Nghiên cứu bạo lực gia đình ở phụ nữ 15-49 tuổi có chồng tại huyện Định Hóa, Thái Nguyên năm 2019

Bài viết phân tích tình trạng bạo lực gia đình ở phụ nữ 15-49 tuổi có chồng tại huyện Định Hóa, Thái Nguyên năm 2019 và các yếu tố liên quan.

• Tác giả: Phạm Thị Phương Mai
• Người hướng dẫn: TS. Lê Thị Thanh Hoa
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Y - Dược
• Chuyên ngành: Y học dự phòng
• Đề tài: Bạo lực gia đình ở phụ nữ 15-49 tuổi có chồng tại huyện Định Hóa, Thái Nguyên năm 2019 và các yếu tố liên quan
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ y học
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Một số khái niệm về bạo lực gia đình
• 1.2. Tình hình bạo lực gia đình trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.3. Một số yếu tố liên quan tới bạo lực gia đình
• 1.4. Vài nét về địa điểm nghiên cứu của huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên
• 2. Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Thời gian nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5. Chỉ số nghiên cứu
• 2.6. Định nghĩa một số biến số nghiên cứu
• 2.7. Kỹ thuật thu thập số liệu
• 2.8. Cách khống chế sai số
• 2.9. Công cụ thu thập số liệu
• 2.10. Đo lường và đánh giá
• 2.11. Phân tích và xử lý số liệu
• 2.12. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thực trạng bạo lực gia đình
• 3.2. Một số yếu tố liên quan tới bạo lực gia đình
• 4. Chương 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Thực trạng bạo lực gia đình ở phụ nữ 15- 49 tuổi có chồng huyện Định Hóa - tỉnh Thái Nguyên năm 2019
• 4.2. Một số yếu tố liên quan tới bạo lực gia đình
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về bạo lực gia đình

Bạo lực gia đình (BLGĐ) là vấn đề nghiêm trọng, ảnh hưởng sâu sắc đến sức khỏe thể chất, tinh thần, tình dục và sinh sản của phụ nữ. Theo WHO, ước tính cứ 3 phụ nữ thì có 1 người trải qua bạo lực thể xác hoặc tình dục, chủ yếu do chồng hoặc bạn tình gây ra. Ở Việt Nam, từ 2012 đến 2017, đã xảy ra 139.000 vụ BLGĐ, trong đó bạo lực thể xác chiếm 69.133 vụ. Các yếu tố như sử dụng rượu, bia, ma túy, kinh tế gia đình thấp, trình độ học vấn thấp là những nguyên nhân chính dẫn đến BLGĐ. Nghiên cứu này tập trung vào phụ nữ 15-49 tuổi có chồng tại huyện Định Hóa, Thái Nguyên năm 2019, nhằm mô tả thực trạng và phân tích các yếu tố liên quan.

1.1. Định nghĩa và phân loại bạo lực gia đình

Theo Luật Phòng chống BLGĐ năm 2007, BLGĐ bao gồm các hành vi cố ý gây tổn hại về thể chất, tinh thần, kinh tế và tình dục. WHO chia BLGĐ thành bốn loại chính: bạo lực thể xác, bạo lực tinh thần, bạo lực tình dục và bạo lực kinh tế. Bạo lực thể xác bao gồm đánh đập, xô đẩy, sử dụng vũ khí. Bạo lực tinh thần liên quan đến lăng mạ, đe dọa, cô lập. Bạo lực tình dục là ép buộc quan hệ tình dục. Bạo lực kinh tế là kiểm soát tài chính, tạo sự phụ thuộc. Nghiên cứu này tập trung vào BLGĐ của người chồng đối với người vợ, dạng bạo lực phổ biến và gây nhiều hậu quả nghiêm trọng.

1.2. Nguyên nhân dẫn đến bạo lực gia đình

Nguyên nhân chính của BLGĐ là bất bình đẳng giới và quan hệ giới. Phụ nữ có trình độ học vấn thấp, không có công việc ổn định, thu nhập thấp thường dễ trở thành nạn nhân của BLGĐ. Các yếu tố khác bao gồm sử dụng rượu, bia, ma túy, khó khăn kinh tế, và các chuẩn mực xã hội coi trọng nam giới. Nghiên cứu tại Indonesia cho thấy, nam giới theo chủ nghĩa truyền thống có xu hướng chấp nhận bạo lực như một công cụ duy trì vị thế vượt trội. Ở Việt Nam, đặc biệt tại các vùng nông thôn như huyện Định Hóa, Thái Nguyên, nhận thức về BLGĐ còn hạn chế, dẫn đến tình trạng này kéo dài.

