Nghiên cứu bạo lực gia đình ở phụ nữ 15-49 tuổi có chồng tại huyện Định Hóa, Thái Nguyên năm 2019

Bài viết phân tích tình trạng bạo lực gia đình ở phụ nữ 15-49 tuổi có chồng tại huyện Định Hóa, Thái Nguyên năm 2019 và các yếu tố liên quan.

• Tác giả: Phạm Thị Phương Mai
• Người hướng dẫn: TS. Lê Thị Thanh Hoa
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Y - Dược
• Chuyên ngành: Y học dự phòng
• Đề tài: Bạo lực gia đình ở phụ nữ 15-49 tuổi có chồng tại huyện Định Hóa, Thái Nguyên năm 2019 và các yếu tố liên quan
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ y học
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan về bạo lực gia đình

Bạo lực gia đình (BLGĐ) là vấn đề nghiêm trọng, ảnh hưởng sâu sắc đến sức khỏe thể chất, tinh thần, tình dục và sinh sản của phụ nữ. Theo WHO, ước tính cứ 3 phụ nữ thì có 1 người trải qua bạo lực thể xác hoặc tình dục, chủ yếu do chồng hoặc bạn tình gây ra. Ở Việt Nam, từ 2012 đến 2017, đã xảy ra 139.000 vụ BLGĐ, trong đó bạo lực thể xác chiếm 69.133 vụ. Các yếu tố như sử dụng rượu, bia, ma túy, kinh tế gia đình thấp, trình độ học vấn thấp là những nguyên nhân chính dẫn đến BLGĐ. Nghiên cứu này tập trung vào phụ nữ 15-49 tuổi có chồng tại huyện Định Hóa, Thái Nguyên năm 2019, nhằm mô tả thực trạng và phân tích các yếu tố liên quan.

1.1. Định nghĩa và phân loại bạo lực gia đình

Theo Luật Phòng chống BLGĐ năm 2007, BLGĐ bao gồm các hành vi cố ý gây tổn hại về thể chất, tinh thần, kinh tế và tình dục. WHO chia BLGĐ thành bốn loại chính: bạo lực thể xác, bạo lực tinh thần, bạo lực tình dục và bạo lực kinh tế. Bạo lực thể xác bao gồm đánh đập, xô đẩy, sử dụng vũ khí. Bạo lực tinh thần liên quan đến lăng mạ, đe dọa, cô lập. Bạo lực tình dục là ép buộc quan hệ tình dục. Bạo lực kinh tế là kiểm soát tài chính, tạo sự phụ thuộc. Nghiên cứu này tập trung vào BLGĐ của người chồng đối với người vợ, dạng bạo lực phổ biến và gây nhiều hậu quả nghiêm trọng.

1.2. Nguyên nhân dẫn đến bạo lực gia đình

Nguyên nhân chính của BLGĐ là bất bình đẳng giới và quan hệ giới. Phụ nữ có trình độ học vấn thấp, không có công việc ổn định, thu nhập thấp thường dễ trở thành nạn nhân của BLGĐ. Các yếu tố khác bao gồm sử dụng rượu, bia, ma túy, khó khăn kinh tế, và các chuẩn mực xã hội coi trọng nam giới. Nghiên cứu tại Indonesia cho thấy, nam giới theo chủ nghĩa truyền thống có xu hướng chấp nhận bạo lực như một công cụ duy trì vị thế vượt trội. Ở Việt Nam, đặc biệt tại các vùng nông thôn như huyện Định Hóa, Thái Nguyên, nhận thức về BLGĐ còn hạn chế, dẫn đến tình trạng này kéo dài.

