MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Canxi là khoáng chất phong phú nhất trong cơ thể và đóng một vai trò quan trọng trong quá trình khoáng hóa xương, đông máu, truyền tín hiệu nội bào và co cơ (Yibing Wang và cộng sự, 2021 [44]). Theo Zafer Hakami và cộng sự (2022) [46], khi khẩu phần ăn được bổ sung hàm lượng canxi cao hơn sẽ làm tăng hàm lượng của tro xương, tuy nhiên khi bổ sung hàm lượng canxi cao vào khẩu phần ăn có thể làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu photpho. Khi canxi ở mức 0,90 % làm giảm năng suất của động vật, cản trở sự hấp thụ khoáng vĩ mô, làm giảm khả năng tiêu hóa năng lượng ở khẩu phần, do tạo thành kết tủa xà phòng với các axit béo bão hòa tự do.
Khi thiếu canxi trong khẩu phần ăn sẽ dẫn đến biến dạng xương, còi xương, gãy xương, suy nhược thần kinh và tình trạng lông kém ở gia cầm. Đối với gà broiler nuôi chuồng kín, thường bị yếu chân, nên ảnh hưởng nhiều đến hiệu quả sản xuất ở các tuần tuổi chuẩn bị xuất bán. Việc bổ sung thêm canxi dạng hữu cơ đã có tác dụng rất tốt trên gà sinh sản (cả trong giai đoạn hậu bị). Với mong muốn cải thiện được các nhược điểm yếu chân trên gà Broiler và để có luận cứ khoa học toàn diện hơn về ảnh hưởng của canxi trong khẩu phần gà broiler, có thể áp dụng trong sản xuất.
Xuất phát từ thực tế trên, em tiến hành đề tài: “Ảnh hưởng của tỷ lệ canxi khác nhau trong khẩu phần đến sức sản xuất của gà broiler Ross-308 nuôi chuồng hở”. Mục tiêu của đề tài - Đánh giá ảnh hưởng của mức canxi khác nhau trong khẩu phần ăn đến khả năng sản xuất của gà Ross 308. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học - Hiểu biết thêm về ảnh hưởng canxi đến khả năng sản xuất của gà Ross-308 từ đó đưa ra tỷ lệ canxi phù hợp cho thức ăn của gà broiler.
Ý nghĩa thực tiễn - Góp phần đẩy mạnh chương trình phát triển chăn nuôi gà broiler bền vững, tăng hiệu quả kinh tế. n 3 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2. Vai trò và sự chuyển hóa của canxi trong cơ thể ở gia cầm * Canxi trong cấu trúc xương Canxi cung cấp 36-39 % cho sự phát triển của xương và răng.
Trong xương có đến 99 % lượng canxi và dịch thể có chứa 1 % lượng canxi. Canxi là một khoáng chất không thể thiếu để cấu trúc nên một bộ xương khỏe mạnh giúp con vật phát triển một cách hoàn thiện. Không chỉ là thành phần cấu tạo. Cùng với photpho, canxi rất quan trọng đối với độ cứng và độ bền của xương.
Sự thiếu hụt hay dư thừa dẫn đến mất cân bằng canxi và photpho làm thay đổi không tốt, dẫn đến suy nhược, bệnh và thậm chí là tử vong. Theo Yun-Feng YANG và cộng sự (2020) [45], khi cho gà thịt ăn khẩu phần thiếu canxi sẽ làm suy giảm sự phát triển của xương. * Vai trò của canxi trong hoạt động của cơ Canxi có tác dụng đến khả năng vận động và co duỗi của cơ: do canxi là yếu tố khởi động cho việc liên kết myosin và actin tạo thành actomyosin. * Vai trò của canxi trong hoạt động thần kinh Canxi có vai trò duy trì chức năng hoạt động của mô thần kinh.Emerick và cộng sự (2012) [18] đã chỉ ra rằng: bệnh thần kinh (OPIDN) có liên quan đến sự gia tăng các protease trung tính được kích hoạt bởi canxi (calpains) và việc hấp thụ quá nhiều canxi vào các tế bào thần kinh.
