Luận văn thạc sĩ vnu ls áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố ở giai đoạn điều tra của viện kiểm sát nhân dân thực tiễn tại tỉnh yên bái

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố ở giai đoạn điều tra của viện kiểm sát nhân, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Phương Nhung
• Người hướng dẫn: Gs. Đào Trí Úc
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật
• Đề tài: Áp Dụng Pháp Luật Trong Thực Hành Quyền Công Tố Ở Giai Đoạn Điều Tra Của Viện Kiểm Sát Nhân Dân - Thực Tiễn Tại Tỉnh Yên Bái
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ Ở GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của hoạt động áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố ở giai đoạn điều tra của Viện kiểm sát nhân dân
• 1.2. Khái niệm áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố ở giai đoạn điều tra của Viện kiểm sát nhân dân
• 1.3. Đặc điểm của hoạt động áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố ở giai đoạn điều tra của Viện kiểm sát nhân dân
• 1.4. Vai trò của hoạt động áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố ở giai đoạn điều tra của Viện kiểm sát nhân dân
• 1.5. Quy trình áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố ở giai đoạn điều tra của Viện kiểm sát nhân dân
• 1.6. Nghiên cứu, xem xét, đánh giá các tình tiết, chứng cứ, điều kiện, hoàn cảnh có liên quan đến sự kiện pháp lý, đối tượng và quyết định xử lý do Cơ quan điều tra cung cấp
• 1.7. Lựa chọn quy phạm pháp luật, làm sáng tỏ nội dung tư tưởng của các quy phạm pháp luật được áp dụng trong thực hành quyền công tố ở giai đoạn điều tra của Viện kiểm sát nhân dân
• 1.8. Ban hành văn bản áp dụng pháp luật
• 1.9. Tổ chức thực hiện văn bản áp dụng pháp luật
• 1.10. Các yếu tố bảo đảm hoạt động áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố ở giai đoạn điều tra của Viện kiểm sát nhân dân
• 1.10.1. Các yếu tố khách quan
• 1.10.2. Các yếu tố chủ quan
• 1.11. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ Ở GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TỈNH YÊN BÁI NHỮNG NĂM GẦN ĐÂY (TỪ NĂM 2011 - 2015)
• 2.1. Kết quả áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố ở giai đoạn điều tra của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Yên Bái từ 2011 - 2015 và nguyên nhân đạt được
• 2.2. Những tồn tại, hạn chế trong áp dụng pháp luật về thực hành quyền công tố ở giai đoạn điều tra của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Yên Bái (2011 - 2015) và nguyên nhân
• 2.3. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ Ở GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN
• 3.1. Phương hướng nâng cao chất lượng áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố ở giai đoạn điều tra của Viện kiểm sát nhân dân
• 3.2. Các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao chất lượng áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố ở giai đoạn điều tra của Viện kiểm sát nhân dân
• 3.2.1. Nhóm các giải pháp về hoàn thiện pháp luật
• 3.2.2. Nhóm các giải pháp đối với ngành Kiểm sát
• 3.2.3. Nhóm các giải pháp khác
• 3.3. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố tại Yên Bái

Áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố là một hoạt động quan trọng của Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) nhằm đảm bảo việc thực hiện pháp luật trong giai đoạn điều tra. Hoạt động này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân mà còn góp phần vào việc duy trì trật tự xã hội. Tại tỉnh Yên Bái, việc áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố đã có những bước tiến đáng kể, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần giải quyết.

1.1. Khái niệm và vai trò của áp dụng pháp luật trong công tố

Áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố là quá trình mà VKSND sử dụng các quy định pháp luật để thực hiện chức năng công tố. Vai trò của hoạt động này là rất quan trọng, giúp đảm bảo tính chính xác và kịp thời trong việc khởi tố vụ án, khởi tố bị can, từ đó bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

1.2. Đặc điểm của hoạt động áp dụng pháp luật tại Yên Bái

Hoạt động áp dụng pháp luật tại Yên Bái có những đặc điểm riêng biệt do tình hình kinh tế - xã hội và văn hóa của địa phương. Việc áp dụng pháp luật cần phải linh hoạt và phù hợp với thực tiễn địa phương, đồng thời đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật.

II. Những thách thức trong áp dụng pháp luật tại Viện kiểm sát nhân dân Yên Bái

Mặc dù đã có những tiến bộ trong việc áp dụng pháp luật, nhưng VKSND Yên Bái vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng công tác công tố mà còn tác động đến niềm tin của người dân vào hệ thống tư pháp.

2.1. Tình trạng thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao

Một trong những thách thức lớn nhất là tình trạng thiếu hụt nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn cao. Điều này dẫn đến việc áp dụng pháp luật không đồng bộ và thiếu chính xác trong nhiều trường hợp.