II. Thực trạng bạo lực gia đình tại huyện Định Hóa Thái Nguyên

Nghiên cứu được thực hiện trên 680 phụ nữ 15-49 tuổi có chồng tại huyện Định Hóa, Thái Nguyên năm 2019. Kết quả cho thấy, tỷ lệ BLGĐ ở đây khá cao, với các hình thức bạo lực thể xác, tinh thần, tình dục và kinh tế. Bạo lực tinh thần là phổ biến nhất, chiếm 48.4%, tiếp theo là bạo lực thể xác (21.8%), bạo lực tình dục (18.4%) và bạo lực kinh tế (11.5%). Các yếu tố như tuổi, dân tộc, trình độ học vấn, nghề nghiệp, và thói quen sử dụng rượu, bia của người chồng có liên quan mật thiết đến BLGĐ. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, phụ nữ có trình độ học vấn thấp, không có việc làm ổn định, và sống trong gia đình có kinh tế khó khăn có nguy cơ bị BLGĐ cao hơn.

2.1. Các hình thức bạo lực gia đình

Nghiên cứu phân tích bốn hình thức BLGĐ chính: bạo lực thể xác, tinh thần, tình dục và kinh tế. Bạo lực tinh thần là phổ biến nhất, với các hành vi như lăng mạ, đe dọa, cô lập. Bạo lực thể xác bao gồm đánh đập, xô đẩy. Bạo lực tình dục liên quan đến ép buộc quan hệ tình dục. Bạo lực kinh tế là kiểm soát tài chính, tạo sự phụ thuộc. Kết quả cho thấy, phụ nữ tại huyện Định Hóa chịu nhiều hình thức bạo lực, đặc biệt là bạo lực tinh thần, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tâm lý.

2.2. Yếu tố liên quan đến bạo lực gia đình

Các yếu tố như tuổi, dân tộc, trình độ học vấn, nghề nghiệp, và thói quen sử dụng rượu, bia của người chồng có liên quan mật thiết đến BLGĐ. Phụ nữ có trình độ học vấn thấp, không có việc làm ổn định, và sống trong gia đình có kinh tế khó khăn có nguy cơ bị BLGĐ cao hơn. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, người chồng có thói quen sử dụng rượu, bia có tỷ lệ gây bạo lực cao hơn. Điều này cho thấy, cần có các biện pháp can thiệp để nâng cao nhận thức và giảm thiểu BLGĐ tại huyện Định Hóa, Thái Nguyên.

III. Giá trị và ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu này cung cấp cái nhìn toàn diện về thực trạng BLGĐ tại huyện Định Hóa, Thái Nguyên, đồng thời chỉ ra các yếu tố liên quan. Kết quả nghiên cứu có giá trị thực tiễn cao, giúp các nhà hoạch định chính sách và tổ chức xã hội đưa ra các biện pháp can thiệp hiệu quả. Các chương trình nâng cao nhận thức về bình đẳng giới, phòng chống BLGĐ, và hỗ trợ phụ nữ bị bạo lực cần được triển khai mạnh mẽ hơn. Nghiên cứu cũng góp phần vào việc xây dựng các chính sách pháp luật nhằm bảo vệ quyền lợi của phụ nữ, đặc biệt tại các vùng nông thôn, miền núi như huyện Định Hóa.

3.1. Ý nghĩa của nghiên cứu

Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc làm sáng tỏ thực trạng BLGĐ tại huyện Định Hóa, Thái Nguyên. Kết quả nghiên cứu giúp nhận diện các yếu tố nguy cơ và đưa ra các giải pháp can thiệp phù hợp. Đây là cơ sở để các tổ chức xã hội và chính quyền địa phương triển khai các chương trình phòng chống BLGĐ, nâng cao nhận thức về bình đẳng giới và bảo vệ quyền lợi của phụ nữ.

3.2. Ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu có thể được ứng dụng trong việc xây dựng các chính sách pháp luật và chương trình hỗ trợ phụ nữ bị BLGĐ. Các biện pháp như tuyên truyền, giáo dục, hỗ trợ tâm lý và kinh tế cho nạn nhân cần được triển khai mạnh mẽ. Nghiên cứu cũng góp phần vào việc nâng cao nhận thức của cộng đồng về tác hại của BLGĐ, từ đó giảm thiểu tình trạng này tại huyện Định Hóa, Thái Nguyên.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bạo lực gia đình đối với phụ nữ là vấn đề y tế công cộng và nhân quyền nghiêm trọng trên phạm vi toàn cầu. Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới, ước tính có khoảng 33,3% phụ nữ trên thế giới từng trải qua bạo lực thể xác hoặc bạo lực tình dục trong đời sống hôn nhân. Tại Việt Nam, số liệu thống kê giai đoạn 2012-2017 ghi nhận 139.733 vụ bạo lực gia đình trên toàn quốc, trong đó bạo lực thể xác chiếm 69.133 vụ và bạo lực tinh thần chiếm 51.227 vụ. Điều tra quốc gia năm 2010 cũng chỉ ra rằng khoảng 58% phụ nữ từng là nạn nhân của ít nhất một hình thức bạo lực gia đình.

