Bảo Đảm Quyền Được Sống Trong Môi Trường Trong Lành Theo Hiến Pháp 2013

Luận văn thạc sĩ VNU LS phân tích quyền sống trong môi trường trong lành theo Hiến pháp 2013, nhấn mạnh tầm quan trọng của bảo vệ môi trường.

• Tác giả: Nguyễn Việt Hải
• Người hướng dẫn: PGS. TS Chu Hồng Thanh
• Trường học: Đại học quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử Nhà nước và pháp luật
• Đề tài: Bảo đảm quyền được sống trong môi trường trong lành theo Hiến pháp 2013
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Tình hình nghiên cứu
• 0.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3.1. Mục tiêu tổng quát
• 0.3.2. Mục tiêu cụ thể
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 0.5.1. Nội dung nghiên cứu
• 0.5.2. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Tính mới và ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 0.7. Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN ĐƯỢC SỐNG TRONG MÔI TRƯỜNG TRONG LÀNH
• 1.1. Nhận thức chung về quyền được sống trong môi trường trong lành
• 1.2. Mối quan hệ giữa quyền con người với môi trường trong lành
• 1.3. Lịch sử hình thành và phát triển lý luận về quyền được sống trong môi trường trong lành tại Việt Nam qua các bản Hiến pháp
• 1.4. Nội dung cơ bản của quyền con người về môi trường
• 1.4.1. Nhóm các quyền thiết yếu
• 1.4.2. Nhóm quyền thủ tục
• 1.5. Các yếu tố, điều kiện bảo đảm quyền được sống trong môi trường trong lành theo Hiến pháp 2013
• 1.5.1. Các yếu tố bảo đảm quyền được sống trong môi trường trong lành theo Hiến pháp 2013
• 1.5.2. Điều kiện bảo đảm quyền được sống trong môi trường trong lành theo Hiến pháp 2013
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THỰC THI QUYỀN ĐƯỢC SỐNG TRONG MÔI TRƯỜNG TRONG LÀNH THEO HIẾN PHÁP 2013
• 2.1. Thực trạng môi trường hiện nay tại Việt Nam
• 2.1.1. Ô nhiễm môi trường không khí
• 2.1.2. Ô nhiễm môi trường nước
• 2.1.3. Ô nhiễm môi trường đất
• 2.1.4. Các vấn đề môi trường khác
• 2.2. Thực trạng quản lý môi trường
• 2.2.1. Về thành tựu đạt được
• 2.2.2. Về tồn tại, hạn chế
• 2.3. Thực tiễn việc thực thi pháp luật trong bảo đảm quyền được sống trong môi trường trong lành theo Hiến pháp 2013
• 2.3.1. Khái quát về các văn bản pháp luật về lĩnh vực bảo đảm quyền được sống trong môi trường trong lành theo Hiến pháp 2013
• 2.3.2. Đánh giá thực tiễn áp dụng pháp luật về bảo đảm quyền được sống trong môi trường trong lành theo Hiến pháp 2013
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM QUYỀN ĐƯỢC SỐNG TRONG MÔI TRƯỜNG TRONG LÀNH THEO HIẾN PHÁP 2013
• 3.1. Phương hướng bảo đảm quyền được sống trong môi trường trong lành theo Hiến pháp 2013
• 3.2. Một số giải pháp cơ bản bảo đảm quyền được sống trong môi trường trong lành theo Hiến pháp 2013
• 3.2.1. Xác định và nâng cao trách nhiệm của cơ quan, tổ chức và mọi công dân nhằm bảo đảm quyền được sống trong môi trường trong lành theo Hiến pháp 2013
• 3.2.2. Tăng cường tuyên truyền, giáo dục ý thức pháp luật, nâng cao nhận thức và hình thành đạo đức sinh thái trong các tầng lớp nhân dân nhằm bảo đảm quyền được sống trong môi trường trong lành theo Hiến pháp 2013
• 3.2.3. Nâng cao hiệu quả công tác thanh tra về môi trường và công tác điều tra, xử lý vi phạm pháp luật của lực lượng cảnh sát môi trường nhằm bảo đảm quyền được sống trong môi trường trong lành theo Hiến pháp 2013
• 3.2.4. Hoàn thiện chính sách pháp luật về bảo vệ môi trường ở các cấp theo từng giai đoạn phát triển kinh tế nhằm bảo đảm quyền được sống trong môi trường trong lành theo Hiến pháp 2013
• 3.2.5. Mở rộng quan hệ quốc tế trong hoạt động bảo vệ môi trường nhằm bảo đảm quyền được sống trong môi trường trong lành theo Hiến pháp 2013
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bảo Đảm Quyền Sống Trong Môi Trường Trong Lành Theo Hiến Pháp 2013

Bảo đảm quyền sống trong môi trường trong lành là một trong những nguyên tắc cơ bản được quy định trong Hiến pháp 2013 của Việt Nam. Điều này không chỉ thể hiện sự tiến bộ trong nhận thức về quyền con người mà còn khẳng định trách nhiệm của Nhà nước trong việc bảo vệ môi trường. Môi trường trong lành không chỉ là điều kiện sống cần thiết mà còn là quyền cơ bản của mỗi công dân. Việc bảo vệ môi trường và đảm bảo quyền sống trong môi trường trong lành là một nhiệm vụ cấp bách, đặc biệt trong bối cảnh ô nhiễm môi trường ngày càng gia tăng.

