Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN SỞ HỮU CÔNG NGHIỆP ĐỐI VỚI CHỈ DẪN ĐỊA LÝ VÀ NHÃN HIỆU TẬP THỀ 1. Lý luận về quyền sở hữu công nghiệp đối với CDĐL và NHTT 1. Khái niệm về CDĐL và NHTT 1. Khái niệm về CDĐL: Theo Luật pháp Việt Nam, quy định của Luật Sở Hữu trí tuệ năm 2005, thì 1 "CDĐL là dấu hiệu có thể nhận biết được dùng để chỉ sản phẩm có nguồn gốc được xác định, hoặc là từ khu vực, hoặc là từ địa phương, hoặc là từ vùng lãnh thổ hay quốc gia cụ thể".
Chỉ dẫn địa lý có các đặc điểm sau đây: "- Theo quy định tại Điều 88 luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, thì Quyền SHCN đối với CDĐL ở Việt Nam là “quyền đăng ký chỉ dẫn địa lý thuộc về nhà nước. Nhà nước cho phép tổ chức, cá nhân sản xuất sản phẩm mang chỉ dẫn địa lý, tổ chức tập thể đại diện cho các tổ chức, cá nhân đó hoặc cơ quan quản lý hành chính địa phương nơi có chỉ dẫn địa lý thực hiện quyền đăng ký chỉ dẫn. Người thực hiện quyền đăng ký chỉ dẫn địa lý không trở thành chủ sở hữu chỉ dẫn địa lý đó”. - Phạm vi bảo hộ CDĐL trong lãnh thổ Việt Nam, trong trường hợp giấy chứng nhận đăng ký do Cục SHTT Việt Nam cấp.
- Thời gian của giấy chứng nhận đăng ký CDĐL có hiệu lực vô thời hạn kể từ ngày cấp. - Về phạm vi quyền, chủ sở hữu CDĐL của Việt Nam là Nhà nước. Nhà nước trao quyền sử dụng CDĐL cho tổ chức ác nhân tiến hành việc sản xuất sản phẩm mang CDĐL tại địa phương tương ứng và đưa sản phẩm đó ra thị trường. Nhà nước trực tiếp thực hiện quyền quản lý CDĐL cho tổ chức đại diện quyền lợi của tất cả các tổ chức, cá nhân được trao quyền sử dụng CDĐL."2 1 Luật SHTT, Điều 4; 2 Luật SHTT, Điều 88 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Khái niệm về NHTT: Theo pháp luật Việt Nam, quy định của Luật Sở Hữu trí tuệ năm 2005, thì "NHTT là nhãn hiệu dùng để phân biệt hàng hóa, dịch vụ của các thành viên của tổ chức là chủ sở hữu nhãn hiệu đó với hàng hóa, dịch vụ của tổ chức, cá nhân không phải là thành viên của tổ chức đó"3. Các đặc điểm của NHTT:4 + Nhãn hiệu tập thể thường là của một hiệp hội hoặc một tập thể trong đó các thành viên sử dụng nhãn hiệu chung nhằm quảng bá sản phẩm của họ trên thị trường. + Các quy định chung được thiết lập gồm một hệ thống các tiêu chuẩn nhất định như: tiêu chuẩn về chất lượng, an toàn, hình thức,…; nếu đạt được những tiêu chuẩn đó thì các thành viên sẽ được sử dụng nhãn hiệu gắn lên sản phẩm để đưa ra thị trường. + Chủ sở hữu nhãn hiệu tập thể có trách nhiệm đảm bảo sự tuân thủ các yêu cầu nhất định của các thành viên đã có trong quy chế trong việc sử dụng nhãn hiệu tập thể.
+ Được sử dụng nhằm khuếch trương sản phẩm của một vùng nhất định mà sản phẩm mang đặc trưng của vùng đó. + Nhãn hiệu tập thể cũng có thể được sử dụng cùng với các nhãn hiệu riêng của người sản xuất hàng hóa nhất định. + Việc chuyển nhượng, chuyển giao quyền sử dụng nhãn hiệu tập thể có những điểm lưu ý là quyền sở hữu công nghiệp đối với nhãn hiệu tập thể không được cấp giấy chứng nhận cho tổ chức hoặc cá nhân không phải là thành viên của chủ sở hữu nhãn hiệu tập thể đó (Thông tư số 01/2007/TT-BKHCN của Bộ Khoa học và Công nghệ ngày 14 tháng 02 năm 2007, quy định hướng dẫn thực hiện Nghị định 103, có hiệu lực từ tháng 03 năm 2007) 1. Bảo hộ CDĐL và NHTT 1.