II. Thực trạng bạo lực gia đình tại huyện Định Hóa Thái Nguyên

Nghiên cứu được thực hiện trên 680 phụ nữ 15-49 tuổi có chồng tại huyện Định Hóa, Thái Nguyên năm 2019. Kết quả cho thấy, tỷ lệ BLGĐ ở đây khá cao, với các hình thức bạo lực thể xác, tinh thần, tình dục và kinh tế. Bạo lực tinh thần là phổ biến nhất, chiếm 48.4%, tiếp theo là bạo lực thể xác (21.8%), bạo lực tình dục (18.4%) và bạo lực kinh tế (11.5%). Các yếu tố như tuổi, dân tộc, trình độ học vấn, nghề nghiệp, và thói quen sử dụng rượu, bia của người chồng có liên quan mật thiết đến BLGĐ. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, phụ nữ có trình độ học vấn thấp, không có việc làm ổn định, và sống trong gia đình có kinh tế khó khăn có nguy cơ bị BLGĐ cao hơn.

2.1. Các hình thức bạo lực gia đình

Nghiên cứu phân tích bốn hình thức BLGĐ chính: bạo lực thể xác, tinh thần, tình dục và kinh tế. Bạo lực tinh thần là phổ biến nhất, với các hành vi như lăng mạ, đe dọa, cô lập. Bạo lực thể xác bao gồm đánh đập, xô đẩy. Bạo lực tình dục liên quan đến ép buộc quan hệ tình dục. Bạo lực kinh tế là kiểm soát tài chính, tạo sự phụ thuộc. Kết quả cho thấy, phụ nữ tại huyện Định Hóa chịu nhiều hình thức bạo lực, đặc biệt là bạo lực tinh thần, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tâm lý.

2.2. Yếu tố liên quan đến bạo lực gia đình

Các yếu tố như tuổi, dân tộc, trình độ học vấn, nghề nghiệp, và thói quen sử dụng rượu, bia của người chồng có liên quan mật thiết đến BLGĐ. Phụ nữ có trình độ học vấn thấp, không có việc làm ổn định, và sống trong gia đình có kinh tế khó khăn có nguy cơ bị BLGĐ cao hơn. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, người chồng có thói quen sử dụng rượu, bia có tỷ lệ gây bạo lực cao hơn. Điều này cho thấy, cần có các biện pháp can thiệp để nâng cao nhận thức và giảm thiểu BLGĐ tại huyện Định Hóa, Thái Nguyên.

III. Giá trị và ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu này cung cấp cái nhìn toàn diện về thực trạng BLGĐ tại huyện Định Hóa, Thái Nguyên, đồng thời chỉ ra các yếu tố liên quan. Kết quả nghiên cứu có giá trị thực tiễn cao, giúp các nhà hoạch định chính sách và tổ chức xã hội đưa ra các biện pháp can thiệp hiệu quả. Các chương trình nâng cao nhận thức về bình đẳng giới, phòng chống BLGĐ, và hỗ trợ phụ nữ bị bạo lực cần được triển khai mạnh mẽ hơn. Nghiên cứu cũng góp phần vào việc xây dựng các chính sách pháp luật nhằm bảo vệ quyền lợi của phụ nữ, đặc biệt tại các vùng nông thôn, miền núi như huyện Định Hóa.

3.1. Ý nghĩa của nghiên cứu

Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc làm sáng tỏ thực trạng BLGĐ tại huyện Định Hóa, Thái Nguyên. Kết quả nghiên cứu giúp nhận diện các yếu tố nguy cơ và đưa ra các giải pháp can thiệp phù hợp. Đây là cơ sở để các tổ chức xã hội và chính quyền địa phương triển khai các chương trình phòng chống BLGĐ, nâng cao nhận thức về bình đẳng giới và bảo vệ quyền lợi của phụ nữ.

3.2. Ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu có thể được ứng dụng trong việc xây dựng các chính sách pháp luật và chương trình hỗ trợ phụ nữ bị BLGĐ. Các biện pháp như tuyên truyền, giáo dục, hỗ trợ tâm lý và kinh tế cho nạn nhân cần được triển khai mạnh mẽ. Nghiên cứu cũng góp phần vào việc nâng cao nhận thức của cộng đồng về tác hại của BLGĐ, từ đó giảm thiểu tình trạng này tại huyện Định Hóa, Thái Nguyên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN 1. Một vài nét về bạo lực gia đình 1. Định nghĩa bạo lực gia đình Ở Việt Nam, theo Khoản 2 Điều 1 của Luật Phòng chống BLGĐ ban hành năm 2007 quy định: BLGĐ là hành vi cố ý của thành viên gia đình gây tổn hại hoặc có khả năng tổn hại về thể chất, tinh thần, kinh tế đối với các thành viên khác trong gia đình [9]. Như vậy, BLGĐ bao gồm các yếu tố bạo lực về thể xác, về tinh thần, về kinh tế và cả yếu tố bạo lực về tình dục.