Định Hóa là huyện miền núi khó khăn của tỉnh Thái Nguyên, nơi sinh sống của 8 dân tộc anh em với đồng bào dân tộc Tày chiếm 49,23% dân số. Địa bàn có địa hình phức tạp, trình độ dân trí không đồng đều và nhận thức về bình đẳng giới còn chịu ảnh hưởng nặng nề bởi các định kiến truyền thống. Nhằm làm rõ thực trạng này, luận văn thạc sĩ Y học chuyên ngành Y học dự phòng của tác giả Phạm Thị Phương Mai thực hiện đề tài nghiên cứu về bạo lực gia đình ở phụ nữ 15-49 tuổi có chồng tại huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên năm 2019 và một số yếu tố liên quan.

Nghiên cứu tập trung vào hai mục tiêu cốt lõi: mô tả thực trạng bạo lực gia đình theo các hình thức cụ thể và phân tích các yếu tố liên quan đến nguy cơ bạo lực ở nhóm đối tượng này. Công trình được triển khai từ tháng 6/2019 đến tháng 4/2020 trên địa bàn 8 xã đại diện cho các tiểu vùng địa lý của huyện. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học thực chứng quan trọng, hỗ trợ các nhà quản lý y tế và chính quyền địa phương xây dựng giải pháp can thiệp can thiệp y tế công cộng, hướng tới bảo vệ sức khỏe thể chất và tinh thần cho hơn 25.285 phụ nữ trong độ tuổi sinh sản tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng khung lý thuyết toàn diện dựa trên định nghĩa chuẩn mực của Tổ chức Y tế Thế giới và các quy định tại Luật Phòng, chống bạo lực gia đình năm 2007 của Việt Nam. Khung phân loại này chia bạo lực gia đình thành bốn hình thức cơ bản:

• Bạo lực thể xác: Hành vi ngược đãi, đánh đập, sử dụng hung khí hoặc các tác động vật lý gây thương tích thực thể.
• Bạo lực tinh thần: Các hành vi lăng mạ, cô lập, đe dọa, kiểm soát hành vi hoặc tạo áp lực tâm lý thường xuyên.
• Bạo lực tình dục: Hành vi cưỡng ép quan hệ tình dục, áp đặt các hành vi tình dục ngoài ý muốn hoặc cản trở quyền sử dụng các biện pháp tránh thai.
• Bạo lực kinh tế: Hành vi tước đoạt, kiểm soát thu nhập, không cung cấp tài chính sinh hoạt hoặc tạo ra sự lệ thuộc kinh tế hoàn toàn.

Đồng thời, nghiên cứu tích hợp Mô hình sinh thái học xã hội nhằm giải thích mối tương tác đa tầng giữa các yếu tố cá nhân (tuổi, học vấn, nghề nghiệp), gia đình (thói quen sử dụng rượu bia của chồng, số con) và cộng đồng (chuẩn mực văn hóa, công tác phổ biến pháp luật). Thái độ của phụ nữ về vai trò giới được định lượng hóa thông qua thang đo Likert 5 mức độ kết hợp tiêu chí phân loại Bloom, chia thành ba mức: kém (dưới 60% tổng điểm), khá (60% đến 79%) và tốt (từ 80% trở lên).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế mô tả cắt ngang kết hợp phương pháp định lượng và định tính. Cỡ mẫu nghiên cứu định lượng được xác định thông qua công thức ước tính một tỷ lệ trong quần thể với độ tin cậy 95%, hệ số Z = 1,96, tỷ lệ dự tính p = 0,58 và sai số tuyệt đối mong muốn d = 0,038. Sau khi cộng thêm 5% dự phòng sai số, cỡ mẫu chính thức đạt 680 phụ nữ có chồng từ 15 đến 49 tuổi.

Quy trình chọn mẫu định lượng trải qua nhiều giai đoạn:

• Giai đoạn 1: Phân tầng huyện Định Hóa thành 3 khu vực (trung tâm, gần trung tâm và xa trung tâm), từ đó chọn ngẫu nhiên 8 xã nghiên cứu gồm Thị trấn Chợ Chu, Kim Sơn, Bảo Cường, Phúc Chu, Quy Kỳ, Trung Hội, Linh Thông và Phú Tiến với tổng số 5.633 phụ nữ đủ tiêu chuẩn.
• Giai đoạn 2: Lập danh sách đối tượng và áp dụng kỹ thuật chọn mẫu ngẫu nhiên hệ thống với khoảng cách mẫu k = 8 để chọn đủ 680 đối tượng.

Nghiên cứu định tính được tiến hành tại 3 xã đại diện (Kim Sơn, Quy Kỳ, Linh Thông) thông qua 6 cuộc phỏng vấn sâu lãnh đạo địa phương (Trưởng ban Vì sự tiến bộ của phụ nữ, Chủ tịch Hội Phụ nữ xã) và 3 cuộc thảo luận nhóm với 33 đại biểu gồm cán bộ y tế, trưởng thôn, chi hội trưởng phụ nữ và các nạn nhân từng trải qua bạo lực.