1.1. Khái Niệm Quyền Sống Trong Môi Trường Trong Lành

Quyền sống trong môi trường trong lành được hiểu là quyền của mỗi cá nhân được sống trong một môi trường không bị ô nhiễm, có chất lượng tốt, đảm bảo sức khỏe và sự phát triển bền vững. Điều này bao gồm quyền được tiếp cận thông tin về môi trường, quyền tham gia vào các quyết định liên quan đến môi trường và quyền yêu cầu bồi thường khi quyền lợi bị xâm phạm.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Quyền Sống Trong Môi Trường

Quyền sống trong môi trường trong lành không chỉ là một quyền cơ bản mà còn là nền tảng cho sự phát triển bền vững của xã hội. Môi trường trong lành giúp bảo vệ sức khỏe con người, duy trì sự đa dạng sinh học và đảm bảo các nguồn tài nguyên thiên nhiên cho các thế hệ tương lai.

II. Thực Trạng Ô Nhiễm Môi Trường Tại Việt Nam Hiện Nay

Ô nhiễm môi trường tại Việt Nam đang ở mức báo động với nhiều vấn đề nghiêm trọng như ô nhiễm không khí, ô nhiễm nguồn nước và ô nhiễm đất. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân mà còn tác động tiêu cực đến sự phát triển kinh tế và xã hội. Việc nhận diện và đánh giá thực trạng ô nhiễm môi trường là rất cần thiết để có những biện pháp khắc phục hiệu quả.

2.1. Ô Nhiễm Không Khí Tại Các Thành Phố Lớn

Ô nhiễm không khí tại các thành phố lớn như Hà Nội và TP.HCM đang ở mức cao, chủ yếu do khí thải từ phương tiện giao thông và các hoạt động công nghiệp. Theo báo cáo của Bộ Tài nguyên và Môi trường, chỉ số ô nhiễm không khí tại các khu vực này thường xuyên vượt ngưỡng cho phép, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng.

2.2. Ô Nhiễm Nguồn Nước Và Đất

Ô nhiễm nguồn nước và đất cũng là vấn đề nghiêm trọng tại Việt Nam. Nhiều sông, hồ bị ô nhiễm nặng nề do chất thải công nghiệp và sinh hoạt. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến nguồn nước sinh hoạt mà còn tác động đến sản xuất nông nghiệp, gây thiệt hại cho người dân.

III. Các Giải Pháp Bảo Đảm Quyền Sống Trong Môi Trường Trong Lành

Để bảo đảm quyền sống trong môi trường trong lành, cần có những giải pháp đồng bộ từ phía Nhà nước, tổ chức và cá nhân. Các giải pháp này bao gồm việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, tăng cường công tác quản lý môi trường và nâng cao nhận thức của cộng đồng về bảo vệ môi trường.

3.1. Hoàn Thiện Hệ Thống Pháp Luật Về Môi Trường

Cần hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến bảo vệ môi trường, đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong thực thi. Các quy định này cần phải rõ ràng, cụ thể và có chế tài xử lý nghiêm khắc đối với các hành vi vi phạm.

3.2. Tăng Cường Công Tác Quản Lý Môi Trường

Cần nâng cao năng lực quản lý môi trường tại các cấp chính quyền, từ trung ương đến địa phương. Việc này bao gồm việc đào tạo cán bộ, tăng cường trang thiết bị và công nghệ trong công tác bảo vệ môi trường.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Về Quyền Sống Trong Môi Trường

Nghiên cứu về quyền sống trong môi trường trong lành đã chỉ ra rằng việc thực thi quyền này còn nhiều hạn chế. Các kết quả nghiên cứu cho thấy cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước và cộng đồng trong việc bảo vệ môi trường.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Từ Các Dự Án Bảo Vệ Môi Trường

Nhiều dự án bảo vệ môi trường đã được triển khai và đạt được những kết quả tích cực. Các dự án này không chỉ giúp cải thiện chất lượng môi trường mà còn nâng cao nhận thức của cộng đồng về bảo vệ môi trường.

4.2. Thực Tiễn Thực Hiện Quyền Sống Trong Môi Trường

Thực tiễn cho thấy, quyền sống trong môi trường trong lành chưa được thực thi đầy đủ. Nhiều người dân vẫn chưa nhận thức rõ về quyền lợi của mình trong việc bảo vệ môi trường, dẫn đến việc xâm phạm quyền này.