2.2. Khó khăn trong việc thu thập chứng cứ

Việc thu thập chứng cứ trong quá trình điều tra gặp nhiều khó khăn do địa hình phức tạp và sự thiếu hợp tác từ các bên liên quan. Điều này ảnh hưởng đến khả năng thực hiện quyền công tố của VKSND.

III. Phương pháp nâng cao chất lượng áp dụng pháp luật trong công tố

Để nâng cao chất lượng áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố, cần có những phương pháp cụ thể và hiệu quả. Việc cải cách và đổi mới trong công tác này là rất cần thiết để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

3.1. Đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ

Cần tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu cho cán bộ, kiểm sát viên để nâng cao năng lực áp dụng pháp luật. Việc này sẽ giúp họ tự tin hơn trong việc thực hiện nhiệm vụ của mình.

3.2. Tăng cường hợp tác với các cơ quan điều tra

Tăng cường hợp tác giữa VKSND và các cơ quan điều tra sẽ giúp cải thiện quy trình thu thập chứng cứ và nâng cao hiệu quả công tác điều tra, từ đó nâng cao chất lượng áp dụng pháp luật.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Yên Bái

Việc áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố tại Yên Bái đã đạt được một số kết quả tích cực. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục nghiên cứu và cải tiến để đáp ứng tốt hơn yêu cầu thực tiễn.

4.1. Kết quả đạt được trong giai đoạn điều tra

Trong giai đoạn điều tra, VKSND Yên Bái đã đạt được nhiều kết quả tích cực trong việc khởi tố vụ án và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vụ án chưa được giải quyết kịp thời.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các bài học kinh nghiệm từ thực tiễn áp dụng pháp luật tại Yên Bái có thể được áp dụng cho các địa phương khác. Việc học hỏi và chia sẻ kinh nghiệm sẽ giúp nâng cao chất lượng công tác công tố trên toàn quốc.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai của áp dụng pháp luật

Kết luận về tình hình áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố tại Yên Bái cho thấy cần có những cải cách mạnh mẽ để nâng cao chất lượng công tác này. Hướng phát triển tương lai cần tập trung vào việc cải thiện quy trình và nâng cao năng lực cho cán bộ.

5.1. Định hướng cải cách trong tương lai

Cần có những định hướng rõ ràng trong việc cải cách hệ thống tư pháp, đặc biệt là trong lĩnh vực công tố. Việc này sẽ giúp nâng cao hiệu quả và chất lượng công tác áp dụng pháp luật.

5.2. Tầm quan trọng của việc nâng cao nhận thức pháp luật

Nâng cao nhận thức pháp luật cho người dân là rất quan trọng. Điều này không chỉ giúp họ hiểu rõ quyền lợi của mình mà còn góp phần vào việc giảm thiểu vi phạm pháp luật.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực hiện đường lối đổi mới của Đảng và tinh thần Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020, việc nâng cao chất lượng hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng là nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu. Trong hệ thống tư pháp hình sự, Viện kiểm sát nhân dân giữ vị trí trung tâm trong việc thực hiện chức năng công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp. Hoạt động áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố ở giai đoạn điều tra có ý nghĩa quyết định nhằm bảo đảm mọi hành vi phạm tội đều được phát hiện, khởi tố, điều tra chính xác, kịp thời, không bỏ lọt tội phạm và tuyệt đối không làm oan người vô tội.

Tại địa bàn tỉnh Yên Bái – một tỉnh miền núi phía Bắc với 9 đơn vị hành chính cấp huyện, địa hình chia cắt phức tạp và hơn 30 dân tộc cùng sinh sống – tình hình tội phạm giai đoạn 2011 - 2015 diễn biến hết sức phức tạp với hơn 2.500 vụ án hình sự và trên 4.200 bị can được thụ lý. Trình độ dân trí không đồng đều cùng các phong tục tập quán đặc thù đã đặt ra nhiều thách thức lớn cho công tác tố tụng. Thực tiễn áp dụng pháp luật của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Yên Bái thời gian qua đã đạt được nhiều thành quả đáng ghi nhận với tỷ lệ phê chuẩn bắt, tạm giữ, tạm giam đạt trên 98%, song vẫn bộc lộ những hạn chế như tình trạng Kiểm sát viên thụ động, tỷ lệ trả hồ sơ để điều tra bổ sung còn chiếm từ 2,6% đến 5,4%.

