nhiễm môi trƣờng. Nên việc nghiên cứu, đánh giá hiện trạng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu lực pháp luật BVMT trong hoạt động khai thác khoáng sản là rất cần thiết và cấp bách.

Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu Đối tƣợng nghiên cứu của Luận văn là: Các vấn đề lý luận pháp luật về BVMTtrong hoạt động khai thác khoáng sản, thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành pháp luật BVMT trong hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Lào Cai. Phạm vi nghiên cứu: - Về nội dung: Nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn pháp luật về BVMT trong hoạt động khai thác khoáng sản, những kết quả đạt đƣợc, hạn chế, nguyên nhân và biện pháp khắc phục. - Về không gian: Địa bàn tỉnh Lào Cai. - Về thời gian: Luận văn nghiên cứu giai đoạn 2015-2019.

Mục đích nghiên cứu Qua nghiên cứu luận văn mục đích nhằm làm sáng tỏ cơ sở lý luận của pháp luật về BVMT trong hoạt động khai thác khoáng sản, qua đó đề xuất 2 những giải pháp mang tính thực tiễn nhằm hoàn thiện pháp luật về BVMT trong hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Lào Cai, cụ thể: - Làm rõ cơ sở lý luận về BVMT trong hoạt động khai thác khoáng sản và pháp luật về BVMT trong hoạt động khai thác khoáng sản. - Phân tích thực trạng pháp luật về BVMT trong hoạt động khai thác khoáng sản từ thực tiễn trên địa bàn tỉnh ào Cai, qua đó đánh giá những ƣu điểm và những mặt còn tồn tại của pháp luật về BVMT trong hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Lào Cai. - Qua nghiên cứu các vấn đề lý luận và thực tiễn, Luận văn đƣa ra một số giải pháp hoàn thiện pháp luật hiện hành về BVMT trong hoạt động khai thác khoáng sản. Phƣơng pháp nghiên cứu Luận văn dựa trên cơ sở pháp lý của Chủ nghĩa Mác ê Nin và tƣ tƣởng Hồ Chí Minh, phƣơng pháp luận chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, quan điểm của chủ trƣơng, đƣờng lối của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nƣớc ta về môi trƣờng (thông qua Luật BVMT, Khoáng sản và các văn bản dƣới luật).

Luận văn sử dụng tổng hợp các phƣơng pháp nghiên cứu, trong đó, chú trọng sử dụng các phƣơng pháp:phân tích; thống kê; so sánh;tổng hợp số liệu báo cáo thực tế của Sở, ngành và địa phƣơng về BVMT. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn - Hệ thống hoá và làm rõ hơn một số vấn đề lý luậnpháp luật BVMT trong hoạt động khai thác khoáng sản. - Góp phần đánh giá thực trạng quy định của pháp luật BVMT trong hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Lào Cai. - Đề xuất một số giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật BVMT đối với các doanh nghiệp hoạt động khai thác khoáng sản.

Luận văn có thể đƣợc sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các tổ chức, doanh nghiệp và ngƣời dân quan tâm đến các quy định pháp luật BVMT trong hoạt động khai thác khoáng sản. Bố cục của Luận văn h ng 1: Những vấn đề lý luận pháp luật bảo vệ môi trƣờng trong hoạt động khai thác khoáng sản. h ng 2: Thực trạng pháp luật bảo vệ môi trƣờng trong hoạt động khai thác khoáng sản từ thực tiễn trên địa bàn tỉnh Lào Cai. h ng 3: Giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật bảo vệ môi trƣờng trong hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Lào Cai 3 CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG TRONG HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC KHOÁNG SẢN 1.1 Hoạt động khai thác khoáng sản và bảo vệ môi trƣờng trong hoạt động khai thác khoáng sản 1.1 Hoạt động khai thác khoáng sản Khai thác khoáng sản là hoạt động nhằm thu hồi khoáng sản, bao gồm xây dựng cơ bản mỏ, khai đào, phân loại, làm giàu và các hoạt động khác có liên quan (khoản 1 Điều 2 uật Khoáng sản năm 2010).

Khoáng sản là nguồn nguyên liệu đầu vào đặc biệt quan trọng của các ngành công nghiệp sản suất, chế tạo trong nền kinh tế. Chính vì thế, khai thác khoáng sản là ngành có vai trò vô cùng quan trọng đối với sự vận hành của nền kinh tế hiện đại. Tuy nhiên, hoạt động khai thác khoáng sản luôn đi kèm với nguy cơ gây ra những tác hại rất lớn tới môi trƣờng tự nhiên. Pháp luật thƣờng đặt ra những quy định có tính chất là điều kiện bắt buộc chủ giấy phép khai thác khoáng sản phải tuân thủ trƣớc khi đƣợc cấp giấy phép trong suốt cả quá trình khai thác và cả khi kết thúc khai thác.

Các quy định chủ yếu là: Tổ chức, các nhân là đƣợc cấp giấy phép khai thác khoáng sản trong thời hạn 06 tháng kể từ ngày kết thúc thăm dò; sử dụng số liệu và thông tin của Nhà nƣớc; cất giữ, vận chuyển, tiêu thụ khoáng sản; chuyển nhƣợng để lại thừa kế quyền khai thác, khai thác khoáng sản đi kèm.