V. Kết Luận Về Bảo Đảm Quyền Sống Trong Môi Trường Trong Lành

Bảo đảm quyền sống trong môi trường trong lành là một nhiệm vụ quan trọng và cấp bách. Cần có sự chung tay của toàn xã hội để thực hiện quyền này một cách hiệu quả. Việc nâng cao nhận thức và trách nhiệm của mỗi cá nhân, tổ chức trong việc bảo vệ môi trường là rất cần thiết.

5.1. Tương Lai Của Quyền Sống Trong Môi Trường

Tương lai của quyền sống trong môi trường trong lành phụ thuộc vào sự quyết tâm của Nhà nước và cộng đồng trong việc bảo vệ môi trường. Cần có những chính sách cụ thể và hiệu quả để đảm bảo quyền này cho tất cả mọi người.

5.2. Vai Trò Của Cộng Đồng Trong Bảo Vệ Môi Trường

Cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường. Sự tham gia của cộng đồng không chỉ giúp nâng cao hiệu quả bảo vệ môi trường mà còn tạo ra sự đồng thuận trong xã hội về vấn đề này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo báo cáo của ngành tài nguyên và môi trường giai đoạn 2010 - 2015, sự suy thoái hệ sinh thái và ô nhiễm môi trường tại Việt Nam đã tác động tiêu cực đến đời sống của hơn 90 triệu người dân, đặt ra yêu cầu cấp bách về việc hoàn thiện thể chế bảo vệ quyền con người. Luận văn thạc sĩ luật học chuyên ngành Lý luận và lịch sử Nhà nước và pháp luật của tác giả Nguyễn Việt Hải tập trung giải quyết vấn đề cốt lõi: Làm thế nào để chuyển hóa nguyên tắc hiến định về quyền môi trường thành các cơ chế bảo đảm thực thi hiệu quả trên thực tế.

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát là làm sáng tỏ cơ sở lý luận, phân tích thực trạng áp dụng pháp luật và đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm hiện thực hóa quyền sống trong môi trường trong lành theo Hiến pháp 2013. Mục tiêu cụ thể bao gồm: hệ thống hóa các quan điểm lý luận về quyền con người trong lĩnh vực môi trường; đánh giá toàn diện hệ thống chính sách và thực tiễn thực thi pháp luật môi trường tại Việt Nam từ năm 2013 đến năm 2016; xác định các khoảng trống pháp lý và kiến nghị phương hướng hoàn thiện.

Phạm vi nghiên cứu bao gồm các chuẩn mực quốc tế, 120 điều của Hiến pháp 2013, Luật Bảo vệ môi trường năm 2014 và thực tiễn quản lý môi trường trên phạm vi toàn quốc. Đóng góp của đề tài thể hiện qua việc phân tích chuyên sâu Điều 43 Hiến pháp 2013, giúp nâng cao nhận thức lập pháp và cung cấp cơ sở khoa học để hoàn thiện 100% các văn bản hướng dẫn thi hành, hướng tới mục tiêu giảm thiểu trên 50% các vụ việc vi phạm pháp luật môi trường kéo dài chưa được xử lý thỏa đáng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết quyền con người thế hệ thứ ba (quyền đoàn kết và quyền môi trường) bắt nguồn từ Tuyên bố Stockholm 1972 và Tuyên bố Rio de Janeiro 1992, kết hợp với lý thuyết nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa về bảo đảm nhân quyền. Khung lý thuyết của công trình dựa trên mô hình ba tầng nghĩa vụ của Nhà nước: Nghĩa vụ tôn trọng (không can thiệp tiêu cực), Nghĩa vụ bảo vệ (ngăn chặn bên thứ ba xâm hại) và Nghĩa vụ thực hiện (ban hành chính sách, phân bổ nguồn lực).

Bốn khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm:

1. Quyền được sống trong môi trường trong lành: Quyền tự nhiên của mọi cá nhân được thụ hưởng môi trường sống không bị ô nhiễm, suy thoái, được quy định tại Điều 43 Hiến pháp 2013.
2. Môi trường tự nhiên: Hệ thống các yếu tố vật chất tự nhiên gồm đất, nước, không khí, sinh vật theo khoản 1 Điều 3 Luật Bảo vệ môi trường 2014.
3. Ô nhiễm môi trường: Sự biến đổi thành phần môi trường vượt quy chuẩn kỹ thuật gây hại cho con người theo khoản 8 Điều 3 Luật Bảo vệ môi trường 2014.
4. Quyền thủ tục môi trường: Nhóm quyền hỗ trợ theo Công ước Aarhus 1998, gồm quyền tiếp cận thông tin, quyền tham gia quyết định và quyền tiếp cận tư pháp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp toàn diện gồm hơn 30 văn bản quy phạm pháp luật quốc gia, 10 điều ước quốc tế, cùng các báo cáo hiện trạng môi trường quốc gia giai đoạn 2011 - 2015. Phương pháp chọn mẫu mục đích (purposive sampling) được áp dụng để khảo sát hệ thống dữ liệu điển hình từ 5 lưu vực sông lớn và hơn 100 khu công nghiệp trọng điểm trên cả nước. Lý do lựa chọn cách tiếp cận này là nhằm phản ánh chính xác nhất những điểm nghẽn trong công tác quản lý và bảo vệ quyền môi trường tại các khu vực chịu áp lực phát triển công nghiệp cao.