Luận văn tập trung nghiên cứu toàn diện các vấn đề lý luận và khảo cứu sâu sắc thực tiễn áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố giai đoạn điều tra tại Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Yên Bái từ năm 2011 đến năm 2015. Mục tiêu then chốt của công trình là làm sáng tỏ bản chất pháp lý, đánh giá đúng thực trạng, chỉ ra nguyên nhân của những tồn tại, từ đó xác lập hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính đột phá nhằm nâng cao hiệu quả công tác công tố, hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ án trả điều tra bổ sung xuống dưới 1,5% và triệt tiêu hoàn toàn nguy cơ oan sai trong hoạt động tư pháp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn được xây dựng trên nền tảng lý luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật, kết hợp với học thuyết kiểm soát quyền lực nhà nước trong nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Về mặt lý thuyết thực hiện pháp luật, đề tài dựa trên phân loại 4 hình thức thực hiện pháp luật cơ bản: tuân thủ pháp luật, thi hành pháp luật, sử dụng pháp luật và áp dụng pháp luật; trong đó áp dụng pháp luật là hình thức mang tính tổ chức, quyền lực nhà nước đặc thù nhằm cá biệt hóa quy phạm pháp luật vào từng quan hệ cụ thể.

Các khái niệm trụ cột được chuẩn hóa bao gồm:

1. Áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố ở giai đoạn điều tra: Hoạt động mang tính quyền lực nhà nước do Viện kiểm sát tiến hành theo trình tự luật định nhằm thực hiện chức năng buộc tội, chuyển hóa các quy phạm pháp luật hình sự và tố tụng hình sự vào việc giải quyết vụ án.
2. Quyền công tố: Quyền nhân danh Nhà nước truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội, bảo đảm việc thu thập chứng cứ và duy trì sự buộc tội trước Tòa án.
3. Giai đoạn điều tra: Giai đoạn tố tụng bắt đầu từ khi có quyết định khởi tố vụ án hình sự đến khi kết thúc điều tra bằng bản kết luận điều tra đề nghị truy tố hoặc đình chỉ điều tra.
4. Văn bản áp dụng pháp luật: Các quyết định tố tụng cá biệt có giá trị bắt buộc thi hành như lệnh phê chuẩn, quyết định khởi tố, quyết định hủy bỏ, bản cáo trạng.

Cơ sở pháp lý nền tảng của nghiên cứu dựa trên Điều 107 Hiến pháp năm 2013, các Điều 104, 106, 112, 126, 127, 167 và 169 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, cùng Điều 3 và Điều 12 Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014. Quy trình áp dụng pháp luật được chuẩn hóa qua 4 giai đoạn logic: nghiên cứu đánh giá chứng cứ; lựa chọn và giải thích quy phạm; ban hành văn bản áp dụng pháp luật; tổ chức thực hiện văn bản trên thực tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng tổng thể 2.645 hồ sơ vụ án hình sự với 4.218 bị can được Viện kiểm sát nhân dân hai cấp tỉnh Yên Bái thụ lý kiểm sát điều tra trong giai đoạn 5 năm từ 2011 đến 2015. Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát toàn bộ 100% các quyết định tố tụng, lệnh phê chuẩn, văn bản yêu cầu điều tra và các vụ án trả hồ sơ điều tra bổ sung được lưu trữ trong 5 hệ thống bảng thống kê chuyên ngành của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Yên Bái (gồm các Bảng thống kê từ 2.1 đến 2.5).

Phương pháp chọn mẫu toàn bộ kết hợp chọn mẫu phân tầng theo 9 đơn vị địa bàn (gồm thành phố Yên Bái, thị xã Nghĩa Lộ và 7 huyện vùng cao như Trạm Tấu, Mù Cang Chải, Văn Chấn, Lục Yên, Yên Bình, Trấn Yên, Văn Yên) được áp dụng nhằm phản ánh đầy đủ tính đặc thù về tội phạm và điều kiện tác nghiệp.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích, tổng hợp kết hợp thống kê xã hội học pháp luật và so sánh luật học là nhằm đối chiếu các quy định định tính trong văn bản pháp luật với kết quả định lượng trên thực tế. Tiến trình thu thập, xử lý dữ liệu và hoàn thiện nghiên cứu được thực hiện xuyên suốt trong thời gian 18 tháng, từ tháng 1/2015 đến tháng 5/2016, đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy khoa học cao nhất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực tiễn công tác áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố ở giai đoạn điều tra tại Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Yên Bái giai đoạn 2011 - 2015 đã đưa ra 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, công tác phê chuẩn các biện pháp ngăn chặn và quyết định khởi tố được kiểm soát chặt chẽ. Tổng số lượt bắt giữ hình sự trong 5 năm là 1.872 trường hợp, trong đó Viện kiểm sát đã phê chuẩn đạt tỷ lệ 98,7%, xử lý hình sự chuyển khởi tố đạt 97,9%, chỉ có 1,3% trường hợp không phê chuẩn do chưa đủ căn cứ pháp lý, không để xảy ra tình trạng bắt giữ oan sai nghiêm trọng.

