PHẦN MỞ ĐẦU 1. Sự cần thiết của nghiên cứu : Dù trong bất cứ thời kỳ nào, giáo dục luôn là một yếu tố then chốt quyết định đến sự phát triển bền vững, lâu dài của một quốc gia. Đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế phát triển mạnh, hội nhập sâu rộng, mang tính chất toàn cầu như hiện nay thì “Giáo dục Đại học” lại là một lĩnh vực cần được đặc biệt chú ý. Những năm gần đây, lĩnh vực giáo dục đại học ở nước ta đã có những bước tiến quan trọng trong vấn đề hội nhập quốc tế, đồng thời cũng liên tục xuất hiện các thách thức, các vấn đề cần đổi mới để đáp ứng nhu cầu trong xu thế hội nhập.
Bên cạnh những thành tựu đã đạt được là không ít những bất cập, khó khăn, những yếu kém tồn đọng trong việc xác định một hướng đi đúng đắng, một chiến lược và cách đo lường, đánh giá sao cho phù hợp. Thực tế cho thấy, “Không có một tổ chức nào hoạt động, tồn tại và phát triển mà không cần đến “Chiến lược”. Đồng thời, cho dù đã xây dựng chiến lược một cách bài bản nhưng nhiều công ty vẫn gặp thất bại trong triển khai” (Miyake, 2002). Trước đây, việc quản lý thành quả chiến lược của một tổ chức thường chỉ dựa trên các chỉ số tài chính đã phát sinh trong quá khứ.
Tổ chức cũng có các chiến lược của mình nhưng theo kiểu chung chung, chưa chi tiết và cụ thể hóa chiến lược đó phải thực hiện như thế nào. Câu hỏi đặt ra cho các nhà quản lý là làm thế nào để cụ thể hóa chiến lược thành hành động? Và ngoài chỉ số tài chính trong quá khứ chúng ta còn phải căn cứ vào một phương diện nào khác để đánh giá thành quả chiến lược một cách chính xác hơn? Hệ thống bảng điểm cân bằng (Balanced Scoredcard - BSC) là một hệ thống quản lý chiến lược dựa vào kết quả đo lường và đánh giá, được áp dụng cho mọi tổ chức. Nói một cách khác, BSC chính là phương pháp chuyển đổi tầm nhìn và chiến lược thành mục tiêu, chỉ tiêu đánh giá và hoạt động cụ thể thông qua hệ thống đo lường & đánh giá hiệu quả công việc (Key Performance Indicator - KPI), từ đó phản ảnh hiệu quả hoạt động dài hạn của các tổ chức, bộ phận chức năng hay cá nhân. BSC đánh giá sự hoàn thành của tổ chức thông qua 4 chỉ tiêu : Tài chính; Khách hàng (các bên có liên quan); Quá trình hoạt động 123doc nội bộ; Hoạt động nghiên cứu phát triển.
Bốn yếu tố này giúp tổ chức phát triển cân đối và bền vững. Trường Đại học Bạc Liêu là một đơn vị công hoạt động trong lĩnh vực giáo dục đại học. Cũng giống như các trường đại học công lập khác trên toàn quốc, trường Đại học Bạc Liêu cũng đang đối mặt với nhiều thách thức trong tiến trình phát triển mở rộng quy mô đào tạo, nâng cao chất lượng giáo dục, tự chịu trách nhiệm về tổ chức bộ máy, quản lý tài chính, chủ động trong công tác tuyển sinh và hoạt động nội bộ, tăng cường các mối quan hệ hợp tác trong và ngoài nước … Tuy nhiên, nhà trường vẫn còn vận dụng việc đo lường thành quả hoạt động dài hạn (thành quả chiến lược) bằng phương pháp truyền thống, phương thức đo lường và đánh giá cũ, tức là chỉ căn cứ vào các thông tin trong quá khứ, và các giá trị hữu hình. Vì vậy chưa bắt kịp với sự tiến bộ của các trường đại học lớn trong nước và các trường đại học đã phát triển trên thế giới.