Việc kích hoạt calpain thúc đẩy quá trình phân giải protein ở các phần tận cùng của sợi trục, do đó ngăn cản sự truyền các xung thần kinh đến tế bào sau synap. n 4 * Canxi và hoạt tính enzym Canxi giúp ổn định cấu trúc và do đó duy trì hoạt tính xúc tác của nhiều loại enzym, ví dụ các proteaza, nucleaza. gắn kết với canxi là một khâu không thể thiếu trong quá trình hoạt hoá của những enzym trong chuỗi phản ứng gây đông máu, gây co cơ, gây tiết hoocmon. * Canxi trong máu và các dịch thể khác Canxi ở trong máu và dịch thể ngoài tế bào do xương tham gia trực tiếp vào sự điều khiển hàm lượng canxi huyết vì ở đây có những dạng canxi dễ dàng huy động vào hệ thống lưu thông các dịch thể.
Gia cầm có hàm lượng canxi ở máu dao động từ: 20 - 25 mg %. Ảnh hưởng của các mức canxi đến khả năng sinh trưởng của gà thịt * Bổ sung hàm lượng canxi phù hợp Theo Bùi Đức Lũng và cộng sự (2000) [5]: yêu cầu canxi của gà con 1,0 - 1,2 %, gà dò 0,9 - 1,0 % và gà đẻ là 2,7 - 3,8 %. Đối với gà con, khi hàm lượng canxi trong khẩu phần quá cao sẽ làm cho hàm lượng canxi huyết tăng cao, ảnh hưởng tới sự điều hòa hoocmon của tuyến giáp trạng. Hàm lượng tro trong xương chày được cải thiện tuyến tính khi nồng độ canxi trong khẩu phần tăng từ 0,37 lên 0,57 và 0,77 % (Abdulla và cộng sự, 2017 [11]).
Tác giả Bùi Hữu Đoàn (1999) [2], đã cho biết kết quả nghiên cứu một số biện pháp nâng cao hiệu quả sử dụng canxi, photpho cho gà giống hướng thịt, như sau: với gà con, khi hàm lượng photpho dễ tiêu trong khẩu phần bằng 0,50 %, mức canxi bằng 1,10 % (tỷ lệ Ca/P bằng 2,2/1,0) đã có hiệu quả hơn mức canxi bằng 0,85 %. Kiani và Taheri (2020) [22] khuyến cáo rằng: giảm canxi và NPP ở mức 0,76 % và 0,38 % qua 1-24 ngày và 25-38 ngày cho thấy hiệu quả tốt hơn trong khi duy trì sự phát triển của xương. Theo Necmettin Ceylan và cộng sự (2020) [28] khi nghiên cứu về nhu cầu canxi và photpho của gà thịt Ross 308 cho biết: khi giảm gần 20 % canxi n 5 và NPP ăn vào của gà thịt, đặc biệt là sau giai đoạn khởi động, bằng cách giữ mức khẩu phần là 0,90 : 0,45 %; 0,75 : 0,38 % và 0,60 : 0,30 % canxi và NPP cho giai đoạn khởi đầu, giai đoạn trưởng thành và giai đoạn kết thúc tương ứng mà không có bất kỳ sự suy giảm nào trong quá trình tăng trưởng và phát triển xương. Điều này cũng sẽ dẫn đến giảm chi phí khẩu phần ăn và giữ cho môi trường sạch sẽ hơn do ít nguồn photpho vô cơ được bổ sung vào khẩu phần và sự bài tiết photpho qua phân giảm.
Giảm canxi và NPP trong chế độ ăn giúp cải thiện hiệu suất tăng trưởng mà không làm suy giảm các đặc điểm của xương. Khi được bổ sung hàm lượng canxi phù hợp sẽ giúp cơ thể hấp thu vitamin B12, xúc tác chuyển hóa protrombin thành trombin, hoạt hóa enzym tuyến tụy tiêu hóa lipit, dẫn truyền xung động thần kinh và đặc biệt canxi cùng photpho cấu tạo nên xương. Do vậy canxi khi gia cầm được bổ sung hàm lượng phù hợp sẽ giúp xương khỏe hơn tránh được các bệnh do thiếu canxi gây ra như: loãng xương, gãy xương. * Bổ sung dư thừa hàm lượng canxi Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng canxi được cung cấp vượt quá nhu cầu có thể ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình tiêu hóa do hình thành các muối không hòa tan với axit béo thực phẩm trong lòng ruột, có thể dẫn đến giảm lượng chất dinh dưỡng sẵn có, giảm sử dụng năng lượng của khẩu phần và giảm tăng trưởng và hiệu quả sử dụng thức ăn Simpson và Wise (1990) [35]; Sebastian và cộng sự (1996) [34]; Tamim và cộng sự (2004) [38].
