Ảnh hưởng của trách nhiệm xã hội lên rủi ro kiệt quệ tài chính của các doanh nghiệp hàng tiêu dùng niêm yết tại việt nam

Chương này trình bày tổng quan về ảnh hưởng của trách nhiệm xã hội doanh nghiệp (CSR) đến… 88 trang · Trường Đại Học Ngân Hàng Thành Phố Hồ Chí Minh · 2023.

• Tác giả: Nguyễn Nhất Trí
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Đan Thanh
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Ảnh Hưởng Của Trách Nhiệm Xã Hội Đến Rủi Ro Kiệt Quệ Tài Chính Của Doanh Nghiệp Hàng Tiêu Dùng Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu và dữ liệu nghiên cứu
• 1.6. Đóng góp của đề tài
• 1.7. Bố cục của nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI VÀ RỦI RO KIỆT QUỆ TÀI CHÍNH
• 2.1. Tổng quan về trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (CSR)
• 2.1.1. Các cách tiếp cận trách nhiệm xã hội
• 2.1.2. Đo lường trách nhiệm xã hội (CSR)
• 2.1.3. Lý do các doanh nghiệp nên đầu tư vào trách nhiệm xã hội
• 2.1.4. Các lý thuyết trước đây về trách nhiệm xã hội
• 2.2. Tổng quan về rủi ro kiệt quệ tài chính (Financial distress)
• 2.2.1. Rủi ro kiệt quệ tài chính
• 2.2.2. Các lý thuyết liên quan đến rủi ro kiệt quệ tài chính
• 2.2.3. Mối quan hệ giữa trách nhiệm xã hội và rủi ro kiệt quệ tài chính
• 2.2.4. Các nghiên cứu liên quan
• 2.2.4.1. Nghiên cứu trong nước
• 2.2.4.2. Nghiên cứu ngoài nước
• 2.3. Khoảng trống nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI ĐẾN RỦI RO KIỆT QUỆ TÀI CHÍNH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP HÀNG TIÊU DÙNG NIÊM YẾT TẠI VIỆT NAM
• 3.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.1.1. Khái quát về mô hình
• 3.1.2. Mô tả các biến
• 3.2. Mẫu và dữ liệu nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phân tích hồi quy
• 3.3.2. Mô hình hồi quy
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thống kê mô tả
• 4.2. Ma trận tương quan
• 4.3. Phân tích mô hình hồi quy
• 4.4. Kiểm định lựa chọn mô hình hồi quy
• 4.5. Kiểm định các khuyết tật của mô hình
• 4.6. Hồi quy bằng phương pháp FGLS
• 4.7. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. Khuyến nghị cho các doanh nghiệp
• 5.2. Khuyến nghị dành cho chính phủ, cơ quan quản lý nhà nước
• 5.3. Hạn chế của nghiên cứu và hướng nghiên cứu của các đề tài tiếp theo
• 5.3.1. Hạn chế của nghiên cứu
• 5.3.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Ảnh Hưởng CSR Đến Rủi Ro Kiệt Quệ Tài Chính

Chương này trình bày tổng quan về ảnh hưởng của trách nhiệm xã hội doanh nghiệp (CSR) đến rủi ro kiệt quệ tài chính. Nghiên cứu này tập trung vào các doanh nghiệp hàng tiêu dùng niêm yết tại Việt Nam. Tác giả sẽ trình bày các lý thuyết, các nghiên cứu trước đây để làm tiền đề cho việc thực hiện nghiên cứu. Việc hiểu rõ mối quan hệ này giúp các doanh nghiệp đưa ra quyết định chiến lược phù hợp, cân bằng giữa lợi nhuận và trách nhiệm với xã hội. Nghiên cứu này cung cấp cái nhìn sâu sắc về cách CSR có thể được sử dụng như một công cụ quản trị rủi ro hiệu quả, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế đầy biến động.

1.1. Giới Thiệu Về Trách Nhiệm Xã Hội Doanh Nghiệp CSR

Hiện đã có nhiều nghiên cứu cũng như các khái niệm về trách nhiệm xã hội, nhưng các khái niệm này vẫn còn khác nhau về nhiều mặt. Theo Friedman (1970), trách nhiệm xã hội duy nhất của doanh nghiệp là tạo ra lợi nhuận cho các cổ đông. Ngược lại, Bowen (1953) cho rằng trách nhiệm xã hội là nghĩa vụ của doanh nhân trong việc theo đuổi các chính sách, đưa ra các quyết định phù hợp với mục tiêu và giá trị của xã hội. Hà Thị Thủy (2019) thì cho rằng doanh nghiệp phải đóng vai trò "công dân" trong xã hội với tất cả nghĩa vụ và quyền lợi. Nhìn chung, CSR giúp doanh nghiệp cải thiện từ lợi nhuận đến hình ảnh trong mắt các bên liên quan.

1.2. Tổng Quan Về Rủi Ro Kiệt Quệ Tài Chính

Rủi ro kiệt quệ tài chính là tình trạng doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc thanh toán các nghĩa vụ nợ, dẫn đến mất khả năng hoạt động liên tục. Các yếu tố dẫn đến rủi ro kiệt quệ tài chính bao gồm quản lý tài chính yếu kém, biến động kinh tế vĩ mô, và các cú sốc bên ngoài như đại dịch. Việc đánh giá rủi ro tài chính là vô cùng quan trọng để doanh nghiệp có thể chủ động phòng ngừa và ứng phó với các tình huống xấu. Rủi ro này ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả tài chính và khả năng thanh toán của doanh nghiệp.

1.3. Mối Quan Hệ Giữa CSR và Rủi Ro Kiệt Quệ Tài Chính

Nhiều nghiên cứu cho thấy rằng CSR có thể giúp giảm thiểu rủi ro kiệt quệ tài chính. Các doanh nghiệp thực hiện tốt CSR thường có uy tín cao hơn, được khách hàng tin tưởng hơn, và có khả năng thu hút và giữ chân nhân tài tốt hơn. Điều này giúp tăng cường giá trị thương hiệu và cải thiện hiệu quả kinh doanh lâu dài. Boubaker và cộng sự (2020) và N.Khan và cộng sự (2021) đã chỉ ra rằng các doanh nghiệp có chỉ số CSR cao có ít rủi ro kiệt quệ tài chính hơn.

II. Cách Đo Lường Tác Động CSR Mô Hình Tiêu Chí Đánh Giá

Việc đo lường tác động của CSR là rất quan trọng để đánh giá hiệu quả của các hoạt động trách nhiệm xã hội. Có nhiều mô hình và tiêu chí khác nhau được sử dụng để đo lường CSR, bao gồm các tiêu chuẩn quốc tế như Global Reporting Initiative (GRI) và các hệ thống đánh giá như MSCI ESG. Các mô hình này giúp doanh nghiệp xác định các khía cạnh CSR quan trọng nhất và theo dõi tiến độ cải thiện. Việc đo lường CSR một cách khách quan và minh bạch giúp tăng cường tính minh bạch và công khai thông tin của doanh nghiệp.

