phần Mở đầu – Kết luận – Phụ lục, Luận văn đƣợc kết cấu thành 3 chƣơng: CHƢƠNG 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ BẢO ĐẢM TỰ CHỦ HOẠT ĐỘNG CỦA ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP Y TẾ CÔNG LẬP TẠI VIỆT NAM. THỰC TRẠNG BẢO ĐẢM TỰ CHỦ HOẠT ĐỘNG CỦA .VIỆN HUYẾT HỌC – TRUYỀN MÁU TRUNG ƢƠNG. PHƢƠNG HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM TỰ CHỦ HOAT ĐỘNG CỦA.VIỆN HUYẾT HỌC – TRUYỀN MÁU TRUNG ƢƠNG.
“NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ BẢO ĐẢM TỰ CHỦ HOẠT ĐỘNG CỦA ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP Y TẾ CÔNG LẬPTẠI VIỆT NAM” 1. Sự cần thiết và chủ trƣơng bảo đảm tự chủ cho đơn vị sự nghiệp y tế công lập tại Việt Nam 1. Tự chủ của Bệnh viện công lập trên thế giới Trong suốt những năm qua, hoạt động cải cách về tổ chức và quản lý bệnh viện công lập đã diễn ra ở mọi khu vực trên thế giới nhằm nâng cao chất lƣợng hoạt động của bệnh viện. Cải cách bệnh viện đã trao quyền tự chủ nhiều hơn về quản lý và tài chính cho các đơn vị.
Theo báo cáo đƣợc thực hiện với sự cộng tác của Bộ Y tế Việt Nam, Viện Chiến lƣợc và Chính sách Y tế, Ngân hàng Thế giới và Tổ chức Y tế Thế giới đã chỉ ra hầu hết các bệnh viện công lập trên thế giới đều hƣớng tới thực hiện tự chủ các hoạt động của đơn vị mình và coi“tự chủ là một khía cạnh của những cải cách mang tính toàn diện. Điều đó sẽcải thiện đƣợc dịch vụ nhằm hƣớng tới các mục tiêu chính sách xã hội chất lƣợng cao hơn, hiệu quả hơn”. Đối với các bệnh viện công lập trên thế giới tự chủ chính là cải cách về mọi phƣơng diện. Ở một số nƣớc để cải cách về tổ chức và quản trị thì chính phủ đã trao quyền tự chủ cho bệnh viện, tại một số nơi đã chuyển đổi bệnh việnthành“các tổ chức” hoặc “đơn vị tự chủ phi lợi nhuận”, một số đã chuyển đổi bệnh viện công thành doanh nghiệp nhà nƣớc, một số lại sát nhập bệnh viện thành những mạng lƣới hoạt động tự chủ thay vì trao quyền tự chủ cho từng bệnh viện riêng lẻ.
Những mạng lƣới này có thể nằm dƣới quyền một cơ quan phụ trách về“mảng bệnh viện…” 6 Cũng theo kinh nghiệm quốc tế cho thấy để cải cách bệnh viện các nƣớc cần xem xét đến các nội dung có thể ảnh hƣởng đến hoạt động của đơn vị đó là: - Tự chủ trong công tác quản lý: Thẩm quyền ra quyết định không phải từ cơ quan cấp Bộ hay chính quyền địa phƣơng mà trao cho lãnh đạo của Bệnh viện. - Các động cơ tài chính do cơ chế chi trả tạo ra:Các bệnh viện có nguồn thu từ việc cung cấp dịch vụ và bệnh nhân đƣợc quyền chọn bệnh viện, vì vậy đẩy tình trạng bệnh viện vào thế phải cạnh tranh. Ngƣợc lại các bệnh viện công lập lại nhận đƣợc hầu hết hoặc tất cả nguồn thu thông qua phân bổ ngân sách cho chi phí đầu vào (lƣơng, chi phí hoạt động khác, chi xây dựng cơ bản) do đó thiếu tính cạnh tranh khi hoạt động. - Giữ lại một phần hoặc tất cả các khoản tài chính tiết kiệm được: Các bệnh viện tự chủ đƣợc phép giữ lại một phần chi phí từ cắt giảm chi phí hoặc từ tăng nguồn thu, tuy nhiên các bệnh viện cũng phải tự chịu trách nhiệm về các khoản thâm hụt và khoản nợ của chính mình.