Số liệu định lượng được thu thập qua bảng hỏi phỏng vấn trực tiếp tại nhà văn hóa thôn nhằm đảm bảo tính bảo mật. Dữ liệu được làm sạch tại thực địa, nhập liệu bằng phần mềm EpiData 3.1 và phân tích trên SPSS 25.0. Các thuật toán thống kê bao gồm kiểm định Chi-square, kiểm định Fisher và phân tích hồi quy logistic đa biến nhằm xác định các yếu tố nguy cơ độc lập với mức ý nghĩa thống kê p < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát trên 680 phụ nữ cho thấy độ tuổi trung bình của đối tượng nghiên cứu là 36,2 ± 7,5 tuổi. Nhóm tuổi từ 35-49 tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất với 58,1%, tiếp đến là nhóm 25-34 tuổi (35,0%) và nhóm 18-24 tuổi (6,9%). Dân tộc Tày chiếm đa số với 55,6%, dân tộc Kinh chiếm 30,6% và các dân tộc thiểu số khác chiếm 13,8%. Về nghề nghiệp, 64,6% đối tượng làm nông nghiệp và 36,5% có trình độ văn hóa trung học cơ sở.

Tỷ lệ phụ nữ từng bị bạo lực gia đình tại huyện Định Hóa là 53,5% (364/680 người). Về tần suất bạo lực trong nhóm nạn nhân, 78,8% phụ nữ bị bạo lực hiếm khi (1-2 lần/năm), 15,2% bị bạo lực thỉnh thoảng (1-2 lần/tháng) và 6,0% phải chịu đựng bạo lực thường xuyên với tần suất 1-2 lần/tuần.

Phân tích cơ cấu 4 hình thức bạo lực trên 364 phụ nữ từng bị bạo hành ghi nhận:

• Bạo lực tinh thần là hình thức phổ biến nhất, chiếm 90,4% (329 trường hợp). Trong đó, hành vi bị giám sát nơi chốn chiếm 47,4%, bị chồng tức giận khi nói chuyện với người đàn ông khác chiếm 35,6%, và bị xúc phạm, làm xấu hổ chiếm 33,4%.
• Bạo lực thể xác chiếm 59,3% (148 trường hợp). Hành vi thường gặp nhất là tát hoặc ném đồ vật vào người (74,3%), tiếp đến là đá, kéo, nện (28,4%) và đẩy ngã, túm tóc (27,7%). Các hành vi nghiêm trọng như bóp cổ hoặc đe dọa bằng vũ khí chiếm 11,5%.
• Bạo lực tình dục chiếm 34,3% (125 trường hợp). Đáng chú ý, 58,4% nạn nhân phải miễn cưỡng quan hệ tình dục vì sợ hãi và 48,0% bị chồng cản trở sử dụng biện pháp tránh thai.
• Bạo lực kinh tế chiếm 21,4% (78 trường hợp). Biểu hiện chủ yếu là bị từ chối đưa tiền chi tiêu sinh hoạt gia đình (59,0%) và bị chiếm đoạt tiền lương hoặc tiền tiết kiệm cá nhân (43,6%).

Thảo luận kết quả

Thực trạng bạo lực gia đình trong nghiên cứu có thể được trực quan hóa rõ nét thông qua biểu đồ tròn thể hiện tỷ lệ chung 53,5%, kết hợp biểu đồ cột phân tầng 4 hình thức bạo lực và bảng phân phối tỷ lệ các hành vi chi tiết. Tỷ lệ chung 53,5% tại Định Hóa tương đương với tỷ lệ chung toàn quốc năm 2010 (khoảng 58%) nhưng cao hơn đáng kể so với một số nghiên cứu tại khu vực đồng bằng.

Sự áp đảo của bạo lực tinh thần (90,4%) phản ánh đặc thù văn hóa gia đình truyền thống ở vùng nông thôn miền núi. Người phụ nữ thường xuyên đối mặt với sự kiểm soát, ghen tuông và chỉ trích vô cớ nhưng bản thân họ và cộng đồng lại ít khi xem đó là hành vi bạo lực nghiêm trọng. Bạo lực thể xác chiếm tỷ lệ đáng kể (59,3%) chủ yếu xuất phát từ những xung đột sinh hoạt hàng ngày kết hợp với sự nóng nảy và tính gia trưởng của người chồng.

Phân tích hồi quy logistic và dữ liệu định tính đã làm rõ các yếu tố liên quan then chốt:

• Thói quen lạm dụng rượu bia của người chồng: Đây là yếu tố nguy cơ trực tiếp làm tăng khả năng bạo lực lên nhiều lần. Rượu bia làm suy giảm khả năng tự chủ, kích hoạt các hành vi hung hăng trong các mâu thuẫn gia đình.
• Trình độ học vấn và kinh tế: Phụ nữ và người chồng có trình độ học vấn từ tiểu học trở xuống có tỷ lệ bạo lực cao hơn nhóm có trình độ cao đẳng, đại học. Áp lực mưu sinh thuần nông (64,6%) tạo ra căng thẳng tâm lý kéo dài dẫn đến cãi vã và bạo lực.
• Nhận thức pháp luật và rào cản xã hội: Khảo sát định tính cho thấy đa số phụ nữ vẫn giữ tâm lý cam chịu vì sợ định kiến xã hội, lo ảnh hưởng danh dự gia đình. Hành vi tìm kiếm sự trợ giúp chủ yếu giới hạn trong nội bộ người thân, chỉ khi bạo lực gây tổn hại thân thể nghiêm trọng thì chính quyền và tổ hòa giải mới được can thiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng khoa học thu được, nghiên cứu đưa ra 4 nhóm giải pháp can thiệp cụ thể:

• Tăng cường tuyên truyền và đổi mới giáo dục truyền thông: Trung tâm Y tế huyện Định Hóa phối hợp với Phòng Văn hóa - Thông tin và Hội Liên hiệp Phụ nữ đẩy mạnh phổ biến Luật Phòng, chống bạo lực gia đình và kiến thức bình đẳng giới. Hoạt động truyền thông cần được bản địa hóa bằng tiếng Tày và các ngôn ngữ dân tộc thiểu số tại các xã vùng sâu, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ phụ nữ và nam giới hiểu đúng về bạo lực gia đình lên trên 85% trong giai đoạn 2021-2025.
• Kiểm soát tệ nạn xã hội và lạm dụng chất kích thích: Ủy ban nhân dân các xã phối hợp chặt chẽ với Công an địa phương tăng cường quản lý việc sản xuất, kinh doanh và tiêu thụ rượu thủ công, kiên quyết xử lý nghiêm các trường hợp bạo lực gia đình do say rượu hoặc tệ nạn xã hội. Phấn đấu giảm 30% các vụ bạo lực có nguyên nhân bắt nguồn từ rượu bia trong vòng 2 năm.
• Nâng cao năng lực cho mạng lưới hỗ trợ y tế và xã hội cơ sở: Kiện toàn mô hình "Địa chỉ tin cậy tại cộng đồng" và tổ hòa giải tại 100% các thôn xóm trong 18 tháng tới. Tập huấn cho cán bộ y tế tại 23 trạm y tế xã kỹ năng phát hiện sớm các dấu hiệu sang chấn thể chất, tư vấn tâm lý và cung cấp bảo mật thông tin y tế cho nạn nhân.
• Nâng cao quyền năng kinh tế cho phụ nữ: Hội Liên hiệp Phụ nữ huyện Định Hóa chủ trì phối hợp với Ngân hàng Chính sách Xã hội tạo điều kiện cho tối thiểu 500 phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi hàng năm, đồng thời mở các lớp đào tạo nghề nông nghiệp kỹ thuật cao giúp phụ nữ tự chủ tài chính.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Y tế công cộng, Y học dự phòng: Cung cấp tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu dịch tễ học mô tả cắt ngang, kỹ thuật tính cỡ mẫu, quy trình chọn mẫu ngẫu nhiên hệ thống và phương pháp phân tích hồi quy logistic trong nghiên cứu các vấn đề xã hội - y tế.
• Cán bộ Hội Phụ nữ và Ban Vì sự tiến bộ của phụ nữ các cấp: Nắm bắt số liệu thực chứng về tỷ lệ 53,5% bạo lực gia đình và đặc điểm bạo lực tinh thần để làm cơ sở xây dựng kế hoạch can thiệp, tư vấn tâm lý và bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho hội viên tại vùng dân tộc thiểu số.
• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Tham khảo nguồn dữ liệu thực tiễn để đánh giá toàn diện tác động của việc thực thi Luật Phòng, chống bạo lực gia đình năm 2007 tại các huyện miền núi có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn.
• Nhân viên y tế cơ sở và cán bộ dân số tại trạm y tế: Nâng cao kỹ năng sàng lọc, nhận diện và xử trí y tế ban đầu cho nạn nhân của bạo lực thể xác, bạo lực tình dục khi phụ nữ đến khám sức khỏe sinh sản hoặc tiêm chủng.

Câu hỏi thường gặp

• Tỷ lệ bạo lực gia đình ở phụ nữ có chồng tại huyện Định Hóa là bao nhiêu? Nghiên cứu trên 680 phụ nữ từ 15-49 tuổi ghi nhận tỷ lệ từng bị bạo lực gia đình là 53,5%. Phần lớn nạn nhân trải qua bạo lực ở tần suất hiếm khi với 78,8% (1-2 lần/năm), trong khi có 6,0% phụ nữ phải gánh chịu bạo lực thường xuyên từ 1-2 lần mỗi tuần.

• Hình thức bạo lực gia đình nào diễn ra phổ biến nhất trong nghiên cứu? Bạo lực tinh thần là hình thức chiếm tỷ lệ cao nhất với 90,4% (329/364 người bị bạo lực), vượt trội so với bạo lực thể xác (59,3%), bạo lực tình dục (34,3%) và bạo lực kinh tế (21,4%). Các hành vi bạo lực tinh thần phổ biến nhất gồm giám sát nơi chốn (47,4%) và lăng mạ, xúc phạm nhân phẩm (33,4%).