Thứ hai, chất lượng thực hành quyền công tố có chuyển biến tích cực qua từng năm. Tỷ lệ vụ án do Viện kiểm sát trả hồ sơ cho Cơ quan điều tra để điều tra bổ sung đã giảm rõ rệt từ mức 5,4% (tương ứng 28 vụ trên tổng số 518 vụ thụ lý năm 2011) xuống còn 2,6% (tương ứng 14 vụ trên tổng số 538 vụ thụ lý năm 2015), phản ánh sự nâng cao trong kỹ năng đánh giá chứng cứ của Kiểm sát viên.

Thứ ba, tỷ lệ Kiểm sát viên thụ động, chưa bám sát hoạt động điều tra ngay từ giai đoạn giải quyết tố giác, tin báo tội phạm còn chiếm khoảng 11,5% trong tổng số các vụ án phức tạp. Việc đề ra bản yêu cầu điều tra bằng văn bản mới chỉ đạt khoảng 72% số vụ án thụ lý mới trong giai đoạn 2011 - 2013, trước khi được chấn chỉnh lên 89% vào năm 2015.

Thứ tư, công tác phối hợp liên ngành tại 9 huyện, thị xã còn gặp nhiều rào cản do hạ tầng kỹ thuật. Có tới 65% Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện ở vùng sâu vùng xa gặp khó khăn trong việc đảm bảo thời hạn 24 giờ gửi quyết định tố tụng theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự do đường sá chia cắt và thiếu phương tiện chuyên dụng.

Thảo luận kết quả

Các số liệu thực tế được minh họa rõ nét qua Bảng 2.1 về tiến độ khởi tố vụ án mới và Biểu đồ đường thể hiện xu hướng giảm dần của tỷ lệ án trả điều tra bổ sung qua 5 năm. Sự sụt giảm tỷ lệ án trả bổ sung từ 5,4% xuống 2,6% chứng minh tính hiệu quả của các biện pháp chỉ đạo nghiệp vụ tập trung từ lãnh đạo Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Yên Bái.

Nguyên nhân của những kết quả đạt được xuất phát từ sự lãnh đạo sâu sát của Tỉnh ủy Yên Bái, sự chỉ đạo nghiệp vụ kịp thời của Viện kiểm sát nhân dân tối cao và tinh thần trách nhiệm của đội ngũ Kiểm sát viên. Tuy nhiên, nguyên nhân cốt lõi của các tồn tại là do một bộ phận Kiểm sát viên còn hạn chế về kinh nghiệm thực tiễn, có tâm lý nể nang hoặc ỷ lại vào kết quả của Điều tra viên. Mặt khác, quy định tại Điều 112 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 chưa quy định thật rõ ràng thẩm quyền của Viện kiểm sát trong việc trực tiếp tiến hành một số hoạt động điều tra ở giai đoạn đầu.

So sánh với các công trình nghiên cứu trước đây tại các tỉnh đồng bằng như công trình của Trịnh Duy Tám năm 2005 hay Vũ Xuân Thoan năm 2008, kết quả tại Yên Bái phản ánh rõ nét sự chi phối của yếu tố địa bàn miền núi. Tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số chiếm trên 70% dân số toàn tỉnh khiến việc thu thập chứng cứ, lấy lời khai và phiên dịch đòi hỏi quy trình áp dụng pháp luật phải linh hoạt nhưng vẫn phải tuyệt đối tuân thủ trình tự pháp luật tố tụng hình sự.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao chất lượng áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố ở giai đoạn điều tra, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

1. Hoàn thiện thể chế và hệ thống văn bản pháp luật: Kiến nghị Quốc hội, Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Bộ Công an sớm ban hành các thông tư liên tịch hướng dẫn chi tiết thi hành Điều 12 Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014 và Bộ luật Tố tụng hình sự mới. Trọng tâm là quy định cụ thể trình tự, thủ tục để Viện kiểm sát trực tiếp giải quyết tố giác, tin báo tội phạm và trực tiếp tiến hành một số hoạt động điều tra, phấn đấu giảm 100% các xung đột thẩm quyền nghiệp vụ trong giai đoạn 2016 - 2018. Chủ thể thực hiện: Quốc hội, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ Công an.

2. Chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ và kỷ cương công tố: Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Yên Bái cần ban hành Quy chuẩn tác nghiệp 4 bước bắt buộc trong thực hành quyền công tố tại giai đoạn điều tra. Đặt mục tiêu 100% các vụ án hình sự khởi tố mới từ năm 2017 đều phải có Bản yêu cầu điều tra bằng văn bản do Kiểm sát viên lập trong vòng 72 giờ kể từ khi thụ lý, giảm tỷ lệ án Viện kiểm sát trả điều tra bổ sung xuống dưới 1,5% vào năm 2020. Chủ thể thực hiện: Lãnh đạo Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Yên Bái và Kiểm sát viên hai cấp.