Vấn đề đặt ra là trường Đại học Bạc Liêu cần phải xây dựng cho mình mô hình đo lường thành quả chiến lược như thế nào để có cái nhìn và tự đánh giá một cách hữu hiệu hơn? Qua quá trình học tập nghiên cứu về bảng điểm cân bằng, tác giả nhận thấy đây là một mô hình tiên tiến và đã được áp dụng rộng rãi, thành công trong nhiều lĩnh vực, trong đó có lĩnh vực công – các tổ chức giáo dục phi lợi nhuận tại các nước phát triển trên thế giới. Đồng thời đã có nhiều nghiên cứu cho thấy nên xây dựng mô hình Balanced Scorecard tại các trường đại học, cao đẳng để đánh giá thành quả chiến lược tại các đơn vị này, đây là tiền đề để tác giả nghiên cứu và xây dựng bảng điểm cân bằng cho trường Đại học Bạc Liêu, BSC sẽ là một công cụ có thể giúp nhà trường cụ thể hóa chiến lược thành hành động, có cách đo lường thành quả khoa học hơn, thúc đẩy việc phát triển cân bằng và sâu rộng của nhà trường sau này. Chính vì vậy, tác giả quyết định lựa chọn đề tài “Xây dựng bảng điểm cân bằng (Balanced Scorscard) để đo lường thành quả chiến lược tại trường Đại học Bạc Liêu” làm Luận văn thạc sĩ Kinh tế của mình. Mục tiêu nghiên cứu : Mục tiêu tổng quát : Xây dựng bảng điểm cân bằng để đo lường thành quả chiến lược tại trường Đại học Bạc Liêu.
Để thực hiện mục tiêu tổng quát cần giải quyết các mục tiêu cụ thể sau : - Hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về BSC tại các tỏ chức đại học phi lợi nhuận. - Phân tích thực trạng công tác đo lường thành quả chiến lược tại trường Đại học Bạc Liêu. Từ đó rút ra đánh giá về ưu nhược điểm của công tác này. - Xây dựng bảng điểm cân bằng cho trường Đại học Bạc Liêu bao gồm : Bản đồ chiến lược, các mục tiêu cụ thể, các thước đo, chỉ tiêu cần đạt và các hành động cụ thể cần thực hiện phù hợp với tầm nhìn, sứ mạng và chiến lược của nhà trường.
- Phân tầng BSC đến một số phòng, khoa của nhà trường. Đối tượng nghiên cứu : Đối tượng nghiên cứu của luận văn này là cơ sở lý thuyết về Bảng điểm cân bằng (BSC) áp dụng cho các tổ chức công và việc vận dụng Bảng điểm cân bằng vào việc đo lường thành quả chiến lược tại trường Đại học Bạc Liêu 4. Phạm vi nghiên cứu : Phạm vi về không gian : Luận văn nghiên cứu trong phạm vi trường Đại học Bạc Liêu Phạm vi về thời gian : Luận văn nghiên cứu dựa trên chiến lược đến năm 2020 của trường Đại học Bạc Liêu. Xây dựng Bảng điểm cân bằng cho năm 2017.
Phương pháp nghiên cứu : Phương pháp thu thập dữ liệu : Dữ liệu sơ cấp được tác giả tiến hành khảo sát các đối tượng bao gồm : Sinh viên khóa cuối (số lượng khảo sát là 200/515 sinh viên), cán bộ, giảng viên, nhân viên của nhà trường (số lượng khảo sát là 150/308 người), khảo sát cựu sinh viên các khóa (số lượng khảo sát là 154 người), khảo sát các doanh nghiệp có cựu sinh viên đại học Bạc Liêu làm việc (số lượng khảo sát là 21 nhà quản lý tại 20 đơn vị). Kết quả khảo sát sẽ được tác giả thống kê và làm cơ sở để đề xuất các chỉ tiêu và cụ thể hóa thành các hành động cụ thể sao cho phù hợp. Các bảng khảo sát được tác giả thiết kế 123doc dựa trên cơ sở tham khảo của các trường đại học lớn như Đại học Quy Nhơn, Đại học Kinh tế TP HCM, Đại học Cần Thơ, đồng thời có bổ sung một số chỉ tiêu cần thiết để thu thập số liệu có liên quan đến nghiên cứu của tác giả. Ngoài nguồn dữ liệu sơ cấp thông qua phỏng vấn, tác giả còn sử dụng dạng “tư liệu cấu trúc lại”, tức là sử dụng dữ liệu thứ cấp để tổng hợp, tính toán và cung cấp ra dạng số liệu theo phân tích của tác giả.