2.1. Các Mô Hình Tiếp Cận Trách Nhiệm Xã Hội

Một số mô hình tiếp cận trách nhiệm xã hội bao gồm mô hình tháp CSR của Carroll (1979), mô hình các bên liên quan, và mô hình áp lực của các khía cạnh CSR. Mô hình Carroll (1979) nhấn mạnh bốn trách nhiệm: kinh tế, pháp lý, đạo đức và từ thiện. Mô hình các bên liên quan tập trung vào việc đáp ứng nhu cầu của tất cả các bên liên quan, bao gồm cổ đông, nhân viên, khách hàng, cộng đồng địa phương và môi trường. Các mô hình này giúp doanh nghiệp xây dựng chiến lược CSR toàn diện và hiệu quả.

2.2. Tiêu Chí Đánh Giá CSR Theo Tiêu Chuẩn GRI và MSCI ESG

Global Reporting Initiative (GRI) cung cấp các tiêu chí để báo cáo về các khía cạnh kinh tế, môi trường và xã hội của hoạt động doanh nghiệp. MSCI ESG là một hệ thống chấm điểm phát triển bền vững, đánh giá các doanh nghiệp dựa trên các tiêu chí môi trường, xã hội và quản trị. Các tiêu chuẩn này giúp doanh nghiệp đo lường và so sánh hiệu quả CSR của mình với các doanh nghiệp khác. Việc tuân thủ các tiêu chuẩn này giúp tăng cường uy tín doanh nghiệp và thu hút đầu tư có trách nhiệm (SRI).

2.3. Đo Lường Tác Động CSR Đến Hiệu Quả Tài Chính

Việc đo lường tác động của CSR đến hiệu quả tài chính là một thách thức, nhưng có nhiều phương pháp có thể được sử dụng. Các phương pháp này bao gồm phân tích hồi quy, phân tích sự kiện và phân tích chi phí - lợi ích. Phân tích hồi quy có thể được sử dụng để xác định mối quan hệ giữa CSR và các chỉ số tài chính như lợi nhuận, doanh thu và giá trị cổ phiếu. Phân tích chi phí - lợi ích giúp doanh nghiệp đánh giá hiệu quả kinh tế của các hoạt động CSR. Các phân tích này đóng vai trò quan trọng trong việc chứng minh lợi ích của CSR đối với lợi nhuận.

III. Phân Tích Thực Trạng CSR Của DN Hàng Tiêu Dùng Việt Nam

Phần này đi sâu vào phân tích thực trạng CSR của các doanh nghiệp hàng tiêu dùng tại Việt Nam. Đánh giá dựa trên các báo cáo bền vững, các hoạt động thực tế và thông tin công khai. Nghiên cứu sẽ chỉ ra điểm mạnh, điểm yếu và các xu hướng chính trong việc thực hiện CSR của các doanh nghiệp trong ngành. Đồng thời, phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện CSR, bao gồm áp lực từ các bên liên quan, quy định pháp luật và nhận thức của doanh nghiệp về tầm quan trọng của CSR. Phân tích này cung cấp cái nhìn tổng quan về CSR trong ngành hàng tiêu dùng Việt Nam.

3.1. Xu Hướng CSR Trong Ngành Hàng Tiêu Dùng Việt Nam

Các xu hướng CSR trong ngành hàng tiêu dùng Việt Nam bao gồm tăng cường chú trọng đến bảo vệ môi trường, cải thiện điều kiện làm việc cho người lao động, và hỗ trợ cộng đồng địa phương. Nhiều doanh nghiệp đã triển khai các chương trình tái chế, giảm thiểu chất thải, và sử dụng năng lượng tái tạo. Các doanh nghiệp cũng đang đầu tư vào đào tạo và phát triển nhân viên, và cung cấp các dịch vụ hỗ trợ cộng đồng. Đại dịch Covid-19 đã thúc đẩy các doanh nghiệp quan tâm hơn đến tác động xã hội và sức khỏe cộng đồng.

3.2. Điểm Mạnh và Điểm Yếu Trong Thực Hiện CSR

Điểm mạnh trong thực hiện CSR của các doanh nghiệp hàng tiêu dùng Việt Nam là sự cam kết của lãnh đạo, sự tham gia của nhân viên, và sự hỗ trợ từ các tổ chức phi chính phủ. Điểm yếu là thiếu nguồn lực, thiếu kiến thức về CSR, và thiếu sự hợp tác giữa các doanh nghiệp. Việc cải thiện các điểm yếu này đòi hỏi sự nỗ lực của cả doanh nghiệp, chính phủ và các tổ chức xã hội.

3.3. Ảnh Hưởng Của Đại Dịch COVID 19 Đến Hoạt Động CSR

Đại dịch COVID-19 đã có ảnh hưởng lớn đến hoạt động CSR của các doanh nghiệp. Nhiều doanh nghiệp đã chuyển hướng các hoạt động CSR để hỗ trợ cộng đồng ứng phó với đại dịch, bao gồm quyên góp tiền bạc, vật tư y tế, và thực phẩm. Đại dịch cũng đã làm nổi bật tầm quan trọng của việc bảo vệ sức khỏe và an toàn của người lao động. Các doanh nghiệp cần tiếp tục đầu tư vào CSR để xây dựng khả năng chống chịu và phục hồi sau đại dịch.

IV. Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Của CSR Đến Rủi Ro Kiệt Quệ Tài Chính

Chương này tập trung vào nghiên cứu cụ thể về ảnh hưởng của CSR đến rủi ro kiệt quệ tài chính của các doanh nghiệp hàng tiêu dùng niêm yết tại Việt Nam. Sử dụng các phương pháp phân tích định lượng để xác định mối quan hệ giữa các biến số CSR và các chỉ số đo lường rủi ro tài chính. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp bằng chứng thực nghiệm về việc liệu CSR có thực sự giúp giảm thiểu rủi ro kiệt quệ tài chính hay không. Nghiên cứu này cũng sẽ xác định các khía cạnh CSR quan trọng nhất trong việc giảm thiểu rủi ro tài chính.

4.1. Phương Pháp Nghiên Cứu và Dữ Liệu Sử Dụng

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích hồi quy với dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo tài chính và báo cáo thường niên của các doanh nghiệp hàng tiêu dùng niêm yết tại Việt Nam. Dữ liệu được thu thập trong giai đoạn 2013-2022. Biến phụ thuộc là chỉ số đo lường rủi ro kiệt quệ tài chính, và biến độc lập là chỉ số đo lường CSR. Các biến kiểm soát bao gồm quy mô doanh nghiệp, tỷ lệ nợ, và lợi nhuận. Các phương pháp phân tích định lượng được sử dụng để xác định mối quan hệ giữa các biến số.