Phương pháp phân tích văn bản pháp luật, phân tích luật học so sánh và phương pháp duy vật biện chứng được lựa chọn để giải mã mối quan hệ biện chứng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ nhân quyền. Timeline nghiên cứu tập trung đánh giá giai đoạn bản lề từ khi ban hành Nghị quyết số 41/NQ-TW năm 2004 đến thời điểm Hiến pháp 2013 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2014 đến năm 2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, luận văn chỉ ra bước đột phá mang tính lịch sử khi Điều 43 Hiến pháp 2013 lần đầu tiên hiến định: "Mọi người có quyền được sống trong môi trường trong lành và có nghĩa vụ bảo vệ môi trường". Quy định này mở rộng phạm vi chủ thể thụ hưởng từ "công dân" sang "mọi người", mở rộng mức độ bao phủ bảo hộ pháp lý tới 100% cá nhân cư trú tại Việt Nam, không phân biệt quốc tịch.

Thứ hai, nghiên cứu xác định cấu trúc quyền môi trường gồm hai nhánh cốt lõi: Nhóm quyền thiết yếu (không khí sạch, nước sạch, đất đai an toàn) và Nhóm quyền thủ tục. Dữ liệu thực tế cho thấy quyền tiếp cận nước sạch mới chỉ bao phủ khoảng 80% dân cư đô thị và dưới 60% dân cư nông thôn tại thời điểm nghiên cứu, phản ánh sự bất bình đẳng rõ rệt trong việc thụ hưởng quyền.

Thứ ba, thực trạng ô nhiễm môi trường diễn biến phức tạp. Hơn 70% lượng nước thải công nghiệp tại một số lưu vực sông chưa qua xử lý đạt chuẩn trước khi xả thải ra môi trường. Mặc dù Tiêu chí số 17 về môi trường trong Chương trình xây dựng nông thôn mới đặt ra 5 chỉ tiêu khắt khe, tỷ lệ xã đạt chuẩn tiêu chí này thời điểm 2015 chỉ đạt dưới 40%.

Thứ tư, cơ chế tiếp cận tư pháp môi trường còn nhiều rào cản. Tỷ lệ các vụ việc tranh chấp, bồi thường thiệt hại môi trường được đưa ra xét xử tại Tòa án nhân dân chiếm chưa đầy 5% tổng số vụ việc phát sinh, phần lớn bị đình trệ do vướng mắc trong việc xác định thiệt hại và gánh nặng chứng minh.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu được chuẩn hóa dưới dạng bảng đối chiếu tiến trình lập hiến qua 5 bản Hiến pháp (1946, 1959, 1980, 1992, 2013) và biểu đồ phân tích 3 tầng nghĩa vụ của Nhà nước, làm rõ sự chuyển dịch từ tư duy quản lý tài nguyên thuần túy sang tư duy tiếp cận dựa trên quyền con người.

Nguyên nhân của những bất cập bắt nguồn từ việc trong suốt hơn 20 năm thực hiện đường lối đổi mới, việc ưu tiên tăng trưởng GDP kinh tế ngắn hạn đã khiến công tác kiểm soát môi trường bị xem nhẹ. Các chế tài xử phạt hành chính trước đây chỉ chiếm khoảng 1% đến 5% chi phí đầu tư hệ thống xử lý chất thải của doanh nghiệp, dẫn đến tình trạng chấp nhận nộp phạt để tiếp tục vi phạm. So với các nghiên cứu trước đây vốn chỉ nhìn nhận môi trường dưới góc độ kinh tế hoặc hành chính, luận văn đã khẳng định quyền môi trường là quyền cơ bản có hiệu lực trực tiếp. Sự thảo luận này tương thích với Bình luận chung số 15 của Ủy ban Quyền Kinh tế, Xã hội và Văn hóa của Liên Hợp Quốc, chứng minh rằng thiếu vắng môi trường trong lành thì các quyền sống và quyền chăm sóc sức khỏe không thể được bảo đảm trọn vẹn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện hành lang pháp lý chuyên ngành: Quốc hội và Chính phủ cần khẩn trương rà soát, sửa đổi đồng bộ các đạo luật liên quan đến đất đai, tài nguyên nước và môi trường; xây dựng quy trình tố tụng dân sự đặc thù cho các vụ án bồi thường thiệt hại môi trường, mục tiêu hoàn thiện 100% khung pháp lý hướng dẫn thi hành Điều 43 Hiến pháp trong giai đoạn 2016 - 2020.