Theo WHO: bạo lực gia đình bao gồm bất kỳ bạo lực về thể xác hoặc bạo lực tình dục hoặc lạm dụng tình cảm/tâm lý. Trong đó: - Bạo lực thể xác bao gồm đánh, tát, đánh, đá, xô/đẩy, làm tổn thương bằng vũ khí [71]. - Bạo lực tình dục bao gồm sử dụng vũ lực, đe dọa hoặc ép buộc quan hệ tình dục hoặc thực hiện các hành vi tình dục người phụ nữ không muốn. Nó bao gồm việc làm hại một người trong quan hệ tình dục.

Nó cũng bao gồm cả hiếp dâm, và cố gắng hiếp dâm, trong đó liên quan đến việc sử dụng vũ lực, đe dọa, ép buộc hoặc sử dụng thuốc/rượu để có được sự thâm nhập vào âm hộ/âm đạo/hậu môn hoặc miệng do một hoặc nhiều thủ phạm đối với đối tác thân mật [70], [71]. - Bạo lực tinh thần bao gồm chỉ trích nhiều lần, gọi tên hoặc lăng mạ, đe dọa làm tổn thương người thân hoặc để phá hủy những thứ mà người đó quan tâm, coi thường hoặc sỉ nhục nơi công cộng [22]. Theo các định nghĩa ở trên thì nạn nhân của BLGĐ có thể là vợ, chồng, con cái hay bố mẹ. tuy nhiên, trong khuôn khổ nghiên cứu này, chỉ đề cập đến vấn đề BLGĐ đối với người phụ nữ.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc. Phân loại bạo lực gia đình - Theo Khoản 1 Điều 2 Luật Phòng chống BLGĐ ban hành ngày 21/11/2007 [9], các hành vi BLGĐ bao gồm: + Hành hạ, ngược đãi, đánh đập hoặc hành vi cố ý khác xâm hại đến sức khỏe, tính mạng; + Lăng mạ hoặc hành vi cố ý khác xúc phạm danh dự, nhân phẩm; + Cô lập, xua đuổi hoặc gây áp lực thường xuyên về tâm lý gây hậu quả nghiêm trọng; + Ngăn cản việc thực hiện quyền, nghĩa vụ trong quan hệ gia đình giữa ông, bà và cháu; giữa cha, mẹ và con; giữa vợ và chồng; giữa anh, chị, em với nhau; + Cưỡng ép quan hệ tình dục; + Cưỡng ép tảo hôn; cưỡng ép kết hôn, ly hôn hoặc cản trở hôn nhân tự nguyện, tiến bộ; + Chiếm đoạt, hủy hoại, đập phá hoặc có hành vi khác cố ý làm hư hỏng tài sản riêng của thành viên khác trong gia đình hoặc tài sản chung của các thành viên gia đình; + Cưỡng ép thành viên gia đình lao động quá sức, đóng góp tài chính quá khả năng của họ; kiểm soát thu nhập của thành viên gia đình nhằm tạo ra tình trạng phụ thuộc về tài chính; + Có hành vi trái pháp luật buộc thành viên gia đình ra khỏi chỗ ở. - Theo “Cẩm nang: Công tác bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em; Bình đẳng giới và phòng, chống BLGĐ dành cho cán bộ xã, phường, thị trấn” của Bộ lao động thương binh và xã hội (2014), BLGĐ được chia thành năm loại như sau: bạo lực thể xác, bạo lực tinh thần, bạo lực tình dục, bạo lực kinh tế, sao nhãng [2]. Trong đó: + Bạo lực thể xác: Hành vi bạo lực thể xác là hành vi ngược đãi gây tổn thương về thực thể đối với nạn nhân BLGĐ.