• Những yếu tố nào làm gia tăng nguy cơ bạo lực gia đình đối với phụ nữ? Các yếu tố liên quan mật thiết gồm thói quen lạm dụng rượu bia của người chồng, trình độ học vấn thấp của hai vợ chồng, hoàn cảnh kinh tế làm nông nghiệp khó khăn (64,6%) cùng với định kiến giới và quan niệm gia trưởng truyền thống còn ăn sâu trong cộng đồng.

• Phụ nữ bị bạo lực tại địa phương thường tìm kiếm sự trợ giúp như thế nào? Theo kết quả nghiên cứu định tính, đa số phụ nữ có xu hướng tìm kiếm sự can thiệp từ người thân, gia đình và họ hàng nội bộ vì tâm lý e ngại định kiến xã hội. Họ chỉ tìm đến chính quyền xã hoặc tổ hòa giải thôn khi mâu thuẫn diễn biến quá nghiêm trọng và gây tổn hại thể chất nặng nề.

• Thiết kế và phương pháp phân tích số liệu của luận văn có điểm gì nổi bật? Luận văn sử dụng thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang kết hợp định lượng trên 680 mẫu và định tính với 6 cuộc phỏng vấn sâu, 33 đại biểu thảo luận nhóm. Dữ liệu được xử lý chặt chẽ bằng Epidata 3.1 và SPSS 25.0 thông qua kiểm định Chi-square và mô hình hồi quy logistic đa biến.

Kết luận

• Nghiên cứu xác định tỷ lệ bạo lực gia đình ở phụ nữ 15-49 tuổi có chồng tại huyện Định Hóa năm 2019 ở mức cao với 53,5%, cho thấy tính cấp thiết của vấn đề sức khỏe cộng đồng tại khu vực miền núi.
• Bạo lực tinh thần chiếm vị trí chủ đạo với 90,4%, tiếp theo là bạo lực thể xác (59,3%), bạo lực tình dục (34,3%) và bạo lực kinh tế (21,4%), phần lớn diễn ra ở mức độ tiềm ẩn và khó nhận biết.
• Các yếu tố chính liên quan đến bạo lực bao gồm lạm dụng rượu bia của người chồng, học vấn thấp, kinh tế khó khăn và nhận thức hạn chế về Luật Phòng, chống bạo lực gia đình.
• Luận văn đóng góp bộ cơ sở dữ liệu dịch tễ học hoàn chỉnh, có giá trị học thuật và thực tiễn cao cho chuyên ngành Y học dự phòng của Trường Đại học Y - Dược, Đại học Thái Nguyên.
• Kế hoạch hành động giai đoạn tiếp theo cần tập trung đa dạng hóa truyền thông bình đẳng giới, nâng cao năng lực y tế cơ sở và nhân rộng các mạng lưới hỗ trợ phụ nữ yếu thế tại cộng đồng.

Bạn đọc và các nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác toàn văn luận văn thạc sĩ này để vận dụng chi tiết phương pháp luận dịch tễ học và các mô hình giải pháp can thiệp y tế công cộng hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN 1. Một vài nét về bạo lực gia đình 1. Định nghĩa bạo lực gia đình Ở Việt Nam, theo Khoản 2 Điều 1 của Luật Phòng chống BLGĐ ban hành năm 2007 quy định: BLGĐ là hành vi cố ý của thành viên gia đình gây tổn hại hoặc có khả năng tổn hại về thể chất, tinh thần, kinh tế đối với các thành viên khác trong gia đình [9]. Như vậy, BLGĐ bao gồm các yếu tố bạo lực về thể xác, về tinh thần, về kinh tế và cả yếu tố bạo lực về tình dục.

Theo WHO: bạo lực gia đình bao gồm bất kỳ bạo lực về thể xác hoặc bạo lực tình dục hoặc lạm dụng tình cảm/tâm lý. Trong đó: - Bạo lực thể xác bao gồm đánh, tát, đánh, đá, xô/đẩy, làm tổn thương bằng vũ khí [71]. - Bạo lực tình dục bao gồm sử dụng vũ lực, đe dọa hoặc ép buộc quan hệ tình dục hoặc thực hiện các hành vi tình dục người phụ nữ không muốn. Nó bao gồm việc làm hại một người trong quan hệ tình dục.