3. Đào tạo, bồi dưỡng bản lĩnh chính trị và năng lực chuyên môn: Tổ chức định kỳ 2 khóa tập huấn chuyên sâu hàng năm về kỹ năng khám nghiệm hiện trường, tử thi, đối chất, hỏi cung bị can và kỹ thuật số hóa hồ sơ cho 100% cán bộ, Kiểm sát viên tại 9 đơn vị cấp huyện trong giai đoạn 2016 - 2019. Xây dựng tiêu chí đánh giá cán bộ gắn liền với trách nhiệm chống oan sai và bỏ lọt tội phạm theo lời dạy của Bác Hồ: "Công minh, chính trực, khách quan, thận trọng, khiêm tốn". Chủ thể thực hiện: Phòng Tổ chức cán bộ Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Yên Bái phối hợp với Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội.

4. Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất và ứng dụng công nghệ thông tin: Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái và Viện kiểm sát nhân dân tối cao cần ưu tiên cấp kinh phí trang bị phương tiện đi lại chuyên dụng, thiết bị ghi âm, ghi hình có âm thanh khi hỏi cung cho 100% Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện miền núi giai đoạn 2017 - 2020, rút ngắn 30% thời gian chuyển nhận hồ sơ và báo cáo án. Chủ thể thực hiện: Ban Chỉ đạo Cải cách tư pháp tỉnh Yên Bái, VKSND tối cao.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Kiểm sát viên và lãnh đạo Viện kiểm sát nhân dân các cấp: Cung cấp cẩm nang thực hành với quy trình 4 bước chuẩn hóa trong đánh giá chứng cứ, ban hành văn bản áp dụng pháp luật và kiểm soát chặt chẽ hoạt động điều tra, giúp giảm thiểu tối đa sai sót nghiệp vụ và án trả điều tra bổ sung.

2. Điều tra viên và cán bộ Cơ quan Cảnh sát điều tra: Giúp nắm vững cơ chế phối hợp liên ngành giữa Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát, hiểu rõ các chuẩn mực pháp lý về tính hợp pháp của chứng cứ, từ đó nâng cao chất lượng lập hồ sơ vụ án và tuân thủ thời hạn tố tụng 24 giờ.

3. Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Luật học: Là nguồn tài liệu tham khảo chuyên khảo giá trị về chuyên ngành Lý luận và Lịch sử Nhà nước và Pháp luật, cung cấp phương pháp luận nghiên cứu kết hợp lý luận lập pháp với hơn 2.500 hồ sơ thực chứng tại địa phương.

4. Cơ quan hoạch định chính sách và xây dựng pháp luật: Cung cấp luận cứ thực tiễn sinh động từ địa bàn miền núi để các nhà lập pháp tiếp tục hoàn thiện các đạo luật tư pháp hình sự, bảo đảm sự tương thích giữa luật định và điều kiện thực thi thực tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Quy trình áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố ở giai đoạn điều tra gồm những bước nào?
   Quy trình gồm 4 bước kế tiếp nhau: nghiên cứu, xem xét, đánh giá các tình tiết, chứng cứ và sự kiện pháp lý do Cơ quan điều tra cung cấp; lựa chọn quy phạm pháp luật và làm sáng tỏ nội dung tư tưởng của quy phạm; ban hành văn bản áp dụng pháp luật như lệnh phê chuẩn, quyết định khởi tố, bản cáo trạng; và tổ chức thực hiện văn bản áp dụng pháp luật trên thực tế.

2. Kiểm sát viên có quyền trực tiếp tiến hành các hoạt động điều tra trong giai đoạn điều tra không?
   Có. Căn cứ khoản 2 Điều 112 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 và Điều 12 Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014, khi xét thấy cần thiết như trường hợp bị can kêu oan, lời khai có mâu thuẫn lớn hoặc có dấu hiệu vi phạm pháp luật nghiêm trọng, Kiểm sát viên có quyền trực tiếp hỏi cung bị can, lấy lời khai, đối chất và thực nghiệm điều tra.

3. Thời hạn Viện kiểm sát ra quyết định phê chuẩn quyết định khởi tố bị can của Cơ quan điều tra là bao lâu?
   Theo quy định tại khoản 4 Điều 126 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, trong thời hạn 24 giờ kể từ khi ra quyết định khởi tố bị can, Cơ quan điều tra phải gửi hồ sơ sang Viện kiểm sát. Trong thời hạn 3 ngày kể từ ngày nhận được hồ sơ, Viện kiểm sát phải ra quyết định phê chuẩn hoặc hủy bỏ quyết định khởi tố bị can.

4. Hạn chế lớn nhất trong công tác công tố tại Yên Bái giai đoạn 2011 - 2015 là gì?
   Hạn chế lớn nhất là tình trạng một số Kiểm sát viên còn thụ động, chờ đợi kết quả điều tra của Điều tra viên mà chưa chủ động đề ra yêu cầu điều tra ngay từ đầu, chiếm khoảng 11,5% số vụ án phức tạp, dẫn đến việc phải gia hạn thời hạn điều tra và tỷ lệ trả hồ sơ bổ sung có năm lên tới 5,4%.

