BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP.HCM NGUYỄN VĂN THÍCH BÁO CÁO NGHIỆM THU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN TĂNG TRƯỞNG DOANH NGHIỆP NHỎ TẠI TP. HỒ CHÍ MINH TP. HỒ CHÍ MINH – T7/2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP.HCM BÁO CÁO NGHIỆM THU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN TĂNG TRƢỞNG DOANH NGHIỆP NHỎ TẠI TP. HỒ CHÍ MINH Mã số đề tài: CHỦ NHIỆM TS.
NGUYỄN VĂN THÍCH THƢ KÝ THS. NGÔ THỊ XUÂN BÌNH TP. HỒ CHÍ MINH – T7/2019 MỤC LỤC TÓM TẮT .2 CHƢƠNG 1: GIỚI THIỆU.3 CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA TĂNG TRƢỞNG DOANH NGHIỆP NHỎ. Mô hình tăng trưởng doanh nghiệp.
Các giai đoạn tăng trưởng về quy mô của doanh nghiệp nhỏ. Các giai đoạn phát triển của doanh nghiệp. Những yếu tố tác động đến tăng trưởng doanh nghiệp. 12 CHƢƠNG 3: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.
Địa bàn nghiên cứu. Mô hình nghiên cứu. 19 CHƢƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Định nghĩa các DNN ở Tp.
Hồ Chí Minh. Thiết lập mối quan hệ nhân quả trong tăng trưởng. Xây dựng mô hình Xác suất mạng BBNs. Phân tích độ nhạy theo kịch bản.
42 CHƢƠNG 5: KẾT LUẬN .49 TÀI LIỆU THAM KHẢO .53 DANH MỤC BẢNG BIỂU VÀ HÌNH Bảng 1: Tiêu chí phân loại DNN. 3 Hình 1: Khung khái niệm. 9 Hình 2: Các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tăng trưởng của DNN. 31 Sơ đồ 1: Sơ đồ vòng lặp các yếu tố tác động đến tăng trưởng của loại hình doanh nghiệp nhỏ và vừa.
28 Bảng 2: Phân tích độ nhạy của tăng trưởng doanh nghiệp được tác động bởi các yếu tố. 30 Hình 3 khả năng tăng trưởng của doanh nghiệp nhỏ và vừa khi có sự hỗ trợ tối đa từ doanh nghiệp. 34 Bảng 3: Phân tích độ nhạy của khả năng tài chính doanh nghiệp được tác động bởi các yếu tố nội lực doanh nghiệp và khả năng huy động tài chính bên ngoài. 36 Hình 4 Năng lực tài chính của doanh nghiệp tác động đến khả năng tăng trưởng của DNN.
37 Hình 5: Kỹ năng quản lý của doanh nghiệp và sự hiểu biết về pháp lý của chủ doanh nghiệp tác động đến khả năng tăng trưởng của DNN…. 39 Hình 6: Tác động của mức độ cạnh tranh đến tăng trưởng doanh nghiệp.41 Hình 7: Mức thay đổi các biến cấp hai tác động đến tăng trưởng……….44 1 TÓM TẮT Nghiên cứu này nhằm xác định các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tăng trưởng của các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh (Tp. Hồ Chí Minh). Mục đích của nghiên cứu này là đánh giá các yếu tố có ảnh hưởng, tác động đến khả năng tăng trưởng của doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Từ đó giúp giảm nguy cơ thất bại và tăng cơ hội thành công cho doanh nghiệp, đặc biệt là những doanh nghiệp vừa mới khởi nghiệp. Khung lý thuyết đã được xây dựng và bảng câu hỏi đã được thiết kế dựa trên các yếu tố được lựa chọn. Có 5 giả thuyết được phát triển để tìm ra các yếu tố ảnh hưởng đến tăng trưởng của các doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Tp. Hồ Chí Minh.