Dữ liệu thứ cấp được tác giả thu thập thông qua các báo cáo của nhà trường. Sau khi thu thập các thông tin cần thiết, tác giả xin mô tả thực trạng về công tác đo lường thành quả chiến lược của nhà trường trên bốn phương diện theo thứ tự từ trên xuống của Bản đồ chiến lược : Các bên liên quan, Quy trình hoạt động nội bộ, Học tập và Phát triển, Tài chính. Phương pháp xử lý dữ liệu : Để thực hiện luận văn này, tác giả đã sử dụng các phương pháp trong nghiên cứu định tính, bao gồm các phương pháp sau : Thống kê mô tả, phân tích, so sánh, quan sát, phỏng vấn trực tiếp. Trong đó - Đối với mục tiêu nghiên cứu thứ nhất : Tác giả sử dụng phương pháp thống kê mô tả.
Tổng hợp lý thuyết có liên quan về Bảng điểm cân bằng được áp dụng trong các tổ chức công từ giáo sư Robert S.Kaplan và Paul r. Tiếp theo, tác giả tổng hợp một số nghiên cứu nước ngoài về mô hình BSC trong các tổ chức giáo dục phi lợi nhuậnđể làm rõ nội dung cần nghiên cứu. - Đối với mục tiêu nghiên cứu thứ hai : + Phương pháp quan sát, khảo sát, thống kê, tổng hợp : được sử dụng trong quá trình theo dõi thực tế, thu thập thông tin, tài liệu liên quan đến quá trình đo lường thành quả hoạt động tại đơn vị. Sau đó ghi nhận và tổng hợp các thông tin cần thiết + Phương pháp khảo sát trực tiếp : Được sử dụng để khảo sát các cá nhân có liên quan đến quá trình đánh giá thực trạng tại một số phương diện của BSC tại trường Đại học Bạc Liêu.
123doc + Phương pháp phân tích : Được sử dụng trong việc phân tích thực trạng, đánh giá ưu nhược điểm của cách thức này, đối chiếu với cơ sở lý thuyết nền tảng, từ đó làm cơ sở để xây dựng Bảng điểm cân bằng ở chương 3. - Đối với mục tiêu nghiên cứu thứ ba : Tác giả sử dụng phương pháp so sánh, đối chiếu. Từ thực tế và lý thuyết cơ sở, tác giả tiến hành xác định các mục tiêu cho bản đồ chiến lược và các thước đo cho bảng điểm cân bằng. Đồng thời đề xuất các chỉ tiêu và hành động cụ thể cần thực hiện.
Phân bổ tỷ lệ cho bốn phương diện, phân bổ các mục tiêu trong từng phương diện, phân bổ các thước đo trong từng mục tiêu và cuối cùng là phân tầng BSC đến một số phòng ban. Ngoài các phương pháp trên, tác giả có sử dụng phương pháp Fieldwork – là phương pháp mà khi người nghiên cứu “sống cùng, sống như đối tượng nghiên cứu” (Van Maanen, 2011), đây là phương pháp tiếp cận thuộc định tính trong nghiên cứu kế toán mà dữ liệu thu thập chủ yếu dựa vào mô tả chi tiết đối tượng của người nghiên cứu 6.