5. Mục tiêu cụ thể được đề xuất nhằm nâng cao chất lượng công tác công tố tại Yên Bái đến năm 2020 là gì?
   Luận văn đề xuất mục tiêu kéo giảm tỷ lệ án trả điều tra bổ sung xuống dưới 1,5%, 100% các vụ án mới thụ lý đều có văn bản yêu cầu điều tra trong vòng 72 giờ, và 100% Kiểm sát viên tại 9 đơn vị cấp huyện được đào tạo chuẩn hóa kỹ năng điều tra thực nghiệm.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận: Luận văn đã phân tích sâu sắc bản chất, đặc điểm, vai trò và quy trình 4 bước của hoạt động áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố ở giai đoạn điều tra theo tinh thần Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.
• Khảo sát thực tiễn xác thực, quy mô lớn: Đánh giá khách quan kết quả xử lý hơn 2.500 vụ án hình sự với 4.218 bị can tại 9 đơn vị hành chính tỉnh Yên Bái giai đoạn 2011 - 2015, chỉ rõ tỷ lệ phê chuẩn bắt giữ đạt 98,7%.
• Chỉ rõ 4 nhóm hạn chế và nguyên nhân: Nhận diện rõ nét các tồn tại về tính thụ động của Kiểm sát viên, tỷ lệ án trả điều tra bổ sung và các khó khăn đặc thù về hạ tầng tại địa bàn miền núi phía Bắc.
• Đề xuất hệ thống 4 giải pháp khả thi: Xác lập lộ trình giải pháp toàn diện từ hoàn thiện pháp luật, chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ, đào tạo cán bộ đến hiện đại hóa cơ sở vật chất kỹ thuật giai đoạn 2016 - 2020.
• Đóng góp thiết thực cho cải cách tư pháp: Công trình là nguồn tài liệu tham khảo giá trị cho các cơ quan tư pháp địa phương và giới nghiên cứu luật học trong công cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm và bảo vệ quyền con người.

Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, Viện kiểm sát nhân dân hai cấp tỉnh Yên Bái cần khẩn trương triển khai đồng bộ các giải pháp nghiệp vụ ngay từ quý I năm 2017, không ngừng đổi mới tư duy pháp lý, phát huy tối đa vai trò chủ đạo của công tố nhằm xây dựng nền tư pháp trong sạch, vững mạnh, dân chủ và nghiêm minh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ Ở GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN 1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của hoạt động áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố ở giai đoạn điều tra của Viện kiểm sát nhân dân 1. Khái niệm áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố ở giai đoạn điều tra của Viện kiểm sát nhân dân 1. Khái niệm, đặc điểm, các giai đoạn của hoạt động áp dụng pháp luật * Khái niệm áp dụng pháp luật Pháp luật là các quy tắc xử sự thể hiện ý chí, lợi ích của nhân dân, do nhà nƣớc ban hành hoặc thừa nhận, có tính bắt buộc chung, đƣợc nhà nƣớc bảo đảm thực hiện trên cơ sở kết hợp giáo dục thuyết phục và cƣỡng chế nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội.

Pháp luật chỉ có thể thực sự phát huy hiệu quả khi các quy định do Nhà nƣớc đặt ra đƣợc chính các cơ quan nhà nƣớc, tổ chức xã hội và công dân thực hiện một cách nghiêm minh và tự giác. Căn cứ vào tính chất của việc thực hiện pháp luật, khoa học pháp lý đã phân chia thành 4 hình thức thực hiện pháp luật gồm: Tuân thủ pháp luật (còn gọi là tuân theo pháp luật), thi hành pháp luật (còn gọi là chấp hành pháp luật), sử dụng pháp luật và ADPL. Trong đó, ADPL là hình thức thực hiện pháp luật đặc biệt quan trọng vì nó là bảo đảm pháp lý cho toàn bộ các hình thức thực hiện pháp luật khác, tức là cho hoạt động thực hiện pháp luật nói chung. Bởi trong nhiều trƣờng hợp, chủ thể thực hiện pháp luật không muốn hoặc không đủ khả năng thực hiện pháp luật nếu thiếu sự tham gia của các cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền thì khi đó cần thiết phải ADPL.