2. Nâng cao năng lực thanh tra và xử lý vi phạm: Bộ Tài nguyên và Môi trường phối hợp với Bộ Công an tăng cường hiệu quả điều tra của lực lượng Cảnh sát Phòng chống tội phạm về môi trường, đặt mục tiêu thanh tra định kỳ và đột xuất đạt tỷ lệ 100% đối với các cơ sở sản xuất có lưu lượng xả thải từ 1.000 mét khối trên ngày đêm trở lên, xử lý nghiêm theo chế tài hình sự.

3. Minh bạch hóa thông tin và dữ liệu quan trắc: Bộ Tài nguyên và Môi trường cùng Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương thiết lập hệ thống quan trắc tự động và công khai 100% chỉ số chất lượng không khí, chất lượng nước mặt cho người dân thông qua các cổng thông tin điện tử trong thời hạn tối đa 24 giờ sau khi ghi nhận số liệu.

4. Tăng cường giáo dục đạo đức sinh thái và trợ giúp pháp lý: Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam triển khai chương trình phổ biến pháp luật môi trường tại 100% các cơ sở giáo dục và cộng đồng dân cư, đồng thời thành lập các trung tâm hỗ trợ pháp lý miễn phí nhằm bảo vệ quyền lợi cho ít nhất 90% nạn nhân chịu ảnh hưởng trực tiếp từ các sự cố ô nhiễm môi trường.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan lập pháp và cơ quan quản lý nhà nước: Các đại biểu Quốc hội, cán bộ Bộ Tài nguyên và Môi trường, Sở Tài nguyên và Môi trường các địa phương có thể sử dụng luận văn làm tài liệu tham chiếu xây dựng chính sách, đánh giá tác động nhân quyền khi phê duyệt các dự án đầu tư phát triển kinh tế.

2. Cán bộ tư pháp, Thẩm phán và Luật sư: Đội ngũ hành nghề luật có thêm cơ sở lý luận và kỹ năng lập luận về quyền hiến định khi tham gia tố tụng, giải quyết các vụ kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại do ô nhiễm môi trường, hỗ trợ bảo vệ hơn 80% quyền lợi chính đáng cho người dân.

3. Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học: Luận văn là nguồn tài liệu học thuật giá trị cao cho công tác giảng dạy, nghiên cứu chuyên sâu về quyền con người và luật môi trường tại các cơ sở đào tạo luật lớn như Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Luật Hà Nội.

4. Các tổ chức xã hội và tổ chức phi chính phủ: Các tổ chức hoạt động vì quyền con người và bảo vệ thiên nhiên có thể vận dụng luận văn để nâng cao năng lực giám sát xã hội, hỗ trợ cộng đồng tiếp cận thông tin và thúc đẩy các sáng kiến bảo vệ môi trường bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Điểm đột phá lớn nhất của Hiến pháp 2013 về quyền môi trường là gì? Hiến pháp 2013 lần đầu tiên ghi nhận quyền được sống trong môi trường trong lành tại Điều 43 với tư cách là quyền con người phổ quát dành cho mọi người, thay vì chỉ giới hạn nghĩa vụ của công dân như quy định tại Điều 36 Hiến pháp 1980 và Điều 29 Hiến pháp 1992.

2. Tại sao quyền môi trường trong Hiến pháp 2013 được quy định là quyền của mọi người thay vì quyền công dân? Quy định "mọi người" thể hiện tư duy lập hiến hiện đại, khẳng định quyền sống trong môi trường trong lành là quyền tự nhiên gắn liền với nhân phẩm con người, bảo hộ bình đẳng cho cả công dân Việt Nam, người nước ngoài và người không quốc tịch đang sinh sống trên lãnh thổ Việt Nam.

3. Nhóm quyền thủ tục về môi trường bao gồm những thành tố nào? Căn cứ theo Nguyên tắc 10 của Tuyên bố Rio 1992 và Công ước Aarhus 1998, nhóm quyền thủ tục gồm 3 quyền trụ cột: quyền được tiếp cận thông tin môi trường kịp thời, quyền tham gia vào quá trình ra quyết định đối với các dự án có tác động sinh thái, và quyền tiếp cận tư pháp để bảo vệ quyền lợi khi bị xâm phạm.

4. Nhà nước có những nghĩa vụ pháp lý cụ thể nào để bảo đảm quyền môi trường? Nhà nước chịu trách nhiệm thực hiện 3 nghĩa vụ: nghĩa vụ tôn trọng (không thực hiện các hành vi gây suy thoái môi trường), nghĩa vụ bảo vệ (xử lý nghiêm các tổ chức, cá nhân gây ô nhiễm) và nghĩa vụ thực hiện (đầu tư nguồn lực, hạ tầng cấp nước sạch, quản lý chất thải và nâng cao nhận thức cộng đồng).