4.2. Kết Quả Phân Tích và Thảo Luận

Kết quả phân tích cho thấy rằng CSR có ảnh hưởng tiêu cực đến rủi ro kiệt quệ tài chính. Điều này có nghĩa là các doanh nghiệp thực hiện tốt CSR có ít rủi ro kiệt quệ tài chính hơn. Các khía cạnh CSR quan trọng nhất trong việc giảm thiểu rủi ro tài chính bao gồm bảo vệ môi trường và trách nhiệm với người lao động. Thảo luận về kết quả nghiên cứu sẽ tập trung vào các yếu tố giải thích mối quan hệ giữa CSR và rủi ro tài chính, bao gồm uy tín doanh nghiệp, lòng trung thành của khách hàng, và khả năng thu hút vốn.

4.3. So Sánh Với Các Nghiên Cứu Trước Đây

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các nghiên cứu trước đây về mối quan hệ giữa CSR và rủi ro tài chính. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng CSR có thể giúp giảm thiểu rủi ro tài chính bằng cách tăng cường uy tín doanh nghiệp và cải thiện mối quan hệ với các bên liên quan. Tuy nhiên, một số nghiên cứu khác lại cho thấy rằng CSR không có ảnh hưởng đáng kể đến rủi ro tài chính. Sự khác biệt này có thể là do sự khác biệt trong phương pháp nghiên cứu, dữ liệu sử dụng và bối cảnh kinh tế.

V. Giải Pháp Nâng Cao CSR Giảm Thiểu Rủi Ro Kiệt Quệ Tài Chính

Dựa trên kết quả nghiên cứu, chương này đề xuất các giải pháp cụ thể để nâng cao CSR và giảm thiểu rủi ro kiệt quệ tài chính cho các doanh nghiệp hàng tiêu dùng tại Việt Nam. Các giải pháp này bao gồm cải thiện quản lý CSR, tăng cường tính minh bạch và công khai thông tin, và thúc đẩy sự hợp tác giữa các doanh nghiệp. Đồng thời, đề xuất các chính sách hỗ trợ từ chính phủ và các tổ chức xã hội để khuyến khích các doanh nghiệp thực hiện CSR một cách hiệu quả.

5.1. Cải Thiện Quản Lý CSR Trong Doanh Nghiệp

Các doanh nghiệp cần cải thiện quản lý CSR bằng cách xây dựng chiến lược CSR rõ ràng, thiết lập các mục tiêu CSR cụ thể, và theo dõi tiến độ thực hiện. Doanh nghiệp cũng cần tăng cường đào tạo và phát triển nhân viên về CSR, và khuyến khích sự tham gia của nhân viên vào các hoạt động CSR. Quản lý CSR hiệu quả giúp doanh nghiệp đạt được các mục tiêu CSR và giảm thiểu rủi ro tài chính.

5.2. Tăng Cường Tính Minh Bạch và Công Khai Thông Tin

Các doanh nghiệp cần tăng cường tính minh bạch và công khai thông tin về các hoạt động CSR của mình. Doanh nghiệp nên công bố các báo cáo bền vững theo tiêu chuẩn GRI, và cung cấp thông tin chi tiết về các chương trình CSR của mình trên trang web của doanh nghiệp. Tính minh bạch và công khai thông tin giúp tăng cường uy tín doanh nghiệp và thu hút đầu tư có trách nhiệm (SRI).

5.3. Khuyến Nghị Chính Sách Hỗ Trợ Từ Chính Phủ

Chính phủ cần ban hành các chính sách hỗ trợ để khuyến khích các doanh nghiệp thực hiện CSR một cách hiệu quả. Các chính sách này có thể bao gồm giảm thuế cho các doanh nghiệp thực hiện tốt CSR, cung cấp các khoản vay ưu đãi cho các dự án CSR, và tổ chức các hội thảo và đào tạo về CSR. Chính phủ cũng nên tăng cường giám sát và xử lý các doanh nghiệp vi phạm các quy định về môi trường và xã hội.

VI. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về CSR và Tài Chính

Chương này tóm tắt các kết quả nghiên cứu chính và đưa ra kết luận về ảnh hưởng của CSR đến rủi ro kiệt quệ tài chính của các doanh nghiệp hàng tiêu dùng tại Việt Nam. Đồng thời, thảo luận về các hạn chế của nghiên cứu và đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo. Nghiên cứu này đóng góp vào việc hiểu rõ hơn về vai trò của CSR trong việc quản lý rủi ro tài chính và thúc đẩy sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.

6.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu Chính

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng CSR có ảnh hưởng tiêu cực đến rủi ro kiệt quệ tài chính. Các doanh nghiệp thực hiện tốt CSR có ít rủi ro kiệt quệ tài chính hơn. Các khía cạnh CSR quan trọng nhất trong việc giảm thiểu rủi ro tài chính bao gồm bảo vệ môi trường và trách nhiệm với người lao động. Nghiên cứu này cung cấp bằng chứng thực nghiệm về lợi ích của CSR đối với doanh nghiệp.

6.2. Hạn Chế Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu có một số hạn chế. Dữ liệu CSR được thu thập từ các báo cáo công khai, có thể không phản ánh đầy đủ các hoạt động CSR của doanh nghiệp. Nghiên cứu chỉ tập trung vào các doanh nghiệp hàng tiêu dùng, kết quả có thể không khái quát hóa cho các ngành khác. Nghiên cứu cũng không xem xét các yếu tố vĩ mô khác có thể ảnh hưởng đến rủi ro kiệt quệ tài chính.

6.3. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo

Các hướng nghiên cứu tiếp theo bao gồm sử dụng dữ liệu CSR chi tiết hơn, mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các ngành khác, và xem xét các yếu tố vĩ mô ảnh hưởng đến rủi ro kiệt quệ tài chính. Nghiên cứu cũng có thể tập trung vào việc phân tích tác động của từng khía cạnh CSR cụ thể đến hiệu quả kinh doanh và rủi ro tài chính của doanh nghiệp.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Ảnh hưởng của trách nhiệm xã hội lên rủi ro kiệt quệ tài chính của các doanh nghiệp hàng tiêu dùng niêm yết tại Việt Nam" của tác giả Nguyễn Nhất Trí (Trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh, 2023) được triển khai trong bối cảnh các yêu cầu về đạo đức kinh doanh và bảo vệ môi trường tại Việt Nam ngày càng gia tăng. Thực tiễn các năm qua ghi nhận nhiều sự cố môi trường gây tác động nghiêm trọng đến hoạt động kinh doanh và uy tín doanh nghiệp, điển hình như vụ việc công ty Vedan gây ô nhiễm sông Thị Vải (phát hiện năm 2008 và chịu sự tẩy chay kéo dài trong nhiều năm sau đó), hay các vi phạm xử lý chất thải chưa qua xử lý của Miwon Việt Nam và Mía đường Hòa Bình vào năm 2016. Bên cạnh đó, thị trường chứng kiến sự chuyển biến rõ nét trong ý thức người tiêu dùng khi các doanh nghiệp hàng đầu bắt đầu đẩy mạnh các chiến dịch phát triển bền vững như Nescafe ("Nâng niu lắm, thiên nhiên ơi") hay Dove ("Too beautiful to throw").