Nghiên cứu này sử dụng Phương pháp tư duy hệ thống để xác định những yếu tố ảnh hưởng đến tăng trưởng dựa trên kinh nghiệm thực tế của các nhà quản trị doanh nghiệp và trên đánh giá của chuyên gia. Nghiên cứu này sau đó sử dụng phương pháp BBNs (Bayes Belief networks) để tiến hành xác định mức độ tác động của các yếu tố ảnh hưởng. Kết quả nghiên cứu đã đánh giá mực độ ảnh hưởng của và vai trò của 5 yếu tố chính tác động đến sự tăng trưởng của doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn Tp. Hồ Chí Minh.
Các yếu tố này bao gồm: khả năng tài chính, mức độ hỗ trợ của chính quyền, kỹ năng quản lý, mức độ cạnh tranh trên thị trường, và mức độ hiểu biết về các vấn đề về pháp lý của chủ doanh nghiệp. Đồng thời một số giải pháp kiến nghị cũng được đưa ra nhằm tăng khả năng tăng trưởng cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn Tp. Hồ Chí Minh. Từ khóa: Tư duy hệ thống, xác suất suy luận, doanh nghiệp nhỏ và vừa.
2 CHƢƠNG 1 GIỚI THIỆU 1. Tính cấp thiết của đề tài. Doanh nghiệp nhỏ (DNN) tại Việt Nam đóng một vai trò quan trọng trong nền kinh tế quốc gia, chiếm 98% trong tổng số 600.000 doanh nghiệp cả nước, đóng góp khoảng 48% GDP và tạo ra hơn 50% việc làm cho xã hội. Do đó, hoạt động của loại hình DNN gắn liền với hiệu quả hoạt động của quốc gia.
Giai đoạn vừa qua, Chính phủ đã có nhiều nỗ lực trong thiết lập và duy trì một môi trường kinh doanh thông thoáng, ban hành một số chính sách hỗ trợ DNN …Đặc biệt, ngày 12/6/2017, Quốc hội đã thông qua Luật Hỗ trợ DNN (hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2018). Hồ Chí Minh, các DNN cũng đang trở thành một bộ phận quan trọng trong nền kinh tế của thành phố, chiếm một tỷ lệ lớn trong tổng số doanh nghiệp kinh doanh trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Theo số liệu của sở kế hoạch và đầu tư Tp. Hồ Chí Minh tính đến 31/12/2017 toàn thành phố có 160.556 doanh nghiệp thực tế đang hoạt động, trong đó DNN là 153.422 doanh nghiệp, chiếm 94.
Các DNN hiện đóng vai trò quan trọng trong sự đổi mới và phát triển kinh tế, tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của thành phố (khối doanh nghiệp vừa và nhỏ đang đóng góp gần 40% GDP và sử dụng khoảng 70% lực lượng lao động của thành phố. Do đó chính quyền thành phố đã và đang triển khai nhiều hoạt động nhằm hỗ trợ về phát triển nguồn nhân lực và hỗ trợ tư vấn cho các DNN trên địa bàn. Bên cạnh đó nhiều sản phẩm và dịch vụ sáng tạo của các DNN cũng đã mang lại giá trị lớn, hiệu quả cao và giúp thay đổi cách tư duy quản trị truyền thống. Tuy nhiên, những thay đổi trong môi trường kinh doanh dẫn đến sự không ổn định của các DNN so với những doanh nghiệp lớn.
Nguồn lực của doanh nghiệp nhỏ trong việc thu thập những thông tin về thị trường vàvà những thay đổi của doanh nghiệp còn hạn chế. Phản ứng 3 của loại hình DNN với những thay đổi về môi trường khác nhau còn hạn chế so với các công ty lớn. Các doanh nghiệp lớn thậm chí có thể sẵn sàng từ bỏ một trong những lĩnh vực kinh doanh của mình, nhưng điều này với doanh nghiệp nhỏ thường không thể xảy ra vì họ chỉ có thể tập trung vào một ngành đơn lẻ. Một trong những đặc điểm nổi bật của một kinh tế Tp.