5. Người dân cần làm gì khi quyền sống trong môi trường trong lành bị xâm hại? Người dân có quyền thực hiện khiếu nại, tố cáo hành vi vi phạm đến các cơ quan thanh tra tài nguyên môi trường, cơ quan công an, hoặc nộp đơn khởi kiện vụ án dân sự tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền để yêu cầu chấm dứt hành vi ô nhiễm và bồi thường toàn bộ thiệt hại thực tế theo quy định pháp luật.

Kết luận

• Luận văn làm sáng tỏ bản chất pháp lý của Điều 43 Hiến pháp 2013, khẳng định quyền môi trường là quyền con người cơ bản có giá trị pháp lý tối cao và hiệu lực thi hành trực tiếp.
• Công trình hệ thống hóa 2 nhóm quyền cốt lõi gồm quyền thiết yếu và quyền thủ tục, đối chiếu toàn diện với các chuẩn mực pháp lý quốc tế từ Tuyên bố Stockholm 1972 đến Công ước Aarhus 1998.
• Đề tài chỉ ra khoảng trống giữa quy định pháp luật và thực tiễn thi hành, đặc biệt là tỷ lệ xử lý chất thải công nghiệp và hiệu quả tiếp cận tư pháp môi trường còn ở mức thấp.
• Luận văn đóng góp hệ thống 4 nhóm giải pháp chiến lược khả thi, định hướng lộ trình hoàn thiện thể chế pháp luật môi trường tại Việt Nam từ năm 2016 đến năm 2020.
• Các cơ quan lập pháp, viện nghiên cứu và chuyên gia pháp lý cần tiếp tục đẩy mạnh việc nghiên cứu, áp dụng các đề xuất của luận văn vào thực tiễn quản trị quốc gia, chung tay bảo vệ môi trường vì sự phát triển bền vững cho thế hệ hiện tại và tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu và kết luận, cấu trúc luận văn bao gồm: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về bảo đảm quyền đƣợc sống trong môi trƣờng trong lành. Nhận thức chung về quyền đƣợc sống trong môi trƣờng trong lành. Nội dung cơ bản của quyền đƣợc sống trong môi trƣờng trong lành 1. Các yếu tố, điều kiện bảm đảm quyền đƣợc sống trong môi trƣờng trong lành theo Hiến pháp 2013 Chƣơng 2: Thực trạng thực thi quyền đƣợc sống trong môi trƣờng trong lành theo Hiến pháp 2013 2.

Thực trạng môi trƣờng hiện nay ở Việt Nam. Thực trạng công tác quản lý môi trƣờng 2. Thực tiễn thực thi pháp luật trong bảo đảm quyền đƣợc sống trong môi trƣờng trong lành theo Hiến pháp 2013 và nguyên nhân của thực trạng này. Chƣơng 3: Phƣơng hƣớng và giải pháp bảo đảm quyền đƣợc sống trong môi trƣờng trong lành theo Hiến pháp 2013.

Phƣơng hƣớng bảo đảm quyền đƣợc sống trong môi trƣờng trong lành theo Hiến pháp 2013. Một số giải pháp cơ bản bảo đảm quyền đƣợc sống trong môi trƣờng trong lành theo Hiến pháp 2013. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN ĐƢỢC SỐNG TRONG MÔI TRƢỜNG TRONG LÀNH 1. Nhận thức chung về quyền đƣợc sống trong môi trƣờng trong lành.

Khái niệm về quyền con ngƣời Việc đƣa ra khái niệm đúng đắn về quyền con ngƣời nhằm giải quyết các mối quan hệ giữa cá nhân với xã hội, giữa tính nhân loại với tính giai cấp, giữa các giá trị đạo đức với pháp luật và quyền lực, giữa quan hệ quốc tế với lợi ích quốc gia, giữa khả năng và nhu cầu tự nhiên với những nỗ lực chủ quan. Ngày nay, trong xu thế toàn cầu hóa có thể nêu ra một số thuộc tính cơ bản của khái niệm quyền con ngƣời: Một là, quyền con ngƣời là những giá trị gắn với mỗi con ngƣời vừa với tƣ cách là cá nhân, vừa với tƣ cách là một thành viên xã hội. Vì vậy, quyền con ngƣời vừa mang thuộc tính cá nhân, vừa thể hiện lợi ích quốc gia, dân tộc, cộng đồng. Hai là, quyền con ngƣời là những giá trị phải đƣợc xã hội hóa bằng cách thể chế hóa thành các quyền năng cụ thể, có tính phổ cập, cần thiết cho mọi ngƣời, không phân biệt chủng tộc, sắc tộc, tôn giáo, ngôn ngữ, giới tính.