Về mặt học thuật, mặc dù các nghiên cứu quốc tế (Boubaker và cộng sự, 2020; Khan và cộng sự, 2021) đã chứng minh vai trò của trách nhiệm xã hội doanh nghiệp (Corporate Social Responsibility - CSR) trong việc giảm thiểu nguy cơ phá sản, tại Việt Nam các đề tài chủ yếu tập trung vào thực trạng công bố thông tin hoặc khung lý thuyết (Hà Thị Thủy, 2019; Nguyen, 2018). Mối liên hệ định lượng giữa CSR và rủi ro kiệt quệ tài chính trong một ngành có mức độ tiếp xúc người tiêu dùng cao như hàng tiêu dùng vẫn còn là một khoảng trống.

Mục tiêu tổng quát của nghiên cứu là phân tích các yếu tố trách nhiệm xã hội gây ảnh hưởng đến rủi ro kiệt quệ tài chính của các doanh nghiệp hàng tiêu dùng niêm yết tại Việt Nam.

Khóa luận xác định 3 mục tiêu cụ thể:

1. Phân tích các yếu tố trách nhiệm xã hội gây ảnh hưởng đến rủi ro kiệt quệ tài chính của các doanh nghiệp hàng tiêu dùng niêm yết tại Việt Nam.
2. Xác định chiều hướng và mức độ tác động của các yếu tố trách nhiệm xã hội gây ảnh hưởng đến rủi ro kiệt quệ tài chính của các doanh nghiệp hàng tiêu dùng niêm yết tại Việt Nam.
3. Đề xuất các giải pháp nhằm cải thiện các trách nhiệm xã hội của các doanh nghiệp hàng tiêu dùng niêm yết tại Việt Nam.

Để thực hiện các mục tiêu trên, tác giả đặt ra 3 câu hỏi nghiên cứu:

1. Liệu có mối quan hệ tương quan nào giữa trách nhiệm xã hội và rủi ro kiệt quệ tài chính của các doanh nghiệp hàng tiêu dùng niêm yết tại Việt Nam không?
2. Mức độ ảnh hưởng và chiều hướng tác động của trách nhiệm xã hội đối với rủi ro kiệt quệ tài chính của các doanh nghiệp hàng tiêu dùng niêm yết tại Việt Nam là như thế nào?
3. Đâu là những giải pháp phù hợp nhằm cải thiện trách nhiệm xã hội nhằm giảm thiểu rủi ro kiệt quệ tài chính của các doanh nghiệp hàng tiêu dùng niêm yết tại Việt Nam?

Đối tượng nghiên cứu là trách nhiệm xã hội (CSR) và rủi ro kiệt quệ tài chính (thông qua hệ số Z-Score). Phạm vi nghiên cứu về không gian gồm 22 doanh nghiệp ngành hàng tiêu dùng niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HOSE) và Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX). Phạm vi về thời gian bao quát giai đoạn 10 năm từ năm 2013 đến năm 2022, được phân chia nhằm so sánh giai đoạn 5 năm trước đại dịch Covid-19 và giai đoạn 5 năm chịu tác động của dịch bệnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Về cơ sở lý luận, đề tài kết hợp các lý thuyết nền tảng trong quản trị và tài chính doanh nghiệp:

• Khái niệm và cách tiếp cận CSR: Tác giả đối chiếu quan điểm của Friedman (1970) (trách nhiệm duy nhất của doanh nghiệp là tối đa hóa lợi nhuận cho cổ đông), Bowen (1953) (nghĩa vụ của doanh nhân đối với giá trị xã hội) và Carroll (1979) với mô hình "Kim tự tháp trách nhiệm xã hội" gồm 4 bậc: trách nhiệm kinh tế, trách nhiệm pháp lý, trách nhiệm đạo đức và trách nhiệm từ thiện/nhân đạo.
• Lý thuyết các bên liên quan (Stakeholder Theory): Do Freeman (1984) và Jensen (2002) phát triển, xem xét mối quan hệ giữa doanh nghiệp với 6 nhóm chủ thể: cổ đông, người tiêu dùng, người lao động, nhà cung cấp, môi trường và cộng đồng.
• Lý thuyết người đại diện (Agency Theory): Theo Jensen và Meckling (1976), phân tích xung đột lợi ích giữa cổ đông và nhà quản lý khi chi phí đầu tư cho CSR có thể làm tăng chi phí ủy thác hoặc phân tán nguồn lực doanh nghiệp.
• Mô hình áp lực CSR: Dựa trên McWilliams và cộng sự (2001), phân tích 4 nguồn áp lực xã hội: môi trường, người lao động, người tiêu dùng và cộng đồng.
• Lý thuyết về rủi ro kiệt quệ tài chính: Vận dụng định nghĩa của Altman và Hotchkiss (2006), Edwards và cộng sự (2013); Lý thuyết đánh đổi (Trade-off Theory) của Kraus và Litzenberger, Modigliani và Miller (1963) về sự cân bằng giữa lá chắn thuế và chi phí kiệt quệ; Lý thuyết rủi ro tín dụng của Merton (1974).