Nó cũng bao gồm cả hiếp dâm, và cố gắng hiếp dâm, trong đó liên quan đến việc sử dụng vũ lực, đe dọa, ép buộc hoặc sử dụng thuốc/rượu để có được sự thâm nhập vào âm hộ/âm đạo/hậu môn hoặc miệng do một hoặc nhiều thủ phạm đối với đối tác thân mật [70], [71]. - Bạo lực tinh thần bao gồm chỉ trích nhiều lần, gọi tên hoặc lăng mạ, đe dọa làm tổn thương người thân hoặc để phá hủy những thứ mà người đó quan tâm, coi thường hoặc sỉ nhục nơi công cộng [22]. Theo các định nghĩa ở trên thì nạn nhân của BLGĐ có thể là vợ, chồng, con cái hay bố mẹ. tuy nhiên, trong khuôn khổ nghiên cứu này, chỉ đề cập đến vấn đề BLGĐ đối với người phụ nữ.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc. Phân loại bạo lực gia đình - Theo Khoản 1 Điều 2 Luật Phòng chống BLGĐ ban hành ngày 21/11/2007 [9], các hành vi BLGĐ bao gồm: + Hành hạ, ngược đãi, đánh đập hoặc hành vi cố ý khác xâm hại đến sức khỏe, tính mạng; + Lăng mạ hoặc hành vi cố ý khác xúc phạm danh dự, nhân phẩm; + Cô lập, xua đuổi hoặc gây áp lực thường xuyên về tâm lý gây hậu quả nghiêm trọng; + Ngăn cản việc thực hiện quyền, nghĩa vụ trong quan hệ gia đình giữa ông, bà và cháu; giữa cha, mẹ và con; giữa vợ và chồng; giữa anh, chị, em với nhau; + Cưỡng ép quan hệ tình dục; + Cưỡng ép tảo hôn; cưỡng ép kết hôn, ly hôn hoặc cản trở hôn nhân tự nguyện, tiến bộ; + Chiếm đoạt, hủy hoại, đập phá hoặc có hành vi khác cố ý làm hư hỏng tài sản riêng của thành viên khác trong gia đình hoặc tài sản chung của các thành viên gia đình; + Cưỡng ép thành viên gia đình lao động quá sức, đóng góp tài chính quá khả năng của họ; kiểm soát thu nhập của thành viên gia đình nhằm tạo ra tình trạng phụ thuộc về tài chính; + Có hành vi trái pháp luật buộc thành viên gia đình ra khỏi chỗ ở. - Theo “Cẩm nang: Công tác bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em; Bình đẳng giới và phòng, chống BLGĐ dành cho cán bộ xã, phường, thị trấn” của Bộ lao động thương binh và xã hội (2014), BLGĐ được chia thành năm loại như sau: bạo lực thể xác, bạo lực tinh thần, bạo lực tình dục, bạo lực kinh tế, sao nhãng [2]. Trong đó: + Bạo lực thể xác: Hành vi bạo lực thể xác là hành vi ngược đãi gây tổn thương về thực thể đối với nạn nhân BLGĐ.

Loại hành vi này dễ nhận biết nhất bởi nó để lại dấu vết trên cơ thể. Một số hành vi bạo lực thể chất như: đánh, Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 5 đấm, đá, tát…; Xô đẩy, giật kéo, quăng ném, bóp cổ; Sử dụng hung khí gây hủy hoại làm biến dạng cơ thể; Không cho ăn uống, nghỉ ngơi, không cho mặc quần áo, để rét; Giết chết (đầu độc, đốt cháy, đâm chém…). + Bạo lực tinh thần: còn được gọi là bạo lực tâm lý là những hành vi đối xử tồi tệ gây áp lực về mặt tâm lý, tạo tổn thương tức thời hay tiềm ẩn về mặt tâm lý, sức khỏe tâm thần cho nạn nhân bạo lực. Loại bạo lực này rất phổ biến nhưng lại khó nhận dạng so với bạo lực thể xác.

Một số hành vi bạo lực tinh thần như: chửi mắng, lăng mạ, chì chiết; Xúc phạm nhân phẩm, uy tín (như tiết lộ đời tư, phát tán tờ rơi làm ảnh hưởng đến danh dự, cưỡng ép, lột bỏ quần áo trước mặt người khác…); Cấm đoán (quyền được chăm sóc con cái, người thân, được làm việc, được tham gia các hoạt động xã hội, quyền giao tiếp với người khác, quyền được quyết định…); Cô lập không cho tiếp xúc với người khác; Đe dọa, gây áp lực tâm lý; Nhốt; Xua đuổi, quấy rối hoặc gây áp lực thường xuyên về mặt tâm lý gây hậu quả nghiêm trọng; Buộc tội nghi ngờ, theo dõi; Cưỡng ép hôn nhân, tảo hôn hoặc cản trở hôn nhân tự nguyện, tiến bộ; Do ghen tuông, tổ chức theo dõi, ngăn cấm các mối quan hệ giao tiếp; Phớt lờ cảm xúc, không quan tâm, đối xử lạnh nhạt; Chê bai, chế nhạo. + Bạo lực tình dục: là hành vi sử dụng vũ lực để ép buộc người kia có quan hệ tình dục (dù là hành vi có thực hiện được hay không), hoặc hành vi (đã thực hiện được hay mới dự định) có lôi kéo họ vào hoạt động tình dục ngay cả khi họ không có khả năng từ chối bởi các lý do như sức khỏe, bị ảnh hưởng của chất kích thích, chưa đủ năng lực hiểu biết về hậu quả của quan hệ tình dục đó, hoặc sự hăm dọa, quấy rối tình dục. Một số hành vi bạo lực tình dục như: Cưỡng ép quan hệ tình dục; Sử dụng những hình thức quan hệ tình dục gây đau đớn, Sử dụng những lời lẽ liên quan tới dục tính gây khó chịu về tâm lý; Bắt phải chứng kiến cảnh sinh hoạt tình dục, bộ phận sinh dục; Buộc ở một nhà hay ngủ một giường với người tình; Cưỡng ép kết hôn hay ly hôn. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 6 - Bạo lực kinh tế: là hành vi kiểm soát về tài chính, bắt phụ thuộc vào tài chính đối với các thành viên trong gia đình.