- Tính tự chịu trách nhiệm: các bệnh viện tự chủ cần thay đổi từ hình thức tuân theo chỉ đạo và xin các cấp khác nhau trong Chính phủ sang tự chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện với các cơ quan trực tiếp liên quan – bao gồm việc tuân thủ hợp đồng và quy định, tự chịu trách nhiệm với hội đồng quản trị, chủ sở hữu và công chúng. - Trách nhiệm xã hội: Có chính sách chăm sóc miễn phí hoặc hỗ trợ cho ngƣời nghèo hoặc ngƣời không đƣợc bảo hiểm chi trả, tuân thủ theo quy định về y đức, đáp ứng các ƣu tiên về sức khỏe công cộng, giảng dạy và nghiên cứu. Trên thế giới đã có nhiều quốc gia áp dụng mô hình tự chủ có thể là tự chủ mọi hoạt động, cũng có thể chỉ tự chủ về tài chính và đã đạt hiệu quả cao. Mỹ là một ví dụ điển hình về tự chủ tài chính.Hệ thống bệnh viện tại Mỹ hoàn toàn dựa vào“khoản thanh toán từ các quỹ BHYT, BHXH và thu viện phí trực tiếp hoặc thu phí đồng chi trả BHYT.”Nhà nƣớc chỉ cung cấp tài chính cho các bệnh viện qua chƣơng trình bảo hiểm sức khỏe cho ngƣời cao tuổi, và cho ngƣời nghèo.
Ngoài ra Nhà nƣớc trực tiếp tài trợ cho nghiên cứu y khoa và đào tạo bác sĩ.Cách tổ chức trên 7 đã khuyến khích nền y tế phát triển và không ai có thể phủ nhận một điều là Mỹ đang là quốc gia đi đầu trên thế giới về áp dụng các tiến bộ y học và chăm sóc sức khỏe tốt nhất trên thế giới. Phải kể thêm đến quốc gia cũng đã thực hiện tự chủ một phần ở các bệnh viện công là Trung Quốc:Từ sau những năm 1980, nhiều bệnh viện công ở Trung Quốc đã thực hiện mô hình cải cách, đổi mới cơ chế và đã xác định mô hình thống nhất trong quản lý bệnh viện công.Định hƣớng mới của Trung Quốc hiện nay dựa trên cơ sở tăng cƣờng chức năng phúc lợi của bệnh viện công và các dịch vụ y tế, cụ thể: - “Nâng cao vai trò của các khoản thu từ nguồn công” - “Tăng cƣờng vai trò của chính phủ trong lập kế hoạch và giám sát” - “Cải tiến quản lý và chất lƣợng dịch vụ” - “Tăng cƣờng hiệu quả” - “Giảm chi phí của bệnh nhân” - “Tách biệt quyền sở hữu và quản lý, tăng cƣờng các cơ quan quản trị” - “Tách biệt các hoạt động vì lợi nhuận và phi lợi nhuận của bệnh viện cũng nhƣ của các nhà cung cấp dịch vụ y tế khác” - “Cải cách phƣơng thức thanh toán và mức giá để làm giảm bớt động cơ lạm dụng một số dịch vụ” - “Các chính sách đền bù và chế độ ƣu đãi cho cán bộ đƣợc cải thiện nhằm tạo động lực cho cán bộ, phù hợp với các định hƣớng mới.”” Thổ Nhĩ Kỳ cũng là một ví dụ vềbệnh viện có hoạt động tốt do“có những biện pháp hạn chế đƣợc những vấn đề liên quan đến quyền tự chủ một phần ở khu vực công với những quy tắc kết hợp giữa công và tƣ trong kiểm soát khoản thu từ ngân sách và ngoài ngân sách.”Thổ Nhĩ Kỳ đã“kiểm soát, hạch toán và báo cáo chặt chẽ hơn các khoản thu ngoài ngân sách của bệnh viện.Nƣớc này cũng đã quy định cách sử dụng nguồn thu và khoản chênh lệch thu chi để thƣởng cho nhân viên dựa vào thu nhập từ phí theo giá dịch vụ của bệnh viện, các khoản thƣởng đƣợc tái phân bổ trong khuôn khổ một chƣơng trình áp dụng cho tất cả nhân viên và trả cho họ 8 một cách công bằng trên cơ sở đóng góp của họ trong thực hiện mục tiêu của bệnh viện, bao gồm các nhiệm vụ thu ngoài ngân sách và mục tiêu xã hội” Có thể nói rằng,vấn đề tự chủ bệnh viện công đƣợc các nƣớc thế giới hết sức quan tâm bởi lợi ích mà nó mang lại. Từ các nƣớc điển hình thực hiện tự chủ thành công nhƣ Mỹ, Trung Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ… có thể thấy các nƣớc luôn luôn không ngừng đổi mới cơ chế để tạo ra những thay đổi đáng kể trong công tác quản lý và tài chính bệnh viện. Tuy nhiên cũng không tránh khỏi những tác động không mong muốn.