Loại hành vi này dễ nhận biết nhất bởi nó để lại dấu vết trên cơ thể. Một số hành vi bạo lực thể chất như: đánh, Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 5 đấm, đá, tát…; Xô đẩy, giật kéo, quăng ném, bóp cổ; Sử dụng hung khí gây hủy hoại làm biến dạng cơ thể; Không cho ăn uống, nghỉ ngơi, không cho mặc quần áo, để rét; Giết chết (đầu độc, đốt cháy, đâm chém…). + Bạo lực tinh thần: còn được gọi là bạo lực tâm lý là những hành vi đối xử tồi tệ gây áp lực về mặt tâm lý, tạo tổn thương tức thời hay tiềm ẩn về mặt tâm lý, sức khỏe tâm thần cho nạn nhân bạo lực. Loại bạo lực này rất phổ biến nhưng lại khó nhận dạng so với bạo lực thể xác.

Một số hành vi bạo lực tinh thần như: chửi mắng, lăng mạ, chì chiết; Xúc phạm nhân phẩm, uy tín (như tiết lộ đời tư, phát tán tờ rơi làm ảnh hưởng đến danh dự, cưỡng ép, lột bỏ quần áo trước mặt người khác…); Cấm đoán (quyền được chăm sóc con cái, người thân, được làm việc, được tham gia các hoạt động xã hội, quyền giao tiếp với người khác, quyền được quyết định…); Cô lập không cho tiếp xúc với người khác; Đe dọa, gây áp lực tâm lý; Nhốt; Xua đuổi, quấy rối hoặc gây áp lực thường xuyên về mặt tâm lý gây hậu quả nghiêm trọng; Buộc tội nghi ngờ, theo dõi; Cưỡng ép hôn nhân, tảo hôn hoặc cản trở hôn nhân tự nguyện, tiến bộ; Do ghen tuông, tổ chức theo dõi, ngăn cấm các mối quan hệ giao tiếp; Phớt lờ cảm xúc, không quan tâm, đối xử lạnh nhạt; Chê bai, chế nhạo. + Bạo lực tình dục: là hành vi sử dụng vũ lực để ép buộc người kia có quan hệ tình dục (dù là hành vi có thực hiện được hay không), hoặc hành vi (đã thực hiện được hay mới dự định) có lôi kéo họ vào hoạt động tình dục ngay cả khi họ không có khả năng từ chối bởi các lý do như sức khỏe, bị ảnh hưởng của chất kích thích, chưa đủ năng lực hiểu biết về hậu quả của quan hệ tình dục đó, hoặc sự hăm dọa, quấy rối tình dục. Một số hành vi bạo lực tình dục như: Cưỡng ép quan hệ tình dục; Sử dụng những hình thức quan hệ tình dục gây đau đớn, Sử dụng những lời lẽ liên quan tới dục tính gây khó chịu về tâm lý; Bắt phải chứng kiến cảnh sinh hoạt tình dục, bộ phận sinh dục; Buộc ở một nhà hay ngủ một giường với người tình; Cưỡng ép kết hôn hay ly hôn. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 6 - Bạo lực kinh tế: là hành vi kiểm soát về tài chính, bắt phụ thuộc vào tài chính đối với các thành viên trong gia đình.