Ý nghĩa của việc bảo hộ CDĐL: 3 Luật SHTT 2005, Điều 4; 4 Nguồn www.com; LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Thông qua chỉ dẫn địa lý, có thể nhận biết một khu vực địa lý cụ thể gắn liền với chất lượng, danh tiếng và những đặc tính riêng có của sản phẩm mà chỉ ở nơi ấy mới có. Bảo hộ chỉ dẫn địa lý mang lại nhiều lợi ích, từ phát triển kinh tế, quảng bá sản phẩm của một vùng miền cho đến bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng. Cụ thể: - Góp phần quan trọng vào việc phát triển kinh tế: Người tiêu dùng tin rằng khi mua sản phẩm được bảo hộ chỉ dẫn địa lý, họ đã lựa chọn được sản phẩm, có chất lượng, an toàn. Đồng thời các sản phẩm được bảo hộ chỉ dẫn địa lý được đảm bảo rằng các sản phẩm có tính chất đặc thù của địa phương, vùng lãnh thổ hoặc quốc gia; bảo vệ được bí quyết công nghệ, thúc đẩy phát triển nông thôn và du lịch.
Chỉ dẫn địa lý cũng là một nhân tố quan trọng góp phần trong bình ổn chất lượng và danh tiếng của các sản phẩm. chỉ dẫn địa lý được coi là công cụ marketing quan trọng trong cạnh tranh thị trường trong thời gian tới. Việc bảo hộ chỉ dẫn địa lý đóng vai trò quan trọng để phát triển hình ảnh tốt đẹp của sản phẩm tới người tiêu dùng. - Cải thiện nền nông nghiệp nông thôn theo hướng hiện đại hóa: Kinh nghiệm của các nước phát triển và thực tế tại Việt Nam cho thấy việc xây dựng hệ thống bảo hộ chỉ dẫn địa lý đã góp phần cải thiện nền nông nghiệp nông thôn vì nó là điều kiện phát huy các lợi thế riêng có của địa phương đó để phát triển sản phẩm đặc sản.
Đây được coi là cách thức hiệu quả nhất để có được sự thành công trong việc phát triển sản phẩm nông nghiệp. - Nâng cao giá trị kinh tế cho đặc sản địa phương: Việt Nam sở hữu vùng nông nghiệp nhiệt đới, phong phú, đa dạng sinh học, 50-60% người dân tham gia vào sản xuất nông nghiệp, sản phẩm nông nghiệp chiếm 20-30% GDP, nên có đầy đủ điều kiện phát triển nền nông nghiệp dựa trên cơ chế bảo hộ chỉ dẫn địa lý…Trong những năm gần đây, xu hướng của người tiêu dùng đang chuyển sang sử dụng các sản phẩm tự nhiên, dẫn tới mức thu nhập của người nông dân được cải thiện. Đã có rất nhiều tấm gương nông dân làm giàu nhờ trồng vải thiều Thanh Hà, xoài cát Hòa Lộc, nho Ninh Thuận, thanh long Bình Thuận,… hoặc mở xưởng sản xuất nước mắm Phan Thiết, nước mắm Phú Quốc,. Rõ ràng là, bảo hộ chỉ dẫn địa LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 lý cho các sản phẩm đặc sản đang là một hướng đi có hiệu quả nhằm bảo vệ tên tuổi và nâng cao giá trị hàng hoá trong nước, xúc tiến xuất khẩu sản phẩm ra thị trường nước ngoài làm tăng kim ngạch xuất khẩu.
