MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài: Đô thị hóa là quá trình tất yếu diễn ra không chỉ đối với nƣớc ta mà còn đối với các nƣớc trên thế giới, nhất là các nƣớc châu Á. Nền kinh tế càng phát triển thì quá trình đô thị hóa diễn ra với tốc độ ngày càng nhanh. Đô thị hóa góp phần đẩy mạnh phát triển kinh tế – xã hội của khu vực, nâng cao đời sống nhân dân.
Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực, quá trình đô thị hóa cũng phát sinh nhiều vấn đề cần giải quyết nhƣ: vấn đề việc làm cho nông dân bị mất đất, phƣơng pháp đền bù khi giải phóng mặt bằng, cách thức di dân, dãn dân Nếu không có một chiến lƣợc và giải pháp cụ thể, chung ta sẽ gặp nhiều vƣớng mắc và lúng túng trong quá trình giải quyết, đôi khi làm nảy sinh những vấn đề ngày càng phức tạp. Trong những năm qua, tốc độ đô thị hóa ở nƣớc ta diễn ra khá nhanh. Quận Bình Tân là đô thị mới đƣợc thành lập theo nghị định 130/NĐ-CP ngày 05/11/2003 của Chính Phủ [1] do tách từ Thị trấn An Lạc, xã Bình Hƣng Hoà, xã Bình Trị Đông và xã Tân Tạo của huyện Bình Chánh trƣớc đây. Trong những năm gần đây tốc độ đô thi hoá trên địa bàn quận diễn ra khá nhanh trong đó điển hình là phƣờng Bình Hƣng Hòa B.
Hiện nay nhiều mặt kinh tế xã hội trên địa bàn quận Bình Tân nói chung và phƣờng Bình Hƣng Hòa B nói riêng cũng đang phát triển nhanh theo hƣớng đô thị hóa. Do đó, việc nghiên cứu ảnh hƣởng những vấn đề phát sinh trong quá trình đô thị hóa, từ đó đề xuất những giải pháp nhằm giải quyết vấn đề một cách cơ bản là việc làm cần thiết. Đó là cơ sở quan trọng cho việc nghiên cứu hoạch định chính sách phát triển kinh tế - xã hội trong quá trình đô thị hóa nhằm ổn định đời sống ngƣời dân, tạo tiền đề cho phát triển kinh tế xã hội trên địa bàn phƣờng Bình Hƣng Hòa B nói riêng, rộng hơn là địa bàn quận Bình Tân. Xuất phát từ thực tiễn ấy, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu ảnh hƣởng của quá trình đô thị hóa đến thay đổi sử dụng đất và sinh kế ngƣời dân trên địa bàn phƣờng Binh Hƣng Hòa B, Quận Bình Tân, Tp.
Hồ Chí Minh giai đoạn 2004 – 2013” nhằm đánh giá những ảnh hƣởng của quá trình đô thị đến sự thay đổi sử dụng đất và đời sống ngƣời dân trên địa bàn phƣờng từ khi thành lập quận đến năm 2013, qua 1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com đó đề xuất những giải pháp góp phần tạo sự cân bằng giữa quá trình đô thị hóa và ổn định cuộc sống ngƣời dân. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục tiêu nghiên cứu Đánh giá hiện trạng sử dụng đất, biến động đất đai trong quá trình đô thị hóa và những tác động đến đời sống ngƣời dân trên địa bàn phƣờng Bình Hƣng Hòa B. Đánh giá ảnh hƣởng của quá trình đô thị hóa đến sinh kế của ngƣời dân trên địa bàn phƣờng Bình Hƣng Hòa B.
Đề xuất một số giải pháp nhằm tạo sự cân bằng cho cuộc sống ngƣời dân trong quá trình đô thị hóa. Nhiệm vụ nghiên cứu Nghiên cứu đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội trên địa bàn phƣờng Bình Hƣng Hòa B, quận Bình Tân. Nghiên cứu quá trình đô thị hóa và sự thay đổi sử dụng đất tại phƣờng Bình Hƣng Hòa B, quận Bình Tân. Nghiên cứu ảnh hƣởng của quá trình đô thị hóa đến sinh kế ngƣời dân địa bàn phƣờng Bình Hƣng Hòa B, quận Bình Tân.
Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, tiến hành đề xuất một số giải pháp sử dụng đất có hiệu quả góp phần hƣớng quá trình đô thị hóa cho mục tiêu phát triển kinh tế xã hội bền vững trên địa bàn phƣờng. Phạm vi nghiên cứu 3. Phạm vi không gian - Phƣờng Bình Hƣng Hòa B, quận Bình Tân, Tp Hồ Chí Minh 3. Phạm vi thời gian - Từ năm 2004 đến năm 2013.
Phƣơng pháp nghiên cứu 4. Phƣơng pháp chọn điểm nghiên cứu Là một trong những phƣờng có biến động về hiện trạng sử dụng đất khá lớn trên địa bàn quận Bình Tân, trong đó có sữ rõ nét do quá trình đô thị hóa với dự án khu công nghiệp Vĩnh Lộc và khu dân cƣ Vĩnh Lộc trong những năm trở lại đây. Qua đó cũng tác động rất lớn đến đời sống ngƣời dân trong khu vực. Vì lý do đó, 2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com phƣờng Bình Hƣng Hòa B, quận Bình Tân đƣợc chọn làm điểm nghiên cứu của đề tài 4.
Phƣơng pháp thu thập tài liệu, số liệu liên quan đến địa bàn nghiên cứu - Tài liệu thứ cấp: Là tài liệu sẵn có, đƣợc thu thập qua các hồ sơ tài liệu liên quan của quận, phƣờng. Đây là số liệu chủ yếu đƣợc dùng làm thông tin cho việc phân tích khái quát cơ sở lý luận và thực tiễn về đô thị hóa, đặc điểm địa bàn nghiên cứu và thực trạng quá trình đô thị hóa ở quận Bình Tân, Thành phố Hồ Chí Minh. - Tài liệu sơ cấp: Là tài liệu chƣa công bố, đƣợc thu thập thông qua việc phỏng vấn trực tiếp hộ dân và cán bộ chính quyền địa phƣơng dựa trên bảng câu hỏi đƣợc chuẩn bị sẵn. Phƣơng pháp kế thừa Nghiên cứu tham khảo kế thừa kết quả của các dự án nghiên cứu, các đề tài nghiên cứu liên quan đến ảnh hƣởng của quá trình đô thị hóa đến việc sử dụng đất nông nghiệp 4.
Phƣơng pháp tổng hợp, phân tích và dự báo Tổng hợp phân tích tài liệu nghiên cứu dựa vào thực trạng đô thị hóa và ảnh hƣởng của đô thị hóa đến hƣớng sử dụng đất trong các hộ dân phƣờng Bình Hƣng Hòa B; căn cứ vào định hƣớng, mục tiêu cụ thể của địa phƣơng, từ đó đƣa ra dự báo về quy mô diện tích, quy mô dân số, cơ cấu kinh tế, phát triển không gian đô thị, mức độ và tốc độ đô thị hóa ở Bình Tân trong những năm tới 4. Phƣơng pháp điều tra xã hội học Trên cơ sở xây dựng bảng câu hỏi có nội dung hợp lý, tác giả đã khảo sát lấy ý kiến của nhân dân trên địa bàn nghiên cứu. Bảng hỏi đƣợc sử dụng để thu thập thông tin định lƣợng chung về sự biến đổi mức sống, thu nhập, cơ cấu lao động nghề nghiệp ở một số địa bàn khu vực. Việc chọn hộ điều tra đƣợc thực hiện theo phƣơng pháp ngẫu nhiên hệ thống, đảm bảo tính khách quan.
Tổng số phiếu phát ra là 50 phiếu, tổng số phiếu thu về là 50 phiếu. Phƣơng pháp chuyên gia Kinh nghiệm thực tiễn của các chuyên gia hoạt động trong lĩnh vực quản lý đất đai, quy hoạch sử dụng đất ở Trung ƣơng và địa phƣơng, các viện, trƣờng 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1.CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HÓA VÀ NHỮNG ẢNH HƢỞNG CỦA QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HÓA ĐẾN SỬ DỤNG ĐẤT VÀ SINH KẾ CỦA NGƢỜI DÂN 1. Cơ sở lý luận về đô thị hóa 1.1 Khái niệm, phân loại và chức năng của đô thị: 1. Định nghĩa về đô thị: Theo Trần Văn Tuấn (2006) [2].