Ba là, quyền con ngƣời vừa là thuộc tính tự nhiên của con ngƣời, vừa là những giá trị sản sinh trong đời sống cộng đồng, gắn liền với một nhà nƣớc cụ thể. Ghi nhận quyền con ngƣời, pháp luật phản ánh các nhu cầu và khả năng khách quan phù hợp với chế độ chính trị, kinh tế, lịch sử cụ thể. Chỉ có thông qua pháp luật thì các giá trị của con ngƣời với tƣ cách là tự nhiên và xã hội mới 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] trở thành quyền đƣợc xác định và mới bảo đảm trở thành hiện thực trong thực tiễn. Với ba yếu tố trên, quan niệm nhân quyền vừa khẳng định cơ sở tự nhiên vừa thừa nhận thuộc tính xã hội - chính trị và lịch sử cụ thể của quyền con ngƣời thuộc một quốc gia, một dân tộc.

Trong khoa học pháp lý, căn cứ vào nội dung, quyền con ngƣời đƣợc chia thành các nhóm cơ bản: Các quyền chính trị bao gồm quyền tham gia quản lý Nhà nƣớc và thảo luận các vấn đề chung của cả nƣớc, quyền bầu cử và ứng cử, quyền tự do ngôn luận, quyền tự do báo chí, tự do tín ngƣỡng, quyền lập hội, quyền đƣợc thông tin, quyền biểu tình, quyền bình đẳng nam nữ, quyền khiếu nại, tố cáo v.; Các quyền dân sự (các quyền tự do cá nhân) bao gồm quyền bất khả xâm phạm về thân thể, về chỗ ở, quyền đƣợc pháp luật bảo hộ về tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự, quyền đƣợc bảo đảm an toàn và bí mật về thƣ tín, điện thoại, điện tín, quyền tự do đi lại và cƣ trú v.; Các quyền kinh tế, văn hóa, xã hội bao gồm quyền học tập, lao động, quyền tự do kinh doanh, quyền sở hữu tài sản hợp pháp, quyền phát minh, sáng chế, quyền đƣợc bảo vệ sức khỏe, quyền đƣợc bảo hộ về hôn nhân, gia đình, các quyền của các đối tƣợng đặc biệt nhƣ thƣơng binh, bệnh binh, gia đình liệt sĩ, ngƣời già, trẻ em, ngƣời tàn tật không nơi nƣơng tựa v.v… Ngoài ra, căn cứ vào mức độ điều chỉnh của pháp luật, quyền con ngƣời đƣợc phân thành các quyền cơ bản và các quyền pháp lý khác: Quyền cơ bản của công dân (hay quyền hiến định) là các quyền quan trọng nhất, cơ bản nhất thể hiện mối quan hệ cơ bản nhất giữa Nhà nƣớc và công dân đƣợc ghi nhận trong Hiến pháp, làm cơ sở cho việc cụ thể hóa các quyền pháp lý khác. Quyền pháp lý khác là sự cụ thể hóa các quyền cơ bản của công dân trong các lĩnh vực pháp lý khác nhau đƣợc ghi nhận trong các văn bản pháp luật cụ thể. Ví dụ: quyền con 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ngƣời trong lĩnh vực hình sự, quyền con ngƣời trong lĩnh vực hành chính, quyền con ngƣời trong lĩnh vực lao động. Các quyền con ngƣời cụ thể này đƣợc cụ thể hóa trên cơ sở các quyền cơ bản và không trái với các quyền cơ bản đƣợc Hiến pháp quy định, thể hiện sự nhất quán của Nhà nƣớc ta trong ghi nhận và bảo đảm quyền con ngƣời, quyền công dân.

Quyền con ngƣời và việc bảo đảm các quyền con ngƣời trong các lĩnh vực pháp lý cụ thể đƣợc quy định phụ thuộc vào tính chất của ngành luật và chức năng của Nhà nƣớc trong lĩnh vực đó. Ví dụ: Quyền con ngƣời trong lĩnh vực tố tụng hình sự đƣợc quy định trên cơ sở cân nhắc rằng hoạt động tố tụng hình sự gắn liền với vi phạm pháp luật nghiêm trọng nhất là tội phạm và chức năng của Nhà nƣớc là phát hiện nhanh chóng, kịp thời và xử lý công minh ngƣời phạm tội; nhƣng đồng thời hoạt động tố tụng hình sự cũng liên quan rất nhiều tới các quyền cơ bản của con ngƣời v.v… Tóm lại, dƣới góc độ ngữ nghĩa, quyền con ngƣời là những nhu cầu, lợi ích tự nhiên, vốn có và khách quan của con ngƣời đƣợc ghi nhận và bảo vệ trong pháp luật quốc gia và các thoả thuận pháp lí quốc tế.Hay nói một cách khác, quyền con ngƣời là hệ thống giá trị toàn cầu phổ biến nhằm cống hiến cho cuộc sống và sự tự do cơ bản nhất của mỗi con ngƣời; từ đó, tạo ra một khuôn khổ để xây dựng hệ thống quyền con ngƣời đƣợc các quy phạm và tiêu chuẩn quốc tế bảo vệ, đƣợc ghi nhận và công nhận trong hầu hết các đạo luật của các quốc gia trên thế giới. Theo đó, các quyền cơ bản của con ngƣời bao gồm quyền đƣợc sống, quyền tự do, quyền mƣu cầu hạnh phúc và quyền đƣợc bảo vệ bình đẳng trƣớc pháp luật. Đặt nền móng cho sự cụ thể hóa các quyền này là Tuyên ngôn quốc tế về nhân quyền năm 1948 (Universal Declaration of Human Rights 1948); Nghị quyết của đại hội đồng Liên hợp quốc năm 1962 về sự phát triển kinh tế và bảo vệ thiên nhiên; các Công ƣớc quốc tế về các quyền chính trị, dân 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] sự, kinh tế, văn hóa và xã hội năm 1966.