Về phương pháp đo lường:

• Biến phụ thuộc là hệ số Z-Score theo mô hình của Altman (1983) dành cho các loại hình doanh nghiệp: $$\text{Z-Score} = 6{,}56\left(\frac{\text{WC}}{\text{TA}}\right) + 3{,}26\left(\frac{\text{ReEARNING}}{\text{TA}}\right) + 6{,}72\left(\frac{\text{EBIT}}{\text{TA}}\right) + 1{,}05\left(\frac{\text{MV}}{\text{TD}}\right)$$ Trong đó: $\text{WC}$ là vốn lưu động, $\text{TA}$ là tổng tài sản, $\text{ReEARNING}$ là lợi nhuận giữ lại, $\text{EBIT}$ là lợi nhuận trước thuế và lãi vay, $\text{MV}$ là vốn hóa thị trường, $\text{TD}$ là tổng nợ. Ngưỡng phân loại gồm: $\text{Z-Score} < 1{,}1$ (kiệt quệ tài chính), $1{,}1 < \text{Z-Score} < 2{,}6$ (vùng cảnh báo), và $\text{Z-Score} > 2{,}6$ (an toàn tài chính).
• Biến độc lập là chỉ số CSR tổng hợp ($\text{CSR}_{ij_\text{TB}}$), được tính toán theo phương pháp phân tích nội dung dựa trên bảng câu hỏi của Abbott (1979) kết hợp tiêu chuẩn GRI và kế thừa từ Lê Minh Hiếu (2022). Thang đo gồm 22 tiêu chí chia thành 4 khía cạnh: môi trường (CSR_Env, 7 tiêu chí), người lao động (CSR_Eml, 6 tiêu chí), cộng đồng (CSR_Com, 5 tiêu chí), sản phẩm/khách hàng (CSR_Prod, 4 tiêu chí). Biến nhận giá trị 1 nếu doanh nghiệp công bố thông tin trong báo cáo thường niên và 0 nếu không công bố; điểm chỉ số nằm trong khoảng $[0; 1]$.
• 5 biến kiểm soát gồm: Đòn bẩy tài chính ($\text{LEV} = \frac{\text{Tổng nợ}}{\text{Tổng tài sản}}$), Số năm hoạt động ($\text{ACT}$), Quy mô doanh nghiệp ($\text{SIZE} = \ln(\text{Tổng tài sản})$), Tỷ lệ tiền mặt ($\text{CASH} = \frac{\text{Tiền} + \text{Tương đương tiền} + \text{Chứng khoán kinh doanh}}{\text{Tổng tài sản}}$), và Tỷ suất sinh lời trên tài sản ($\text{ROA} = \frac{\text{Lợi nhuận sau thuế}}{\text{Tổng tài sản}}$).

Nguồn dữ liệu được thu thập thứ cấp từ báo cáo tài chính kiểm toán và báo cáo thường niên của 22 doanh nghiệp giai đoạn 2013-2022 thông qua hai cổng dữ liệu chứng khoán CafeF và Vietstock.

Quy trình xử lý kinh tế lượng trên phần mềm Stata gồm: thống kê mô tả, ma trận tương quan Pearson, ước lượng hồi quy dữ liệu bảng qua 3 mô hình Pooled OLS, Fixed Effects Model (FEM), Random Effects Model (REM). Tác giả tiến hành kiểm định lựa chọn mô hình bằng kiểm định Hausman, kiểm định nhân tử Lagrange Breusch - Pagan (Breusch - Pagan LM test), kiểm định F (F-test); sau đó kiểm tra khuyết tật mô hình (đa cộng tuyến qua hệ số VIF, tự tương quan qua kiểm định Wooldridge, phương sai sai số thay đổi qua kiểm định White/Wald). Cuối cùng, phương pháp bình phương nhỏ nhất tổng quát khả thi (Feasible Generalized Least Squares - FGLS) được sử dụng để xử lý các khuyết tật sai số.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu nghiên cứu

Chương mở đầu làm rõ tính cấp thiết của đề tài từ góc độ thực tiễn thị trường và khoảng trống nghiên cứu học thuật tại Việt Nam. Tác giả dẫn chứng các sự việc vi phạm môi trường của các doanh nghiệp tiêu dùng (Vedan, Miwon, Mía đường Hòa Bình) và các chiến dịch phát triển bền vững của Nescafe, Dove. Tác giả xác lập rõ ràng hệ thống 3 mục tiêu cụ thể, 3 câu hỏi nghiên cứu, phạm vi khảo sát 22 công ty hàng tiêu dùng niêm yết trong giai đoạn 10 năm (2013-2022). Chương này cũng khái quát khung phương pháp định lượng và cấu trúc 5 chương của khóa luận.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết về trách nhiệm xã hội và rủi ro kiệt quệ tài chính

Chương 2 thiết lập nền tảng lý luận toàn diện cho đề tài. Nội dung chương chia tách thành các phần:

• Hệ thống hóa các quan điểm CSR từ Friedman (1970), Bowen (1953), Carroll (1979) với 4 tầng trách nhiệm trong kim tự tháp (kinh tế, pháp lý, đạo đức, từ thiện).
• Phân tích 4 nguồn áp lực xã hội thúc đẩy thực hiện CSR (McWilliams và cộng sự, 2001) gồm áp lực môi trường, người lao động, người tiêu dùng và cộng đồng; cùng 3 lợi ích cốt lõi: thu hút người lao động, gia tăng doanh thu và nâng cao hình ảnh doanh nghiệp.
• Làm rõ cơ sở lý thuyết tài chính liên quan đến kiệt quệ tài chính (Altman và Hotchkiss, 2006): Lý thuyết người đại diện (Jensen và Meckling, 1976), Lý thuyết các bên liên quan (Freeman, 1984), Lý thuyết đánh đổi (Kraus và Litzenberger, 1973; Modigliani và Miller, 1963) và Lý thuyết rủi ro tín dụng (Merton, 1974).
• Tổng hợp các nghiên cứu thực nghiệm trong nước (Lê Minh Hiếu, 2022) và quốc tế (Boubaker và cộng sự, 2020; Zheng, 2019; Tristiarini, 2017; Al-Haldi và cộng sự, 2019; Naem và cộng sự, 2021) thông qua bảng so sánh tổng hợp.
• Xác định 3 khoảng trống nghiên cứu: sự khác biệt về mẫu và bối cảnh quốc gia phát triển so với thị trường mới nổi; sự phức tạp trong đo lường chỉ số CSR tại Việt Nam khi thiếu vắng các hệ thống chấm điểm chuyên nghiệp (KLD, MSCI ESG); và sự khan hiếm các công trình nghiên cứu chuyên sâu cho nhóm doanh nghiệp hàng tiêu dùng Việt Nam.

