CHƯƠNG 1 CƠ SỞ NGHIÊN CỨU BẠO LỰC GIỚI TRONG GIA ĐÌNH VIỆT NAM Tự nhiên vốn có sự cân đối hài hòa, sự tồn tại của giống đực và giống cái luôn bổ sung cho nhau để tạo ra một thế giới hoàn chỉnh. Trong quá trình tiến hóa của sinh vật đã xuất hiện con người (động vật cấp cao). Khác với muôn loài, con người sống có tổ chức, có gia đình. Theo từng giai đoạn lịch sử thì tổ chức gia đình, hệ giá trị gia đình và mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình có sự khác nhau.
Xã hội càng phát triển thì gia đình cũng ngày càng phát triển. Tuy nhiên, bên cạnh sự phát triển mang tính tích cực của gia đình thì vẫn còn tồn tại những yếu tố tiêu cực, một trong những biểu hiện của nó là 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com bạo lực gia đình, mà cội nguồn của nó là từ quan niệm bất bình đẳng giới từ trong gia đình cho đến ngoài xã hội. Bạo lực giới trong gia đình có thể được đánh giá hết sức khác nhau tùy theo góc độ của các nhà nghiên cứu. Để có cái nhìn toàn diện về bạo lực gia đình ở nước ta hiện nay, chúng tôi căn cứ vào các cơ sở lý luận và thực tiễn được trình bày dưới đây.
Một số khái niệm. Khái niệm gia đình Gia đình với vai trò là "tế bào" của xã hội, là nơi gìn giữ và phát huy những giá trị cao quý nhất của văn hoá dân tộc. Nên việc nghiên cứu gia đình được coi là "chìa khoá" quan trọng để nghiên cứu các vấn đề xã hội khác. Vì vậy mà, vấn đề gia đình luôn là đề tài được nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau.
Cùng với sự đa dạng và phong phú trong nghiên cứu về gia đình, khái niệm gia đình cũng được hiểu theo nhiều chiều cạnh khác nhau. Chúng ta có thể thấy điều này qua sự khảo sát một số định nghĩa về gia đình điển hình của các nhà nghiên cứu tiêu biểu: Gia đình theo quan điểm của các nhà kinh điển chủ nghĩa Mác - Lênin: hàng ngày tái tạo ra đời sống bản thân mình, con người còn tạo ra người khác, sinh sôi, nảy nở. Đó là quan hệ giữa chồng và vợ, cha mẹ và con cái, đó là gia đình. Trong định nghĩa này, gia đình được hiểu theo đặc trưng rất quan trọng và chức năng đặc biệt nhất của gia đình đó là tái sản xuất ra con người.
Bên cạnh đó, các nhà kinh điển chủ nghĩa Mác - Lênin cũng đề cập đến những mối quan hệ chính trong gia đình đó là quan hệ chồng - vợ và quan hệ cha mẹ - con cái. Tổ chức thế giới UNESCO cho rằng: gia đình là một nhóm người có quan hệ họ hàng cùng chung sống, có ngân sách chung. Theo quan điểm của Nguyễn Khắc Viện dưới góc độ tâm lý học, gia đình được hiểu: gia đình gồm bố mẹ, con và có hay không còn một số người 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com khác chung sống ở chung một nhà. Phương thức sản xuất và các thể chế kỷ cương xã hội chi phối mạnh mẽ tâm lý của những thành viên trong gia đình.
Đồng thời gia đình gắn liền vào cấu trúc xã hội chặt chẽ, sự vững bền của gia đình ít tuỳ thuộc vào tính tình hay ý muốn chủ quan của từng cá nhân. Bố mẹ quan hệ với nhau và nuôi dạy con cái với những phong tục, lễ ghi, tập quán được quy định rõ ràng. Như vậy, có rất nhiều định nghĩa về gia đình. Tuy nhiên, theo chúng tôi định nghĩa về gia đình trong Luật hôn nhân và gia đình năm 2000 là khái quát hơn cả: Gia đình là tập hợp những người gắn bó với nhau do hôn nhân, quan hệ huyết thống và quan hệ nuôi dưỡng làm phát sinh quyền lợi và nghĩa vụ giữa họ với nhau theo luật định.
Hôn nhân là quan hệ giữa vợ và chồng sau khi đã kết hôn, tức là quan hệ vợ chồng đã được xác lập theo quy định của luật pháp, về điều kiện kết hôn và đăng ký kết hôn. Hiện nay, quan niệm phổ biến trong xã hội ta là quan hệ vợ chồng phải dựa trên cơ sở hôn nhân, đó không chỉ là một giá trị pháp lý mà còn là lối sống, giá trị đạo đức của mỗi con người, là sự ghi nhận ban đầu hết sức thiêng liêng của cộng đồng, xã hội đối với sự tồn tại của một gia đình. Đã có những gia đình không cần đến hôn nhân chính thức, song đó chỉ là các hiện tượng cá biệt, không được đa số người Việt Nam chấp nhận. Bởi vì, quan hệ vợ chồng dựa trên cơ sở hôn nhân không những đảm bảo về mặt pháp lý mà còn là biểu hiện của giá trị đạo đức xã hội tốt đẹp của dân tộc Việt Nam.
Nếu xét theo chiều dài của lịch sử thì quan hệ vợ chồng có các hình thức sau: Hình thức thứ nhất: quan hệ gia trưởng, độc đoán - lệ thuộc, cam chịu. Hình thức quan hệ vợ chồng này chủ yếu tồn tại trong các gia đình truyền thống. Thông thường là người chồng dùng mệnh lệnh buộc người vợ phải phục tùng mình, ý kiến của người chồng thể hiện uy quyền tuyệt đối cả về kinh tế, giáo dục con cái, quan hệ tình cảm vợ chồng lẫn quan hệ ngoại giao ngoài xã hội.Hình thức quan hệ này sẽ tạo ra bầu không khí căng thẳng, 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nặng nề trong gia đình. Điều này, không chỉ gây bất hoà trong quan hệ vợ chồng mà còn tác động tiêu cực đến con cái trong gia đình, đặc biệt là về tâm sinh lý của trẻ.