Đô thị là từ đƣợc cấu thành bởi hai bộ phận: phần đô và phần thị. Phần “đô” chỉ chức năng hành chính, phần “thị’ có nghĩa là nơi buôn bán, biểu hiện của phạm trù hoạt động kinh tế. Hai bộ phận này có mối quan hệ đặc biệt, tƣơng tác hỗ trợ, bổ sung cho nhau trong quá trình hình thành và phát triển của một đô thị. Trong xã hội ngày nay, ngƣời ta chú ý nhiều đến tính chất “thị” hơn tính chất “đô”, nghĩa là coi trọng yếu tố kinh tế hơn Có rất nhiều thuật ngữ để chỉ đô thị.
Trên thế giới có các thuật ngữ nhƣ city, town (trong tiếng Anh), urbanized area, urban cluster (trong tiếng Mỹ)… Trong tiếng Việt có các từ chỉ đô thị nhƣ: thị tứ, thị trấn, thị xã, thành phố, thành thị [3] Ở Việt Nam, khái niệm đô thị có sự thay đổi theo thời gian, theo định nghĩa tại Thông tƣ số 34/2009/TT-BXD của Bộ Xây Dựng quy định chi tiết một số nội dung của Nghị định số 42/2009/NĐ-CP ngày 07 tháng 05 năm 2009 có nêu [4]: “Đô thị là khu vực tập trung dân cƣ sinh sống có mật độ cao và chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực kinh tế phi nông nghiệp, là trung tâm chính trị, hành chính, kinh tế, văn hóa hoặc chuyên ngành, có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội của quốc gia hoặc một vùng lãnh thổ, một địa phƣơng bao gồm nội thành, ngoại thành của thành phố; nội thị, ngoại thị của thị xã, thị trấn.2 Phân loại đô thị: Theo quy định tại Điều 6 của Nghị định số 42/2009/NĐ-CP về phân loại đô thị của Chính phủ thì các tiêu chuẩn cơ bản để phân loại đô thị gồm: - Chức năng đô thị Là trung tâm tổng hợp hoặc trung tâm chuyên ngành, cấp quốc gia, cấp vùng liên tỉnh, cấp tỉnh, cấp huyện hoặc là một trung tâm của vùng trong tỉnh; có vai trò 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của cả nƣớc hoặc một vùng lãnh thổ nhất định. - Quy mô dân số toàn đô thị tối thiểu phải đạt 4 nghìn ngƣời trở lên. - Mật độ dân số phù hợp với quy mô, tính chất và đặc điểm của từng loại đô thị và đƣợc tính trong phạm vi nội thành, nội thị và khu phố xây dựng tập trung của thị trấn. - Tỷ lệ lao động phi nông nghiệp đƣợc tính trong phạm vi ranh giới nội thành, nội thị, khu vực xây dựng tập trung phải đạt tối thiểu 65% so với tổng số lao động.
- Hệ thống công trình hạ tầng đô thị gồm hệ thống công trình hạ tầng xã hội và hệ thống công trình hạ tầng kỹ thuật: Đối với khu vực nội thành, nội thị phải đƣợc đầu tƣ xây dựng đồng bộ và có mức độ hoàn chỉnh theo từng loại đô thị; Đối với khu vực ngoại thành, ngoại thị phải đƣợc đầu tƣ xây dựng đồng bộ mạng hạ tầng và bảo đảm yêu cầu bảo vệ môi trƣờng và phát triển đô thị bền vững. - Kiến trúc, cảnh quan đô thị: việc xây dựng phát triển đô thị phải theo quy chế quản lý kiến trúc đô thị đƣợc duyệt, có các khu đô thị kiểu mẫu, các tuyến phố văn minh đô thị, có các không gian công cộng phục vụ đời sống tinh thần của dân cƣ đô thị; có tổ hợp kiến trúc hoặc công trình kiến trúc tiêu biểu và phù hợp với môi trƣờng, cảnh quan thiên nhiên.