Chương 3: Mô hình và phương pháp nghiên cứu ảnh hưởng trách nhiệm xã hội đến rủi ro kiệt quệ tài chính của các doanh nghiệp hàng tiêu dùng niêm yết tại Việt Nam

Chương 3 trình bày chi tiết thiết kế nghiên cứu thực nghiệm:

• Xây dựng phương trình hồi quy tuyến tính đa biến: $$\text{Z-Score}{i,t} = \beta_0 + \beta_1 \text{CSR}{i,t} + \beta_2 \text{LEV}{i,t} + \beta_3 \text{ACT}{i,t} + \beta_4 \text{SIZE}{i,t} + \beta_5 \text{ROA}{i,t} + \beta_6 \text{CASH}{i,t} + \varepsilon{i,t}$$
• Thiết lập bảng dấu kỳ vọng của các biến tác động lên rủi ro kiệt quệ tài chính (CSR kỳ vọng âm "-", ACT kỳ vọng âm "-", LEV kỳ vọng dương "+", SIZE kỳ vọng âm "-", ROA kỳ vọng âm "-", CASH kỳ vọng âm "-").
• Trình bày chi tiết quy trình 3 bước thu thập và lượng hóa chỉ số CSR từ báo cáo thường niên bằng bộ 22 câu hỏi theo tiêu chí của Abbott (1979) kết hợp GRI.
• Thiết lập quy trình kiểm định kinh tế lượng: phân tích thống kê mô tả, ma trận tương quan, so sánh Pooled OLS, FEM và REM bằng các kiểm định thống kê chuyên dụng (Hausman, Breusch - Pagan LM, F-test), kiểm tra đa cộng tuyến (hệ số VIF), kiểm định tự tương quan Wooldridge, kiểm định phương sai sai số thay đổi, và ứng dụng phương pháp FGLS để khắc phục hiện tượng sai số.

Tên biến	Ký hiệu	Cách đo lường	Dấu kỳ vọng với rủi ro kiệt quệ
Rủi ro kiệt quệ tài chính	Z-Score	Mô hình Altman (1983) cho mọi loại hình doanh nghiệp	Biến phụ thuộc
Trách nhiệm xã hội	CSR	Chỉ số bình quân 4 thành phần (môi trường, lao động, cộng đồng, sản phẩm) từ 22 tiêu chí Abbott (1979)	-
Đòn bẩy tài chính	LEV	Tổng nợ / Tổng tài sản	+
Số năm hoạt động	ACT	Số năm kể từ khi doanh nghiệp chính thức hoạt động	-
Quy mô doanh nghiệp	SIZE	Logarit tự nhiên của Tổng tài sản ($\ln(\text{TA})$)	-
Tỷ lệ tiền mặt	CASH	(Tiền + Tương đương tiền + Chứng khoán kinh doanh) / Tổng tài sản	-
Tỷ suất sinh lời	ROA	Lợi nhuận sau thuế / Tổng tài sản	-

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Theo danh mục bảng biểu và cấu trúc đề tài, Chương 4 triển khai các nội dung phân tích thực nghiệm từ phần mềm Stata:

• Thống kê mô tả (Bảng 4-1) các thông số giá trị nhỏ nhất, giá trị lớn nhất, giá trị trung bình, độ lệch chuẩn và phương sai của các biến trong mẫu khảo sát 22 doanh nghiệp hàng tiêu dùng (220 quan sát).
• Ma trận tương quan (Bảng 4-2) nhằm đánh giá sơ bộ mức độ liên kết tuyến tính giữa các biến giải thích và biến phụ thuộc, phát hiện sớm dấu hiệu cộng tuyến nghiêm trọng.
• Kết quả hồi quy 3 mô hình Pooled OLS, FEM và REM (Bảng 4-3).
• Thực hiện chuỗi kiểm định lựa chọn mô hình: kiểm định F giữa Pooled OLS và FEM (Bảng 4-4), kiểm định Breusch - Pagan LM giữa Pooled OLS và REM (Bảng 4-5), và kiểm định Hausman giữa FEM và REM (Bảng 4-6).
• Kiểm tra các khuyết tật của mô hình: kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến bằng hệ số VIF (Bảng 4-7, kết luận không vi phạm nếu VIF < 10), kiểm định hiện tượng tự tương quan bằng phương pháp Wooldridge (Bảng 4-8), và kiểm định hiện tượng phương sai sai số thay đổi (Bảng 4-9).
• Ước lượng mô hình bằng phương pháp hồi quy bình phương nhỏ nhất tổng quát khả thi FGLS (Bảng 4-10) để hiệu chỉnh các vi phạm về phương sai sai số thay đổi và tự tương quan.
• Thảo luận kết quả hồi quy, đối chiếu tác động thực tế của biến CSR và các biến kiểm soát (LEV, ACT, SIZE, CASH, ROA) với hệ thống lý thuyết nền tảng (Lý thuyết đánh đổi, Lý thuyết các bên liên quan) và các công trình thực nghiệm trước đây (Boubaker và cộng sự, 2020; Lê Minh Hiếu, 2022).

Chương 5: Kết luận và khuyến nghị

Chương cuối cùng tổng kết các phát hiện rút ra từ mô hình thực nghiệm, từ đó đề xuất các nhóm giải pháp ứng dụng:

• Khuyến nghị dành cho các doanh nghiệp hàng tiêu dùng niêm yết trong việc lồng ghép chiến lược CSR vào quản trị rủi ro tài chính, tăng cường công bố thông tin minh bạch theo chuẩn mực quốc tế.
• Khuyến nghị dành cho Chính phủ và các cơ quan quản lý nhà nước trong việc hoàn thiện khung khổ pháp lý, ban hành các tiêu chuẩn hướng dẫn công bố báo cáo phát triển bền vững đồng bộ.
• Nhận diện các hạn chế nội tại của đề tài và định hướng các nghiên cứu tiếp theo.

Kết quả và đóng góp

Về kết quả nghiên cứu:

• Đề tài đã hệ thống hóa và lượng hóa được thực trạng công bố thông tin trách nhiệm xã hội của 22 doanh nghiệp ngành hàng tiêu dùng niêm yết tại Việt Nam trong suốt giai đoạn 10 năm (2013-2022) dựa trên bộ tiêu chí 22 chỉ tiêu của Abbott (1979).
• Kiểm định lựa chọn mô hình thông qua chuỗi thủ tục Hausman test, Breusch - Pagan LM test và F-test cho phép xác định dạng mô hình dữ liệu bảng thích hợp giữa Pooled OLS, FEM và REM.
• Các kiểm định chẩn đoán chỉ ra sự hiện diện của các khuyết tật kinh tế lượng (tự tương quan và phương sai sai số thay đổi) vốn phổ biến ở dữ liệu bảng tài chính vi mô, từ đó khẳng định việc áp dụng phương pháp ước lượng FGLS là phù hợp để thu được các ước lượng vững và hiệu quả.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp bằng chứng thực nghiệm về mối quan hệ giữa chỉ số trách nhiệm xã hội và rủi ro kiệt quệ tài chính của các công ty hàng tiêu dùng Việt Nam, ủng hộ giả thuyết rằng việc gia tăng điểm số thực hiện và công bố CSR có ý nghĩa trong việc củng cố hệ số an toàn Z-Score và giảm thiểu nguy cơ rơi vào trạng thái kiệt quệ tài chính.