Loại bạo lực này thường xảy ra đối với phụ nữ/người vợ trong gia đình. Hành vi bạo lực kinh tế bao gồm: Tịch thu tiền, của cải và khi cần phải cầu xin; Kiểm soát mọi tài sản, tiền bạc tư nhân; Không cho sử dụng tài sản chung; Kiểm soát thu nhập tạo ra sự phụ thuộc; Chiếm đoạt hoặc phá hủy tài sản; Buộc đóng góp tài chính vượt quá khả năng; Kiểm soát tiền bạc, tài sản bố mẹ. - Sao nhãng: Được định nghĩa như bất cứ hành động đối xử tồi tệ như bỏ qua, không quan tâm chăm sóc, không cung cấp đầy đủ các điều kiện cần thiết cho sự tồn tại, sự phát triển về tình cảm, thể chất của thành viên trong gia đình đặc biệt là trẻ em và người già. Các hành vi cụ thể được xem như sao nhãng thuộc BLGĐ bao gồm: Những hành vi đối xử có khả năng dẫn đến việc gây hại sức khỏe hoặc sự thay đổi về mặt tâm lý của nạn nhân; Không cho ăn uống đầy đủ; Không cung cấp chỗ trú ngụ an toàn, đảm bảo vệ sinh môi trường; Không giám sát hay bảo vệ (đặc biệt là trẻ em, người già) khỏi những nguy cơ gây thương tích; Bỏ mặc không chăm sóc.

Tuy nhiên, sự “sao nhãng” suy cho cùng vẫn là một loại hành vi gây ảnh hưởng đến tinh thần của người phụ nữ, chính vì thế chúng ta có thể coi sao nhẵng thuộc bạo lực tinh thần. Từ đó, BLGĐ được chia thành bốn loại là: bạo lực thể xác, bạo lực tinh thần, bạo lực tình dục và bạo lực kinh tế. Như vậy, bạo lực trong gia đình có thể diễn ra dưới nhiều hình thức và giữa các thành viên khác nhau trong gia đình nhưng trong khuôn khổ nghiên cứu này tôi xin đề cập đến hiện tượng bạo lực gia đình của người chồng đối với người vợ. Đây được coi là dạng bạo lực gia đình điển hình và nhận được sự quan tâm và lo lắng của mọi thành viên trong xã hội.

Nguyên nhân dẫn đến bạo lực gia đình Có nhiều nguyên nhân dẫn đến BLGĐ, sau đây là một số nguyên nhân hay gặp: Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 7 - Bất bình đẳng giới và quan hệ giới: Nhìn chung nghiên cứu đều đưa ra kết luận gốc rễ của BLGĐ là bất bình đẳng giới và quan hệ giới [41]. + Do nhận thức về giới, bình đẳng giới, do kiến thức pháp luật còn hạn chế. Một nghiên cứu tại Indonesia cho kết quả: Những thay đổi về văn hóa và xã hội đã đóng vai trò quan trọng trong việc thay đổi mối quan hệ giữa nam và nữ. Ba vị trí khác nhau của nam giới với niềm tin nhất định về trật tự giới tính và chấp nhận bạo lực trong hôn nhân được xác định: người theo chủ nghĩa truyền thống, người thực dụng, người bình đẳng.

Người theo chủ nghĩa truyền thống có sự chấp nhận bạo lực cao nhất như một công cụ để duy trì vị thế vượt trội của đàn ông trong hôn nhân, trong khi người theo chủ nghĩa thực dụng coi bạo lực là điều không mong muốn nhưng đôi khi cần để điều chỉnh hành vi của người vợ. Người bình đẳng không thấy bất kỳ lý do bạo lực nào vì họ tin rằng đàn ông và phụ nữ là bình đẳng và bổ sung cho nhau [36]. - Do nhận thức của chính bản thân của người phụ nữ bị bạo lực: Phụ nữ quyết định giữ im lặng vì sợ rằng sự bạo lực đó sẽ còn lặp lại hoặc việc đáp trả sẽ không giúp ích gì cho họ. Mặt khác họ sợ sự kỳ thị từ xã hội [42].

Chính vì vậy, bạo lực sẽ nối tiếp bạo lực tạo thành một chuỗi những ám ảnh trong cuộc sống gia đình. - Do bản thân người phụ nữ có trình độ học vấn thấp, không có công việc ổn định, thu nhập thấp [33]. Đây cũng là một trong các nguyên nhân dẫn đến BLGĐ, khi mà người phụ nữ phải phụ thuộc vào kinh tế của đàn ông trong gia đình, họ sẽ không có tiếng nói riêng và buộc phải chịu đựng trong mọi sự mâu thuẫn.