Loại bạo lực này thường xảy ra đối với phụ nữ/người vợ trong gia đình. Hành vi bạo lực kinh tế bao gồm: Tịch thu tiền, của cải và khi cần phải cầu xin; Kiểm soát mọi tài sản, tiền bạc tư nhân; Không cho sử dụng tài sản chung; Kiểm soát thu nhập tạo ra sự phụ thuộc; Chiếm đoạt hoặc phá hủy tài sản; Buộc đóng góp tài chính vượt quá khả năng; Kiểm soát tiền bạc, tài sản bố mẹ. - Sao nhãng: Được định nghĩa như bất cứ hành động đối xử tồi tệ như bỏ qua, không quan tâm chăm sóc, không cung cấp đầy đủ các điều kiện cần thiết cho sự tồn tại, sự phát triển về tình cảm, thể chất của thành viên trong gia đình đặc biệt là trẻ em và người già. Các hành vi cụ thể được xem như sao nhãng thuộc BLGĐ bao gồm: Những hành vi đối xử có khả năng dẫn đến việc gây hại sức khỏe hoặc sự thay đổi về mặt tâm lý của nạn nhân; Không cho ăn uống đầy đủ; Không cung cấp chỗ trú ngụ an toàn, đảm bảo vệ sinh môi trường; Không giám sát hay bảo vệ (đặc biệt là trẻ em, người già) khỏi những nguy cơ gây thương tích; Bỏ mặc không chăm sóc.

Tuy nhiên, sự “sao nhãng” suy cho cùng vẫn là một loại hành vi gây ảnh hưởng đến tinh thần của người phụ nữ, chính vì thế chúng ta có thể coi sao nhẵng thuộc bạo lực tinh thần. Từ đó, BLGĐ được chia thành bốn loại là: bạo lực thể xác, bạo lực tinh thần, bạo lực tình dục và bạo lực kinh tế. Như vậy, bạo lực trong gia đình có thể diễn ra dưới nhiều hình thức và giữa các thành viên khác nhau trong gia đình nhưng trong khuôn khổ nghiên cứu này tôi xin đề cập đến hiện tượng bạo lực gia đình của người chồng đối với người vợ. Đây được coi là dạng bạo lực gia đình điển hình và nhận được sự quan tâm và lo lắng của mọi thành viên trong xã hội.

Nguyên nhân dẫn đến bạo lực gia đình Có nhiều nguyên nhân dẫn đến BLGĐ, sau đây là một số nguyên nhân hay gặp: Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 7 - Bất bình đẳng giới và quan hệ giới: Nhìn chung nghiên cứu đều đưa ra kết luận gốc rễ của BLGĐ là bất bình đẳng giới và quan hệ giới [41]. + Do nhận thức về giới, bình đẳng giới, do kiến thức pháp luật còn hạn chế. Một nghiên cứu tại Indonesia cho kết quả: Những thay đổi về văn hóa và xã hội đã đóng vai trò quan trọng trong việc thay đổi mối quan hệ giữa nam và nữ. Ba vị trí khác nhau của nam giới với niềm tin nhất định về trật tự giới tính và chấp nhận bạo lực trong hôn nhân được xác định: người theo chủ nghĩa truyền thống, người thực dụng, người bình đẳng.

Người theo chủ nghĩa truyền thống có sự chấp nhận bạo lực cao nhất như một công cụ để duy trì vị thế vượt trội của đàn ông trong hôn nhân, trong khi người theo chủ nghĩa thực dụng coi bạo lực là điều không mong muốn nhưng đôi khi cần để điều chỉnh hành vi của người vợ. Người bình đẳng không thấy bất kỳ lý do bạo lực nào vì họ tin rằng đàn ông và phụ nữ là bình đẳng và bổ sung cho nhau [36]. - Do nhận thức của chính bản thân của người phụ nữ bị bạo lực: Phụ nữ quyết định giữ im lặng vì sợ rằng sự bạo lực đó sẽ còn lặp lại hoặc việc đáp trả sẽ không giúp ích gì cho họ. Mặt khác họ sợ sự kỳ thị từ xã hội [42].

Chính vì vậy, bạo lực sẽ nối tiếp bạo lực tạo thành một chuỗi những ám ảnh trong cuộc sống gia đình. - Do bản thân người phụ nữ có trình độ học vấn thấp, không có công việc ổn định, thu nhập thấp [33]. Đây cũng là một trong các nguyên nhân dẫn đến BLGĐ, khi mà người phụ nữ phải phụ thuộc vào kinh tế của đàn ông trong gia đình, họ sẽ không có tiếng nói riêng và buộc phải chịu đựng trong mọi sự mâu thuẫn.