Về đề xuất và giải pháp:

• Đối với doanh nghiệp: Tác giả khuyến nghị các nhà quản trị không nên xem chi phí thực hiện CSR thuần túy là gánh nặng tài chính hay sự đánh đổi lợi nhuận ngắn hạn, mà cần tích hợp CSR như một chiến lược tài chính dài hạn nhằm củng cố uy tín, gia tăng lòng trung thành của khách hàng và cải thiện khả năng tiếp cận vốn vay.
• Đối với cơ quan quản lý nhà nước: Khuyến nghị hoàn thiện cơ chế giám sát thực thi bảo vệ môi trường, thiết lập các chế tài xử phạt đủ sức răn đe đối với các hành vi xả thải trái phép; đồng thời xây dựng bộ chỉ số đánh giá phát triển bền vững hoặc chuẩn hóa mẫu báo cáo phát triển bền vững áp dụng chung cho các công ty niêm yết.

Về đóng góp học thuật và thực tiễn:

• Khóa luận đóng góp dữ liệu thực nghiệm về ngành hàng tiêu dùng tại một thị trường mới nổi như Việt Nam – một bối cảnh có sự khác biệt lớn về môi trường thể chế và mức độ hoàn thiện thông tin so với các quốc gia phát triển như Mỹ hay Úc.
• Nghiên cứu bao quát chuỗi thời gian 10 năm (2013-2022), bao gồm cả thời kỳ bình thường trước dịch và thời kỳ chịu biến động sâu sắc từ đại dịch Covid-19, tạo cơ sở thực nghiệm vững chắc để quan sát hành vi ứng xử CSR và sức chống chịu tài chính của doanh nghiệp.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận chỉ ra hai nhóm hạn chế chính:

• Về phạm vi và quy mô mẫu: Nghiên cứu chỉ tập trung vào 22 doanh nghiệp thuộc nhóm ngành hàng tiêu dùng niêm yết trên HOSE và HNX. Cỡ mẫu này tương đối khiêm tốn so với toàn bộ thị trường chứng khoán Việt Nam, đồng thời chưa bao quát các doanh nghiệp chưa niêm yết hoặc các ngành sản xuất, dịch vụ khác.
• Về phương pháp đo lường CSR: Do thị trường tài chính Việt Nam chưa có hệ thống cơ sở dữ liệu xếp hạng ESG độc lập và chuẩn hóa như KLD hay MSCI ESG, tác giả phải dựa vào phương pháp phân tích nội dung trên báo cáo thường niên với thang đo nhị phân (0-1) của Abbott (1979). Cách tiếp cận này phụ thuộc vào mức độ tự nguyện công bố thông tin của doanh nghiệp, có thể chưa phản ánh đầy đủ chất lượng thực chất của các chương trình CSR triển khai trên thực địa.

Các hướng nghiên cứu tiếp theo được đề xuất:

• Mở rộng phạm vi khảo sát sang nhiều nhóm ngành kinh tế khác hoặc toàn bộ các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam để tăng quy mô mẫu và tính đại diện tổng thể.
• Ứng dụng các khung đo lường ESG hiện đại hơn, kết hợp phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp (khảo sát trực tiếp, phỏng vấn chuyên sâu nhà quản lý) nhằm kiểm chứng chéo với thông tin công bố trên báo cáo thường niên.
• Kéo dài khung thời gian quan sát sau năm 2022 để theo dõi xu hướng phục hồi sau đại dịch và tác động của các chính sách phát triển xanh mới.

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo cụ thể cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Quản trị kinh doanh: Tài liệu là mẫu hình nghiên cứu định lượng thực nghiệm hoàn chỉnh về dữ liệu bảng (panel data). Phần đáng tham khảo nhất là Chương 3 với quy trình từng bước xây dựng chỉ số nội dung CSR theo Abbott (1979) kết hợp GRI và kỹ thuật xử lý kinh tế lượng trên Stata từ Pooled OLS, FEM, REM đến FGLS.
• Nhà nghiên cứu về tài chính bền vững và ESG: Cung cấp khung tổng quan tài liệu (literature review) phong phú tại Chương 2, hệ thống hóa đầy đủ các lý thuyết quản trị và các nghiên cứu thực nghiệm trong và ngoài nước về mối quan hệ giữa CSR và kiệt quệ tài chính.
• Nhà quản trị doanh nghiệp hàng tiêu dùng: Cung cấp góc nhìn thực tiễn về mối quan hệ giữa trách nhiệm xã hội và sức khỏe tài chính doanh nghiệp, giúp các nhà quản lý cân nhắc các quyết định đầu tư vào môi trường, lao động và cộng đồng như một công cụ phòng ngừa rủi ro phá sản.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng công thức Z-Score nào để đo lường rủi ro kiệt quệ tài chính của doanh nghiệp?
Tác giả sử dụng công thức Z-Score của Altman hoàn thiện năm 1983 dành cho tất cả loại hình doanh nghiệp: $$\text{Z-Score} = 6{,}56\left(\frac{\text{WC}}{\text{TA}}\right) + 3{,}26\left(\frac{\text{ReEARNING}}{\text{TA}}\right) + 6{,}72\left(\frac{\text{EBIT}}{\text{TA}}\right) + 1{,}05\left(\frac{\text{MV}}{\text{TD}}\right)$$ Các ngưỡng đánh giá gồm: $\text{Z-Score} < 1{,}1$ (doanh nghiệp kiệt quệ tài chính), $1{,}1 < \text{Z-Score} < 2{,}6$ (tình trạng cảnh báo), và $\text{Z-Score} > 2{,}6$ (tài chính an toàn).

2. Chỉ số trách nhiệm xã hội (CSR) trong nghiên cứu được thu thập và tính toán bằng cách nào?
Do Việt Nam chưa có hệ thống chấm điểm xếp hạng CSR/ESG tập trung như MSCI hay KLD, tác giả sử dụng phương pháp phân tích nội dung từ báo cáo thường niên dựa trên bảng hỏi của Abbott (1979) gồm 22 tiêu chí thuộc 4 nhóm: môi trường (7 câu), lao động (6 câu), cộng đồng (5 câu) và sản phẩm (4 câu). Tác giả đánh giá nhị phân (nhận giá trị 1 nếu có công bố thông tin, 0 nếu không công bố), sau đó tính trung bình cộng từng thành phần và tính bình quân 4 thành phần để ra chỉ số CSR tổng hợp có giá trị từ 0 đến 1.

3. Tại sao tác giả lại chọn khung thời gian nghiên cứu là 10 năm từ 2013 đến 2022?
Tác giả lựa chọn giai đoạn 2013-2022 nhằm quan sát một chu kỳ đủ dài bao gồm 5 năm trước đại dịch Covid-19 và 5 năm giai đoạn chịu ảnh hưởng trực tiếp từ dịch bệnh. Khung thời gian này giúp đánh giá rõ nét cách thức các doanh nghiệp hàng tiêu dùng phản ứng và duy trì trách nhiệm xã hội trước và sau các cú sốc kinh tế lớn.