ADPL là hình thức thực hiện pháp luật trong đó nhà nƣớc thông qua các cơ quan có thẩm quyền hoặc nhà chức trách tổ chức cho các chủ thể pháp luật thực hiện những quy định của pháp luật, hoặc tự mình căn cứ vào các quy định của pháp luật, ra các quyết định ADPL vào trong những trƣờng hợp cụ thể của đời sống xã hội [17, tr. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trên thực tế, ADPL đƣợc tiến hành vô cùng linh hoạt bởi sự đa dạng của hệ thống quy phạm pháp luật cũng nhƣ phƣơng thức thực thi pháp luật của các chủ thể. Xét về nội dung và khả năng hiện thực hóa quyền và nghĩa vụ pháp lý, có thể khái quát một số trƣờng hợp cơ bản cần ADPL nhƣ sau: - Khi có vi phạm pháp luật xảy ra, và cần áp dụng các biện pháp cƣỡng chế nhà nƣớc, hoặc áp dụng các chế tài pháp luật đối với những chủ thể có hành vi vi phạm pháp luật. Chẳng hạn nhƣ khi Tòa án xét xử vụ án hình sự hoặc hành chính… - Khi quan có tranh chấp về quyền, nghĩa vụ pháp lý mà các chủ thể không tự giải quyết đƣợc.

Ví dụ khi có tranh chấp về bất động sản liều kề giữa các hộ gia đình ở gần nhau, tranh chấp về thừa kế… - Khi quyền, nghĩa vụ pháp lý của chủ thể không mặc nhiên phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt nếu thiếu sự can thiệp của Nhà nƣớc. Chẳng hạn, khi một cá nhân đã đủ điều kiện đƣợc nâng bậc lƣơng theo quy định của pháp luật nhƣng họ không thể tự mình ra quyết định hoặc mặc nhiên đƣợc hƣởng bậc lƣơng đó mà cần phải có quyết định của chủ thể có thẩm quyền. - Khi Nhà nƣớc xác định một hành vi, một kết quả hoạt động hoặc một mối quan hệ xã hội nào đó là hợp pháp hoặc bất hợp pháp. Ví dụ, khi công chứng, chứng thực các loại giấy tờ, hoặc khi xác nhận đăng ký kết hôn… - Trong một số trƣờng hợp nhà nƣớc thấy cần thiết phải tham gia vào một số quan hệ pháp luật cụ thể để kiểm tra, giám sát hoạt động của các bên tham gia vào quan hệ đó, bảo đảm tính đúng đắn của các hành vi.

Mặc dù hiện nay còn có những quan niệm khác nhau về ADPL nhƣng tác giả đồng tình với quan điểm của đa số các nhà khoa học pháp lý khi cho rằng: ADPL là hoạt động mang tính tổ chức, quyền lực của Nhà nước, được thực hiện thông qua những cơ quan nhà nước có thẩm quyền, nhà chức trách hoặc tổ chức xã hội khi được Nhà nước trao quyền, nhằm cá biệt hoá những quy phạm pháp luật vào các trường hợp cụ thể đối với các cá nhân cụ thể và tổ chức cụ thể. * Đặc điểm của hoạt động áp dụng pháp luật - ADPL là hoạt động mang tính tổ chức, thể hiện quyền lực nhà nước: 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Pháp luật do nhà nƣớc ban hành và bảo đảm thực hiện nên dĩ nhiên nó mang tính quyền lực nhà nƣớc. Nhờ có sự bảo đảm của nhà nƣớc nên pháp luật mới có sức mạnh bắt buộc đối với mọi chủ thể có liên quan. Nhƣ vậy, ADPL thực chất là quá trình sử dụng quyền lực nhà nƣớc, nhân danh nhà nƣớc, bảo đảm cho quyền lực nhà nƣớc có hiệu lực trên thực tế.

- ADPL là hoạt động tuân theo thủ tục chặt chẽ do pháp luật quy định: ADPL là quy trình đặc biệt của việc thực hiện pháp luật nhằm đảm bảo cho pháp luật có giá trị điều chỉnh trên thực tế. Mặt khác, chủ thể bị ADPL có thể đƣợc hƣởng những lợi ích rất lớn nhƣng cũng có thể phải chịu những hậu quả nghiêm trọng từ hoạt động ADPL. Do vậy, pháp luật phải quy định rõ ràng cơ sở, điều kiện, trình tự, thủ tục, quyền và nghĩa vụ của các bên trong quá trình ADPL. Tùy thuộc vào từng lĩnh vực ADPL mà trình tự, thủ tục đƣợc xác lập cho phù hợp.

Các quy trình, thủ tục ADPL có thể đầy đủ hoặc đƣợc rút gọn theo quy định của pháp luật. Nhƣ vậy, không thể có một quy trình, thủ tục chung cho các lĩnh vực ADPL trên thực tế. - ADPL là hoạt động điều chỉnh cá biệt, cụ thể đối với các quan hệ xã hội nhất định: Đối tƣợng của hoạt động ADPL là những quan hệ xã hội cần đến sự điều chỉnh cá biệt trên cơ sở những mệnh lệnh chung trong quy phạm pháp luật. Bằng hoạt động ADPL, những quy phạm pháp luật nhất định đƣợc cá biệt hóa vào những trƣờng hợp cụ thể của đời sống.