Dù vậy, tự chủ mọi hoạt động của đơn vị sự nghiệp y tế chính là cái đích mà không chỉ các nƣớc trên thế giới mà cả Việt Nam cũng đang hƣớng tới. Sự cần thiết của tự chủ hoạt động của đơn vị sự nghiệp y tế công lập ở Việt Nam Với mục tiêu đẩy mạnh cơ chế tự chủ của đơn vị sự nghiệp công là góp phần cơ cấu lại Ngân sách nhà nƣớc, đẩy mạnh phát triển kinh tế xã hội. Tự chủ của đơn vị sự nghiệp công lập là tự chịu trách nhiệm và chủ động trong các hoạt động của đơn vị theo qui định của pháp luật.Thực hiện tự chủ hoạt động của đơn vị sự nghiệp y tế công lập ở Việt Nam là hết sức cần thiết, xuất phát từ những lý do sau đây: Thứ nhất, xuất phát từ yêu cầu của thị trƣờng dịch vụ y tế. Trong những năm qua do chính sách mở cửa và cải cách ngành y tế, dịch vụ y tế ngày càng phát triển.
Đời sống ngƣời dân ngày một cải thiện nên nhu cầu về chăm sóc sức khỏe tăng cao. Đại bộ phận ngƣời dân không đơn thuần là đến các cơ sở y tế để khám mà còn chủ động lựa chọn những dịch vụ y tế tốt nhất với chất lƣợng cao. Từ thực trạng đó các đơn vị y tế tƣ nhân đã mở ra với quy mô hiện đại, dịch vụ chăm sóchoàn hảo ngày càng nhiều.Bệnh viện công lập bắt đầu phải cạnh tranh với các loại hình dịch vụ y tế khác. Và chỉ có tự chủ hoạt động, các đơn vị sự nghiệp y tế công lập mới đáp ứng đƣợc yêu cầu của thị trƣờng dịch vụ y tế.
Thứ hai, Nhà nƣớc không thể tiếp tục bao cấp các hoạt động của đơn vị sự nghiệp y tế công lập. Ngân sách nhà nƣớc hạn chế, cơ chế bao cấp xin cho có rất nhiều khiếm khuyết phải dỡ bỏ. 9 Thứ ba, Phƣơngthức cấp phát kinh phí cho các cơ quan hành chính đơn vị sự nghiệp y tế có nhiều hạn chế: Các đơn vị sự nghiệp đƣợc cấp phát theo hạn mức kinh phí cho từng mục chi theo mục lục ngân sách Nhà nƣớc và phải xây dựng dự toán đầu năm. Điều này sẽ xảy ra tình trạng khi có những phát sinh hoặc biến động bất thƣờng trong năm, đơn vị sử dụng ngân sách sẽ bị thừa hạn mức kinh phí ở mục này nhƣng lại thiếu ở mục khác hoặc bị hủy bỏ…Cơ chế này dẫn đến tình trạng sử dụng kinh phí chƣa đúng mục đích và chƣa hiệu quả, kinh phí bị tồn đọng, đơn vị lệ thuộc vào việc phân bổ ngân sách hằng năm.
Các đơn vị sự nghiệp công lập ở trong tình trạng không chủ động trong phân bổ kinh phí. Thứ tƣ, dƣới góc độ khoa học - kỹ thuật: các yếu tố về khoa học, công nghệ, chuyên môn kỹ thuật giữ vai trò hết sức quan trọng nếu không muốn nói là quyết định đến chất lƣợng dịch vụ của đơn vị sự nghiệp. Hiện nay, xu hƣớng hội nhập, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong khám chữa bệnh, giảng dạy, nghiên cứu khoa học.