4. Quy trình kiểm định kinh tế lượng để lựa chọn và hoàn thiện mô hình hồi quy trong khóa luận gồm những bước nào?
Quy trình gồm 3 bước chính trên phần mềm Stata:

1. Hồi quy 3 mô hình Pooled OLS, FEM và REM, sau đó dùng kiểm định Hausman, Breusch - Pagan LM test và F-test để chọn ra mô hình phù hợp nhất.
2. Kiểm định các khuyết tật của mô hình đã chọn: kiểm tra đa cộng tuyến qua hệ số VIF, kiểm định tự tương quan qua kiểm định Wooldridge, kiểm định phương sai sai số thay đổi qua kiểm định White/Wald.
3. Ứng dụng phương pháp hồi quy bình phương nhỏ nhất tổng quát khả thi (FGLS) để khắc phục hiện tượng tự tương quan và phương sai sai số thay đổi.

5. Mẫu nghiên cứu của khóa luận gồm bao nhiêu doanh nghiệp và thuộc thị trường nào?
Mẫu nghiên cứu gồm 22 doanh nghiệp thuộc ngành hàng tiêu dùng đang niêm yết trên hai sàn chứng khoán chính thức của Việt Nam là HOSE và HNX, với dữ liệu báo cáo tài chính và báo cáo thường niên thu thập liên tục trong 10 năm từ 2013 đến 2022.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Nhất Trí đã giải quyết trọn vẹn mục tiêu nghiên cứu về ảnh hưởng của trách nhiệm xã hội lên rủi ro kiệt quệ tài chính của 22 doanh nghiệp hàng tiêu dùng niêm yết tại Việt Nam giai đoạn 2013-2022. Bằng việc kết hợp chặt chẽ giữa khung lý thuyết quản trị tài chính hiện đại và kỹ thuật kinh tế lượng dữ liệu bảng (Pooled OLS, FEM, REM, FGLS), công trình đã cung cấp bằng chứng thực nghiệm quan trọng khẳng định vai trò tích cực của CSR trong việc cải thiện hệ số Z-Score và giảm thiểu rủi ro tài chính. Kết quả nghiên cứu mang lại hàm ý thiết thực cho các nhà quản trị doanh nghiệp trong việc xây dựng chiến lược phát triển bền vững cũng như gợi mở chính sách cho các cơ quan quản lý thị trường vốn tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 Ở chương này, tác giả đã trình bày về lý do thực hiện nghiên cứu, đi kèm với đó là câu hỏi, mục tiêu nghiên cứu và phạm vi đối tượng nghiên cứu để người đọc hiểu rõ hơn về trọng tâm bài nghiên cứu mà tác giả sẽ thực hiện. 7 CHƢƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI VÀ RỦI RO KIỆT QUỆ TÀI CHÍNH Giới thiệu Chương 2, tác giả sẽ trình bày các lý thuyết về trách nhiệm xã hội (CSR) và rủi ro kiệt quệ tài chính cùng với đó là một số lý thuyết liên quan. Ngoài ra, ở chương này cũng sẽ lược khảo một số nghiên cứu về trách nhiệm xã hội trước đây để làm tiền đề cho việc thực hiện nghiên cứu trách nhiệm xã hội của hơn 20 doanh nghiệp hàng tiêu dùng niêm yết tại Việt Nam.1 Tổng quan về trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (CSR) Hiện đã có nhiều nghiên cứu cũng nhƣ các khái niệm về trách nhiệm xã hội nhƣng các khái niệm này vẫn còn khác nhau về nhiều mặt khi mỗi nghiên cứu lại có những cái nhìn khác nhau về khái niệm “Trách nhiệm xã hội” này. Theo đó, Friedman (1970) cho rằng trách nhiệm xã hội không thuộc về doanh nghiệp mà thuộc về chủ sở hữu hay giám đốc điều hành doanh nghiệp đó, ông nói rằng trách nhiệm xã hội duy nhất của doanh nghiệp là tạo ra lợi nhuận về mặt kinh tế cho các cổ đông.

Mặt khác theo Bowen (1953), trách nhiệm xã hội là đề cập đến nghĩa vụ của các doanh nhân trong việc theo đuổi các chính sách đó, đƣa ra các quyết định hoặc tuân theo các hành động mong muốn để đạt đƣợc mục tiêu và giá trị của xã hội. Bên cạnh đó, ông còn mô tả rằng “trách nhiệm xã hội” là “trách nhiệm công đồng”, “nghĩa vụ xã hội” và “đạo đức kinh doanh”. Ngoài ra, theo tác giả Hà Thị Thủy (2019), trách nhiệm xã hội có thể hiểu rằng bản chất hoạt động của doanh nghiệp không thể chỉ vì lợi nhuận mà doanh nghiệp ngay từ đầu đã phải đóng vai trò của một “công dân” trong xã hội với tất cả các nghĩa vụ và quyền lợi thích hợp của mình trong đó. 8 Theo Carroll (1979), khái niệm trách nhiệm xã hội phải thể hiện đƣợc bốn trách nhiệm thuộc phạm trù kinh tế, pháp lý, đạo đức và sự từ thiện thể hiện đồng thời trong hoạt động kinh doanh.

Tuy có nhiều nhận định khác nhau về khái niệm trách nhiệm xã hội nhƣng tóm lại đều nhằm để giúp doanh nghiệp hiệu quả hơn trong việc cải thiện từ lợi nhuận đến hình ảnh của doanh nghiệp trong mắt của các bên liên quan từ các cổ đông đến khách hàng hay cả là cộng đồng.1 Các cách tiếp cận trách nhiệm xã hội 2.1 Tiếp cận theo tháp trách nhiệm xã hội Theo Mô hình “Kim tự tháp trách nhiệm xã hội” của Carroll (1979) nhƣ sau: Biểu đồ 2-1 Mô hình “Kim tự tháp trách nhiệm xã hội” của Carroll (1979) Trách nhiệm từ thiện/ nhân đạo Trách nhiệm đạo đức Trách nhiệm pháp lý Trách nhiệm kinh tế Nguồn: Archie B. Carroll (1979) 9 Kim tự tháp CSR đƣợc tác giả Archie B. Carroll nghiên cứu và đƣa ra đƣợc các tác giả nhƣ Hà Thị Thủy, Lê Minh Hiếu dựa trên để thực hiện nghiên cứu. Mô hình này đƣợc đƣa ra vào giai đoạn cuối của những năm 70, cũng chính vì lý do này mà đây là mô hình đƣợc xem là khái quát hơn so với các khái niệm trƣớc đó về trách nhiệm xã hội của Bowen (1953) hay Friedman (1970).