Ngoài ra, quá nhiều canxi có khả năng cản trở quá trình tiêu hóa và hấp thụ vi khoáng và tương tác với photpho vô cơ trong ruột (Hamdi và cộng sự, 2015 [20]). Chế độ ăn nhiều canxi làm tăng hàm lượng tro của xương (Abdulla và cộng sự, 2017 [11]; Gautier và cộng sự, 2017 [17]). Ngoài ra nồng độ canxi cao hoặc tỷ lệ Ca/NPP tăng cao trong khẩu phần ăn của gia cầm đã được chứng minh là làm giảm tỷ lệ tiêu hóa canxi và n 6 photpho do làm tăng sự kết tủa của các phức hợp canxi-photpho không hòa tan (Farhadi và cộng sự, 2017 [16]). Mức canxi cao (0,90 %) cản trở sự hấp thụ khoáng chất vĩ mô (B.Lonnerdal và cộng sự, 1989 [24]), làm giảm khả năng tiêu hóa năng lượng của khẩu phần do tạo thành kết tủa xà phòng với các axit béo bão hòa tự do (Hamdi và cộng sự, 2018 [19]), và tạo thành phức hợp Ca - phytate có thể làm giảm hoạt động của phytase (Tamim và cộng sự, 2004 [38]).
Nếu bổ sung dư thừa hàm lượng canxi trong khẩu phần ăn, thừa (> 5 %) sẽ làm giảm tính ngon miệng, gây rối loạn trao đổi chất, chậm lớn, rối loạn thần kinh, gia cầm bị suy thận khi được cho ăn khẩu phần ăn có hàm lượng canxi cao. * Thiếu canxi trong khẩu phần ăn Theo tác giả Bùi Hữu Đoàn (1999) [2], khi nghiên cứu một số biện pháp nâng cao hiệu quả sử dụng canxi, photpho cho gà giống hướng thịt, tác giả cho biết: mức canxi giảm 0,67 % làm cho gà chết; giảm 2,91 % gà con bị khoèo chân. Đối với gà thịt sau 6 tuần tuổi (42 - 49 ngày) khi khẩu phần ăn của gà giảm đồng thời tỷ lệ canxi và phopho, sẽ làm giảm độ cứng của xương ống (Skinner và cộng sự, 1992 [36]). Mức canxi thấp hơn trong khẩu phần có khả năng cải thiện việc sử dụng photpho (Hamdi và cộng sự, 2015 [20]).
Hơn nữa, thiếu canxi có thể dẫn đến biến dạng xương, còi xương, gãy xương, suy nhược thần kinh và tình trạng lông kém ở gia cầm. Chen và Moran (1995) [14], đã chứng minh rằng canxi và photpho trong khẩu phần thấp hơn có thể dẫn đến gãy xương và máu thịt trong quá trình chế biến chăn nuôi gà thịt. Bar và cộng sự (2003) [13], báo cáo rằng giảm canxi trong khẩu phần từ 10,3 g/kg xuống 1,9 g/kg trong khẩu phần 1 - 11 ngày tuổi dẫn đến hạ canxi máu. Onyango và cộng sự (2003) [30], người phát hiện ra rằng hàm lượng khoáng trong xương và tỷ lệ tro giảm một cách tuyến tính khi mức canxi n 7 trong khẩu phần giảm từ 0,91 % xuống 0,45 %.
Khi hàm lượng canxi trong khẩu phần ăn bị thiếu sẽ làm giảm tính thèm ăn, lông xù, trứng mỏng vỏ, gà có hiện tượng co giật, hay cắn mổ nhau, còi xương.