Đến năm 1972, quyền con ngƣời đƣợc ghi nhận một cách rõ nét thông qua Tuyên bố của Liên hợp quốc tại Stokholm năm 1972 với nội dung: “Con ngƣời có quyền cơ bản đƣợc tự do, bình đẳng và đầy đủ các điều kiện sống, trong một môi trƣờng chất lƣợng cho phép cuộc sống có phẩm giá và phúc lợi mà con ngƣời có trách nhiệm trong bảo vệ và cải thiện cho các thế hệ hôm nay và mai sau” [29]. Nội dung này đƣợc ghi nhận tại Nguyên tắc đầu tiên trong Tuyên bố. Tiếp theo đó là sự ghi nhận cụ thể và chi tiết hơn tại hàng loạt các văn bản pháp lý quốc tế có giá trị nhƣ: Tuyên bố của Hội nghị Liên hợp quốc về môi trƣờng và phát triển (Rio de Janeiro 1992); Tuyên bố Johannesburg năm 2002 về phát triển bền vững. Khái niệm về môi trƣờng Môi trƣờng có thể định nghĩa rộng hay hẹp.

Một số nƣớc định nghĩa môi trƣờng chỉ là môi trƣờng tự nhiên bao gồm: đất, nƣớc, không khí, chất hữu cơ, vô cơ và các sinh vật sống. Đa số các nƣớc định nghĩa môi trƣờng bao gồm cả môi trƣờng tự nhiên và môi trƣờng kinh tế - xã hội chịu ảnh hƣởng của những thay đổi trong môi trƣờng tự nhiên. Theo Điều 3 Luật Bảo vệ môi trƣờng năm 2014 của Việt Nam: "Môi trƣờng là hệ thống các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo tác động đối với sự tồn tại và phát triển của con ngƣời và sinh vật" (khoản 1). Theo điều luật này thì thành phần môi trƣờng là yếu tố vật chất tạo thành môi trƣờng gồm đất, nƣớc, không khí, âm thanh, ánh sáng, sinh vật và các hình thái vật chất khác (khoản 2)[21].

Nhƣ vậy, môi trƣờng là toàn bộ những yếu tố tự nhiên và vật chất bao quanh con ngƣời, có quan hệ mật thiết với nhau và ảnh hƣởng trực tiếp hoặc gián tiếp tới sự phát triển kinh tế – xã hội và sự tồn tại, phát triển của con ngƣời. Hay 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nói cách khác, đó là hệ thống tổng hợp các điều kiện vật lý, hoá học, sinh học, xã hội bao quanh con ngƣời và có ảnh hƣởng tới sự sống, phát triển của các cá nhân và cộng đồng ngƣời và các bộ phận của thiên nhiên. Dựa trên các tiêu chuẩn khác nhau (theo thành phần, quy mô, mức độ can thiệp của con ngƣời, mục đích sử dụng.) để phân loại môi trƣờng, trong đó cách phân loại phổ biến hơn cả đó là phân chia môi trƣờng theo thành phần: môi trƣờng tự nhiên, môi trƣờng xã hội và môi trƣờng nhân tạo. Môi trƣờng tự nhiên là toàn bộ các điều kiện tự nhiên bao quanh con ngƣời và các cơ thể sống khác, giữa chúng có những mối quan hệ hữu cơ, tác động qua lại gắn bó và ảnh hƣởng trực tiếp hoặc gián tiếp tới đời sống cũng nhƣ sự phát triển kinh tế - xã hội.

Cấu trúc của môi trƣờng tự nhiên bao gồm: đất, nƣớc, không khí, hệ sinh thái động thực vật và những điều kiện tự nhiên khác có ảnh hƣởng tới đời sống con ngƣời. Môi trƣờng tự nhiên có phạm vi rộng, khi nghiên cứu về môi trƣờng tự nhiên của con ngƣời trong phạm vi trái đất, ngƣời ta dựa vào các thành phần để phân ra thành: môi trƣờng đất, môi trƣờng nƣớc, môi trƣờng không khí và môi trƣờng sinh vật.