Đây là điều mà cả xã hội và gia đình đều không mong muốn xảy ra nên việc xoá bỏ những yếu tố mang tính tiêu cực trong hình thức quan hệ vợ chồng này là điều cần thiết và có ý nghĩa thiết thực đối với sự phát triển của gia đình. Tuy nhiên, ở hình thức quan hệ vợ chồng này, chúng ta cần nhận thấy rằng: có những giá trị văn hoá truyền thống tốt đẹp của dân tộc vẫn được lưu giữ trong hình thức quan hệ này cần phải phát huy như: kính trên nhường dưới, gia đình có nền nếp, có trật tự, quy củ không có sự lẫn lộn về ngôi thứ, tạo cho gia đình sự gia giáo, tôn nghiêm, con trẻ được giáo dục một cách nghiêm khắc, ít bị cám dỗ xấu từ bên ngoài xã hội, vợ chồng có sự phân biệt rõ ràng về vai trò và vị trí trong gia đình, không có chuyện vợ lấn át chồng. Đây là điều vô cùng cần thiết mà chúng ta phải giữ gìn và phát huy trong gia đình hiện nay trước sự tác động của những yếu tố văn hoá ngoại lai có thể làm băng hoại những giá trị gia đình. Hình thức thứ hai: quan hệ dân chủ, bình đẳng.
Đây là quan hệ vợ chồng chiếm ưu thế trong xã hội hiện nay. Cả vợ và chồng đều có sự bình đẳng trong gia đình cũng như ngoài xã hội. Quan hệ bình đẳng giữa vợ và chồng đánh dấu sự tiến bộ xã hội trong việc giải phóng phụ nữ. Nói như thế, không có nghĩa là trong hình thức quan hệ vợ chồng này, không nảy sinh những yếu tố tiêu cực hoặc có sự bình đẳng thực sự.
Không ít gia đình do dân chủ quá chớn hay không hiểu dân chủ trong các mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình là như thế nào đã dẫn đến bố mẹ không bảo được con cái, khiến con cái rơi vào tệ nạn xã hội. Đây lại cũng chính là nguyên nhân dẫn đến mâu thuẫn giữa chồng và vợ xuất phát từ việc giáo dục con cái. Hay có những người vợ không hiểu đúng về sự bình đẳng, dân chủ trong quan hệ vợ chồng nên đã không làm tròn trách nhiệm của một người vợ, người mẹ khiến nhiều người chồng buộc phải dùng vũ lực để "dạy vợ". Nhưng chúng ta cần khẳng định rằng: những biểu hiện tiêu cực trong hình thức quan hệ vợ chồng này chỉ là 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com như "con sâu bỏ rầu nồi canh" mà ưu thế nổi trội trong kiểu quan hệ vợ chồng này vẫn là dân chủ, bình đẳng và tiến bộ so với hình thức quan hệ vợ chồng gia trưởng, độc đoán.
Như vậy, quan hệ vợ chồng bao giờ cũng mang tính lịch sử, tuỳ vào từng giai đoạn lịch sử mà trong quan hệ vợ chồng có những biểu hiện khác nhau.Tuy nhiên, ở bất kỳ thời đại nào thì quan hệ vợ chồng cũng chứa đựng những đặc trưng sau: Thứ nhất: giữa vợ và chồng có sự chia sẻ cùng nhau gánh vác kinh tế trong gia đình. Bởi kinh tế gia đình là nền tảng cho sự tồn tại và phát triển của gia đình. Vì thế, khi quan hệ vợ chồng được xác lập, điều đầu tiên cả vợ và chồng đều quan tâm đến đó là cùng chung sức để phát triển kinh tế gia đình. Mặc dù ngày nay, có thể có những cặp vợ chồng không sống chung dưới một mái nhà, vợ chồng sống cùng nhau nhưng lại không có trách nhiệm với nhau cả về mặt kinh tế lẫn tình cảm.
Song phần lớn vẫn là những cặp vợ chồng sống chung cùng nhau, cùng sinh con và chăm sóc con cái để duy trì nòi giống, cùng chăm sóc bố mẹ hai bên (nếu còn) để làm tròn chữ hiếu, họ phải cùng nhau gánh vác kinh tế, kiếm kế sinh nhai và khẳng định vị trí xã hội của gia đình mình. Cho nên, vợ chồng thực sự bình đẳng không chỉ về quyền lợi mà còn cả nghĩa vụ và trách nhiệm trong gia đình. Cả vợ và chồng đều phải có nghĩa vụ đóng góp tài chính cho gia đình bằng chính lao động xã hội của mình. Thứ hai: quan hệ vợ chồng được đặc trưng bởi quan hệ tâm sinh lý.
Trước hết, đó là mối quan hệ giữa hai người khác giới (quan hệ tình dục). Việc thoả mãn trong quan hệ tình dục được coi là một trong những yếu tố tâm sinh lý không thể thiếu của cả vợ và chồng, là nhân tố quan trọng để đảm bảo hạnh phúc trong gia đình. Vì thế, tình yêu vợ chồng sẽ không nguội lạnh vì một lần nào đó mất đi sự đồng cảm, nhưng với thời gian nó sẽ dần héo tàn nếu như hai bên không biết ứng xử để làm vừa lòng nhau, nhất là trong quan hệ mà chỉ vợ chồng mới có. Một cặp vợ chồng bất hoà chỉ gắn bó về mặt tình 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.