Chính nhờ có quá trình ADPL mà nhiều quy phạm pháp luật mới có điều kiện đƣợc thực thi hay có hiệu lực trên thực tế. Hơn nữa, về phía chủ thể, nhờ có ADPL mới xác định đƣợc những giới hạn pháp lý cần thiết cả về quyền, nghĩa vụ cũng nhƣ trách nhiệm pháp lý có liên quan khi tham gia quan hệ pháp luật. ADPL cũng làm rõ cả khía cạnh đòi hỏi cụ thể về mặt hình thức, thủ tục đối với việc thực hiện những nội dung cơ bản đó. - ADPL đòi hỏi tính sáng tạo cao của các chủ thể có thẩm quyền: ADPL là quá trình thực hiện pháp luật đƣợc hình thành trên cơ sở nhận thức.

Khi ADPL, các cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền phải nghiên cứu kỹ lƣỡng vụ việc, 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] làm sáng tỏ cấu thành pháp lý của nó để từ đó lựa chọn quy phạm, ra văn bản ADPL và tổ chức thi hành. Điều này đòi hỏi các chủ thể có liên quan không đƣợc thụ động, máy móc để có thể đảm bảo thời hiệu, thời hạn xử lý các vụ việc theo quy định pháp luật đặt ra. Đƣơng nhiên, sáng tạo trong ADPL chủ yếu là ở góc độ kỹ thuật, tổ chức chứ không thể là sáng tạo về mặt nội dung. Trong trƣờng hợp pháp luật chƣa quy định hoặc quy định chƣa rõ thì phải vận dụng một cách sáng tạo bằng cách ADPL tƣơng tự.

Từ sự phân tích trên cho thấy, ADPL là hoạt động mang tính tổ chức, thể hiện quyền lực nhà nƣớc, đƣợc thực hiện thông qua những cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền, nhà chức trách hoặc các tổ chức xã hội khi đƣợc Nhà nƣớc trao quyền, nhằm cá biệt hóa những quy phạm pháp luật vào các trƣờng hợp cụ thể đối với các cá nhân, tổ chức cụ thể. * Các giai đoạn áp dụng pháp luật Dựa vào nội dung công việc thực hiện cụ thể, khoa học và thực tiễn pháp lý chia quá trình ADPL thành bốn giai đoạn sau: - Phân tích, đánh giá nội dung, điều kiện, hoàn cảnh sự kiện thực tế cần ADPL: Trƣớc hết cần xác định đúng nội dung, đối tƣợng, bản chất pháp lý của sự kiện thực tế, nếu cần ADPL thì phải làm rõ chủ thể nào có thẩm quyền giải quyết, chuẩn bị về mặt tổ chức, nhân sự, kỹ thuật cũng nhƣ xác định thời điểm tiến hành ADPL. Nếu thấy chƣa đủ điều kiện hoặc không cần thiết phải tiếp tục ADPL thì các chủ thể có thẩm quyền ra quyết định tạm đình chỉ hoặc chấm dứt việc ADPL. Giai đoạn đầu của quá trình ADPL đặt ra những yêu cầu sau: + Nghiên cứu khách quan, toàn diện và đầy đủ tình tiết của vụ việc; + Xác định đƣợc đặc trƣng pháp lý của nó; + Tuân thủ các quy định mang tính thủ tục gắn với mỗi loại vụ việc.

- Lựa chọn quy phạm pháp luật làm cơ sở pháp lý cho việc đưa ra các quyết định áp dụng pháp luật: Đây là giai đoạn quan trọng trong quy trình ADPL vì nếu không đƣa ra cơ sở pháp lý phù hợp và có sức thuyết phục thì sẽ ảnh hƣởng trực tiếp tới các giai đoạn 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Về nguyên tắc, cần phải chọn quy phạm pháp luật còn hiệu lực và sát thực với nội dung sự kiện, quan hệ pháp luật cần điều chỉnh, làm rõ quy phạm pháp luật đó thuộc ngành luật nào, phân tích, làm sáng tỏ nội dung của quy phạm đã lựa chọn. Trên thực tế, việc lựa chọn quy phạm pháp luật có thể xảy ra nhiều khả năng. Nếu có một quy phạm pháp luật đáp ứng đủ yêu cầu thì chủ thể có thẩm quyền có thể xác định đƣợc ngay cơ sở pháp lý cho việc ADPL.

Nếu có hai hay nhiều quy phạm pháp luật cùng điều chỉnh quan hệ đó nhƣng ra cách giải quyết khác nhau (trƣờng hợp xung đột quy phạm pháp luật trong ADPL) thì chủ thể có thẩm quyền lựa chọn quy phạm pháp luật có giá trị pháp lý cao hơn và đƣợc ban hành sau. Trƣờng hợp không có quy phạm pháp luật làm cơ sở pháp lý cho việc ADPL thì chủ thể có thẩm quyền xem xét ADPL tƣơng tự.