Thiết nghĩ, nếu triển khai tốt việc xây dựng, quản lý, khai thác càng nhiều sản phẩm mang chỉ dẫn địa lý sẽ mang lại nhiều lợi ích kinh tế cho hàng nông sản, đặc biệt đối với Việt Nam, một trong các nước hàng đầu trên thế giới về xuất khẩu nông sản. - Đảm bảo quyền và lợi ích cho người sản xuất và tiêu dùng: Chỉ dẫn địa lý đang được xem là một công cụ quan trọng cung cấp sự đảm bảo chất lượng cho người tiêu dùng. Bên cạnh đó, khi một chỉ dẫn địa lý được bảo hộ, cơ chế quản lý và kiểm soát việc sử dụng chỉ dẫn địa lý cũng như việc duy trì, đảm bảo chất lượng sản phẩm mang chỉ dẫn địa lý sẽ tạo ra công ăn việc làm cho số lượng lớn người lao động của địa phương đó, khắc phục tình trạng thất nghiệp. Khi chỉ dẫn địa lý đã được thừa nhận và biết đến một cách rộng rãi trên thị trường, nó sẽ là phương tiện nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống cho không chỉ người sản xuất của địa phương mà cả những nhà kinh doanh, nhà sản xuất nguyên liệu thô, phụ phẩm, các công ty vận tải… Ngoài ra, địa phương có chỉ dẫn địa lý được bảo hộ còn có thể phát triển ngành công nghiệp du lịch sinh thái nhằm đem lại nguồn lợi kinh tế cao cho cư dân địa phương.
Chẳng hạn, các tour du lịch Phú Quốc hiện nay thường kèm theo tham quan các cơ sở sản xuất nước mắm, điều này sẽ thúc đẩy phát triển du lịch. Ý nghĩa của việc bảo hộ NHTT: Việc bảo hộ NHHH nói chung và NHTT nói riêng mang ý nghĩa rất quan trọng cũng là chức năng chính của một NHHH là dùng để phân biệt một sản phẩm (hàng hóa, hoặc dịnh vụ) cùng loại hoặc tương tự của một danh nghiệp này với danh nghiệp khác. Ngoài ra NH còn có một số ý nghĩa quan trọng khác: "- Thứ nhất, nhãn hiệu giúp doanh nghiệp đăng ký xác lập quyền chủ sở hữu duy nhất đối với nhãn hiệu, điều này tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc bảo đảm việc sử dụng an toàn trong thực tế như: giảm thiểu nguy cơ bị bên chủ thể khác sao chép, làm giả đồng thời không rơi vào trường hợp xâm phạm quyền của chủ thể khác. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 - Thứ hai, việc đăng ký nhãn hiệu giúp hàng hóa dễ dàng lưu thông trong thị trường với sự đa dạng và phong phú hiện nay.
Do văn bằng bảo hộ nhãn hiệu là một trong những tài liệu rất quan trọng dùng để chứng minh nguồn gốc, xuất xứ hàng hóa nhờ vậy tạo sự tin tưởng của người tiêu dùng đối với chủ sở hữu trong hoạt động kinh doanh. - Thứ ba, tài sản sở hữu trí tuệ cũng có những đặc điểm giống như các tài sản thông thường khác như hàng tiêu dùng, sinh hoạt, … nó cũng có thể làm phát sinh lợi ích kinh tế cho chủ sở hữu khi được mua bán, trao đổi, nhượng quyền hay chuyển quyền sử dụng. Một số quy định trong việc bảo hộ quyền SHCN ở Việt Nam: - Ở Việt Nam, các quy định pháp luật về thực thi và bảo hộ quyền SHCN gồm: Bộ luật Dân sự (phần sở hữu trí tuệ); Bộ luật Hình sự (phần sở hữu trí tuệ), Luật Sở hữu trí tuệ, Luật Cạnh tranh; Luật Thương mại; Luật Doanh nghiệp.và các văn bản hướng dẫn các luật trên.6 - Quyền SHCN là một quyền sở hữu đối với tài sản vô hình, do vậy việc bảo vệ quyền sở hữu tài sản này bằng biện pháp hành chính cùng với các biện pháp hình sự, dân sự có ý nghĩa to lớn trong việc bảo vệ trật tự xã hội, trật tự kinh doanh, xử lý người vi phạm và bảo vệ chủ văn bằng, bảo vệ người tiêu dùng.