Hồ Chí Minh là khu vực DNN đang bùng nổ và đang phát triển mạnh. Điều này đang đóng góp tích cực vào mục tiêu phát triển 500.000 doanh nghiệp trên địa bàn Tp. Hồ Chí Minh đến năm 2020 theo Quyết định số 3907/QĐ-UBND của UBND thành phố. Các doanh nghiệp vừa và nhỏ đóng một vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế Tp.
Hồ Chí Minh, nhất là tạo việc làm, tăng thu nhập cho người lao động, giúp huy động các nguồn lực xã hội cho đầu tư phát triển, xóa đói giảm nghèo. Xuất phát từ tầm quan trọng của loại hình doanh nghiệp nhỏ và vừa trong cơ cấu kinh tế của Tp. Hồ Chí Minh, nghiên cứu này sẽ tập trung vào xem xét những yếu tố ảnh hưởng đến tăng trưởng về số lượng doanh nghiệp trên địa bàn Tp. Hồ Chí Minh.
Mục tiêu nghiên cứu Xác định những yếu tố tác động đến tăng trưởng của loại hình doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn Tp. Hồ Chí Minh. Tập trung vào những mục tiêu cụ thể sau; - Mục đích nghiên cứu này là xây dựng mô hình lý thuyết về những tác động trong tăng trưởng doanh nghiệp, thông qua việc xác định những yếu tố tác động đã được kiểm chứng trong các nghiên cứu trước đó. - Trên cơ sở xác định những yếu tố có ảnh hưởng đến sự tăng trưởng của doanh nghiệp trong mô hình lý thuyết, nhóm nghiên cứu sẽ kiểm chứng những nhân tố tác động này tại các doanh nghiệp trên địa bàn Tp.
Hồ Chí Minh. 4 - Xác định những yếu tố mang tính đòn bẩy trong các yếu tố tác động đến tăng trưởng, trên cơ sở đó có những giải pháp thích hợp nhằm tăng cường khả năng tăng trưởng của doanh nghiệp. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu - Nghiên cứu này tập trung vào những doanh nghiệp có quy mô nhỏ và vừa trên địa bàn Tp. Hồ Chí Minh.
Tính mới của đề tài Đế tài sử dụng phương pháp tư duy hệ thống để xác định những yếu tố có tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến khẳ năng tăng trưởng của doanh nghiệp. Đây là phương pháp đánh giá yếu tố tác động dựa trên quản điểm tổng thể. Để tìm được điểm can thiệp tối ưu làm cơ sở cho việc ra quyết định chính xác nhằm thúc đẩy tăng trưởng tốt nhất, đề tài đã sử dụng phương pháp xác suất mạng để tìm điểm can thiệp hiệu quả nhất trong toàn bộ hệ thống. Khả năng đóng góp của đề tài Nghiên cứu này góp phần đa dạng hóa phương pháp nghiên cứu thông qua việc giới thiệu thêm hai phương pháp nghiên cứu mới là tư duy hệ thống (System thinking) và mô hình xác suất mạng (BBNs) được áp dụng trong khoa học quản trị.
Những phương pháp này hiện chưa được áp dụng phổ biến tại Việt Nam. Thông qua việc áp dụng hai phương pháp nghiên cứu trên sẽ giúp các nhà quản lý thay đổi cách nhìn nhận, đánh giá một vấn đề mang tính tổng thể. 5 CHƢƠNG 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA TĂNG TRƢỞNG DOANH NGHIỆP NHỎ 2. Mô hình tăng trƣởng doanh nghiệp Nhiều nghiên cứu trước đây đã tập trung nghiên cứu nhằm tìm hiểu những tác nhân liên quan đến tăng trưởng đối với doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp có quy mô nhỏ.
Nhiều phương pháp và mô hình khác nhau liên quan đến tăng trưởng đã được áp dụng để phân loại những tác nhân tác động đến tăng trưởng (Dobbs và Hamilton, 2007). Phương pháp tiếp cận để nghiên cứu tăng trưởng kinh doanh cuả doanh nghiệp quy mô nhỏ có thể được chia thành các nhóm rộng: mô tả; sự phát triển; dựa trên tài nguyên; học hỏi; và xác định (Ngo 2018).